장음표시 사용
11쪽
inquam ; ne graue sit tantisper solos esse ad hunc ignem. Et si mul innui puero ligna iniicere, & largius exstruere socii. Ecce autem exiens video ad fores Duaam 'ighiumque. Cum trepiada gratulatione collum iis inuas, Et vos cilis' inquam.o sperati mihi optatique salvete. Vnde autem, de quo per hanc anni
biemem 3 nec enim temerarium est,credo. Ego quidem e Bata uis,ait DuZa;& tua unius cau ssa. Piphius hic a Vcteribus suis: iunxitque nos in via bonus aliquis deus. Mihi certe bonus,inquam : & iam vitio valeoque, clim vos teneo. Sed intremus,
quaeso: de date duobus istis pariter quod gaudeant. Simul Victor de Lernutius ad limen facti obvij, atque inter se amicissi me complexi sunt. Sed diuelli ego, Et heus, heus, inquam,sedeamus: neu diutius ignem inuidete istis , quis lupent certe a curru. Nam hercle strictum Eodie stigiis, &,ut ille ait,
lam prata cautis albicant pruinis. Imo iam calemus, ait Dura, apud te quidem nostrum ignem
Sed quid morbi fuerat, sodesὶ Nam de in ualetudine tu Ant-uerpiae accepimus a nostro Plantino. dc mehercules etiam palles. Non nunc quidem,inquam ego. nam Vos me hoc gaudio dedi liis in ruborem.Tamen febricula is erat, in qua Oppugnanda noster hic vere Victor. Sed sedete, agite, mi hospites. vetus verbum nostis,Romanus sedendo vincit. Clim sedisse mus, au.im salueautem omnia in Batauia inquam,mi Dueta Privatim omnia, inquit. Nam de re p. quid dicam,nisi maria malorum ' Melius ominare, inquam. de nonne per banc pacem sedauit illa tempestas Caput mouens leuiter Dura,V reor, inquit, ut paucorum modo dierum Alcedo ima illa sint, non firma tranquillitas. Facem exstinctam si igni admoueas,
vehementius accenditur: sic positum hoc bellum metuo viii surgat de acrius recrudescat. Heu saeculumlinquam ego.
Euimuerὸ di quasi pilas nos homines habent,
ut ait Comicus: ita pace de bello alternis iactamur, quasi per lusum. Sed mittamus haec scaeua. Pilius noster quid, de quo Antuerpiae, inquit, nescio quid litium molestiarumque mihi fuit cum nummario tricone: quas detei sum veni me designa bat in hoc Sole. Ego vero dctergebo,inquam: de lubentiorerri
12쪽
LIBERI . . ste faciam,quam ipsa Lubentia est. Conuersus ue ad reliquos, Vos amici,aio, enabitis apud me una cum isthoc hodie. Nultu renui solus Dueta,&,Non potes ipsi inquit. nam vocata opera est. Quid vocata' inquam. nonne Adventicia hodie debita vobis Z Iure communi peregrinaiulum impetrabo hoc cerate: si minus, vel a m Moi,ut dicunt Graeci. Et simul iniicie- ' manualiabam manum. Cum subrisii Duza,Haec quidem vis est, inquit. Caesar videor: ita iugulum mihi petit iste Brutus. men,amici, relictas omnes res habeo prae qu0d vos vultis. Puer modo adsit, qui ad Caiaterum renuntiet. En adest, inquam. abi puer,& redi citius quam Asparagi coquantur. Nos interea ambulemus. C A p v Τ I I. Salini religis in mensa. arnobitu evsicatus: In illectio vulgata de sensu. Saturnalia, seruorum dies. Seneca corre diu explicatusque. Saturnus deus. Fe ius cicero emendati. Mutatio vems. Caena toria. S ut sis. Plautus explicatus. Petronius in iis correcti.
PVε R redire mihi tarde visus. Itaque spatiis aliquot coi
sectis, Sedeamus, inquam: puer hic DuZae interea mini strauerit. Age tu, vasum cum aqua. Lauimus.& cum trepidarent de loco Etiam inter vos hae deliciael inquam. Amicitia aut pares omnes accipit,aut facit. Sede tu Dura, tu Pighi,vos retia qui. Ego adsedi in imo. dccum oculos circumtuli issem, Heus puer, inquam, profana nobis haec mensa est. salinum oblitus. Lernutius me adspexit, velut causiam requirens eius dicti. Ita, inquari , Lernuti. Profanam sine salino mensam esse veterum opinio fuit,sed & nostra. Arnobius: Sacri critis mensas abno- Iuliurum appositu, in simulacris deorum. Quin & salinum ipsum inter vasa sacra. Bene notat interpres vetus ad illud Horath, --- J ndet in mensa tenui sesinunx. nouum proprie est patecti,in qua diis primitiae cum sile o serebantur. Et Statius ad hanc mentem: er exiguo placuerunt farra salino. Itaque in Liuio libro x x vi ferre iam possum, Viselinum. testamque deorum causa habeant etsi non pessime reseripsi' olim, a II 'culenam. Sed adsemat vulgatam etiam Valerius,qui de pau- r Vm, B pertate
13쪽
salinum babuit. Et Plinius: Fabricitu bellicosos Imperatores plus quam puterum e selinume o gento tabere vetabis. At desiirmati cris deorum, quod addit ornobius: verum est, collocasse eos in mensa statuam dei cuiuspiam velut tutelam geniumque
menis Ita Herculem Epitrapezium lego in Siluis stath : qui Vindici fuit
-- GD Genius tutiaque mensae. Et ante Vindicem, eum ' Pec is habebasa vinacis, T ator laetis numen venerabile mensis. Quinetiani deos ipsos initio mensae inuocabant. Quintilianus Declamat. C C C i. Habuisti bonorem-illud humili limen intrasti, O adistimensem:udquam cum venire captam,rios inuocamuI. Inter hos sermones puer regressus a Cantero. Ego inclamavi, Ades,inquam; testudo, non homo:&qui ignauiorem possis facere ipsam ignauialia. Dic,ubi moratu, ὸ Parabat respondere puer, sed Duaa occupauit.&, Unam hanc noxiam amitte Lup inquit.seruorum hic dies est. id tu iam inquam. Nempe,inquit,hodie Saturnalia. Cum capite ego abnuissem Ita v ia,inouit,hodie legitima veterum Saturnalia. aut Fastionancs me fallunt,qui ea coniiciunt in diem xvi. Kalendas. Atqui per id festum.velut usuratiam quandam libertatem seruos habuis se,non ignoras. Imo ius iis datum quodam genere supra ipsos dominos: cum quibus commutabant etiam vestem. Dio lib.
iviam .i id esti , Saturnalibus serui babitum herilem sumentes stative.agunt. Atque adeo sedebant ad dominicam mensam, dominis praeministrantibus Athenaeus lib. xiv. S
id est, Saturnalium di us, mos Romanis,praebereseruis conuiuium, sic τι ipsi scisseruorum obirent. Attii versus huic rei: Exercent epulas titi, famulitque procurant Aut que suos. Et Senecae locum non inuitum huc traxerim, epistola xtu i et Iissiluerunt Ae sum, non quosolum lex veteri meo aibro,suo, 'οι. cum sententiae totius medicina ciun bruo domini me scirentur,
14쪽
IJ Q τtique bonores sitas in domo gerere iura disere permistrum,
domum pusi remp.esse iudicauerunt. Nam intellegit noc Saturanalium sellum. Ego postea Duetae verba placatior, imo vero iam hilarior, Abi puer,inquam,vicisti hoe patrono conuersus ciue ad conuiuas,Amici,aio, comburamus hunc diem. Bona saturnalia hodie. Gapropter edulcare conuenis vitam, Curraque acerbassensibus gubernare.
viait Matius. Id quidem in proclivi, ali Righhas. Certὸ, ut hic
apparatus est,nos nodie mollius apud te curabimur,quam regi Antiocho oculi solent. Non cibo, Pighi, inquam , siibita
enim haec caenula esl,de vclut condicta sed voluntate certe Ii bentiaque. Sed docet nos, antiquum ne hoc Saturni festumὸ Antiquissimum,ait Pighius Nam Saturnus,uti scire te scio,ii tet veterii mos Itali. e deos- qui frugibus reperto quique gentescas primus docuisse creditur sationesataque non dubie La-s nil lini nomen inuEnit a situ. Vt enim a portu Portunus, a nupta
Neptunnus,sic diserte a satu atunnus Nam ita primitus pronuntiabant.Festus: Hic Deus in Saliaribus Satunnus nomisatur,vi. F. in ram- delicetasationibus. male ibi vulgo,Satiruus,vel,Saturnus. Nam '
Salij scilicet aliter indigetabant, quam vulgus. Sic Tertullianus , Exceptus a Iano, velut Sal Volunt,tano. Crebra autem &vetii a terminatio in nominibus deorum. Sic Pilunnus, Pi az. M . euntius,Veriunnus,etiam hodie in antiquioribus libris: deni que,ut dixi, Neptunnus. Victor hic interfatus, De Neptuno ' 'Pigbi,inquit,permitte ambigam: Cicero contra te,qui derivata nando. Eius verba II. De natura deor. Vt a portu Portunus, se Neptunus a nando, prioribus litteris pautam immutatis. Pighius excepit,lmὁ tu permitte de scriptura ista ambigam. Neptunus ais a nandoequomodo potest)Rem spectem, Due verba: inselix originatio tua Cicero,imὁ falsa. Varro melius , Neptunus inquit,quod mare terras obnubis. Sed, meafide, nunquam fugitiam si id verbum ab ore Marci. corruptum locum adsero, scribendumque,a vel, a nuptu. Res auctor est,& Cicero ipse, qui comparat Neptuni etymon cum Portuniat. ineptissime,
vulgata quidem illa icistio si vera sit quam ego planissitne per ita laniabatolido aliquo Hermiasse,qui nubeudi verbum
15쪽
non nisi in coniugus nouerat. Vetus ergo in Italia ille deus: ctiam festum, si Macrobij centonibus fides, quos vobis non aes istia inculco. Dionysius Halicarnasseus originem Saturnalium ad clare resert libro tertio. At Liuius post reges e Diore 'U' actos demum festum id constituit, lib. it. --inquit, 'ν μ' er I1. I inutis Cos. aedes Saturno dedicata: Saturnalia in titutus f-ssus dies. Imo centenis aliquot pὁst annis agnoscere institutionem eius videtur libro vigesimo tertio: ca mente tamen ,credo, quod aut paucis adhuc sacer festusque essetis dies, aut quod tunc demum in Decembrem mensem reiectus,ctim antea habitus alio mense. Verba quidem Liui j clara haec: Posire ), libris Decembri mense ad aedem Saturni immolatum est, lectiste niumqui imperatum , conuiuit publicum c per urbem Saturnalia die ac nocte clamatum: populusque eum diem festum babere ac seruare in perpetuum iussus. Nam haec narrat Cn. Seruilio & C. Flaminio Coss. bello Punico secundo. Ait Liuius, clamatum Saturi saeum- nalia. Vellem voce addita,Io Saturnalia. Certe is soleminis clamor. Dio de militibus in Claudij libertum iocantibus: ' σα ς si Θρυ μδρον reis id est,clamantes sictim sita tritum Jὸ Siturnalia. Macrobius tamen,ut vulgata lectio I iiiij soti die apud aedem Saturei,conuiuio soluto,Saturnalia ivras rex clamabantur. Clamabant &,Bona Saturnalia. Arrianus in Dissertationibus Epicteti:
id est, Pueru enim c adueniunt plaudentes oe dicentes,Hodie bona Saturnalis,dicimusne, Non sunt haec bona ' nequaquam: sed si quoque applaudimus. Martialis allusit,hsse tibi faciet Bona Saturnalia porcuN. Fortasse & Catullus, Saturnalibus optimo dierum. Caussa huic clamori,praeter religionem,etiam laetitia. quia certe non alium . diem priuatim publiceque habuerunt hilariorem. Inde sermo, si mrit Saturnum Pollucis filium esse, a pollinis ait Fulgentius inh in I Mythologicis vela pollacibilisate,quam nos humanitatem dicimus. Vnde Plautus in comoedia Epidi i ait, Bibite, pergraecamivi polla cibiliter. Nec male Fulgentius. Omnes enim illi dies reuera iocorum conuiuiorumque. Inde ortum,Vt praeter reliqui temporis morem, Saturnalibus mane lauarent,quasi statim transit
16쪽
LIBER I. 33ri ad mensam. Didici ὸ solo Tertulliano: I Ton Luor, inqiait,ita
luculo Saturn diu, ne noctem in perdam: attameu lavorhbis se horidi salubi L. Et ab eadem cau ssa, ut ego qu idem coniicio, institiua mutatio vestis. Nam'mperatorum temporibus,Senatores Equitesque, Saturnalibus,in synthesi conspicie- h. bantur. Refero ad Imperatorum tempora. quia vix est, Vt id bai, a obtinuerit ante, vel ex Seneca, epistola xviii. Sityhkhaberem. libenter conferrem quid existimares essesciendum : utrum nihilex co ridianά consuetudine mutandum,an ω Llarius caenandum di exuetidum tuum. Nam quod feri nisi in tumultu ω tricti tempore ciuitatis nonplet, voluptatu causa festorum dierum Nestem mutauimus. Ita enim narrat, ut videatur eam culpam impingere suo aeuo. Idque in parte verum. Nam olim quidem Togas ponebant domini, easque serui induebant: at synthesim simpsisse eos non credo, non teso. Quae tamen Senecae dc post aevo, receptissima per eos dies. Martialis: Θnthesibus dum urit Eques dominusque Senatus, Dumque decent noErumpi ea sempta Iouem , , Nec alterius scit tentiae illud epigramma: di Nil l Huius est Charisiano. Saturnalibus ambulat togatus. Causi a recipiendi, quoniam caenatoria,opinor, ea vestis. At Saturnalia,non aliud quam promiscuae epulae & velut contunentes comis attones. Iure ergo,ianquam in publico quodam ciuitatis conuiuio,sumpta vestis quae ad conuiuiasaque etiam
in publico usurpata laetitiae testandae. Finierat Pigilius. sed ad cum Victor, Velim Pighi, inquit, paullo ista fusi.s. Tibi hieliquet, credo : sed nobis in priscis iis ritibus adhuc nubes.
quam sermonis tui luce remoue. Pambo, inquit. etsi vobis eruditis rerum veterum, satis censebam, ut pedem modo
ponerem in viam. Romanis in duplici discrimine vestis. - Η Alia Domestica, alia Forensis. Suetonius, Ammianus, risconsulti. Illa intra parietes scilicet v sui: haec in negotiis in que foro Commutare eas, & domi forensem , aut foris domesticam induisse; probrum. Inter domesticas, Caenatoria. quam non fas videre publicam lucem. Martialis in lemma
17쪽
ι fATVRNAL. sERMONvMNerfora hut nobis, nec sunt ausimnia tis e. Hoc opus est,pictu accubuisse ibo r. ilii. Itaq ut rem nouam narrat Dio in Hadriano, quod Fronto nobilis orator Turbonis tribunal adierit O si λ σν δ - - , in conuiuiaque D. Et ab hac mente idem Hadrianus Ilia p. Senatatores Equites semper in pubuco togatos e si iussit,nisi a cana reuer Spartianus in eius vita. Et bene iuuat Spartianus.. Fas enim mosque, ut apparet cum caenatoriis conspici inpublico,subcaenae tempus. Cur non igitur Saturnalibus diebus permissum,per quos continuae, ut daxi, caenae Hercules non
aliam caussam video Synthesis sumptae. Nam quod proban- α dum superest Synthesim adfirmo dictam caenatoriam vestem:
utique uominum lautiorum. Martialis satis clare: Undecies unas exti, Zoile , caens: Et mutata tibi obniti' undecier. Tranquillus valide adiuuat,qui in Nerone obseruat cum no- .la,quodplerumquesynthesinam indutus rod erit in publicum, sine tinctu cydycalceatus. qui scilicet conuiuantium habitus. limne capitist an etiam de Caenatoriis latius dico ξ Annuistisidia η' cam. Mos ille vetus Romae, ut domi haberent vestes ad caenam. & si foris caenarent, acciperent ab amicis,aut ipsi adse renicapitolinus in vita Maximini: Cum ad caenam ab Alexandro esset ' carus,in patris bonorem,ouod ei deesset vestis caenatoria, ipsius r. ,ris Alexandri accepit. Plautus pallium malacum id appellauit, me interprete,Bacchidibiis: . ri .... Pro galea scaphium, o insigni sit coronplectilis, Pro hasta talus,pro lorica maducum capiam pallium. Nam describit omnia,quae solita conuiuio. Et bene,Pallium. credo enita fuisse ad eam formam.Martialis quidem sic appellat,ubi de se cum uxore accumbente: Adineusam venies, sed sic diuisa recumbπ,
'non turiantur pHgia nosea tuis. Et Petronius de Trimalcione caenante: Palgis coccino adrasium in cluserat caput, circaque oneratas veste ceruices laticlaxiam immiserat mappam Recte etiam, Malacum Plautus. Revera enim mollior pretiosiorque ea vinis, die purpurasaep&Apud Horatium vetula matrix:
18쪽
Iuu cibin Uriu iterata v Ira tira properabaxtur 3 tibi nempe. Ne foret aequos inter conuiua , gu quem Dil erat mulier sua, quam te. Nam ad conuiuia manifeste accommodat. Etiam Petronius: Iliineuta mea cubito segetim, accubitoria, litterula retracta) να---
perdidit,quae mihi natali meo Mnauerat cliens quidam, Tyria sine - 22 ' bis sed iam cinatim negandi notas baud, ut dibaphac t)semel lota. Sed & Persius: '
----ecce inter pocula quaerunt
Romulidaesturi, quid dia poemata narrent. Hest aliquis,cui circum humeros bacinthina lanae', Rancidulum quiddam,&c. Nam laenam circum humeros & quidem hyacinthinam, vestem hanc dixit conuiuialem. Lautiorum videlicci hominum caenatoria semper puspurea coccinaue: quae fortassis proprie II Synthesis dicta,Ad ideo tantum Equiti & Senatori adtributa a Martiale exclusa plebe. Dio ubi Suetonius de Nerone Onth sinam dixit siue synthesim: vertit in eadem re, H -- α--. id est, unicula floridam. Et stio storidam vestem in Apuleio aliis- metam Hue legi, sed videte tamen ne verius hic sit, i- ινον. a colore vi- 'delicet,qui in synthesi violaceus,vel ut Plinius etiam appellat, si Ianthinus. Haec de Carnatoriis. quem morem mansisse ad Si doni j tempora disco ex libro primo Epistolar. ubi de conuiuio μι' imperatorio,a quo iam surrexerat: Paulum aprob Ita Imperato- ς s. ru processeramus,atque etiamnum chlamdibus induebamur, citra mi hi Conm,dec. Ostendi clare positam a se chlamydem.& resumptam.
BE A s nos, Pigbi; sermonibus istis,inquam. sed de numero dierum Salu rnalium,nilne addis ' Neque enim liquida vulgo ea res: de Macrobius,qui conatu r, puluerem ob oculos nobis spargiti ita concinnat nescio uid perplexi, & quod, peream,s umquam cepit ipse.Pighiutilia solus ego qui consulor
19쪽
lori inquit. Melius est domum aperiam ,& solium mihi pocnam nouus 'Brutus. Tamen,qua de re quaeris, sic habuit. 1n- ωὰ liquitus unus Saturnalia dies :& idem ccmmunis cum Ope. Opalia & Saturnalia utraque incidebant in diem x i v. H. a. Kal. Iani. Macrobius testis, & Kalendarium vetus repertum
Romae. Quid mirum Θ quorum lectus communis est, ut sit dies Z Nam Ops siue Rhea, uxor Saturni. Hoc nisi praescimus,
tu, re nunquam illud Suidae e Lexico dextra manu capiemus: Fiat
wρτη isi i cΗ-T id est, Saturnalia, istam celebra tum Saturno atri deum. Quid enim in speciem vanius, quam Saturnalia adscribere Matri deum, siue Opi Z At caussa confusionis Graeculo non iniusta, communio illa dienim a me dicta. Haec Ops opem seret Ausonio poetae,cuius desperatae sanitatis versum etiam Asculapius noster, Scaligcr, deposuit: ego de via medicus sanabo. in carmine de Feriis Romanis di ne ope sancte acrum vel Saturnalia dicamἶFestque seruorum, cum famulantur heri' εὐ--- Nam clare lego,Z ι ne Mantuacrum. Ambigit poeta Opalia' prius an Saturnalia dicat. quare qui abutiam iteraui,conueniebant ea festa,&utrique deo deae, acer idem dies. Interpellauithla Uictor: &,Correctio, inquit, pen clara: non illa quam Ponis dierum conchirsio. Varro facit tenebr. as,qui lib. quinto deo inquit, dicta ab Saturno, criad eo die feriae eius, ut post diem tertium spatia, G. Ecce, nonne diserte post diem temtium a Saturnalious Opalia celebrata vult'at tu aiebas die eodem. Respondit Pighius, His tenebiis, Victor, dabo lucem. Quae de communione dierum praedixi, ad Consalum tempora pertinent & rem p. priscammon idem de C. Caesaris de deinceps aetate sentias. Vt enim Caesar fastos correxit,&huic DG Tuli Μι- cembri mensi duos addidit dies : Saturnalia, ut sic dicam, sedem mutarunt, & ax vi. Kal. numerari coepta, non ut ante lxiv. Migrarunt igitur Saturnalia: non tamen Ops,quae in die
veteri stabilis permansit. Hanc correctionem Caesarianam clarum Varronem spectasse. qui condidit eos De lingua Latis ris i. na libros uti vel hinc discimus Caesare iam Dictatore:& seriatarum dies ad Fastos eiusnptauit. Tamen in Varrone scribi erit Ae tertio. Hoc mihi iam lucet, inquit Victor: tapcrge.
20쪽
I. I B E R I. i perge. Iterumque pighius: Vt ergo coepi dicere, inquit,unus Saturnalium dies mansit ad C. Caesarem. ab illo, tres celebra- -- ri coepti. idoue Octavianus Augustus tenuit, pat in legibus iudiciariis triduum serias seruari iussit. Hactenus certa possum: de die quarto dicam incerta. Nam illum quis addiderit,non te ctum mihi, de credo, nunc non scriptum. Quintum saltem diem additum a Caligulaseperio. Suetonius: Vt tititia ubiliacam inperpetuumaugeret,diem adiecit Saturnal bus,aneilauitque Im. uenalem. Diem Beroaldus intellegit sextum vel octauum. Errat. vos accipite quintum. Dio lib. Lix.de hac ipsa re: - MX met meti τε ημαρος ἔρρο εο ς -λαψει id est Sature luper dies quinque
celebrari iussit. men ille ipse quintus dies post Cab c demol olitus, sed restituit Claudius docente eodem Graeco lib. L x.
I id est: Saturnuuiu quintum dum a Caio institutum Josteaque omissum,renituit. In uniuersum ergo Saturnalium d es legitimi,uti videtis, quinque. Ego dixi. Clim d si isset Pighius,Lernutius occupauit. tid enim scrupus ille de die quarto. non tollis hane molestiam pedibus 3 Vellem tu meo capiti,inquit. nam iuxta tecum id scio. Diuinemus, inquam ego. An Tiberius,si serie,addidit' Certeille solus intem inuisi selectus Caligulam & Au ustum. Huic vaticinio,ait Piglitus,extra' 'Tiberij moribus non est fides. Nec enim ille unquam fautor rei ludicrae: de,ut eius seueritas fuit diminutum potius publicas voluptates iisset,quam auctum. Ego quamquam cum E ripidata nutrice pollina dicere,
tamen diuinem diem quartum es e ab Augusto. cuius extremis annis irrepserit crescente luxu quia ea auctio plebi vo- . lenti.
Etiam quoitum de Albio obiectiones posit , inparte remotae. SV s Q ip i τ Lernutius. Anchoram iecisti, Pighised nondum adspicis terram. Duo me turbant. Ais alatio Caesa- 'Diffac tres saluminum dies factos, antea unum. Ais nunquam