Monumenta Paderbornensia, ex historia romana, francica, saxonica eruta, et novis inscriptionibus, figuris tabulis geograficis & notis illustrata. Accedunt Caroli M. Capitulatio de partibus Saxoniae, ex antiquissimo ms. palatino Bibliothecae Vaticanae

71쪽

8 MONUMENTA Luppiam & Amisium eadem disposuerit. Venim, Alisone excepto, proprius illorum locus, nomen & initium ignota, incerta &dubia: quia, ut Dio lib. s6. in historiis nusia eorum fit mentio.. f. G R A N D E. J De magnitudine Alisbnis forte quis dubitabit , atque ex nomine castelli, quo a Tacito & Dione appellatur, parvae rei specimen animo eiunget. Verum grande opus fuisse, usus ejus a Dione lib. 6. qccasione Varianae cladis, quam statim subjungit, descriptus, & veteris situs vestigia manifeste

demonstrant. Loca, inquit, quaedam Germania Romani tenebant ,

non vi, se ut forte si Mia fuerant hinc inde, unde in hisoriis eorumnusia sit mentio. Iis in locis Romani milites hiberna habebant, urbes condebant, eorum mores jam barbari ac iebant , in forum conveniebant,

congressusque cu- iis pacatos habebant. Ingens igitur opus Aliso fuit: quia exiguum nec valde magnum, praesidio adversus validissimas gentes in mediis eorum finibus, sedi gravissimorum bellorum, castris, civitati, tribunali & foro frequentissimo, quale Ali ne fuisse, ex Velleio, Floro, & Dione colligitur, & atio, quod a vico Esseu ad confluentes Luppiae & Almae ultraque protenditur, implendo nequaquam sussicere potuit. ' . 6. QUO STETERUNT AQUILAE.J Praecipuum R*manae

militiaelignum , qtiod in omni legione in prima semper cohorte praeserri,& in castris ante praetorium in terram defigi Qlebat, nec prius hibernis moveri, quam universiis eXercitus egrederetur, aut captatis auspiciis legiones in praelium prodirent , hincVirgil.

Eneid. II. - Ubi vesieres a Annuerint veri. - Vide Plin. lib. I o. c l. LL

psium in milit. Rom. Pierium in hieroglyphicis.

7. JURA DEDIT SIGNIS PERNICIOSA SUIS.JQuia cladis, qua signa amissa, occasionem dedere. Flor. lib. . c. 12. Itaque improvidum se nihil tale metuentem improviso adorti, quum ille so securitas 2 M tribunal citaret , undique inua vi , casera rapiunt tres legiones opprimuntur. Velleius lib. a. Oproposito Varus J mediam ingressis Germaniam velut inter viros pacis gaudentes duleiatae, juris Ionibus agendoquepro tribunali ordine trahebat ULva. t issi semulanies fictas lilium series , G nunc provocantes alter

72쪽

arurum niseria, nunc agent gratias, qvideas stomanc litia siniret, ferit quesua novitate incognitae disci lina mitesceret, θ' solita armis discerni, jure termina rentur, in summam scordi perduxere ciuinc Alium, usque eo , ut se Praerorem Urbanum inforam dicere, non in mediis Germaniae finibus e excitui praeesse crederet: Ita cum alias provinciae vi partae jure retineantur , Varus jus dicen do . & n egligen doarma , signis & rebus Romanis perniciem in Germania attulit. 8. HUC PROPERA. J Quo manifestissima Velleii, Taciati, & Dionis testimonia, locus ad praesidium , hiberna, bellum

contra Sicambros , Cheruscos, Marsos , Bructeros & reliquas sinitimas gentes sistinendum & gerendum, aditer, commeatum, & expeditiones Visurgim versus, ad aquationem , anno nam exercituS, equorum pabulum opportunus, item vetustissimae munitionis vestigia, fama superstra, simillima vici & fluminis nomina ducunt vocantque. Nam juxtaTacitum, ad Luinpiam; Velleium, non procul a capite Luppiae, Dionem, ad Luppiae&Altinis fluviorum confluentes , a Drusis revertentea Visurgi contra Sicambros exstructus fuit. Praeterea clare eXVelleio, vicinum Varianae cladi fuisse, colligitur. Idem clarius Tacitus tradit, additque inter Alisonem & Rhenum cuncta Germanicum permunivisse. Sed etsi Alisonis Romani situs a tribus Romanae historiae clarissimis scriptoribus sit designatus ;fuere tamen, qui alibi castellum illud collocaverint. Orici. in thesauro geographico. Aliso castesium habet raritus ad Rhenum. --μου dr Paterculus quoque maminis. Hodie meses vocari ad ostium Lupia H. yunis placet. Ipsi urg est Hieronymo Verrutis, quia magis probo. Indoctis is Schebis ad Helleium notis lego , a Rhenano pro Aletheim ha-seri. Aliso Dioni fluvius es, . quem idem Verrutius de Oude Isset inte

pretatur. Ab uni Ptolemaeo ad Rhenum urbs. Hanc Rugam mnus Haseinputat: i e viderit. Heroldo circa Hau mn se Sallet hornvidetur ad Concharum amnem. Verum horum omnium opinion

falsas esse, ut Cluverius scribit, facile disertissimis ipsorum auctorum testimoniis probari potest.aAd Rhenum csse nequit; quia Tacitus cuncta inter Alisonem & Rhenum permunita i statia: fuit ergo a Rheno remotus. Habet quidem Vesalia,

73쪽

IO MONUMENTA rIsel burgum & Altetheimium cum Ali ne aliquam similitu&nem nominis, ast iis in locis Luppiis &Alisonis flumina non

confluunt. Quare vera & communissima sententia, quam Clu- verius l.3. Germ. antiq. Isac. Pontan. lib. I. Geldr. Joannes Homrion l. a. Panegyria Paderb. c. 9. Pideritius in chron. Lipp. T schemacherus in chron. Cliviens. Stange lius & plures tonent , in Dioecesi Paderbornensi, ubi prope Neuhusium, haud procul Paderborna, Luppia& Alma coeunt, Alisonem constituit. Quod si Alis memorati a Ptolemaeo vera sedes ad Rhenum fuerit, a Velleii, Taciti, Dionis Alisone diversum crit; sed utrum omnes Ptolemaei civitates per Germaniam rectis verisquestibus sint locatae, multi dubitant. Interim cum satis ostensum sit, Alisonem in dioecesi Padcrbornensi, ad confluentes Almae& Luppiae situm fuisse, superefrinvestigandum, utrum in vico Elpis, an Neuhusti, ubi municipium & ain: pro essen nomen , antiquitas & Cluverius; pro Neuhusio facit, quod ibidem sint proprie Luppiae & Alisonis confluentes, nota Alisbnis ex Dione sedes. Componi posse videtur haec controversa, si cum Horrione dicatur, Alisonem utrumque locum lato sito ambitu comprehendisse. 9. PAGo v ICINO NOMEN. J Prope Luppiae & Almae

confluentes antiquus & celebris etiamnum vicus de quo Cluver. l. c. I e autem vicus Elpen haud dubie es eastellum , uuis iisdem pene literis nomen ejus antiquum indicto vico exset. Indocumentis antiquis M. Io=8. IIo7. Helyen, Hilesan, H

lesin appellatur: unde vix ambigi potest, cypam Elso ut Alsu quoque prius dictus fuerit. Frequens enim hujusmodi nominum in onterminatio tum erat. Fuit olim ejusdem nominis,

quod more veteri nobilium a vico sumpsit, familia equestris seu militaris I aliter I ex qua minimammus Sc Hildeburgis ejus conjunx benefactores Monasterii Gerdensis An. 1

Io. ET AMNI. J Parum ab Alisone fluvio nomine differt,

74쪽

re ipsa autem omnino idem est Alma, qui proxime a capitc Liippice, eidem infra Neuhusium arcem, & vicum Elpen confunditur: recensenti enim omnes amnes, qui in Luppiam se exonerant, nullus occurrit, qui Ali ni castello magis conveniat. Clu-Ver. l. c. Horrion l. c.

II. LONGA DIE s. J Quid hostis manu, ferro, & igne non diruit & evertit 8 quid sine vi non collabascit, &consumitur sela vetustate8 E grandi illo Drusi opere, si Almae & Luppiae confluentes, nomen in vico vicino servatum, & exigua fossarum vestigia excipiantur, nihilomnino hodie superest, neque a longissima memoria superfuit. Vix annis ro steterat, quando post cladem Varianam a Germanis obsessus, atque Lucio Caeditio castrorum praefecto, qui cum quadam manu, ut observat Clu-vcrius, praesidio castris relictus fuerat, erumpente, in potestatem eorundem venit. Zonaras Annal. tona. a. Hoes castellum a Romanis desertum, & sibi invisum funditus evertisse, Romani nominis odium, & insitus veteris libertatis amor facile persuadent. Instaurasse tamen Romanos certum ex Tacito lib. 2. Annal. Ipse Germanicus θ audito castesium Lupisae fummi adpontum obsideri, sex legiones eo duxit, ore. conservatum quidem tum fuit; neque enim Caesari copiam pugna obsessoresfecere, ad famam adventus ejus d ita ι: Tac. l. c. sed non ultra principatum Claudii Imperatoris retentum , qui u apud Tacit. Annal. II. habetur, C. Valerio Asiatico , M. Valerio Messala Cossi qui, Horrionis judicio, a condito Alison e sextus&quinquagesimus erat, adeo novam in Germannis vim prohibuit, ut referri odia cis Rhenum δε- heret. In quorum tum potest rem Aliso a Romanis iterum e sertus venerit, an postea occupatus a Saxonibus, instauratus que a Carolo M. erudite Horrion C. Io. II. 12. disseruit. Interim dum vetus castellum quocunque dcinum tempore&casu corruit, ad vicinos Paderae sontes crevit riderborna, civitas multis rebus inclyta. hoc ipso loco, quo Alii stetit, nova arx surrexit, consiletum Episcoporum ac Principum Paderborneh-sium, ab anno millesimo ducentesimo, domicilium. Horrion

lib. 2. c. 1 F.

76쪽

FONTES LUPPIAE

MEMORIAE. SACRUM

LUPPΙΑ. ROMANIS. ANNALIBUS. INCLYTUS. AMNIS NEC. MINUS. IN. FRANCA. NOBILIS. HISTORIA HIC. ORITUR. NOMENQUE. DEDIT. FΑΜΑΜQUE. NERONUΜ .QUO. SITA. MAJORIS. CASTRA. FUERE. LOCO . Q Μ. CONCILIO. PRO. RELLIGIONE. VOCATOS ONIAE. CAROLUM. TER. CELEBRASSE. FERUNT DEVENERARE.SACRUΜ.FLUVII.CAPUT.HOSPESsET.ALTE CELATIS. NILI. PRAEFER. ORIGINIBUS QUI. LICET. INNU RIS.TUMIDUS. PETAM AMNIBUS. AEQUOR FONTE. TAMEN. ΜMUS. LUPPIA. NOMEN. HABET

FERDINANDUS. DEI. ET

APOSTOLICAE. SEDIS. GRATIA. EPISCO- PUS. PADER BORNENSIS. CO ADJUTOR MONASTERIENSIS. S. R. I. PRINCEPS COMES. PYRMONTANUS. ΕΤ. LIBER. B RO. DE. FUR STEN BERG

, M. CONCILIIS, CELEBRAT Os

77쪽

MONUMENTA

Fontes Se fluvii plures trecentis dioecesin Paderbornensem i rigant, nec pauci ex his in eadens nascuntur. Praecipui &plerique in historia tum Romana, tum Francica & Saxonica nominati. Alma, Alisbolim, Ambra, Amistus, Bevera, Dalca, Uata , Hedera, Luppia, Lutura, Padera, Nuta , Warna & VAsurgis 1. L u P P IA J Ita apud Tacitum , & rectius seu magis genuine ; quia in Germanico vocabulo litera p geminatur: apud Melam Lupia Dionem & Strabonem Λουπιας in Annalibus Francicis Lippa & Lippia scriptum legitur. Hanc posteriorem di lectum vulgatus scribendi loquendique usus retinuit. In Velleii cxemplaribus, in quibus ad caput Pulia fluminis legitur, vel mendum in Iuliae pro Lupiae, vel quasi in honorem C. Iulii Octaviani fimmensis nomiser appetiatum. Lips in Veli. n. I94. Boeclerus in cund. Cluverius lib. 3. Germ. antiq. c. 9. Verum uti breve Augusti ad Lupiam imperium fuit mox Rheno terminatum, ita quoque memoria nominis in illo flumine non diu perduravit. Nimis lovis & falsa Vadiani doctissimi caeteroqui viri, qui fluvium esse putat, quem hodie Nerearum vocant, & Ιrenici ac Spi- delii in not. in Bartolinum l. Ia. Austr. Lanum esse suspicantium conjectura, ita ut refutatione non indigeat. Diversus enim ab utroque fluvius, a capite usque ad ostium nomen Luppiae gerit, cui soli, quae in Romana, Francicia & Saxonica historia memorantur: atque inter caetera, quod per Bructeros mi resfluat,Straho lib. 7. quod ab ulti,in Bructerorum, asaltu Teutoburgiensi Amasia haud procul abfuerit, Tacitus, quod ad caput Tiserius hibernat caverit, adconfluentes cum lisone castellam Drusi posuerat, Dio; accommodari queunt. Qeomodo igitur aut Neccarus . aut Lanus potitit esse non illi Luppiae oppido juxta Ptolemaeum in mediis Germaniae finibus sito, & in tribus clarissimis locis ab eo numerato , non Lippenheimis in Annalibus Francicis

78쪽

celebri , non Lipstadio tribus Paderborna milliaribus remoto, quod LUpmm antiquum Ptolemaei oppidum Cluvcr. esse contendit , non familiae nobilium Dominorum c Comitum , non saltui, non toti Lippiensi Comitatui nomen dederunt.

a. R OMANIS ANNALIBUS INCLYTUS AMNIS. J

Velicii, qui primus inter Latinos amnis meminit lib. a. Taciti l. r. Ania.& s. hist. Dionis lib. s . Multa enim & praeclara ad hunc fluvium Drusus, Tiberius, Germanicus egerunt.

Prima ejus, quod sciam, mentio occurrit apud Fredegarium

Scholast. cap. CIX. quando an. 737. J Carinu Manesius commoto exercitu Francorum, in loco, i di Lippia fluvius Rhenum ingreditur sagaci intentisne transmeavit, maxima ex parte regionem istam diriss-mam stravit, gentemque Saxonum savissimam ex parte tributariam

essemaeepit. pius deinde expeditionibus Saxonicis implicitus

ad Luppiam Carolus M. venit, castra posuit, memoria & monumento digna multa gessit. Hinc in Francica historia, in vita C roli M. apud Pithaeum, Annalib. Franc. apud eun m & Reu-berum, Poeta Anonymo, Adelmo Benedictino, Reginone, Urspergensi, alibique nobilis & clarus Luppia. . HIC ORI TUR.J Non in montibusHassicis, ut Altha-meriis in Tacit. de morib. Germ. sed sub castro Li raria uno milliari a Pari orna in ultimis Bructeriis, & postquam supra Neuhusium Paderam , Alisenem infra alveo accepit, & multa insignia castra, S: oppida alluit juxta Resaliam in Rhenum evolviatur. Falluntur ergo, qui in eandem cum Amisia & Visiargi pa tem ferri, & Oceanum subire existimarunt. Hos sequi videtur Bartolinus l. . Austr. ut Spidelius notavit.

Nunc ver. Oceanipopulos , atque extima mundFRegnasequar.

His fluit cr Liliae turgesenssanguine ripa Errori huic immani & manifesto ansam praebuit Strabo lib. 7. In eandem cum Amisia partem feruntur Hi uetis o LUia amnis, qui per Bructeros minor fuit , distans a Rheno Ioc diis, sive millibus passuum Lxxxv. Melius Luppiae ostium agnovit Mela, lib. 3.

79쪽

MONUMENTA

c. 3. Amnium in alias gentes exeuntium DanubiusMRhodanus, in Rhenum Mamus er Lupia. Excusat tamen Strabonem Junius, quasi τι-- vnelicet εθνη, quodpnecessitotiones decurrere Luppiam tradiderit. Isac. Pont. lib. I. Oria.

Franc. C. s. is.1NOMENQUE DED I T. J-arci, sub qua fontes conspiciuntur, oppidoque, diu post conditam arcem; in oppidum evecto: nam sub initium laculi decimi quinti incolae libertate luimum donati vel manumissi. sic quoque in eadem hac dioecesi vicus quidam Nps primici vocatur. Ain porro & oppi dum έ' 'ring ad collegium Cathedrale Ecclesiae Padcrborn. sp istant, & incolumitatem suam debent Casparo Philippo de Κeta Iler Decano, Joanni Wilhelmo Caiatori, & Joanni Henrico Baronibus de Sinh Canonicis Paderbornensibus , qui arcis

ruinam anno M DC XL VI. cum Vrangelius subjecto pulvere nitrato eam funditus evertere decrevisset, unice sunt depro' Cati. U6. NERONUM o SIΤΑ Μ Α I OR I s. t Horatius lib. .

Major Neronum mox grave proelium i n.'

Commist, immansque Rhaetos : usticiis repulit secundis. terque Neronum divisis partibin Rhaetos Vladeliciaque adgressi. Vel. leius lib. a. c. 9s. Cui ergo Venusima periphrasis convenit λ TLbcrio, cui operis adjutor datus fuerat Drusus frater, quem intra Caesaris penates enixa Livia. Vel l. l. c. ideoque natu minor. Claudius Drusi filius apud Senecam in consolat. ad Polybium. par Tiberius o parmus meus Drusum Germanicum patrem meum, minorem natu, quam se erat , fatrem intima Germaniae recludem rem,orgentes ocissimas Romano Abicientem imperio, in complexuct suli uis amisi. . - ἀ7. CAsTRA FUE RE LOCO. Hiberna, Vcll.lib. 2. C. Ios. Pietas Caesarem pene si ructis hieme Alpibus , in urbem tra xit et ad tutelam imperii eum veris initio reduxit in Germaniam , in

cujus medus finibus ad caput Iulia Lupiae minis, hiberna dra

grediens

80쪽

grediens princeps locaverat. Just. Lipsius in not. ad Velleii lib. r.

8. ET DIEM CONCILIO J Anno 776. vita Caroli M. apud Pithaeum, Astronomus , Adelmus Benedictinus, Poeta Anonym. Regin. lib. 2. Chron. Annal. Canisiani. Ad fontem Lippia veniens, scribit Astronomus, immensem illius perfidi populi multitudinem velut devotam se supplicem, ac quasi erroris sui υeniam'scentem invenit. Cui cum se misericorditer ignovisset,

or eos, quise Christianos fieri velle ausirmabant, bapti riserisD, d iis se acceptis prositae servanda raudulentis eorum promissionibus , ob

dibus quoque, quos imperaverat, receptis, Eresburgo, quod dirutum erat , restaurato, alioque casesio Aper Liuiam eorum, o in utroque non modico praesidis relino, Vse in Galgia- reversus in vilia Haria salti hiemist. Terruerat enim Saxones Carolus, velut ingens sempestas omnia prosternens. Regin. l. c. Vita Caroli. Et perterriti Saxones omnes ad locum, usi Lippia consurgit, venerunt ex omni pa re, is Domno regi Carolo per Marium manibus suis reddiderunt patriam,or θνοnderunt se esse Christianos , or iterum subditisunt ditioni Domni

regis Carali. Cum An. 78o. ad fontem Luppiae venisset, castrametatus alteram synodum ibidem celebravit. Astron. in Annal. Cum magno exercitu in Saxoniam prosectus es, transenseque per arcem Eresburginm ad fontem Lippiae venit, usi castra metatus per aliquot dissmoratus es. Regino.

Vita Caroli apud Pithaeum: Iterum iter peregit ad Hssonendam Saxoniam, O pervenit ad Eresburgum, seisia adloco, ubi Lippia consurgit, ibique synodum tenuit; in qua Carolus M. litem multis annis agitatam , inter Asuerum Abbatem Prumiensem , &Weomadum Archiep. Trevirensem, de cella S. Goaris ad Rhcnum , secundum Abbatem decidit, & monasterio Prumiensi cellam donavit. BroWerus lib. 7. Annal. Trevirens Tertium & maximum seu penerale concilium in An. 782. incidit. Astron. AE tis initio , cum propter pabuli copiam duci poterat ,

in Saxoniam eundum, δ' ibi, ut in Francia quotannis flebat, gener tem conventum habendum censuit. Trajectoque apud Coloniam Rheno , eum omni Francorum exercitu ad fontem L piae venit,incauris ibiρο-