장음표시 사용
41쪽
qua ad pietat se uosque exercuit, instituishe, tempora ue ribuisse lecIionum,
morum, ieiuniorum, immo es vigiliarum. Hic magno itudio bi bliothe Gim fac rorum lili rum,corumque interpretum instruxit. De Iosephato certe, aliisque Regib' testatur Sacra pagina, eos,quod pii ac religiosi cutant, propterea Uomino pace diuturna, divi iis amplissimis, numerosictimis exercitibus dotato Si regno diu praefuisse. Sed & Ethnici id viderunt. Cambyses quidem Cyro filio ad Astiagem ituro, haec imandata dat: sa a me discas b, quae habentur marexima: Nihil a te, et sepublicis et lyriuatis in rebus agendum,nisi acris peractis,Deo m-que voluntate 'er ectae humanum mimge Aus erroribus p clum. At Dis quum sic crfuerint, quum omnia AJrint,praesentia, raei ita, ct sentura, inuocatia sunt consultationibuου hominum, quibus cum propitii ob pietatem uerrat, Ufendunt quid agere, qui bus ab aere oporteat, Oc.
42쪽
T RQ HANA prudentia dicitur re, ista r tio franquille Imperium in cae xeris gubernandi, Hanc Princeps, si, ut debςt, consequi velit, ut omnes artes quibus sapientia continetur , summo
studio percipiat, necesse est. Sit igitur Ethicorum, Polluc'rum, sed&Phy-
t ficorum Mathematicorumq;non ignarus. Experientiam certe, Prudeliae in trem, non sinς ratione dicunt: Vnde Α- '
Vsur me genuit, materpiperis memoria: ophiam mocant me Graeci, ura sapientia. Et alter arum experientisfecit 'Quae cum N ipsa filia Nini' ris sit, tam breui vitae curr culo mapna esse nequit. quod itaq; vitae b uitas nzgat, ex aliis, vivis scilicet mortuisve, id est, historicis, discemus. Princeps igitur multaru re tum pςritia praeditos Vir s, Cosq; bO- . nos alet. V sium maius 'dicium bona mentis, inquit Comminetus, Princepto- Phili m enderepsit Gi,quam ut adiungat hos - Τ' 'niliariter utatur, viros et istute o fama -
43쪽
3 HIPPOLYTI A COLLIB. res. Nam omnes satim iudicabunt eum ratem esse , quales ii qui apud isium. Ideo Capitolinus: Princeps, inquit, bonus is, si bonis amicis utatur) cutis cottidie ve labitur, plurimaque sciscitabitur. Exempli caussa, quodnam sit Principatus fundamentum, quibus modis amitti soleat: Ex quibus caussis seditiones oriantur, quomodo sedentur. Consilitius ne sit, urbem in solo fertili vel steriliaedificare. Norimberga enim, cxempli gratia, inter florentissimas Germaniae urbes, sotu sterile habet: ut olim Athen e apud Graecos, & hodie apud Gallos Limogea. Quibus ventis moeniana a dificia sint opponenda. Item, de mutationibus maximorum Regnoru, quot S quales fuerint,qua occasione, quamdiu, quae mutationis caussa: Quis Principum optime, vel pessime se gesserit: Quis bello paceve clarus. & alia quae huius farinae sunt. Ideo Epicurus olim Reges hortari solitus est, Vt conuiuiis non scurras, non cantoreS, non citharoedos , non huiusmodi hominum Renus adhiberent; sed viros peritos,qui cum ipsi non modo rebus gerendis in-
44쪽
xersuissent, verum etiam saepe praefuissent,de bello,de castris, de acie,de tota deniq;. militari disciplina apte dissererent: aut populorum regendorum, Imperiique propagandi, & vectigaliu conservandorum rationem demonstraret.
quod his sermonibus audiedis, animus paullatim ad ea effingitur, quae audita I ectione certe historicam, ex qua hominum ritus, mores, Imperatorum casus & occasus, euentus ancipiteS, temeritatis exitus diros, praeciare dicta, facta, instituta, bella, inducias, &c. sine ullo expendio per aliena pericula hauriet, & vitam tamquam in speculo ornare,& ad alienam virtutem compone-xe poterit; Principi non utilem tantum, sed& summe necestariam arbitror. Nihil, ut paucis multa, novum, nihil inauditum, historias callenti Principi contingere potest. Nam, ut Philosephus ait, uaestur ont,plerumque paria rinqueri unt, quae facta seunt. Idem aliis
verbis Halicarnasseus: Non aliunde, inquit, melius confitia petuntur, quae in fulm m pro ni, quam expraeteritarum rerum mplis. Haec nimirum ratio illa est, sic,
45쪽
3s Hippo LYTI A COLLIB. ut de Scipione, Lucullo, aliisque non nullis dicitur, ut quis Imperator siti an
tequam miles, Veteranus quam tyrunculus , Vir propemodum quam adolescens. Quemadmodum cnim senex iuuene prudentior habetur, ea de caussa, quonia per pi ures annos quae fieret, vidit: ita etiam fatendum est, prudenti stimum illum fore, qui non aetatis suae modo, sed & praeteritarum quoque gersta cognouerit. Ista ad eloquentiam quoque ipsi viam aperient; cuius quanta vis sit,inc dibile dictu: ut exCaesare,
Salustio, Liuio, Xenophonte, Curtio,& aliis videre est. Quemadmodum .n homo improbus,si disertus sit, Repubi dicendo facile conturbat,&ad quod uis flagitiu impollit: sic cotraPrincipi bono
adsubditorumvoluntatesalliciendas, de&animos impellendos nihil utilius, ni hil ad Rempublicam consti tuendam efficacius eloquentia. Omnis olim re
gia disciplina in bene dicendi &recte a- .gendi studio consistebat. Ideo Phoenix apud Homerum ait, i Achillim a patrie
traditum, ut Etam verborum oratorem, sererum actorem e ceret, Istorum omniis,
46쪽
PRINCEPS. 3 ne forte quis absterreatur,non exactam: illam,sed qualem qualem cognitionem in Principe requiro, talem scilicet,quae ad ingenii cultum , & ad regiae disciplianae facultatem suificiat. qua in re prudente doctoque doctore opus est, qui Principi suo no veteres illas altercationes de materia, de ideis , de inani , de motu, &c. inculcet, sed ea tantumquae ad veram sapietiam ducunt , proponat. nam quum Principis imago plurimum' valeat ad conformandos, & in utramq; parte mutandossuorum mores,summe cauendum , ne principem nisi optime informatum, populo spectandum exhibeamus. At prae aliis occupationi- bus, qui poterit sinquiet quis omnia haec complecti princeps 8 Immo poterit. Quis occupatior Alexandro quivi. gesimo aetatis anno orbem disciplin rum summo studio consecit; &postea inter arma non Homerunt solum, sed
& alios libros Aristotelis lectitare sole-
bat. I. Caesar , quem armorum laus, &victoriarum gloria, cano aequarunt, C iam in medio bellorum furore non ab
47쪽
3, Hippo LYτ1 A COLLI g. Augusto dicitur, qui inter comedenda quoque & radendum, lectioni operam dare solebat; ita ut Mutinensi bello, in tanta rerum mole, S legisse, scripsisse, & declamasse cottidie feratur. Idem de aliis multis dici potest. Vnum Sylla admirari C sar solebat Principem reip. sine litteris exstitisse.Nec immerito. Vnius enim hominis inscitia , innumerabiles quandoq; populi simul cu repubi praecipitantur. Scribit AureliusVictor, plerosque Caesarum adeo litteris & cloquentia cultos fuisse, vini cunctis vitiis nimii fuissent, tantae virtutes modica flagitia texissent. Quis Carolo quoque Magno' quis Alphon Neap.quis Fra- cisto primo occupatior Θ quis hisce lit-
Cludam, pulchrum est magnos Princi- pes ut Imperii fastigio, ita rerum cognitione caeteris prςstare. CAPUT VII i.
Principisprudentia capita nonnulla.
AD caetera prudentiae capita Vt de ueniam, principis est subditorum naturam moresque recte intelligere, ut sciat, quae quibus populis leges congruant,
48쪽
PONCEPs. ant, dc quis cuique regioni status eoi ueniat. quae notitia ex situ sedeque regionis, ex aetate, fortuna, educatione
colligitur. De posteriorib' hisce vinihil dicam, ad situm quod attinet, multum interest scire, an Regio Aquilonaris sit, Australis,&c.Item an in convallibus sit, in locis palustribus t, an mare
montesve respiciat. crines, illic veniuntfelicius uuae Arborei foetus aui, atque inis sa viresiunt
Gramina. Nonne viata croceos ut Tmolus odores, India mittit ebur molli ra thura Sabaei.
At Chalybe, nudi ferrum. Eadem ratione ut pro regionis ratione, vegetiora corporainfirmiorave sunt; sic animorum motus celeriores moderati-Orcsve reperiuntur. Ventosa loca fero- ' ciores homines ac mobiliores reddunt; quieta, humaniores, id constantiores.
Palustrium & convallium incolas molles ac desides facit agri ubertas: Qui in extremis Imperii cuiusque finibus positi sunt,ceteris qui insimos recessus occupant , ferociores & validiores sunt. idin Germanis, Gallis, Hispanis, aliis-Que videmus. L sthenis tenue caelum, im
49쪽
b Hippo LYT 1 A COLLis . quit Cicero, acutior putantur, Attici itaque pingues Thebani o valente & alibi: Carthaginenses, inquit, ritura loci fraudulenti , Ligures montani, Ariagrestes, Campani bonitate agrorumsi er- bisunt. Gentes inquit Liuius) aliae iracu- dae, aliae audaces , quaedam timidae; in tum4 enerem proniores alia. oheniens umpopulum fama est celerem, o supra mires
audacem ad conandum, Lacedaemoniorum Prut πώς- -ctatorem,&c. Educatio tamen eXfe-i .H rocioribus crudelioribusque huthahi otes, & contra reddit. quod Lycurgus ciuibus suis, eleganti duoruhi catuloruiisdem paretibus procreatorum CXemplo ostendit. sed&hoc scire condueit, an principatus nouus vetusve sit, vi ,
hereditate, ait suifiagio partus; vel sim plici fortuitae afflatu In hereditariis nim Principatibus, quae alicui familiae parere didicerunt, Principi plus iuris minus difficultatis erit, si Princeps hi, k,Ehi ἡ. torumsuorum vesti is insistat Hielub.
os in M. diti liberam videndi rationem inon nolunt. Secus in caeteris, ubi omitia sum in oculi, periculo mutanda, vel exter
haidnunicula adhibenda: Nouus ce
50쪽
te principatus, qui repente nascitu ut caetera quq repentinum ortum habent, nec adhuc radices egerunt , fere aduerso quoque tempore extinguetur , nisi princeps summo ingenio, dexteritate, prudentia, alia 1, potentia predi us sir plui, in Ale cander Magnus, deuicta Thracia, veritus ne di Icei: hi sio Thraces se in libertatem vindicarent, corum praecipuos omnes secum, vehit honoris causa traxit. ignobilibus autem relictis , plebeios prefecit,consecutus,vtPrincipes, ob bene cia accepta, nihil nouare vel-
lent; plebeii vero poliati Principibus,
non potitent. His rationibus partas Prouincias conseruauit. Hoc exemplum licet ad prudenti in bellicam pertinere videatur, tamen quia de nouis Princi patibus conservandis hic dieiuna esst, huic loco inserere placuit. Prudentiae capita&haec erunt, vite': pori cedat. quod & Cicero innuit hisi verbis: Tempori reare, idea, nec sitati in eruis sempe apientis eis habitum: cuius nece inlatis praepotenten, mim nemo nes t. Ite, ut malis teinpestiue occurrat , pam