장음표시 사용
511쪽
sit maior, vel minor, vel ei aequalis. QUAE R A-
aliae omn Scolumnae in tabula compo
scriptura mox indicat prirarum usum, quem paulo ante significabam, nimirum quomodo sit ordinanda tabula, vel, quod idem est,quaenam mensura cuiuscumque aetatis, aut gentis, qualibet alia alterius, vel eiusdem gentis maior iit, vel minor, aut eidem aequalis, cum mensurae ipsae eandem probentur habete rationem, quam habent numeri, quibus respondent Ordinata igitur numerorum beneficio columna illa, ad illius modum omnibus mensuriS, quarum nomina quinque illis columnis, quae a deXtris tabulae seponuntur, scripta sunt. Superest, ut de reli quis ordine componendis columnis facili methodo disseramus Fit autem ex librarum numero talentorum numerus , si in memoriam primo reuocemus , talentum Hebraeorum Romanas libras continere centum viginti quinque tunc enim, diuiso librarum numero percentum viginti quinque, quaesi tu habebitur numerus. Nam si culeum, quemlibras pendere ostendimus I 6oo scire desideres quot talenta contineat , eum numerum diuidespera a s.& habebis pondus cciei talentorum Et quoniam Atticum talentum dimidio minus est Hebraico, si di tum numerum duplices, habebis talenta Attica, quae pendet culeus 2 4 Libra marcham continet, eiusque alteram parterr ;adeoque, si librarum numero sui dimidium addas , inuenies numerum marcharum 2q O. Marcha O tie continet Unciam quare, si marchae numerus per octonarium multiplicetur, dabit num Crum unciarum 192oo hunc si duplices, habebis semuncias 38 oo hunc rursum sit per u ternarium multiplices , habebis drachmarum . numerum 1 36oo multiplica hunc is merum per ternarium , habebis scripulorum numerum q6O8Oo. Iam Vero quoniam in is
drachma sunt scripula tria o oboli Hebraeorum quinque, erit kcripulorum numerus adnumerum obolorum, ut ternarius ad quinarium,
quare si praedicto scripulorum numero duas ter tias sui partes addas, habebis numerum obolorum 68o oo Adspeltas inueniendas facilius est scripula per octonarium multiplicare, quam ex alijs numeris procedere, qua ratione inuenitur speltarum numerus 3686 oo Tandem in drach Dina, ut dixi, sunt grana quinque & septuaginta; quare si drachmarum numerum multiplices per s. habebis granorum numerum culeo respondentem huiusmodi II 32oo oo. Atque hac ratione habes totam cute lineam absolutam , modum, quo possis reliquas omnes tabulae lineas absoluere, atque adeo totam tabulae fabri cam plene perspe tam . Sed quo facilius ab unoquoque, vel hae tabulae examinari, Vel aliae Osimiles componi possint, notandum hic fuit, non semper oportere a libris exordiri, indeque ad maxima,&ad minima pondera descendere posset enim nusquisque a granis tabulam exordiri, indeque ad maiora pondera ascendere , vel ab Hebraeorum talentis exordiri, ad minora pon pdera ordine descendere.Verum,ne erret, hoc illi primum obseruandum est, ut perspectam habeat ponderum illorum proportionem:verbi gratia,talent Hebraici ad Atticum duplam huius adsiclum millesimam quingentesimam, sic reliqua: Deinde observet, ut quoties a maioribus ad mitinora pondera descenderit , multiplicatione pro grediatur clima minoribus ad maiora progre-
A ditur , diuidendo ascendendum esse, ut in eo progressu, quem exempli gratia fecimus, utriusque rei exempla videri possunt non pauca A que haec de tabulae decimae fabrica dic a su
Superest, ut de aliarum fabrica nonnnihil
etiam dicamus, priusquam ad plures usus explicandos veniamus . Et quidem huius exemplo facile tabulae omnes componi possunt,' qui tredecim reliquae antlim, sed aliae cuiusuis rei, quam quisque stibi proponat examinandam. Verum id qua ratione fiat, explicandum cst breui. Si re alicuius notum sit in aliqua mentura pondus, postquam sint lineae omnes in hac tabula is ductae, jOmina ponderum, atque mensur 3 rum suis locis descripta, mensurae illius pondus in propria columna scribetur,4 mox ex aliarum mensurarum cum hac proportione reliqua omnia absoluentur simili ratione pondera haberi poterunt omnia . Atque hac methodo res quoque alias, quarum pondera examinata non , sunt, poterit unusquisque ad tabulas reuocare, si piliis aliquam mensuram, vel ex antiquis, Vel ex nostris ea replenam diligentius expendat, atquem reliquis progrediatur,ut dixi. Quodsi has tantummodo tredecim res, quas expendimus, nostrasque tabulas examinare, aut Iterum componere quis cupiat, verbi gratia auri, is tabulam ritis ingrediatur proportionis, quam habet cubus,aut alia quantitaς auri ad simitilem cubum aquae, vel vini, inueniet esse sicut 1 8 ad unum,uelit numerus 277S. adnumeruma 8 conuertendo habebit aqua ad auriata , Cana rationem, quam I 8. habet ad 2773. Iam
vero si pondus sextarii Romani auro pleni inquiras, cum sextarius aquae uncias pendat 2 o. sic compone regulam trium si I 8. dant et O. quid dabit 773.&inuenies numerum sextari, aurei VIIclarum 3 7 S. quem numerum facile ad alia quoque pondera reuocabis, ut dixi, ad alias omnes mensuras Neque alia ratione reliquas omneStabulas componere, aut examinare licebit, quibus sic compositis, plures licebit usus adinvenire, vel potitis, Ut verum fatear, plures ex eis poterunt legi fructus, quam qui in huius capitis angustias coarctandi sim ; quare in sequentibus reliquos persequi proficuum magis fore iudicaui
ribus poncbus ad nati multiplica descenditu
512쪽
DE HEBRAEORVM MENS. LIB. III. CAP. XXIV. 9s
sunt mensurae in praedicta ponderam tabula , aut mensurarum numeri in unaquaque eius columna reperiuntur. Sunt autem praeterea singulis columnis, ac lineis tabulae proportionum, singularum mensurarum nomina apposita,eodem prores ordine,quo in tabula ponderum disponuntur, quamuis columnaea maximis progrediantur ad minimas lineae econtra a minimis descendant ad maximas Cuius rei nulla alia afferenda sunt exempla, sed monem diis lector, ut ea in ipsa tabula legat δε expendat. Quod vero ad tabulae numeros spectat, omnes e numeri columnae librarum , quas pendent, mensurae aqua plenae componuntur hoc modo Pendet,exempli gratia, calamus H A braeorum cubicus aqua plenus libras II 621. hic numerus per singulos inferiores, a minimis
incipiendo, diuisus, totam componit Abulae proportionum maximam columnam Nam diuisus in ob numerum cochlearis, dat in tabula proportionum orso ooo, qui numerus indicat calamum Hebraeorum cubicum totidem contiunere Romanorum antiqua cochlearia o Eum-dem numerum calami si diuidas per is numerum cyanis, dabit secundum numerum tabulaeta proportionum 3 o 3 7SOoo indicantem Hebraeorum cubico calamo tot Graecorum cyanes comtinerici qua ratione reliquos omnes eiusdem
columnae numeros componere poteris. Ea vero absoluta,secundum numerum calliris intab
TABULARUM USUS CONSE-quuntur septem aliae propomtionum tabulae, in quibus
omnes omnium mensurarum proportiones
I x potest breui sermone comprehendi, quot,&quam multiplices usus ad mensuras percipiendas praestent , quas explicare coepimus insta
apponemus, ponderum tabulae. Nam praeter illos, quos titulus ipse praese- seri, earum fabrica comprobauit, intuenti mox apparet pondus cuiuscumque mensurae quacumque ex dictis rebus plenae, idque in singulis ponderum generibus sed&alij quoque mox in- la ponderum 698 MN accipies , eumque per UvLTIPLEx
xi, r. huius partis cap. s. Propos. 6.de deducuntur, uniuersales magis, magis ad antiquas mensuras percipiendas accommodati spectant enim ad multiplicem earum omnium collationem. Quae, ut facilius percipiatur, inmemoriam reuocanda sunt ea, quae de paratocu-bo, rerumque collatione supra diximus ac sicut ibi paratum ex singulis rebus cubum appendimus, tonderum numeros ordine disposuimus, ac mox integrum fuit,numerorum beneficio, re rum omnium, quas appenderamus, inuenire proportionem, sic etiam nunc, postquam singulas Omnium aetatum, omnium generum mensu ras aqua, verbi gratia, plenas appendimus, ponderumque numeros ordine digessimus , Orum- numeros reliquos eiusdem columnae diuides ab infinio cyanis incipiendo, ad vitimum usque calami cubici veniendo secundam compi bis tabulae proportionum columnam . increliquas quoque complere poteris, reliquos numeros per suos inferiores diuidendo atque ita pol ris totam tabulam absoluere. Huius vero tabulae usus non minus utilis est, quam iucundus, sin quo totus propemodum huius disputationis fructus continetur. Qui post ionum enim ex ijs, qui antiquas naensura cognoscere. sus. cupiat, aliud cupiat, quam scire, verbi gratia , quot scortia Romana nostra contineat antiquus omanorum culeus Idciue facile inueniet, si
dem numerorum beneficio facillimum fuit pro n superiori linea culeum quaerat, a dextris vero portionem cuiuscumque mensurae ad reliquas scortia , nam in angulo communi inueniet A H.
que mensurae Proportio pluribus probatur testibus. Omnes uenire, eamque numeri etIam XpΠ-mere ex qua sane proportione iocinum saltem consequi poterimus, ut infinitis propemodum testibus uniuscuiusque mensurae propositam quantitatem probare possimus. Sed quoniam
res est, ut dixi, laboris plena ij potissim im, qui in Arithmeticis miniis sunt exercitati me illis quidem deesse voluimus; sed, ingenti etiam nostro
labore, ac defatigatione eorum quoque commodis constulere quapropter, hanc mensurarum omnium collationem in quattuor proportionum tabulas digestam apponere in explicare non a
proportionis tabula expli-eatur
totidemque continere dices. Quod si batum Hebraeorum maximum scire desideres, quot nostris Romanae Oglieitae compleant, aut Hispanici quartilli, in angulo coro is glie e respondente inuenies scio qui numerus quaestionem sbluit. Est&alius periucundus huius tabulae I USUS E usus ex collatione mensurarum longitudini; cum RV reliquis ortus, nimirum, ut mensuras ipsas antiquas examinemus . Nam cum pedem, braeorum cubicum legamus in tabula decem Hispanorum an obas, siue Romanorum nostros congios continere, si quis eam quae Quantitatem, quam facile mensurare poterit, ad cubicatri Ac prinatim primam, cuius perspicuus est titu formam iuxta demonstrata reuocet, is longitudi.
lus. Eius vero fabrica, quoniam ex tabulis pon
derum pendet, tunc racile percipietur, cum Un ,
ex tabulis ponderam ob oculos habebitur si que exempli gratia, decima, eiusque columna, potissimum illa, quam supra probauimus, nimi rum librarum' in lac igitur proportionum t bula, quinque quadraginta sunt columnae , ac transuerti lineae totidem, quot nimirum Tona.3. Apparat S.
nem pedis Hebraici mox habebit, fode alijs '
dicendum est. c. r. fi p.rs. Est alius non minus gratus tabulae sus Ostendens mensuras omnes, quae eandem inter se VIJ
1eruant proportionem, utpote in quarum angulis
ijdem scribuntur numeli cuius rei aliquot libuit tabulae ipsi apponere Xempla, quae aliorum omnium esse possent argumenta.
513쪽
96 APPARATUS VRBIS AC TEMPLI PARS 11.
Sed quoniam huius tabulae studius, quod ad inanibus conferendis differendum est quam si potissimium eius sum spectat, nimirum ad inumniendas alias ex alijs mensuras, impeditus nimis, ac dissicilis esse videbatur, quod pluribus fractis, quos vocant, numeris esset plenus,quid multiplicandi, diuidendi inuicem sunt, ideo, ad hanc quoque difficultatem subleuandam, secundam
tabulam proportionum composivimus, in qua mensurarum nomina tum coluinnarum capitibus , tum etiam linearum init ijs adscribuntur, non quidem eodem , quo in priori tabula, sed quo facili iis naeniantur, ordine alphabetico . Omnes igitur numeri huius tabulae integri sunt;
sed quoniam duplices in ingulis locis scribendi
erant, ideo illos omnes, linea interiecta, fracto TABvLAErum more descripssimus. Vsus autem huius ta-
, hy bulae facilis est, ad plura se extendens, utpote
cuiuscumque mensurae ad quamcumque aliam proportionem indicans exemplis res erit manis ita, si uis proportionem quaerat, quam habet choenix ad heminam is choenicem in summis columnis inueniat, heminam in lineis a dextris tabulae, atque in angulo communi huiusmodi numeros inueniet indicantes, choenicem habere ad heminam porportionem, quam habet o narius ad unitatem, conuertendo, heminam ad choenicem eam rationem habere, quam Abet unitas ad octonarium. Sed&aliud quoque libet proponere exemplum si quis scire cupiat m-bli ad latum proportionem , rubium quaerat in summo, a dextris situm nam in communi angulo hos numeros inueniet 'st indicantes rubii adfatum rationem este, quae unius 'uadraginta ad binarium fati vero ad rubium e conuerso, ut VI VI et binari adinum: quadraginta. Ex hoc mox licundus que usus alter , ut si quis ibit partes aliquata
ratione diuidat unam: quadraginta, ex eis binae fati Hebraeorum iustam quantitatem indicent. Qua ratione omnes praedictas mensuras licebit, qualibet perspeeta mediante, ad amussim examinare. Vt si quis Romanu velit propria scorti mensura reliquas Omnes examinare, id poterit facile consequi huius tabulae beneficio, sicut Hispanus posset sua cumbris mensura omnes tabulae mensuras probare cum tam huius, quam
omnes ad longitudinem tantum reuocarentur. Et quidem tabulae fabrica eadem prorsus est TERTIA cum priori proportionum tabula, numeri stan tabullae fabritum diuersae sunt; quoniam in hac tabula raditices scribuntur numerorum, qui in illa, ut numeri cubici reputantur. Sed quoniam, ut alias dixi, numerorum, qui cubi non sunt, radices exactae haberi vix aut ne vix quidem possunt, ideo radices ad partes millesimas, citi plerumque minore reuocauimus, quo certior fiat te tor, vix in aliqua,aut aliquibus ex eiusmodi partibus, quae nullo sensu percipi possent, erratum fuisse in supputationibus quae etiam causa fuit, ut plureS, ac maiores multo fracti numeri huic apponantur tabulae,quam reliquis. Qiiod vero ad huius tabulae usus foedia mensurae in ea ad duplicia capita reuoeandae sunt: βην βῆ aliae enim mensurae longitudinum sunt, Vt pote PH M'calamus,cubitus, pes palmus,4 similia, quae insuperioribus tabulis cubicae acceptae sunt hic Vero , ut longitudinum sunt propriae , accipiunturo quamuis latera cubica sint earum mensurarum, quae referebantur in prioribus tubulis aliae vero mensulae omnes,quae solidae sunt, ad cubum reuocatae intelliguntur, Ut commoditis operemur: atque eorum cuborum latera hic conferuntur. Igitur, cum mensuras longit dinum comparamus, sic est legendum continet, verbi gratia, calamus Hebraeorum palmos Roma norum nostros et et Ab. Cum vero de reliquarum mensurarum collatione agimus, sic est legendum continet latus cubicum alii=is Hispanorum latera cubica modii Romanorum antiquae mensurae
Esto alius huius tabulae usus, huius discipli v xv
nae proprius si quis enim vellet ex palmo Roma- ui duc norum nψstro antiqui Hebraeorum calami longitudinem rimari,ficile id consequeretur,cum legat, calamo contineri ex praedictis palmis aris;
Igitur, si quis palmum unum diuidat in partes 16.&in aliqua recta linea assignet palmos Romanos duos viginti, inuadraginta insuper
nouem palmi partes ducentessimas quinquagesta mas sextas, is iustam calami longitudinem adin,
i m qu es mensuras proportio, inuenisse probabitur qua ratione omnes quoque antiquae longitudinum mensurae eae qualibete reliquarum ad has pei specta sit in tabulas si V Εἰ eram, quoniam solida corpora, cuiusimodi
proportionum sunt omne hadtenus in tabulis propositae menia tema surae, dissicile possunt diuidi, aut componi, earumque proportio in numeris data, non esse videtur ad praxim valde accommodata, & facili is multo mensurae ipsae examinari, atque haberi potuissent, si cubica omnium mensurarum latera haberentur illa enim in regula exacta haberi senici possunt, ac circino diuidi, vel augeri, iuxta datam rationemri ideo, quamuis infinitam propemodum operam, insuperabilem laboris difficultatem in extrahendis omnium horum num rorum cubicis radicibus positam esse animadue teremus ea tamen dissicultate contempta, nihil nos terrere potuit, quo miniis prodesse hac etiam in parte lectori conaremur, atque ne aliqua ex parte defecisse videremur ab eo, quod adpe sectam huius disputationis tractationem conducere posse existimaretur tabulam propterea proportionum tertiam composuimus, in qua non iam cubicae mensurae conferuntur , sed earum cubica latera atque adeo non aliter de mensuris nostris haberi facile poterunt. Non desunt ali quoque uniuersaliores huius usus E mtabulae sus si quis enim vellet bottem, aut rubim ius. ad cubicam formam reuocare, id facile praeliare poterit, cum latus cubicum botte legat in tabula palmos continere Romanorum nostro. 1εν igitur, si in linea quavis recta signet palmos tres, trecentas insuper seXaginta nouem septingentesimas sexagesimas unius palmi partes, ex ea linea cubum unum conficiat,certo cognoscet, eiusmodi cubo boctem contineri. Hic etiam ino apparet, quarum mensurarum latera cubica eandem habeant proportionem, quari earumque Xempla nonnulla tabulae ipsi appo
Neque vero minus utile sore iudicauimus, fra fisi Lacras mi meros huius tabulae ad integros reuoca proportionum re,quam primae ideoque non alia ratione,quam qRδ exprima secundam fecimus proportionum tabulam hic etiam ex tertia quartam confecimuS,
514쪽
DE HEBRAEORUM MENS LIB. III. CAP. XXV. 697
prima Nec dubito quin plures alios, neque his A seruandum est, ut numeri ali minores, bini, teris, minus iucundos, minusve utiles adinvenire pos sit in his tabulis ingeniosus lector, ex quibus aliquos etiam possemus nos ad ij cere; verum breui talis studium ardor alio nos auocat. Prius tamen, quam ad ulteriora progrediamur, alia quoque cura lauare lectorem libuit omnibus namque octodecim explicatis tabulis, mensur e conferuntur singulae cum singulis, tum eiusdem, tum diuersi generis. Quapropter, cum loci sacrae Scripturae non semper de singulis, sed saepius de pluribus simul mensuris loquantur, semper exquirenda esset lectoris industria, inpera, Vt percipere posset, quot e nostris mensuris responderet praedictus sacrae Scripturae mensura- rum numerus: ideoque tres alias oportuit adiun- 'iae popor gere proportionum tabulas, quintam de liquo-li. - immensuris, sextam de frugum, septimam de longitudinum antiquis mensuris cum nostris conferendiς omnium vero eadem est structura, usus sunt enim in quinas partes diuisae, propter totidem mensurarum genera, Hebraica, Graeca, Romana antiqua, Romana nostra, atque Hispa- nica Singulis tamen partibus suis inscriptioni ius distinctis propriae mensurae assignantur in quo illud unum obseruandum est, quod cum aliquae mensurae diuersarum gentium sint pares,
ut batus Hebraeorum minor metreta Graec rum, bocal Romanorum noster as umbre Hispa- .norum, eiusmodi mensurae inter priores tantum ponuntur, ac ne eas cogamur repetere, metreta
inter Hebraeas quaerenda est inter Romanas, sic reliquae. Est insuper obseruatum, ut minima mensurae excepta, reliquae omnes singulae pri is cum reliquis conferantur, deinde multiplicatae , ut in quinta tabula, cyane continere ostenditur bina cochlearia Mystrum cyanes tres, cochlearia sex; ibaphus mystra sex cyanes quindecim sesqui yathus, cochlearia triginta seq. Et sic sing Ias, ordine descendendo, quomodo inter se conserantur, inuenies. Sed quoniam his tabulis Hebraeas potissimiam mensuras cum reliquis con ferre decrevimus, eas praesertim ordine digestasvsvs x priori parti tabulae adhibuimus . Earum usus mox dat quemlibet sacrae Scripturae mensura Drum numerum, nostris mensuris respondentem. Si quis enim bis mille batos, quos capiebat, re, scire cupiat, quot Hispanicis arrobis, aut Romanis bottis respondeant, in secunda quintae tabulae columna bis mille batos quaerat, atque in eadem linea sub Hispanicis arrobis inueniet 8 3 illis respondentes. In columnae vero Romanae botte 26. . si quis item binas Euangeli metretas in tertia Hebraeorum columna exquirat, is in eadem linea inueniet in columna Romani barrilis
IAE , ac totidem capere aliquam ex illis hydrijs
xta vero tabula, si quis scire cupiat, triginta illos similae coros, quos in dies absumebat Salomon, quot e nostris mensuris respondeant, inueniet Epares esse rubiis ad is ahiribus 7 Janegis Issa. cuius numeri duplum continebunt seXaginta
reliqui cori farinae. Si quis tandem in septima ultima proportionum tabula palmis Romanis nostris, aut Hispanicis pedibus metiri velit denos
illos cubitos diametri maris aenei, eum numerum, quem non inuenit in tabula, diuidet bis
riam. Quod inper in alijs quoque tabulis ob -
vel plures exquirantur in tabula, qui Xpleant inueniendi nuquaesitum numerum, qui in tabula non reperi ini β qui intur,' inueniet quinos cubitos tabulae palmis suis .' '' Romanis nostris respondere 1 7 ea . pedibus vero Hispanicis I M, qui numerus altitudinem maris refert, duplicatus, maris diametrum reddet, palmo Romanos 33 I- pedes vero Hisipanosas Atque haec de tabulis dicta sufficiant. Tabula vel , quas hactenus explicauimus unam xviginti ad calcem huius libri omnes si mul apponemus. Nunc vero ad reliqua de mensuris quam breuissime persequenda veniemuS.
RUM MENSURA STATUENDA, cuius beneficio omnia antiqua pondera , atque mensuraefatuantur e ubi de mirabili Farnesiani con-
O hactenus lectorem deduximus ut quasi ad summum huius disputationis fastigium perueni se videatur, in quo facilespous et conquiescere, cum ea eXplicata sint omnia, quae Scripto res ali sibi proposuerunt tra tanda , nimirum ut proportiones antiquarum mensurarum ad nostras explicarent, idque in singulis generibus, tantumque frugum mensuras cum similibus est quorum cum mensuris liquorum;& longitudinum mensuras cum mensuris tantum longitudinum conserentes id quod non modo nos consequuti fuimus,&lectiori proposuimus; verum etiam uniuersalem modum ostendimus singulas, tum nostras, tum antiqua mensuras, cum omnibus cuiusuis generis mensuris, atque itein ponderibus conferendi. Ex qua quidem collatione illud inlisper, quod nullus antea praestit ille videbatur, praestare docuimus, ut ex qualibet per specta mensura reliquae Omnes, atque omnia pondera restituantur. Superesse tamen adhuc videbatur aliquid, quod Scriptoris animum insitu derium rapere facile posset. Quis enim certam ali ovo uoto quam mensurae rationem cantiquis habere antiqua men non cuperet, ne eam dissicili aliqua via, errori serae restituent, usque obnogia quaerere cogeretur Cui sane desiderio fecisse iam satis videmur in insita umento nostro , in quo longitudinum mensuras , aliarum
515쪽
aliarum cubica latera expressimus; neque ibitan A penderent, alios leuiores, qui drachmam V
Demonstrata lib. 1 huius Gypropos. 16. Superius.e rabulus libri.
antiquis vix, aut nulla ration possunt
tum, sed Malibi quoque viam, ac modum osten, di mus,quo mediante pes Romanus antiquus eX minari possit . idque tum ex Farnesiano congiolaaberi poterit, cuius aqua, si iuxta demonstrata in cubum reuocetur, eius latus semipedem Romanum dabit tum etiam ex ponderibus Romanis, aut Hispanicis, quae eiusdem congii beneficio cum antiquis collata, atque expensa sunt,li heri poterit. Si quis enim aquae purae e cisterna libras decem in cubicam formam redigat,iuxta ea, quae ibidem demonstrata sunt, idem plane se mi pedis Romani antiqui longitudinem consequetur. Tum vel maxime antiquae mensulae
haberi poterunt ex cubico choenicis, latera cuius inueniendi modum paulo superius eXposuimus, quod Hebraeorum palmum reddit, X quo pedem, cubitum, aliasque mensura Hebraeorum omnes facile inuenies. Alia item eiusdem generis praecepta quamplurima toto hoc libro, sed proximis potissimum capitibus, tradita sunt, idem ipsum quomodo praestandum sit ostendentia . Sed ne cuiquam ortasse videamur has vias, quamuis planas, faciles, quas nemo alius,ingressi, quod alienis insistere nequiremus, atque ut exoptatum Romanum pedem ab antiquitatis iniurijs vindicatum ostenderemus , in aliorum sententij examinandis nonnihil operae ponere non detrectauimus. Ingeniosus sane. sollers
medicus Georgius Agricola integrum librum de restituendis mensuris, ac ponderibus edidit, quo nihil aliud praestitisse videtur, quam ut a sussicienti partium enumeratione ostendet et id omnino impossibile esse omnia enim in primis pondera examinanda esse arbitratus est, atque, ut certam aliquam ponderis rationem inueniat, mirifice cum omnibus fere Scriptoribus, ac secum nonnum quam ipse digladiatur,opugnat nam cum res naturales, grana frumenti , legumina , vel se clauum semina, fructus, Vel etiam oua perpendit,
tandem incidit in Fanni j verissimam sententiam, huiusmodi. Seminasex aliqui liquis latitantia curuis
AttribuunGripulo, lentes veraciter octi, Aut totidem pelta numerant,tristesυ lupinos
Bis duo se si par generandi his pondus inesset,
Seruarent eadem Huersae pondera gentes Nunc ariant. Etenim cuncta non edere certo
Naturae,sd lege valent, hominumque repertis. Cum vero ad res lege statutas,aut usu Xaminandas accedit, contra Portium fusius disputat,quod nulla firma ratione eam libram,quam Romanam
antiquam fuisse arbitratur, esse aequalem probet alicui certae ex ijs,quae sunt in usu, haberi, atque expendi ab omnibus facile possunt.Pari pro sus argumento, Maduersus Alciatum disputans
probare contendit, eum non certam aliquam unciam assignasse ac postmodumBudaei sententiam de denarijs refellit, eo nixus fundamento, quod Budaeus non integros antiquos denarios sit sortitus, idque probat firmo, quod putat,argumento; quoniam denarius non drachmae Atticae aequalis, sed ea maior fuit: siquidem drachma unciae fuit octava, denarius pars septima Tandem in ea sententia conquieuit Agricola, ut denarijs in diocribus, quorum septeni unciam complent, unciam esse exaequandam putet mediocres vero eos denarios compellat, quoniam alios putat
suisse grauiores, utpote qui sesquidrachmam
uni cumo inter hos mediocres denarios alij alijs grauiore sint , utpote vetustate, usu magis
exesi; alij vero grauiores, utpote integriores re periantur, quinam adhibendi sint,non facile dii dicabitur nam cum vix e pluribus duos aequales liceat comprobare, quamuis mediocres reperiantur, adhuc tamen non integrum est iudicare,an integri sint eiusmodi denarii, suumque primitivum
retinente pondus an vero pariter detriti, consumpti: adhuc animus haeret, ut dixi, dubitat,num sit vera antiquae unciae ratio adinventa. Atque in uniuersum illud unum monitos velim eos omnes, qui mensurarum, ac ponderum cognoscendorum desiderio tenentur, ne a minimis ξ ΑΜIM
incipiant examinare maiora iam vel minimus
quisque error saepius multiplicatus in magnum, rum non est adducit errorum cumulum minimi tu
Et de Hebraeorum mensura est, or sex oui si,' examinanda bene disputat idem Agricola ,
probat rem esse inter dubias maxime dubiarria, quoniam rerum sere omnium aturalium timcerta est magnitudo. Ac tandem artificiali Colotiani pedis mensura examinandas fore mensuras
contendit verum prius oporteret praedietura
pedem sedulo vindicare ab ijs argumentis ,
quae illi Lucas Petus opponit; vertim enimuero, quamuis is tanquam certae mensurae modulus admitteretur, tamen dubitandum adhuc esset, quaenam esset certa eiusdem pedis mensura e
eiusdem namque pedis longitudo perplures manus transmissa, atque in plures redacta libros sibi ipsi constans non est. Ego enim, dum haec scribe
rem, hunc Colotianum pedem circino expendi. - . . ..
&in annotationibus Guillelmi Philandri solle 'Li' s
tissimi viri apud Georgium Agricolam, lib. 3.c. 3. apud Lucam Petum, citanislatim Grsepsium, sta .rsep.epnullum potui reperire alteri aequalem immo, Gome Lμι ro neque eiusdem pedis assignatas similes partes. qua etiam ratione minus suffciens apparebit ratio illa a sollerti quodam Hispano doctore eXc gitata, ad nos trans nissa, qua putabat Romanum pedem adinveniri facile posse, si aliqui duo milliarii lapides suis priscis locis constituti rep rirentur, quorum distantia sollerti quidem agri mensorum industria in mille passus dimensa partiretur, siue in pedes quinqui s mille.Nam praeterquam quod nulli, quod sciam, eiusnodi antiqui lapides suis locis constituti reperiantur, neque ullum prorsus vestigium locorum, quibus IMPOSsbconstituti fuerunt tamen licet eiusmodi lapides il st,exa
liquis millia. ribus iustam pedis ratio-
ctiam plures reperirentur , impossibile omnino iudicarem,ea ratione in minutissimis pedis quantitatibus aliquid certi statuere quinimmo cui Πζη investiga libet examinandum propono, si in plana quavis N terrae superficie milliaris assignet longitudinem,
eandemque iterum metiatur, a priori diuersan inueniet;& si tertio,prioribus non conueniet:
mo vero,quod magis mirandumest dicam,si super
plana papyro ducta recta linea, quilibet iustissimo
circino triginta, Vel eo amplius aequas metiatur partes,quarum primam,& vltimam tantummodo signet, easque iterum, atque iterum, immoto circino examinet, vix tandem consequetur,ut ad eundem bis terminum perueniat quanto minus per ueniet,qui millenarium passium numerum, quacumque adhibita,vel maiori,vel minori mensura, in plures aequas partes diuidere contendat ξ
Sed his omnibus tam varijs, alijsque multis
516쪽
vms -- sententij praetermissis, in hac una conuuiesci Ahi. h. hi ' NuS,Vt bi mur nurn Farnesianum congium
mensura, om posse omne antiqua Romanorum, atque ali nes, ac ponde rum gentium mensuraS, omniaque pondera pru
im e integi itati rei tituere non modo quia lege u. .. statutus, a Certus, nec tantum quoniam a nobis ad id destinaturi sed quia ab ingeniossissimis illius
aetatis ii ominibus incredibili quodam artificio ad id ipsum exequendum excogitatus,&deputatus fuat. Quae quidem assertio tanquam noua, tanquam inaudita , vix mihi a quoquam credi posse videatur. At ego nihil mihi fidei hac in parte tribui exposco, nec quidquam credi, nisi
quod perspicuis, certisque rationibu S probare potuero. Ideo namque praedicci congii formami genti sollertia ad omnes sui dimensiones exacuam, aere incisam, excusamque huic capiti ubi j ciendam, tabulis vero praetermittendam curaui,ut γ tor ipse Oculatus testis esse quodammodo possit Corum, quaecum ipsa congii structura ante se qui millenos amplius annos nata, in tenebris, atque ignorationis obscuritatibus quasi sepulta Iacuerunt, nunc vero propalam omnibus esse facile poterunt, atque in promptu. Cuius rei gratiae&plicanda a nobis est congij forma, materia, Gnis, artificium, Musus.
Atque illud in primis , quod in fronte eius
formae proponimus , exponendum est , nimi
inde huἡh ii'. m e habuimus CXpressam. Eorum primum , alter antiquu de cuius antiquitate nullus , aut dubita Chabitus, alter, uit, aut dubitare merito poterit , vidimus, ut
τό hiat, ias dixi, apud Ilum is inaum, ac Reuerendisii
L . talis inum D. D. Oduardum Cardinalem Farnesium. par. cap. 1i. Is est ex ori calcho ductili, cuius inscriptio, ii neae, ac signa Omnia ita sunt integra, ac persipi cita ac si nunc denuo diductus, estormatusque fuisset. Huius cum ego dimensiones omnes,omniaque signa diligentius notassem,&capacitatem: aliumque congium materia, forma, magnitudine, ac capacitate similem formari curarem, nec facile inuenire possem artificem, qui eiusmodi metallum deducere auderet, utpote quod malleo vix cedat, quin frangatur, incidi tandem in alienig nam, qui id praestare, atque pro votis vas efformares coeperat, fere iam absoluerat cum a Dsu illac pertransiij vir quidam mihi tunc ignotus, qui simile quoddam vas inter pretiosa maximi cuiusdam principis, tanquam minus pretiosum asseruaret cuius videndi cum facultatem petijssem, liberaliter videndi, apud me habendi diebus non paucis permisit, ea lege, ut ne cui manifestarem, quo aut apud quem vas illud vidi sem. Credi vix potest, ac ne cogitari quidem , quanta perfusus sim laetitia, eiusmodi vas perspecto, quod cogitarem, plurium testium aucLOritate rem scitu iucundam pariter, ac necessariam magis ac magis confirmari. Erat hoc fusile ex aere, quod vulgo dicitur bronao, exterius affabre elab ratum, sed altera exparte exesum atque instauratum, ita ut refossum fuisse videretur ex antiquo Erum aedificiorum ruinis sed, ut semper animus contraria ijs, quae desiderat, suspicatur, dubitare mox coepi, num recens factum ad imitationem Farnesiani vas illud fitisset, praesertim cum facile modi plures mihi occurrerent, quibus illa om-
Vt ' i , qu ς Videbam, antiquitatis argumenta ementita esse a sollerti artifice potuissent. Coepitque
Omnes , atque artificiosa illas obseruationes,
anceps animus in nouo congio rimari mensuras quas in antiquo illo admirabatur, atque ita ad
amussim omnia respondere comperit, ut nulla ratione sibi persuadere potuerit, ea omnia ab aliquo artifice obseruari potuisse, cui nota omnino non essent. Quo antiquitatis argumento nullum aut inuenire, aut excogitare potuissem fismius si cui vero id non probetur, ac tantum velit noltra aetatis artificio tribuere, ut tot ac tam mirabilia signa, dimensionesque, incognitas quamuis, obseruare in nouo possit, huic erit liberum sentire quod volet dummodo sententiam non ferat, priusquam vasis artificium omne percipiat. Nam in hac re, quae non multum necessaria, strae huic disputationi videtur, iudicium meum interponere non curaui fatis enim superque tori probari poterit congi artificium in structura, si1 vel unius Farnesiani congij ab omnibus recepti testimonio confirmetur. IN S CR NAtque, ut ab inscriptione exordiar, tamdiu, 'ς ἶ'i'teor, mihi fuit ignota, quamdiu nondum perceperam, hoc uno vase omnes mensuras, Momnia pondera ita contineri, ut eo uno ad colonias a Populo Romano transmisso, omnes illius regionis mensurae, omniaque pondera ad normam exigerentur Romanorum. Quod propterea si1 inscrib
batur. IMP. CAESARE VESPAS. VI. CON. T. AES AVG. FIL IIII. CONS. MENS RRAE EXACTAE IN CAPITOLIO Infra vero P. X. Haec integra, fidelis est eius vasis inscriptio quam illorum gratia, qui miniis Romanis inscriptionibus assueti sunt, sic explicabimus: Imperatore Caesare Vespasiano sextum Consule Tito Caesare Augusti, vel Augusto filio quartum Consule mensurae ex ac Lae in Capitolio pondo decem. Quid enim aliud significare posset, in una
tantum mensura mensuras exacLas referri , nisi mensurarum ratio ex hac una petenda est et Id quod non coniecLuris modo, aut ratiocinationibus, sed re ipsa ob oculos posita, probandum a nobis est ubi silentio praetereundum non est,in criptionem illam punctis arcubus ovali sorma conclusis hinc inde in esudi, ne aliquid Scripturae addi pol sit, aut deesse putetur. Est autem vasis M AQrma duplicis decurtati coni basibus annexis: qui ''o quidem coni, quamuis altitudine, irassitudine pares non sint, capacitate tamen pares omnino sunt , dimidiumque congium singulae comprehendunt, ut in interiori parte congi not tum est . Constat praeterea totum uas pluribus Jψηφὲypartibus, e quibus nulla superuacanea est, aut quae non plurimum usui conducat Circa collum namquae iustae crassitudinis est, ut manu comprehendi, ac moueri facile possit colli vero summum orificium mensurae terminus est, cuius quasi custodia est labrum illud superimpositum, quod mirabiles praestat usus. Primus ne manibus decidat vas Secundus, ne effluat, de
perdatur excedens mensuram liquor, manu siue mensurantis inficiat. Tertius, ut facile effundatur in vas quodlibet contentus liquor qugm usum numquam excogitare potuissem, nisi experientia doctius per gradus enim illos refrangitur
effusi liquoris impetus, ita ut in angusti vasis orificio recipiatur, ,e gutta quidem deperdatur. Sed hi communes sunt usus, ille vero peculiaris, quod, ad exigendam Romani pedis in vase longitudinem, orifici sillius crassitudo necessaria est. Hoc igitur sit primum, maximi faciendum, quod
517쪽
PEDI RO quod vas illud praestat commodum, quia nimi- rum iustam pedis Romani longitudinem ab ipsis
,1 .hὸ. Romanis antiquis exadtam reddit, non semel, sed praesentat. saepiuS. Primum enim integri pedis altitudinem exprimit vasis altitudo, non tota, sed a summo labro ad summum torum illum inferiorem, ut in f gura apparet. Habuit enim vas adpulahritudinem, ad commoditatem, quo lati iis restideret in imo,torum illum,uel trochilum, qui quoniam non semper paris crassitudinis efformari poterat, ita temperabatur summi labri crassitudo, ut i stam redderet pedis longitudinem id quod obseruatum aduertimus in secundo illo congio, in quo quoniam trochilus inserior subtilioris crassitudinis erat trochilo Farnesiani congij, labrum etiam superius stubtilius quoque suit, ita ut mensura pedis,quam dicimus, e aequo alteri responderet Habet in stuper vas ipsum lineas illas exEn in , cita, trinsectis incisa S, quae varias reddunt mensuras, indicant men ut in parte interiore congi notantur. Illam du-sur .. plicem semipedis Romani attentius perpendas mensuram, qua vasis, quam diximus altitudinem,
pedisque Ro nata antiqui integram longitudinem examinare possis, labere ipsim congi scubicum latus, quod mechanica ratione probari a quocumque posset. Vides etiam latus cubicum modij, semicon gij, sextari j, heminae. Quae Omnia vix aut nulla ratione inuenire potuissem, nisi
pri is instrumentum augendorum corporum X- cogitassem, in quo latera cubica mensurarum , plurima inuenta sunt,omniaque inueniri facile
Lib. 1. buiu possunt, ut demonstratum ibidem est. Iam,ni fal- cap. . propos Or,aperte videre potuit lector, quomodo hoc uno
3 o. vase mensurae omnes contineantur, ac pondera:
O mari longitudinum quidem in sugnato pede liquo mensurae Con iam in ipso pedis cubo, quem vocabant ampho gi' 'ntiΠς' atque in ipse congio liquorum propria men sura,atque in alijS, quarum cubica latera percensuimusvnensurae item frugum, vel in ipsa amphora habebantur, quae ternos continebat modios,
vel in sextario communi mensura, vel propritis in assignato modi statere.tandem pondera in aquae, qua implebatur, denis libris continebantur Sed dubitare iam posset aliquis,quomodo tot vasis signa,quae vix modo memoria retineri postulat ab omnibus illis gentibus, ad quas transmittebantur haec vasa,aut ab ipsis Romanis,qui eisdem uti ac frui solebant, percipiebanturi Cui dubio illud iterum respondemus, quod alias proposuimus, haec omnia ita fuisse cunctis ciuibus in promptu, ut nulla posset subesse dubitandi ratio. Et quam uis haec ratio non plene satisfaceret, ut, vim eius percipienti, satisfacere potest , tamen alia ratio
subest perspicua quidem quae quotidianis
nostris exemplis confirmatur , quod mensuras exigere&pondera, ad Urbis Quaestores spectabat: cuius muneris tantum erat, eiusmodi signa,¬anda probare, & notata cognoscere, eisque ii xta statuta Reipublicae opportuno tempore uti. Verum, quae alia,vel firmior, vel probanda pluri Co Npbus excogitari ratio possit, quam quae probat, ea
signa huiusmodi mensuris responderes si quis id ζά
neget, ei tantummodo respondendum est, ut ea circino probet, cui fidem faciet, nisi proteruus, aut omnino haberi velit ignarus quae enim si B perposita, neque excedunt, nequeeXceduntur, communi Mathematicorum consensione aequa
lia sunt. At non negabit esse aequalia, sed casu facta signa,in altitudinem indefinitam. Sed qui
haec dubia mente euoluit, perpendat, an tantum casui tribuendum sit, quantum vix ipse mente comprehendere possit is vero suo ingenio, fidei tam parum concedendum , ut ne ad ea
quidem artificia pertingat ingenio, quae sine ulla
industria, aut arte, casu tantum peracta sunt.
Nos enim, qui, quod forsan hebetioris ingeni j sumus, eiusmodi dubi j vim ullam inesse negamus,tanquam singulare beneficium Deo optimo veritatis, atque omnis boni largitor acceptum referimus, quod in densissimis huius disputatio nis tenebris lumen hoc veritatis ostenderit, kce tum mensurae modum, quo mediante mensuras antiqua omnes, Ut dixi, facile inueniamus. Quae sane mensura eo mihi probatur magis, quo pluribus ex allatis demonstrationibus, ac pr portionibus magis, ac magis inuenitur esse com formis. Quapropter alijs omnibus coniecturis, argumentationibus, aereis pedibus, marmoreis dimensionibus, aut sculpturis, quasi maris fluctibus praeterni issis, in hac una pedis longitudine, quasi in portu conquiescere iam tandem decrevimus, ac toti huic disputationi de mensuris in
uniuersum finem imponere. Nam quae de H braici cubiti, aut calami longitudine statuenda hic exoptari possent, cum ea ad templi tantum D mensuras exaequandas tractanda sint, opportune magis suis locis tractanda esse videbantur; cum easdem dimensiones, ac partes templi e plicabimus , quibus ipsae quoque meni urae probandae sunt.
Multa interscribendum consultopraetermissa sunt, ne lectoris cursum retandare, potius quam dirigere et i rentur j et ero omnia simul hic addenda si sunt. Forma scilicetprimum aerei congij tabulae deinde ponderum quattuordecim septemque tandem aliae proportionum inquibus totius huius partis fructu propemodum, uis continetur Sas, propterea maxime oportet perstecta esse
lectori, si auctoris mentem assequi velit, qui numquam animum adscribendum adhibuit, quin
semper praedicta tabulas, aut earum aliquam ob oculos haberet.