Iusti Lipsi Saturnalium sermonum libri duo, qui de gladiatoribus

21쪽

plures suis 2 quinque. Primum oppugnat Cicero, qui libro Rad Atticum diu ante Iulianam correctionem tertia Saturnalia nominan. ancipia nil ara, inquii,Saturnabbus tertiis. Sed &Mallius quidam apud Macrobium,cuius ibi verba. Alterum. Interrupit Pigluus,St,inquin turbinem huc prius remoueam, ne naui nostrae frangat ratem. Tertia Saturnalia nominat Cicero φ Fateor. hilaritas ergo triduana, sed non seriae, non sacrum. Festus pro me: Humquatim appetiari quidam putant a n mem dierum. qui scilicet errant,tam bri cules quam qui triduo Satur- . o inti nata totidem diebus Compitalia. Nam his omnibus, si utas ta . . ' funis cranata a dic de altero. Septini dies Saturnalium comperio ait Lernutius non ut tu perseueras quinque. Lucianus in Croniis plus uno loco. Martialis. Saturni septem venerat ante dies.& poetae alij subridens Pigbius, Per hanc, inquit,tempestatem facile ero ii portu. Saturnalia legitima dixi quinque suisse: tu ,illi quo quos laudas,spurios adiicitis dies binos. Vt clare dicam. Ipsa Saturnalia constabant diebus quinque: at Sigill ria, quae subsequebantur, binis. Quae lituitas quia non abhorrens a laetitii priori, illique continens erata factum ut con- fuse numerari Saturnalas septem. At in re aliud fuit. Itaque il- teipseMartialis, ubi veritatis diligentior, nominat Saturnalia modo quinque: ' Et iam Saturni quinque fuere dies Alibi: Haec signata mibi uinque diebus erunt.

τὸ obem Et iάmne haec res in vago8 Imo ,ioquit Dura, ce alius imbriacitor Auster. Nam ut Martialis aetate dies septem numerentur, caussam video: anter si aeuo quid siet ' cum septem recentiatos reperiam multis ante Caesarem annis 3 Nouius Alclimnarum scriptor:

Olim ex lectra septem veniunt Saturnalia,

sed&Mummius quidam: -noari maiores veluti bene

Molia instatuere ,sic hoc optime rigora Feceiae summo dies sipum Saturna ia. Et cliud ais tu 3 Vnus ante Caesarem saturnalia dies:binos sui , . . ., gillaritios adde : ubi septemr Amplius largiori ues fuerint '

22쪽

Satur alium ubi septem Exspecto quid ad ista nosterBrutus. Tacebat Pighius. Et mehercules obbrutui,inquit. Iuua in partem Lipsi. Egonei inquam. oram reperire nullam qua te expediam queo. quin ad prius illud tectorium confugimus, laetitiae fuit se dies plures non festiὶ Nisi id sit,submitto equidciri

Saturnalia Gladiato ubiuit isque de Mata. I Gladiatores Marti, wl potius Saturno sacri Saturnus inter inferos' maleficus cruento 6cro gaudens. Tabulis lux Tertu navo. Sacerdo Risiae vehementer Diteta,&, Hic Auster, ut video, inquit,Vos oria res perculit.Heuspuersa vinunt huic naufrago Lipsio: sed merum.Nam aqua non vltra illi opus .Etiam rides Z inquam ego. ulciscar. Da mihi puer eccillam pateram e crystallo: illam capaciorem dico, quae est in Delfic . Admir tus Duza,Huic iam grandemi inquit. Non id e moretuo,nono sanitate. Nimirum,inquam,non Cereri sed saturno hoc cium fit. Itaque,ait Dueta,tu nos omnes hodie reddes saturos. mallem hilaros & lubentes. Sanὸ mos Romanus non magis cosmiuiis hunc diem dicauit quam facetiis & ludis. Itaque Gladiatores, Venatio, Circenses, quanquam alias i tamen itis lata diebus proprie dabantun Gladiatores inprimis, quorum tutela Saturnus. Erras DuZa,inquam . Mars potius. Apud Ter- -- ρα

tullianum certe lego libello de Spectaculis Marion ma a nutrit o te ludi praesidim nouimus. ludi videlicci gladiatoris,

'venatorisque. Item Salvianum: Cobri ω iis: Mnasiis Ventuin theatris,Neptunus in Circis, Mars in arenis;Me, curius in alaestris. DuZamni iens de renitens, Non pugnem n- 'uit tantis scriptoribus libens tamen vereor ut verior Lachaimetius sit: munera,inquit, quae vocantur Venationcs Saturno ad tribuerunt. Ita eum lollum inserta copulalego. Nam & in Epitona Lactantii: Iunerunt editionerntur factae legosacrae sentiste Liber atriis est. Addicit Lactantio Ausonius, Et gladiatores funebria praelia notum D certasse ira: mmc sibi bare suos . . . Ci In se c

23쪽

D uerum plicant singuine caehe m. Vbi duo notes,dc pugnasse gladiatores Saturnalibus: & satur no placandopropitiandoque.Caussam quam putein ius tui laenaiise haec est. Saturnus non inter superos seu inferos deos.

& alibi, ανω νομίζων. Eademque opinio apud Graecos ipsos. Itaque in Tartaro eum collocat Prometheus apud AEschylum,

Me consulente, in Tartari recessibiu Haba Atebra antiquiti satum Crat m, ita que comites. Et in Catalogo deorum duodecim maiorum omisit Ennius, tim Vesta,Minerua Cercs, Diana,Menus,Mars, Mercurius,Iouis,Neptunus, Vulcavus,Apolis. non facturus,si inter caelites su isset.Credo eam opinionem valuisse,quia triste saturni sidus & maleficum . quale ingenium deorum inferorum. lnde est naenia Graecorum, V Mid est, Saturavito oculus : inde supcrstitio, Saturni diem viae non uia

faustum. Tibullus,

Qui uos m cassatus a ies, aut omina dira, Saturni aut sacram me tenuis e dum. Ouidius ad amatorem, cui iter inuito suadet: Nec pluuio opta, nec te peregrina morentur

Sabbata,nee damnis Asia nota tu . .

'e-- lare ergo Romani, quia gladiatorum sanguine placari manes se credebant,eaque prima ludicri caussa: hoc spectaculum deducarunt crudo & sanguineodeo. Quo traho etiam cultum s cerdotum eius a reliquo vulgo secretum. Nam pallio coccineo mystae Saturni velabantur. Tertullianus de Testimonio animae: Atque id plerumque facit vittia Celeris 'dimita, c patilio Saturni coccinata, in deae Isido linteata. Idem de Pallio: Cum laetioris purpurae ambitio in galatici ruboris superie lio Saturnum commendat. Coςcineus enim color quem Galaticum rubo,

24쪽

t I 2 E R r. i rem appellit,quia hanuna id Galatiae frequens j sanguinis &eaedium est: ideoque& Imperatoriis olim paludamentis, ait Plinius, dicatum coccum. Haec satis certa. Abnuere tamcnnobis Prudentius tuus videtur,Victor,in Hamartigeneia 'TU' u terrifici deratastin arta Cui cadit in se fusio sidiator armi. sed ' Ditem qui eundem cum Saturno lila capiat, mea sen- 'Amni tentia, haud aberret.

TNTER hos sermones intulerant pueri missiam secundum. Linquo gallinae columbae,turdi,&cius inocti altilium minuta. Et ego ad hospites, En,inquam, paraui ad illud Comicum,

Nou ampliter,se munditer contilatum. Tempus non tulit. nec inter eos ganeones ego, quibus modulus est vitae culina,vt ait Varro. Itaque sumite quaeso contenti 'istis. Etiam excusas ξ ait Pighius. Sibi habea nifuat una reges, sibi tura diuite M. nobis dum sic sit. Et quae caena prae ista,quam suauissiluaed - ctissimaeque fabulae condiuntZ Vellem paullo magis,inquam: nec tu Piglai sermonis esses tam parcus. Parcus egoὶ inquit. cui linguarium mehercle dandum fuit ita insolite hac omni nasum loquax. Scis ei im ingenium meum:quamque illud Hom

Bonio loqui,sed fabulari nescius. Hinuertam illud Eupolidis. sed quoniam coepimus, & bella iam occasio est, de Gladiatoribus placetne largius fabulari3Nam verum fateamur. non alius mos est, quem diserte intellata Glagi pluris intersis veterum scriptorum. Quae historia ab hac C s com-

25쪽

commemoratiotie gladiatorum,quis orator quis potia absitanuit' Et quidem pleraeque metaphorae, similitudines, imagines,alij stores orationis sunt ab istis. Occupa ergo hanc gra tiam tu Pighi, & doce nos invulgatum adhuc ritum. Egonciait. inad Dueta hic potius ' el' prisca pluria nosteus. Et solusne Pighius illa pro magistro3 Tum ego,Qui viam ad mare nescit, amnem sbi quaerit ducem: sienos te Pighi, uti penetremus ad mare illud antiquitatum. Eial urgetis modestiam meam inquit. sed enim ne alienum sit ab hac mehsa. Renidens DuZa: Adeo hic sermo, Pighi, mensae non disconuenit ut Romani rem ipsam cottidie oculis usu pauerint super mensam. Nam in lςtiori conuiuio solemne ibit, in triclinio paria aliquot gladiatorum exhibere ad pugnam .. Ortus, ut vidctur, mos a Campanis: de quibus Silius libro

Guinetiam exhilarare iris conuiuia caede M.t miseere epulis oectaculi dira icertantum ferro, saepe, superi a cadentum Pocria, respersis non parco sangui men M. Strabo de iisdem lib. quinto: ro ς' id ei Eo luxus prouectis ni,' i conuiuas vocarent ad paria gladi

torum; quorum numerum augebant minueb tve pro dignitate citius

que conuiu8. Liuius libro nono: Et Romani quidem ad bonorem Lum insignibus h. tam armis usibunt: Campum ab se 1 La odio Saravitium Adiatores quod lectaculum inter epulas erat eo ornatu

armarunt, Samnitiumque nomine appetiarunt. Ab iis ergo avide hsuserunt Romani. ae quibus Nicolaus Damascenus: πις μννομι - Θέας nuruit, ἡ μόνον ὀνατα πύξε

. intro vocabunt. atque illa quid tra idabatur: cuplausum manibus dabant

26쪽

relicta. N cc de alio ritu Horatium exaudio: Caedimur, totidem plagis eo iniimm bosiem 1 -- -- Lento Samnites ad lumina prima duella. 'Lumina accipio,caenae,praeter opinionem tarilegi in aerpretis. Perseuerauit ille mos ad extrema imperi j tempora. Capitoli nus de Vero: Gladiatorum etiams equentis lita inibi lego pugnas in conuiuio habuit, trahens caenam in uoctem, in thoro conuiuiali condormiens. Lampridius de Antonino: Gladiatores ante continuit m quantes,sibi si equenter bibuit. Atque hi conuiuales gladiatores sunt, quos Cubicularios Lampridius in Commodo Cui γῆ dixit: Inter haec habitu victimarij victimas immolauit: in arena, bus , inter cubicularios gladiatores pugnauit lacentibus aliquandb mu .cronibus. ita paullo verius doceo,quam Turnebus: qui Rudia, i ,' Arios pro Cubiculariis substituit, dea non fauente. Nam & Dio illum in publico sine ferro , domi gladiis, & ad caedem usque, risua.

D iugladiabatur domi qui em,etiam ad caedem quorumdam ju publico autem,s serro, sine anguiue humano. Desierat Dura, α ad eum ego: Sed censen hanc legitimam in conuiuio pugnam i

fuisse, an quasi lusum Z Hollibus quidem nostris, inquit, si hic lusiis. prorsus legitima pugna,& cum applausu conuiuantium occidebant, cidebantur. . Ita Nicolaus: cuius verba, via ideo, praeteruolarunt tuas aures. Vultu auertatus reritatem re iri

eam Victor, Di bonis crudas & immanes epulas linquit. Miam miror Lapitharum conuiuia in prouerbium isse, non isse Romanorum. Quid illos culpas Z respondit Dura. nos ecce Galli nihilo meliores. Posidonius: Κελ , inquit, ' ον GF, - - μιτομαχων. Galgi per caenam dis Santur. Imo hoc amplius scribit, eb dementiae prouect os,ut paullulo argento vel vasis aliquot fictilibus conducii quae pacto scilicet propinquis darenturὶ supini in scuto immobilesque iacerent,atque ibi accedens alius iugulum iis incideret. At enim, inquit Victor, de Geomanis id accipi commodius veriusque est. Scis enim quomodo Graeci usitati voce κελα

27쪽

Hatori ludicri. quamque Ugratum. Tuo nomine a liquisdictum

Munus, Muner rius, Munerator. Editio, Editor. Tacitus correctus. Gladiatores significatione dupsic pro reproque homi uitas. AT tibi,Pigbissatin ut praecisa nunc omnis tersiuersatioZPerge,cum Musis beneuolentibus. Sed mussante etiam Pighio go velut commotior, Quam lenta haec materiesὶ inquam. corbita celerius moueatur in tranquillo mari. Fac, si-.

quid facis. At Pighius renidens, Sine praemediter saltem, inquit. Vnde enim tam numero possim, de re obsita & vetusta3Nos precabimur,ait Lernutius, Numeriam deam tibi ut adsit& Monetam. De postrema,inquit, accipio omen: fauentior ut milii quam Antuerpiς sit. Vos audite,adiuuate,& aberrantem Spectaculorum res nec antiquis quidem sine curariis M. a. fuit:scripseruntque de iis ex prosesib quod sciamus, Suetonius 2', a Tranquillus. dc 'Tertullianus. Alterius liber nunc est: alterius,suit.Sed caussa scribendi iis finisque non una. Ille ut explicaret, noster ut damnaret, descenderunt in hanc arenam. Et sane

pleri a. Theologi e priscis,cum viderent pietatis damno,addictum deuinctumque p mulum his ludis,passim inuecti in eos, Ut libidinis saeuuiaeque fontes Et bene illi. nec male nunc ego, qui per Suetonij vestigia lens ritus illustrabo prisci & nobis ignoti aeui. Quomodo enim vel illos ipsos viros sanctos lege

mus capiemusque,nisi cognitione aliqua imbuti rerum earum quas carpuntῖ Vt omittam scripta omnia profana,qu ibus ii β. - mittenda lux ab hac narratione. Atque ut primas totius se monis lineas ducam , Spectaculorum apud Romanos quadrugas constituo, Gladiatores, Venationem, Circenses, Scenam. . Tria ex iis ad oculos maxime,unum pertinuit ad aures. Quae ad oculos,propria sere Romanorum. aut si in alia gente;tenuia

prae istis,5 dictu parum digna. scicidi Agones Musicos fuisse, α Gymnicos ludos , sed noue illa traducta Romam, nee mihi di μην nunc curae. Dicam de Gladiatoribus, ut petistis. quod inter omnia scire vos volo celeberrimum fuisse frequentissimum

28쪽

. ue Romae. Cicero adfii niat serio, oratione pro festio: Equidem ex limo nultam te messe 'equentioru populi, quam ii 2Ib-diatorium: neque concinu vilius, Neque Nero a Porum comitiorum.

Et in quo plebs maximE vel delectabatur , vel verius, insanie bat. Idem Cicero de sadiatoribus: Idautem blectacul miserat, quod omni frequentia atque omni genere seminum celebratur, quomui ituri maxime dele Zatur. Idemque studium apposite expri init & tangit quicumque scriptor, De caussis corruptae elo quentiae. Iam vero, propria G peculiaria huius urbis vitia paene in utero matris concipi mihi videntur, histrionalis fauor, e gladiatorum equorumque si dia. quibus occupatus obsessique animus, quantulum loci boniis artibus relinquit quotumquemque inueneras , qui domi quidquam aliud loquatur ' quos alios ' adolescentulorumsermones excipimus quando auditoria intrauimusὶ Nam illud foedum, incredibile,quod addit: Nepraeceptores quidem Nilas crebriores cum auditoribus suis uiam habent. Coingunt enim di stipulos non ueritate disciplinae, nec ingen experimento sed ambitione sal tantiun es' i ecebris adulationis. Spectaculum hoc appellatum roprie, Munus. vel quia populo gratis daretur, vel, ut Tertul ian us est,a Ustis,quia ossicium se mortui acere arbitrabantur. Et ne ac perite Tertullianus. nam Munus proprie officium antiquis, sicut Munis,ossiciosus. Festus: Munem significare cerrum est oscio sim: sicut e contraris immunis dicitur, qui nulgo ungitur os m. At origo gladiatorum, ut mox dicam, a funebri re. Is qui praebebat ab ea voce Munerarius dictus. Gloilae, Munerarius, α -ολ ης cuius vocis primum patrem Quinctilianus facit Augustum libro vi ii. Gaedam in v v,inquit, perquam recentia, ut Messa a primus Reatum, Munerarium Mugustiu primus dixerunt. 'bam antea vel Domini ludorum dicebantur , ut Ciceroni de Legibus: vel Editores ,& res ipsa Nitiones. Capitolinus in Antonino: Absens populi Romani voluptates per ditissimos editores curari rubementerpraecepit. Lapis propter Neapolim: H i C. O g

29쪽

ria obuia vulgo. Ta itum in hac voce bene emendasti L si, libati. Anna levitiis Drusi Hucpotius intenderet imae seca tioni o noctem conuiuiu traheret. bene, inquam,tu disionib&s: quia ad ludos hos cruciatos edendos frequentandosque Dri sus pronus. Nec sine caussa tamen ficta ab Augusto illa vox noua. quia Editores Dominive,coinmunes sunt omnibus ludis: Munerarius non nisi is qui munera edit, id est Gladiatores ad asta, . aut Venationes. Muneratorem dixit magis noue Florus de Spartaco: q si plane expiatu in omne p teritum d uus, si delu duatore munerator fuisset. Hic Lernutius, Sed non res ipsa,etiam. Gladiatorium dictaἶc haae vox mihi alibi lecta. Ad illum Pighius, Lecta in Liuio, inquit: sed pro ' auctoramento pretioque gla-c uri es, diatorum, non pro ludis. At Cicero aliique, plus semel Gladiatores, prospectaculo&munere ipso usurpant, homines pro La. 1 i. ad re: ut contra rem pro hominibus,cum Seruitia,Coniugia dicimus, seruos dc coniuges ipsos. De verbo quod satis est dixi, si ix. i. addidero Gladiatorem a Quinctiliano definiri is arenapo c Mur pulo θectantepugnauit. Ita pnim hic appello: non eos, quos Iu - risconsultus, i. vlt. De iure immunitatis descitis ris proprie, at parum usitate. C A P v et VIII. Dispositio G ordo futuri ermonis. origo ludicri: c caussa. ciceronitu acta. Primigladiatores. Ausoniopraelux tu, eumque emendauimus. Recensio veterum munerum. quae olim comprehensa actis, inter res serias. In illa trium funere gladiatores mox etiam plebeis idque ex testamento. Postremo si aeminamum. r. -M ω D ipsam rem venio de qua dicenda inibi quattuor, ori I go progressusque, Locus, homines, Modus. Haec septa transiliam: si fecero,lineam aduersum me poscire, yx Olim curam 'bane Aser. Origo gladiatorum a re funebri: exemplum, ab

mox 'se Damascenus Nicolaus tra est: ωI AN G, inquit, I . . , a LEia Romavi a Tyrrhenis morem hunc acre ' ostiat, iis pere. At sertat se Etrusci ipsi a Graecis. Hermippus certe apud Athenaeum N Asmin χύ- ρε - ita γοῦς Μο-έ Ginuentores ad Me rus gladiatorisu facit imantine ei. Et Statius Paphilus extremo

libro

30쪽

libro vi. in ter certamina ludosque Argolicos etiam Gladiatorios tentatos ponit: idque prisco illo nescio an satis caute aeuo. . Vndecumque exemplum caussa tamen & origo,Funus. tussimi a M. Obm quoniam animo destin Drum humano sanguine ' .pitiari creditum erat,captiuos vel malo ingenio seruos mercati in exsequiis immolabant. Postea placuit impietatem voluptate adumbrare. itaque qu sparauerant armis quibus tu qualiter poterant eru-dulos,mox edicto die inferiarum,apud tumulos erogabat. Haec muneris origo. Et cum illo Seruius ad noc Virgili j,Viuentes rapit, quos iminuet umbris. Moris erat, inqu it, in sepulchru virorumpor Dum captiuos necari. quo postquam crudele Tisum est, placuit Ila M-

tores ante sepulchra dimicare, qui a buIti cineribus , IIvarij dicti. r. Quod sit gerit de Bulluariis Ciceroni praeibit ad lucem, scri benti in senem: Neque eo res issem, me ipsasuo complexu pa- Ci m e tria tenuist, imihi cum ligo Bussuariottidiatore i Clodium intellegit tecum certandum suis et. Mos autem vetus . quem tan- igunt, immolandi captiuos,Vel ex Homero notus,apud quem mutii. Achilles in Patrocli rogum coniecit

Eissenos iuuenes Troianosanguine cretos.

Itaque praetextu hoc religionis dati publice Romae primi gla diatores. Dico publice. quia facile suspicor,iam antea priuatimo: per conuiuia innotuisse. At publice primo in Forobo aia prim nario,anno urbis CCCCXC. Dederunt M. & D. Bruti,caussa mor. . tis patris. Valerius Maximus adnotauit: G tatorium munus primum inquit, Romae datum est in Foro boario, o p. Claudio M. Fuluio cos. Dederunt M. D. Bruti, funebri memoria patriis c ne res morando. Et Epitonae Liuiana x v i '. D. Iunius Brutus

munus eludiatorium in defuncti patris memoriam edidit primus. ubi male tamen scripstis an exscriptoris culpa , omissus Ma cus. Ausonius, Tresprimas Threcum pugnas, tribus ordinesest is Iuniari patris inferias misere pepu bro. Ita recte. α 'Tia reces, pro quouis gladiatore. Phaeaces non habent hic locum,quidquid vetus liber eos ingerat,& vir doctus, qui in iis defendendis sudat. Male autem tribus ordinest is, probetnia. Nam intellegi vult, primo data tantum tria paria: quae Da poeticὰ