장음표시 사용
11쪽
quam si id, ab elegantibus Ac acutis viris, illustretur interpretationibus, ct adversus doctorum hominum emendationes ae suspiciones justis defendatur vindiciis. In quo fenere, inprimis nostris temporibus, multum ceteris praestant Uti Batavi. quippe prae aliis maxime litteris humanioribus, & antiquitatis scientia, ad Ius Romanum explicandum inprimis necessario
instrumento, ornati dc parati. Qui quidem id propemodum
effecerunt, ut terra Batavorum, ingeniosum Iuris Consultorum solum, aut velut patria dicenda videatur. Hanc gloriam ct laudem Batavorum, doctiss. Mari artus, quanquam non BD ' tavus, sed Germanus natione, tueri non solum ac sumnere, sed
etiam augere suscepit, hoc libello vulgando ; jam, editis ante hos ipsos decem annos probabilium Iuris Civilis tesstionum partibus duabus, egregio hujus generis specimine, clarus. Quamvis vero jam ex isto praejudicium fieri possit, quale huic pretium libello statuendum sit; tamen & nostrae consuetudini.
S lectorum nostrorum opportunitati dabimus hoc, ut ejus brevem . quasi recensum agamus, quo unusquisque statuere per se ac iudicare possit. Ac primo quidem in univerasum dicendum est hoc, per totum hoc opusculum, sngularem quandam, & numquam satis laudandam modestiam, egregiam explicationum sacilitatem, perspicuitatem, antiquitatis S litterarum scientiam, judicii acumen denique, regnare.
Neque vero in commemorandis doctorum virorum auctoritatibus, ct sententiae praetexendis suae, aut, ambitum quendam, Iehbonis copiam ostentandi, committit, aut, bonos malosve promiscue omnes nominando, famam & auram popularem e
ptat: quod in ignorantiae loeo ponent, interpretabunturque ii, qui, multitudine S copia auctorum laudatorum, eruditionem & seientiam vel unice metiuntur. Duplicis autem generis sunt hae interpretationes. Namque aut receptarum lectionum latinitas confirmatur & explica- 'tur iis in locis, ubi, verborum propter suspicionem, emenda- tionibus proserendis dom homines ingenium jactaverant situm: aut fragmenta JCtorum, Imperatorumve constitutiones, a correttionibus opinionibusque interpretum liberantur.
12쪽
' SUPPLEMENTA Om. Um Sest. I. ' in aliqui Iuris decretis & sentenius repugnans, in iis sibi vi,
debantur reperiisse. Denique etiam interdum recepta aliqua& vulgaris Dostorum opinio, e male intellecto loco, suscepta. minuitur atque infringitur. Quaedam etiam Iuris Naturae &Gentium loca, & capita, illustrantur.
. Iam ut dictis nostris fides constet, & euique sit statuendi
exillimandique libera potestas; speciminibus nonnullis e libello isto decerptis, efficiendum videtur. Primo loco adferemus id, quod in primo statim capite a Viro doctissimo propositum L. I. c. L eir. In L. I. g. 3. D. de sere. corri verba inprimis haec: Pembradere autem es plur, quam compelli atque cogi si parere. Sesae persuadere των μB--haee, inquam, praecipue verba
magnopere animos interpretum torserunt, ea non recte se
habere eristimantium; quamvis, neque in Florentino, neque hi Haloandrino exemplo, aliter reperiantur. Ac primo Hotomanus rem tuendum esse arbitratus est: Persuadere es plus
quam suadere. Persuaderi enim es compelli atque erei si parere. Sed haec profecto vis est: qua si quis uti velit in legi-
bus, cogentur sane JCti respondere ac scribere, & Imperatores edicere, quae eineumque interpreti, seu praedoni potius, visa fuerint. Tamen Cel. Nooditus, mutatis tantum paucia, eam emendationem amplexus est. In observationibus autem Misci T. L Vol. IL p. I O. Anonmius quidam eruditus legendum mari . persuadere autem plus es, quum compellit atque emit si mrere: inductus in eam sententiam, & confirmatus, a Graecis Inre. in Lib. LX. Basil. p. 8 qui converterunt ita: συμβου-
etiam consentit Scholiast. F. p. 387. Sane si quis hanc emendationem Uiri dom probet, is quidem rationes satis idoneas auctoritati praetendere potest suae. Etenim probabile est, G eos Interpretes Pandectarum , paullo post Justinianum ad vminimum florentes, fiam tum enim Pandectas & Paraphrasibuς, eli κανα πεδα, & εἰς πλατος Interpretationibus, redditos suisse, Basilicorum autem compilatores iis usos, satis 'eonstat,) eos igitur Gr. Initi probabile est lectionem istam, quam intereretati sunt, in suo Cod. invenisse, quo integriore sine
13쪽
dubio tum uti potuerunti Neque vero dici potest. eos Inre, Latinum textum non intellexisse: propterea, quod hic neque reconditus aliquis rerum tramius, neque verborum significatus reperiretur retrusus, atque ex interiore Latinitate arcessendus. Vis autem atque potestas his verbis: persuadere plus es, quum e pellit atque cogit Ibi parere: hare subjecta est: Persuadere, quod EdEho comprehensum est, plus est, quam recepisse, quod jam interpretatus est ICtus, quoniam hic persuadendo, . rationibus argumentisque admovendis, propemodum cogit, atque compellit sibi parere. Scimus enim, persuasioni atque argumentis hanc vim interdum inesse, ut hominibus adsensum extorqueant, eosque coganti Sed, quoniam vulgata, & sensus elegantia commendatur, & Florentini ipsius Pand. auctoritate
roboratur, praestat eam retinere.
Nempe, uti Doctissimo Auctori placet recte, Ulpianus
hoc loco explicat Praetoris Edictum, de servo corrupto, h. e. de corruptione animi: in eoque interpretando. suam sententiam rationemque e moralis doctrinae praeceptis repetit: e quibus, qui servo persuadet, magis servum corrumpit eo, qui cogitatque compelliti Fum enim cogentis. & vim adhibentis, non ea sit potestas, ut, quem ad male agendum adigat, eius animum quoque deteriorem reddat; qui autem dolo malo, propositis commodis tentet, exhortationibus premat, argumentis urgeat, ac sic tandem servo persuadeat, ut malum facinus su cipiat, animum deteriorem iaciat: consequitur profecto, ut,
in hac quidem specie, persuadere plus sit, quam cogere atque compellere Mi parere. Si quis igitur vi adigat servum, non ideo ille fit quoque pejor. Semel tantum malus est. Qui persuadet dolo malo, is, animo ejus eorrupto, perpetuam quandam ac durabilem pravitatem inducit. His rationibus, hae doctrinae moralis auctoritate, Vir dodlissimus vulgatam Lemonem tuetur. sententiam explicat. Sed quoniam restat in hoe loeo Ulpiani dissicultas Grammatica, ne quis in ea haerere, aut offendere possit, eam quoque U. C. tollendam putaviti Nempe legitur: persuadere plus es, quam compelli atque eo si parere. Itaque ut concinnitas schionis servaretur,
14쪽
Ulpianus videri possit, aut: persuaderi, aut: eompellere atque cogere, scribere debuisse. Sed U. C. Ulpianum tamen putat ita posuisse verba, uti nunc jacent. Cum enim interpretaturus esset, qui ejus mos est, edita verba, invento vocabulo: Fersiarisse, eum explicare, mutato tantum tempore, quid sit persuadere. Deinde, quod vocabulum activum interpretatur 'Per verba passiva: ejus generis exempla Uir doctissimus nonnulla hic notaviti Etenim in L. Ia. s. r. D. Rat. rem hab. ait Ulpianus: Rem haberi ratam, hoc es, Comprobare agno stereque quod actum es, Sc. In L. L. f. r. D. de Menae Ediautem es, Des dictare, vel tradere libellum, MI eodicem prinserre: Nempe ipse Praetor scripserat: eda & rem ratam haberi. Denique aliud eiusdem enallages exemplum e L. I. s. I. D. U. ex causιn Foss. eat adferti Iam alterum specimen adseremus, e Lib. pHmo e. U. LI. e. V. Lex Io. g. a. D. δε auri arg. - . leg. ita habet: Quod si ita legasset uxori: aurum, quod ejus causa paratum erit; tunc recti e scribit Quintus Mucius, ut Mee scriptura habeat in se
demonstrationem legasi re argumentum: ideoque sese jura alienasa libra auri amplius quatuor pondo non remanetans in olligarione, nee erit inendum distinctione, qua ex causa aliena verit te sor. Quo in loco, cum legatum, in suturi temporis diem conceptum, tamen dicatur in se halere demons rati nem ; id, quod in L. L. D. de Legat. I. L.-D. de legat. LTZ ct L. I . s. r. D. de cinae re demons . negatur disertis verbis: videtur pugna esse inter hane & illas Leges. Quapropter Cujacius Obs II, 39. inventa in quibusdam Codicibus, Ioeo argumenti, lectione: augmentum, cum inprimis intelligi, hoe in loco quid esset argumentum, non posse crederet, emendandum remuit: rectissimescribit Q. Mucius, ut hau scriptura haleat in se redeminutionem legari Maugmentum: similemque e L. ao. s. I. D. de hereae pet. dictio in adfert. Quae emendatio, quamquam S ad sensum Mucii, ac legis, qua de agitur, explicandum , satis elegans. & ad Latinitatem satis
commoda est: tamen, cum nulla temo vetusta, quae idoneum . .
sesum habere possit, possessione sua moveri per vim debeat,
15쪽
rectissime Doctissimus Mactarius, & hane Culaeianam, S alteram seruandi, convellere emendationem, & vulgatam eamque Florentinam lectionem defendere. suaeque eruditionis luce collustrare, suscepit. Sed quibus rationibus utatur, Videbimus. In hujus ejusdem L. 34. . I. Q. Mucius de specie con- sultus hae, eum jussisset maritus heredem uxori dare aurum, quodcumque uxoris cause paratum esset, respondisse resertur ita, ut, si maritus quinque libras auri uxoris causa paratas liaberet tempore eo, quo testamenti tabulas scriberet, heredem
diceret quinque libras dare oportere, etiamsi tune, eum moreretur testator, non amplius quam quatuor librie auri r pertae essent: hujusque suae sententiae hanc addidit rationem, quoniam verbum, es, praesentis temporis demonstrationem
adserre: Quod responsum Pomponius ita pmbat, si tantum ratio ducatur ejus, quod heres φμjure obligatus sit dare, &verum esse, dicit, ii testator necessitate adactus , non diminuendi legati voluntate inductus, libram auri alienasset, nee posse mulierem, quinque libras auri petentem , ab herede doli exceptione repelli. Deinde secus sore Pomponius em set, si testator, diminuendi legati causa, unam libram alienavisset: hae enim in causa, heredem ipso jure tendi i illum quidem, sed exceptione doli tamen mulierem posse submovere. Jam porro huic contraria species proponitur in . a. ubi testator. non praesentis temporis, sed seruri, vocabulo adhibito, se ἄsserat: aurum, quod ris re a parasum erit, heres se. dat α , hoc seripto, Q. Mucius, ct demonstrationem re arguine itum legari inesse, statuit. Quam sententiam, illa exceptione, quam
supra adjecerat, non adhibita , ita amplectitur, ut, libra auri alienata, heredem ipso Jure non, nisi quatuor librarum praestandarum obligationi adstrietum, arbitretur. Jam, quoniam supra eo nemoratis Digestorum locis, repugnare iure Lex ita scripta videtur, age, quemadmodum pugna illa dirimi debeat, auctore Viro doctissimo , cognoscamus. In L. f. r. D. de eones ρο - μ. traditur, demonstra tionem plerumque rem sectam lignificare , atque adeo, non
16쪽
SVPPLEMENTA, Tom. VIU MAEI. τSemper. Quod eum ita sit, hoe Ioeo simpliciter id tantum edici putat Vir doctissimus, illa scriptura : quod uxoris causa
paratum eris, demonstrari futurum tempus quasi conditionaliter, & declarari, quantum auri legetur, ut, si tempore mortis plus minusve deprehensum esset, quam tempore eo, quo testamentum fieret, id sit pra standum. Deinde, quod contineri dicitur argumentum; id indicium exponit, vel γνωρισμα, cujus generis aurum legatum sit, st. illud tantum , quod uxoris causa paratum erit . uxorisque usibus destinatum: argumentique significationem similem e L. I. pr. D. de emhib. hue repetiti Denique ipsum Q. Mucium vocat ad partes, qui in L. Io. D. de auriam. munae leg. id videtur, dicit, legasse paterfarrulias, quod magis uxoris, quam communis usus causa, paratum esseti Et sie, quoniam verba legati istius
figuram demonstrationis habeant, ita quoque adpellari, sicuti interdum, quod re ipsa non sit conditio, sed si verba spe- flantur, speciem tantum eius adserat, nomine conditionis insigniatur. Atque ita, non repugnari Legibus supra laudatis, ostendit Uir dolassimus. In eo loco Iuris Civilis, quo de rebus derelictis quaeri- Lib. II. e. tur. L serus, Mediti ad Pand. Dec. 4s6. m. 6.& 7. distin- XVII. guendum putat inter res mobiles & immobiles, ita, ut res mobiles quidem statim, sed res immobiles elapso demum
biennio, cedere occupanti tradae ; propterea, quod verus dominus intra biennium revocare possit, redditis tamen eapense, de quibus satis liquido constitisset. Quam in sententiam utitur auctoritate legis δ. C de omni agri defert. Sed hunc locum, Vir Clarissimus, non satis justam, ad id, quod L serus
intendebat, essiciendum, vim habere ostendit. Primo enim laee L. 8. laud. non de agro derelicto, sed deserto agit; magnum autem inter utrumque discrimen intercedit. Deserta enim sunt inculta, quae non seruntur, neque mercentur: quae, dici non possunt, ideo, quod non colantur, dominum non habere. Deinde, eum titulus Cod. de omni agri defert. potissimum de modis patrimonialibus principis agat, valde dubium videtur, de quibuslibet privatorum agris laud. L. I. ca
17쪽
pleiada sit, an de patrimonialibus principis tantum. Quodsi enim hoc posterius ponitur, non potest ejus sententia ad agros quoscunque prorogari. Sin autem illud, tum vero. quod biennii mentio fit, id non eam vim habet, ut agri proderelictis habiti, intra biennium a domino vindicari posse ubdeantur sed ut pro derelictis non habeantur, nisi post biennium, quoniam dominus, eo tempore, sua culpa, praeterito, in perpetuum a repetitione excluditur. Itaque, si constitisset aliis e signis S argumentis, domibum pro derelicto habuisse, non necesse erat expectare biennii exitum, quemadmodum manifeste definitur in L. i-. C, eod. Denique Ulpianus in L. r. D. pro derelim non discernit in hoc argumento res mobiles & immobiles: Si res, inquit, pro derelicta habita fit, satis nosra esse definit. ει ore antissatim sit.
Lib. II. e. In L. I. D. de decret. ab orae fae. JCtus haec scribit: Μ X. n. a. dicorum intra numerum de ictum consituendorum arbitrium, non
Praefri provinciae commilfm est sed ordini re possessoribus
jusque civitatis: ut certi de probitate morum reperista artis, eligant i , quitasse liberosque suos in aegritudine corporum committant. In quibus Bynkershoeli. Obs. I, I s. non serens, neque intelligere se sinus, neque a quoquam dictum ratus,
psessores civitatium, legi jussit professoribus. Neque enim ullos alios tum possessores civitatum suisse, nisi principes ipsos, neque cuiquam melius medieos potuisse, se dignos &- idoneos , nisi ipsis professoribus, probare. Hae ratiunculae nobis semper satis jejunae visae suere, ad possessores, lectionem, S sua elegantia, ct perspicuitate commendabilem, turbandos, ct possessione ejiciendos sua. Vir Claris . autem eos posses res,justis vindiciis, in suum fundum restituiti Ae primo ostem dit, possessores ciuitatis non esse, qui possideant civitatem, sed qui habeant possesiiones in civitate: atque ita in L. A. s. D. da m . er hon. simpliciter occurrere possessures, pluribusque aliis in locis : similiterque in L. f. C. Th. de Inaechon. Lib. XL fit. K Aen iaci tractus pseliseribus, ct in L. a. Q
18쪽
Quibus locis quid potest em potentius, ad potestatem
hujus vocabuli defendendam 3 Deinde docet V. C. Professorum, uti emendat CeL Bynkerebockius, mentionem hic plane alienam estis: propterea quod subjicitur : quibus se suosque liberos in atritudine torporum committant. Neque quae- Itionem esis, cie examinando, sed eligendo medico. me omnia sunt ejusmodi, ut plane omnibus, uti arbitramur, probare debeanti quam bene, amici eruditaque, Vir doctissimus receptas lectiones interpretari soleati In eo tamen, quod Lib. II c. XIII. n. 3. receptam lectionem L. II. s. o. D. de exessat. secutus Merillium Ohs III, 39..indicare instituit, adsensum nostrum ei adscribere non possumus: quem quidem nostrum dissensum, facilitas & huma nitas Viri Clarissimi saepe, uti speramus, condonabit. Ulaiatem ille locus hujus modi: Domini namium non videntur hiberi inser privilegia, ut a tutelis vacent: idque D. Traianus rescripst. Semper enim nobis haec sedit sententia, uti reponendum, hahere, putarem .
Quamquam enim non ii sumus, qui sacile in emenda. tiones inclinemus, ubi necessitas nulla id flagitet: tamen, neque nos iis adgregare nostram sententiam possumus, qui pro . receptis, quamvis absurdis, lectionibus, tamquam pro aris &lacis pugnant, & contortis interpretationibus malunt veterem le)lionem tueri, quam sacilitati & elegantiar scriptoris, emendationem Uiquam probabilem condonare. Ncque vero ea exempla a V. C. hic ostensa, satis nobis probant, priv
legia significare personas privilagiatas. Adfertur primo loco
duplex legis auctoritas, L. . f. a. D. BFG. & L. . s. a. D. de reb. avct. Des possit unde privilegio eam potestatem adserat. Deinde. eadem ratione, Uscia pro officialibus, servitia pro servis, frequenter poni dicit. Iam, quamvis non negemus, haec posteriora ita reperiri; etsi benescia pro beneficiariis inveniuntur, sive iis, qui beneficiis quibusdam a magistratibus 'rovincialibus adficiuntur , veluti commendatione ad :erarium delati, quemadmodum apud Ciceronem in beneflcus ad aerarium deferri dicuntar : tamen privilegis eandems . Vim
19쪽
vim subesse, parum certum nobis videtur. Etenim in L. m s. a. D. depos ante privilegia, ct in L. . s. a. D. de reb. ati Ljuae poss pos privilegio significat, antequam, vel postquam
privilegiorum ratio habeatur, quibus homines in concursu creditorum censeantur. Itaque nobis adhue magis placet emendatio, hahere; quia praesertim ratio dubitationis eonsultationisve redditur, quod nempe domini navium, plura privilegia, plures immunitates haberent alias, ut propterea quibusdam viderentur quoque vacationem a tutelis habere. Deinde facile adparet ratio , quemadmodum librarii labi, & prohahere, scribere haleri potuerint, quia statim sequitur vox inter, eadem incipiens littera, in quam prius desinebat. Huc accindit denique, quod, si privilegia capiantur pro personis privilegiatis, non adparet ratio, cur adjectiam iit, ut a tutelis vacent. Nam personae privilegio ornatae, hoc in loco nullae pollunt esse aliae, nisi quibus vacatio a tutelis concessa esti propterea quod de his solum vacationibus a JCto hic exponitur. His, animus erat, adjungere specimen aliquod ex eo genere, cum de Iure Naturae dc Gentium quaeritur, veluti Lib. I. c. X. demutato rerum bello captarum dominio, vel cum de salso receptis, e male intellecto Iuris Civilis loco, Doctorum opinionibus disceptatur, veluti e Libr. α c. quo demonstratur, ad revocandum testamentum sussicere tres testes, nec necessarium esse lapsum decennii. Quo, putabamus, eorum o viam iri posse calumniis, qui homines elegantioris Iurisprudentiae scientes, nil, quod ad usum transferri possit, elaborare,&non nisi in singulis syllabis ac vocabulis occupari, criminantur: quamquam hoc necessarium est ei, qui vere ac retie JCti munus ae nomen sustinere tuerique velit, ct id veteres, iique summi, ICti, omnes sere a suo ossicio alienum non er diderunt. Sed, quoniam nimiis longi esse dubitavimus, de ex
his speciminibus jain judicium fieri potest, ea opera abstinem
20쪽
nnu. - . ROEZLLIS. S. TH ET PH. D. Proris i Exegesis in Visimum L XXXIX.
Duisburgi ad Rhenum, 37 n. apud Ioannem Frambac I. Alph. 4. plag. 8.Η ee exegesis, sua non defraudanda laude, a Cel. Auctore
non edita , sed auditoribus tantum dictata, nune primo publici juris facta est. Nos, ut lectoribus nostris, bre fibus, quid de ea sit sentiendum, aperiamus, summatim potiora momenta huc transferemus. Totum hunc Psalmum, pleniorem explicationem continere arbitratur auctor, promissionis Davidi a Deo per Nathanm factae a Min. VIL & I Par. XVII. Hare vero promissio est de Christo, & ejus regno /terno, amplitudine, firmitate, & fatis, id quod variis argumentis ex ipso Psalm probare annititur. Partes hujus Psalmi IV.
constituit, ubi occurrit: I. Proposito summaria post titulum, N. 2s. II. πασία plenior, per descriptionem regni Chrim, ejusque tum constitutionis, tum administrationis, III. Querela populi Dei in afflictionibus gravissimis, conjuncta cum petitione efficaci, v.M -- sa. IV. post omnes superatas miserias, v.f. Auctorem hujus Psalmi non habet Enanem , cuius nomen ess in inscriptione, sed illi tan- . tum traditum fuisse, ad usum publicum, tanquam praesecto Musices. Argumentum Psalmi, estis, S finis indicatur, quando inscribitur γα ta, quod sapienter S prospere agere notat, &tale canticum, quod possit hominem vere reddere & sapientem 5 selicem, quodque aptum sit hominem erudire ad veram scientiam, sapientiam, pietatem, & selicitatem. In compendio itaque proponit doctrinam gratiae atque salutis. Ratior. I. additur; ra enim est h. l. caussalis particula. Dixi enim, quia certissime sum persuasus, quod gratia sit aedificanda &e. Quando aedificanda dicitur gratia, respicitur ad aedificium, hominesque comparantur cum domo gratiae, sub quo nomine intelligit auctor electos, quos subinde aedificet & exornet, quod omne per tabernaculum S templum fuerit adumbratum.
V. . respici putat ad a Sam. VII. ex quibus promissio divina