장음표시 사용
481쪽
46 APPARATUS URBIS AC TEMPLI PARS II.
sp OVI ita ut sena ex illis sextarium compleant, vel, quod mensurae, quamu)nhinvocant, capacitas,&ma HIN Lic mPlςΠ ς η idem est, aquam capiant, uncias tres cum tertiata, Enitudo. Eius vero usus frequens in vino, aut sto
isa luper unciae parte pendentem Neque vero quid dissonum proponimus, cinauditum, sed quod nondum aequa ratione respondere videtur proportioni palmitis illius, quem in valle botrita. p. abscideritia exploratores cum uua sua, quem p&rtauerunt in velis duo vori Nec mirum cuiquam videri debet, si ex fructuum terrae magnitudine, auium uoque , atque animalium magnitudinem coni j ciamus, cum&de eius regionis incolis eadem coni j cere nos doceat sacra historia , . Dev. i. s. Σε G D Uccnimus, inquiunt increduli illi ac paulap ΑΕ si1 di si delitae, ulmo terra: eram cor nos rum dicennae incolae .lo Maxima uisitudo est, ct nobis L atura pro- statura valde cerior: urbs magnae ct ad caelum P que muni- p 'Vς cu bos Enacim, id est gigantes, )M IN 'Ni M. Vcrum enimuero grauis mihi est, atque molesta haec coniectandi , siue malis, ariolandi ars; neque in eam unquam sententiam adduci possum, ut credam veritatis studio teneri eos viros,
qui, egia, tritaque in lamiadae veritatis via dimissa, diuerticula quaerunt, obliquas semitas. Nihil enim arbitror magis haberi in promptu polle, quam quid de logo sentiant Hebraei; cum praesertim eorum placita atque sententias fideli terreferri harum lucubrationum antesignanus rLM t. ac da Benedic Lus Arias Montantisci pluribus lib. de fato. nim locis Hebraeos illos antiquos scripsisse tradit,logum vigesimam quartam partem continer sati, Cundenti jue ebiglii dici, hoc est quartam, eo qhiod cabi qua ita sit pars. At, iuxta Iosephi perspicua tostimonia , sat sesquimodius italicus continetur, hoc est eiusdem gentis sextaris viginti quattuor cabi vero quartam partem sextarium vocat idem Iosephus Igitur constanter tenendum est, Hebraeos logum sextario Romano eY aequasse vel, quod Verius, atque o M 4, 1 probabilius multo et , Romanos sextarium tuum sextarium o Hebraeorum log aequalem constituisse. Neque ςψη his obstat, huius inodi logum in ova sex diuisum suis leuaam sicut logi mentura, semel olim constitat .i, semper eadem perdurauit, sic etiam eius exta piUS, ouum, mensura eadem perpetuo mansisse credenda est. ex quo liquido constare videtur, quan
oleo dimetiendo versatur . Eamque Latinae , μῆ- Vulgatae interpres, Septuaginta , atque Chaldaeam imitatus, intacitam fere semper reliquit. Hin Iosephus definit: nam dum de oleo viasti ni S sancito agit: Moole olivarum, inquit, tum metas
nonien est,quae capit duos choas Atticos. Et iterum,dum Q. de sacrifici; in uniuersum ageret Nam Ad oleum ,
inquit, facrinc Drtes a serrimi; crina boue lainis diuitidium, cum ariete tritiam partem Icum agno quartam ea est mensura prisca Hebraeorum, duos choas Atticos continens, qu
um, ac vini in metatuatur Haec ille . Quod autem
idem fere duobus locis praeter morem suum P
serat Iosephus, non aliud significare putandum est , quam quod aliqua posteriori loco explicantur , quae priori non item. Et quam ut sca EADEM RE-dem duobus locis, eisdem pene verbis repetat, petita verbα
non tamen quid diuersum duplici loco significa
re credendus est, ut leuiter astruit Grsepsius; sed eo in nare se- idem ipsum, quod prilis dixerat, confirmare . lent. quod intellexisse sequutus Sanctus Hierori y uerno si maSVidetur, supra a nobis explicatus Iosephi 'RNs H b. sententiam sequitur, confirmat Rabbi Sal hiau mon quartaparchinis, inquiens, sunt tres logi Rubri ulum &iterum: hin duodecim logos capit. Id quod in cap. '. 9 2 o. libro quoque Misnaioth receptum esse tradit Exod scap. Arias Montanus, addens: in septuaginta duo O a continere;&meritb, cum sexies duodeeici
duos: septuaginta iliciant. Cum igitur chus,
aut choeus Atticus Romano congio aequali S se duodecti, l6- capiat sextarios hin duodecim sextarios conti gos. nebIt, ac totidem logos. Quibus constitutis, in promptu erit ratio, propter quam haec mensurata prae alijs in usu fuerit, omniumque in oculis ver saretur. ore: nam ipsa non modo Hebraeas liquorum mensuras in aequa partes diuidere poterat, se id externas ipsaque rursus in plurimas partes diuidebatur, ut additis exemplis breui ex plicabo Est enim hin urnae dimidium, ampho PROPOR-rae quarta, metretae, ac bati minoris sidaeta, malo h ris bati nona, Romani culei octuagesima Hebraei cor sexagesima. Quod vero pia mensi irali in in plures partes diuidatur, cuiuis, vel ex duodenarii numeri diuitione, ac partibus, qua supra
Imaveritate. belret, quicumque suae regionis D retulimus, facile constare poterit . Ideoque G sepsius Itb
Hebr. OvvM CER-ta antiquorum in ensura. Athenae. lib.
Ouum se tam contines e reputat logi partem. Quapropter mihi maxime probatur in ps' sententia qua tradit, ouum genus minutae mensurae antiquis fuisse,sic dictae a forma otii. Quinimmo tam Italiae, quam Hispaniae usus obtinuit, ut figuras planas, vel 1 Olidas, oui formam referentes, ouatas dicamus Athenaeus vero Graecus ouum inter D pnosophis pocula recenset sed Mapud Hesichium, cyathum CVVM I forma ui fuisse cognoscimus. Quapropter Ulam e=athi, i .' illud quod pro mensura Usurpant Hebraei, binis n. r. Mont Romanis cyathis par fuisse cognoscimus. Neque lib. desu: o parum hanc nostram sententiam confirmat id, quod idem Arias Montanus tradit , ouum in quinque partes quasi unciolas diuidi solitum a
PARTE fExodo sic scribitur Om; b ibeat mensuram suartam partem hiu, hoc ei tres logos, seu sextarios, eademque quarta pars hin in Leuitico, is in Numeris refertur. In eodem porro Numerorum mis. libro: uii conspersi sit oleo teritatem, tisim hoc e iiii, ac stlogorum, seu sextariorum quattuor. Et mo a
subdit Dabis perfluuios boves smilae irride i
medium mensurae in hoc est logos, siue sextarios sex congium videlicet unum. Ac tandem Ezechieli praecipitur a Domino Et aquam ista, V b mensura bibes sextam partem his quae sextata, pars duos utique continet sextarios, ut ex S. Hie qronymi sententia supra colligebamus, reliquas iis, firmans in quo quis non videat mensuram sta E vero partes nusquisque facile comprehendere, tutam, accertam fuisse ouum . alias enim quomodo gallinaceum ouum in partes diuides, aut diuisum fuisse intellige, Qua etiam ratione λlogi quoque mensura in oc Lo partes diuidebatur, quarum singulae sesquicyathum continebant,
Constituta igitur logi mensura, facilis crit, ac perspicua alterius celaberrimae ebia eorum
ac mutuo conferre poterit. Nos enim fatis hactenus dixisse arbitramur de Hebraicis liquorum, ac frugum mensuris, earumque cum Romanis, ac Graecis collatione Supererat iam, ut earum aliquas , vel Omnes ita X hiberemuS, atque legentibus proponeremus, ut quiuis eas sibi facile componeIe , ac domi habere posset . Veiarum, quoniam, Dcwd ni C, speramus, non has, aut
482쪽
DE HEBRAEORUM MENS LIB. III. CAP. XV. 6s
illas tantummodo mensuras, sed omnes omni A cas principalis sui radi j distrilutiones infulge bus proponere posse rideo prilis de longitudiunum mensuris agendum esse existimavimus, deque earum ad praedictas , ut ita dicam , pr
eandemque membrorum corporis rationem seruare.
IRIFICE commendat Protagoram apud Platonem Socrates, quod hominem dixerit rerum omnium esse mensuram, eXistentium quidem Cui sunt non existentium I OMINI Vero, ut non sunt. Et certe est, optium merito, cum,inter animantia, solus homo rationis de mensuri, sit particepS, cuius proprium munuS est,maiora ,
iudicare minora, paria, similia, dissimilia iudicare. Et si quidem alia, multo magis seipsum, suaque contemplari, atque perspecta habere credendus est, vi in seipso artificis sapientiam agnoscat, diligat,
ac Veneretur. Erudita sane ac eleganti oratio ne plurium Philosophorum testimonijs hanc sen-rugub lib. V. tentiam confirmat Eugubinus, hominem probans depere a Deo creatum, atque in mundum introductum, philoso.c. s. ut seipsum, suaque membia contemplaretur apte a Deo ad proprias cuiusque operationes dispositta. Epicteti porro verba recenset huius nodi: Nonne, inquit, deceret, sedientes,4 arantes,& comedentes canere laudem in Deum Magnus Deus, quoniam nobis haec instrumenta dedit, quibus terram colimus MagnuS Deus, quoniam manus dedit, quoniam haustum, quoniam ventrem, quoniam crescere tacite, dc latenter, quoniam dormientes respirare. Haec ad unamquamque rem concinere oporteret, ac maximum diuinissimumque hymnum canere. Haec est viri pla- . , ἡ, u D s pienti sententia, sit, quae dixit, opere com-iolui tib . pleisci. Enimuero mirabilis rerum opifex Deuς summam illam, perpetuoque laudabilem sapien- si petr tiam suam in singulis nostri corporis membris,
hi pulchritu eorumque muneribus ostendit nec tantum a liuo in hum μ' pientiam suam; sed&pulchritudinem quoque ostentat. Id quod admirabili quodam stylo persequitur doctissimus pariter, atque sanctissimus Dionysius Areopagita. Enimvero,inquiens, si
persubstantiale illud pulchrum, ut hii tudo quidem dicitur, propter illam, quam tradit subsi1-
stentibus omnibus , pro captu cuiusque, pulchritudinem: ut auctor omnium conuenientiae,
atque claritatis, lucis in morem Omnibus specifi- .a Atque iterum magis haec eadem explicat, de finit, quid pulchrum, aut pulchritudo dicatur. Ait enirn Ex hoc quoque pulchro ijs, quae hiat, Omnibus prouenit, ut sint pro modo suo pulchra singulari scitque pulchrum istud rerum omnium congruentias, cimicitias, societates. Haec Sanctus Dionysius, quae, Ut caetera aptis sim explicat Sanctus Thomas. Alia est, inquit, S. Tho Mysu- pulchritudo spiritus, cilia corporis atque alia per Dion os huius, illius corporis. Et in quo consistat pulchritudinis ratio,ostendit,subdens, quod sit Deus utradit pulchritudinem, inquantum est causa con rata sonantiae, & claritatis in omnibus; sic enim hominem pulchrum dicimus,propter decentem proportionem membrorum in quantitate, Urtu, propter hoc quod habet clarum, nitidum col rem. Vnde proportionaliter est in caeteris accipiendum , quod numquodque dicitur pulchrum, secundum quod habet claritatem sui generis, vel spiritualem, vel corporalem, secundum quod est in debita proportione constitutum. Deinde subdit Similiter etiam dictum est, quod de ratione pulchritudinis est consonantia unde omnia, quae qualitercumque ad consonantiam pertinent, ex diuina pulclaritudine procedunt. Hac ius Beati Thomae verba sunt. Atque ad eandem consonantiae, vel conuenientiae rationem reuocanda esse censeo, quae subiungit Sanctus Dionysius verba, congruentias, amicitias,&societates, quae ad hominum animos retulit Angeliciis Doctor, utpote in quibus maximum
quoddam splendet quasi pulchritudinis exemplar. Id quod in colpore etiam humano, atque in m in toto honaine obseruari facile poterit, in quo re P
rum omnium quasi compendium, quod cerni se '
mus, earumdem quoque pulchritudinium summam indicant, eb pulchriorem, quo plurium est particeps pulchiitudinum in qua quidem diuer-1issimurum rerum collectione maxima quaedam videtur inesse congruentia , amicitia, societas; cum, quae in seipsis longe sunt a se inuicem seiuncta, diuersa, plerumque contraria, mirabili quadam consensione, amicitia, societate coniuncta in unam opulentur , atque conueniant hominis pulchritudinem quam prioris Adami peccato foedatam, secundi caelestis Adam beneficio instauratam fuisse testatur sanctissimus Paulus , dicens : Secundum beneplacitum eius,
quo propo uiti eo in dispensatione plenitu mi 9 2
temporum in aurare , ανα Ἀ--αδα anace IN CARI phalecisasthe recapitularem tori Chrso, quae in tacui tu, suis caelis, quae in terrastinet in ipse Versim, quo linxit,lii in-niam longior hac de te disputatio alio spectare Rς videtur, nihil praeterea eidem addendum duYi: satis namque, superque ostensum esse Xis imaui, pulchritudii iis quoddam exemplar posse hominem in homine agnoscere corporum vero maXime in humano corpore ex quo fit, ut quicum
que opus Quodcumque arte sua, atque sellertia chrurn, quod perfectum Ormare velit, id nulla ratione conia non in nisequi possit, nisii illud humanio corpori elusique ' μ' meinblorum consensi Ciai, amicitiae, societati pro z-ur
cuiusque ratione respondere faciat . Atque talia omittam artilicum opera, Architecitonicae potissimum, cuius proprium est reliquas diripere artes, manus esse existimavi, humani corporis rationes habere perspec stas, atque iuxta earum modum acras potillim im aedes efformare . Qu Od
483쪽
ris membris mensura col. legerunt prio-
huius scopus ostendere ten plum pii lchritudini instauratori Christo uisse similli
Quod a Deo optimo, Maximoque, Architectoni cae primo inuentores, atque magistro obseruatum in omnibus sacris fabricis semper fuisse a, suis locis pluribus ostendam . A quo veritatem hanc, ut reliquas , maximus ille antiquorum Architectus Vitruvius hausiit, ac memoriae posteris, in suis scriptis, sempiternae mandauit. Namque non potest , inquit, aedes vlla sine sym
metria, atque proportione rationem habere compositionis nisi uti ad hominis bene figurati membrorum habuerit ex
actam rationem. Haec ille. Quibus postquam aliqua addidit humani corporis proportiones,
subiungit Nee minus mensurarum ratione , ita sit omnibus operibus videntur necessariae sie, ex corporis membris collegerunt, uti digitum, palnum pedem , cubi
tum. Hactenus Vitruvi sunt verba Quae non inodo ea, quae hoc capite tractanda suscepimus, in axima ex parte explicant Vertim etiam ratio nem reddere videntur, quamobrem de mensuris agendum nobis hac in parte fuerit. Nam cum suscepti huius nostri laboris scopus sit, ac finis, Diuinam plane Salomonici templi architecturam explicares eamque Ostendere humani corporis pulchritudini, immo tulchritudinis instaur tori Christo fuisse conformem, id vix, aut nulla ratione praestari posse arbitrabamur , nisi exactam mensurae, aedificium metientis rationem, eidem humano corpori congruentem fuisse,pri is Ostenderemus. Ex quo etiam illud quoque singulari Dei beneficio consequutos nos fuisse put mus, ut teliquas Omnes mensuras ex eiusdem humani corporis proportionibus fuisse desumptas ostendere possimus. Sed quamuis vel unius Vitruvij auctori tas tanta sit , ut a nemine vel mediocriter huius generis scicntia instructo refelli , aut non admitti merito post , cum nullum alium paris, nedum maioris auctoritatis habuerimus, qui res architectonicas,vel ante, vel post illum, via,&methodo tradiderit tamen plures non defuturos existimo, qui id negent ad sacrae Scripturae mO- res vlla ratione pertinere. Id quod vel propterea maxime accidere posse puto , quod multorum animis iampridem falsa quaedam opinio insedit, ut arbitrentur, longe diuersam fuisse Salomonici templi architecturam ab ea,quam Graeci deinde, ac tandem Romani excoluerunt hosque veram& propriam fabricae rationem persequutos suisse, illos vertaminime Vertim fiet, Deo da te, speramus, ut grata posteritas aliquando intelligat,veram, ac certam architectandi rationem ex sacris fabricis Deo auctore petitam, a Graecis gloriae cupidis usurpatam ad Romanos peruenisse, a quibus, Vitruvio scriptore, multisque adhuc super stitibus, magna ex parte, eorum aedifici js, nos eam addiscere potuimus. Cuius quidem rei haud leue argumentum esse poterit id, quod modo ostendere decrevimus, Vitruvi sententiam confirmantes sacris etiam litteris esse consormem. Ait enim, ut vidimus,omnium operum mensuras, ex humano corpore fuisse desumptas. Atque hoc ipsium probare videntur in sacris litteris membrorum corporis nomina mensuris exhibita ait aphis, palmus nu amah cubitus quibus ex aequo mensurae, palma manus, ac hominis cubitus denotantur. Sed neque hac tantii in ratione probatur nostra sententia, quamuis effcax videatur, sed &ali; quoque testimonijs. Et quoniam cubiti men
sura prae alijs omnibu in sacris libris frequeus
est, de ea potissi lim explicare decreui, quod ex humana desumpta si proportione id quod ex pris cubiti notione facile potest demonstrari uesamali enim a radice cicam deducitur, quae Mirem, aut medium significat cuius notionis c lebre testimonium habemus apud nostrum EZechielem: Stetit enim, inquit, Rex Babγlonis inbi Erech. M.' ui in capite duarum tartim Hebraices In ches,
chim ad matrem viae, in capite duarum viarum, Vertit Regius codex Pagninus: In medio Viae, Pugni. indi in capite duarum viarum. Septuaginta: -τη, ctio.
principio duarum viarum Chaldaeus verbia suisti B aphrastes cum multis alijs Hebraeorum doctoribus sensum potitis, quam verba reddit, in bivio, scribens haud dubium enim est, id eo loci significari biiiij vero descriptionem quandam continent lectiones reliquae; quarum nonnullae cubitum etiam indicare facile possunt 1 haud enim aliter, quam in cubito brachium sectitur, in bivio via a rectitudine recedit. Quamuis ipsa medij
notione, quid malicubitus significet, indicari vitideatur, iuxta ea, quae Rabbi David tradit, dum in Obbi David quit cubiti incipiebant a capite digiti, qui dicitur in comment. nuream ali, idest medius usque ad articulum diui Εἰech. 21.2. dentem inter brachium, calamum. Haec ille quae sic licebit interpretarici cubitum dici eam cupimus brachij partem, quae est a medio brachio, ad dici cur me extremum usque medium digitum; quapropter divm Mamali, hoc est, medius, dicitur. Quae vocis notio non parum illustrare videtur locum illum Genesis, qui viros doctos torsit, in quo sic de arca ad Noe Dominus: Et tu cubito con Gen. s. v. I S. summabissummitatem eius. hoc est ad mediam la 1 CvBITO litudinem arcae ac si aperte dicat,fastigio operies arcam consulaream, ut facile dilabantur aquae vel, ad cubitum m IV consummabis eam de sursum,ut habent Hebraea. vel in cubito consummabis eam desuper, ut habent Graeca. hoc est fastigium eius ita fibrinabis, ut cubiti flexuram imitetur. Quibus contrariam non esse, sed conuenientem eam, quam frequenter tenent eXpositores interpretationem, facile intelliges, si eadem cubiti voce, fastigiosormam indicari agnoscas, atque eiusdem summitatis mensuram. Quae omnia facile confirmant, exi mana statura desumptam fuisse cubiti mensuram. Aliam porro vocis originem , notionem ingeniose rimatur Forethus, vocem rides mali de Foreir. in M. ducens abrax aman, quae fidem, firmitudinem, . Q. q. certitudinem, seu stabilitatem notat, indeque mensuram cubiti deduci putat, quod mensura certa,& firma esse debeat. Vertim longe petita interpretatio videtur, Mad intelligendum Isaiae testimonium, quod ipse interpretatur miniis nece saria Isaiae enim locus facilitis, clarius explicabitur iuxta praedietam cubiti acceptionem. Et commota sunt, inquit da n naues amoth hasiphim ci biti postium superliminaria cardinum. Vbi ni mirum postes flecti in tu , nimirum in angulis Nam cum portae trabe quadam insexa ornentur anguli eiusmodi ornamentorum hasiphim, cubiti postium dici possunt quod intellexisse videtur Hieronymus, superliminaria cardinum conuertens: nam ibidem, cardines superiores valvarum,verti blent nisi malis, ancones, quo Vocat
484쪽
Deg. 3. . o. confirmans his verbis Solus in Rex Basan re tι- terat de tirpe gigantum. Monstrata lectus eius LECTU res, qvi L in Rabbath filiorum Ammon, no-
tui Ei, moisit bram longitudinis , quattuor lati tudinis admen ram cubiti virilis manus. At ne huius loci dilli tilias,rei,de qua loquitur, ignora tione augeatur,libuit initio ea propon rct,quae erudite, ut caetera, proponit de eo Benedidius lib. de l. v x Ru istimo autem, lectum illum in tui si sepulchrum ferreum,cuiusinodi caere,aut marmore principibus olim condendis parabantur. Haec ille. tribus libenter assenti se illud, condendis corporibus,ita accipiatur, ut non ip sis lecitis conditos fit iste Reges intelligamus, sed lectis tantummodo exceptos, honore debito a fecitos, priusquam epularis demandarentur. Vox enim et v gheres,quae habetur in Hebraeo, i ctum semper, aut stratum significat, namquam sepulcrum. Quapropter in memoriam reuocanda Supra pari. I. uXi, quae supra a nobis de Regum funeribus a
lata iunt fuluidem Reffem Assa, priusquam in se-
ς. .. pulcro mo sepeliretur positum fuisse super lectum Asiou i ukum legimus, super quo aromata, unguen-supe tecti, Ia combusta fuerunt ambitione magna. Quam defiinctoriam antiquissimam Regum consuetudinem retulit Regian com R-bbi Druid Chimelii, qui sita dam eiusdem
Rab. n. bivi tententiae auctorem memorat atquedum Iere
miae locum, omburentis,explicat, sic inquit, omburent te, Ut comburebantur super lectis Regum ipsorum aromata, inguenta aromatibus ista, ut dictum rum numero metiri Videamus, certam quoque, ac de itam fuisse cubiti magnitudinem dubitare non possumus. Hanc porro,quam hi putant,in Ur tam mensiurae rationem ad certam quand. in libi manae cuiusdam staturae reuocare voluisse videtur Chaldaeus paraphrastes, dum in cubito, legit, eiusdem Regis. Id vero qua ratione textui conuenire probetur, non video,neque eiusmodi computatio cuiquam videbitur apta,ut lecti magnitudinem ad incertam, quamque nullibi explicauerat, R gis Og magnitudinem reuocaret. Quapropter ea magis multo probatur sententia, quae amrmat,cu' bitum ibi a Moysi referri mensurae communiit gelam olim statutum,atque omnibus notum qui
quidem cubitus viri propterea dicebatur, quod i i quδ-ex virili statura desiumptus initio fuisset. Id duo P μ ' E
Hebraea phrasi probari videtur, quae sic habet itur. amaali is eandemque expressit Graeca Septuaginta interpretum lectio. - χὐανδρος en piesii andros in cubito viri. Neque quidquam praeterea significare voluit Vulgatae nostrae Latinae lectionis interpres, dum scripsit, ad mensuram cabit virilis manus, quam quod Hebraea, Graeca significant,cubitum nimirum,quo mensurabatur ieetus ille,ex humana desiumptum fuisses V ITV
itatuta, non quidem ex quatris, cum communIS, quis.
idem apud omnes permaneret,sed ex illa, quam elegit, qui primus eius longitudinem definiuit.
Imata unguenta aromata ou milia, rius . Dicitur autem cubitum, inquit, virile
st in Rege Assa nostrique Rabbini de C quod est iustae, ac perfectae mensurae tale enim res super ipsis ille exustas, cilicet est cubitum uiri i os ori clarant has res super ipsis fuisse estistas, scilicet lectos,vestimenta, aliaque utensilia Hactenus ille . Ex quibus nos facile coni j cimus, Reges illos vita functos, priusquam conderentur, ambitiosa quadam pompa super lectis constitui solitos, dum a principibus, 'opulo debitis obsequij lachrymarum,&luctus efferrentum in quibus quidem Iectis, ne grauis aliquis odori cadauere filatus
astantibus onaceret,sulfius aromatum, atque un-
Aies': SVςR Q Vm perpetus exhalaret Funere vero ab n. . Oluto, lecti supellectiliaque omnia cum aromata
teliqua cum tibus, 4nguentis reliquis exurebantur eam: aromatibus fortasse ob causam, quam retulit Isaac Abarua-
est cubitum viri, idest hominis aetate pariter, atque statura persecti nam cubitum pueri,aut homunculi alicuius Ionge minus est. Qtiam quam autem mensura cubiti ducta est ex brachio hominis, a cuius sexu ad extremum usque digitum medium, quod cxtensum est , appellatur cubi tum attamen, quia pro varietate staturae hominum, Variatur etiam magnitudo cubiti humani, mensuram autem,quae ad res metiendas adhibetur, certam, aequabilem esse necesse est propterea factum est, ut mensura cubiti ex ligno, metallo, aliaue materia consecti, ad magnitudinem cubiti virilis, idest per citi, accommodata publice seruaretur,4 ad res dimetiendas adhibe-
r Pu tice cruaretur, ec ad res dimetiendas adhibe nae 1ba m non esset, adsumerentur. Nisi forte, quod inretur,ne fraus vlla subest possiet. Haec ille Eantuanellus in magis Videtur probabile, ea propterea combur o , - - -- ..... - . uanellus in magis Videtur probabile, ea propterea combure- pom. cap. 1 bantur, quod mortuum tetigissent, ideoque ma-iιιb. I.Reg. ximξ reputarentur Iramunda, omnibusque laumanis usibus inutilia. Quod si hos mores ab antiquis Regibus illius regionis incolis acceperunt Hebreorum Reges, facile intelligemus,suneri Regis Og, qui de genere erat gigantum, ferreum cetum ambitione maxima paratum fuisse, quod ex incendio ac flammis euadens, ac perpetuo rans, prope immensam Regiscorporis magnitudinem, funeris pompam, atque apparatum futuris saeculis ostentaret. LECTI IN Sed quanta ferrei lecti magnitudo fuerit cuius
thliud , latitudo quaterni defimtur cubitis, longitudo sompam ad noueniS, non facile constare poterit, nisi prilis de imbita cubiti magnitudine certam rationem statuamus. Namque hoc loco duplicem indicari cubitum putant nonnulli, legalem videlicet alterum, alterum vero ex cuiuslibet hominis statura petitum,
huncque significari, dum dicitur: admensuram
b s. cubiti virilis mam s. Id verbquam sita ratione ,
deo alienum,nemo non Videt nam cum certam quan-
dam lecti magnitudinem certo quodam cubit
em porro, quam interpretamur phrasim imitatus
est cxplicare voluisse videtur in Apocalypsi S.Ioaianes Euangelistia, dum ait: Et men se ,Vtique S.Ioan.Apoc. Angelus, murum eius centum q&adraginta qua: D. P. I . tuo cubi orum, mensura hominis, quae est Angeli 'in
quem locunt apte his verbis interpretatur noster Ribera: Cubitus,quo murum Angelus dimensus est, non alia mensura est, quam hominis, idest quam ea, qua homines uti solent metiendo. Illud porro,quae estAngeli,sic explicat,qua ustis est Angeliis, est mensura hominis. Ego vero idipsum signi licari illis verbis puto, ciliquid insuper hominis dici eam mensuram,quod ea viantur homines nec tantum sed quod ex hominis cubito desumpta primum fuerit. Cum vero addit, quae est Angeli, eundem cubitum humanae illi formae, quam gerebat Angelus, conuenire indicat ac sii aperte dicat, cubito metiebatur Angelus, sub humana specie mensurans, lai proprio cubito aequalis erat, in quo homines imitabatur priores, qui,ad mensurandas rerum longitudines, propris cubiti longitudinem delegerimi , Duplicem praeterea cubitum ali confingunt
485쪽
Tet ech. 47.2 propter vocem ΜΔ at stati, quae habetur apud AEzechielem Prophetam nostrum: Et vidi indo dissam altitudinem per circuitum fundata latera ad IV I
mensuram calami sex cubitorum metuisti tio. Nam R. David cubitorum magnorum, legendum putat Ver in perspicaciores quidam ex recentioribus, eiusmodi interpretationem voci
non congruere, existimant, propter accentum. Ex
Rabbinis, alij voce at si ab supremam brachi pa rem significari putant quae sententia fulciri posse videtur illis Abdemelech verbis ad Ieremiam
in lacu iacentem, ac pene coeno demersum Pone,
inquit, veteres pannos, ct hae cissa, putrida bni, iat siloth cubito mantium tuarum. Verum, si rem attentius perpendamus, Vim vocis attendamus, non hanc, vel illam brachiis artem indicat, sed tot una brachium deducitur enim ab hYκat a voce, sepositum, aut reseruatum significante. Quae nimirum vox a Latinis usurpata, alam dedit, Cicerone attestante illis vel bis: Quin etiam Verba clepe contrahuntur, non usus causa, sed aurium. Quomodo autem vester axilla alas ctus est, nisi fuga litterae vastio iis Θ Haec ille P. Sed quamuis ipsa vox brachium plerumque smgnificet, ab aliquibus non immerith sex cubitorum brachialium, legatur praedicto Ezechielis loco; nonnumquam tamen id, quod proprie cubitum dicimus,significat;vtvidere est apuὸ eundem Erechielem alibi scribentem Uae quae consuunt puluidos sub omni vescitule ad cubito manus. Qua plane ratione intelligenda quoque esse at Clata prilis Erechielis verba coni j cimus, Vt sensus nimirum sit, fundamenta illa laterum sex cubitorum fuisse, cubitorum inquam humani brachij, hoc est legalium, aut iustorum quem e X plican di modum recentiores quidam probant ex superaddita voci littera n e , Quae quidem Omnes probabiles coniecturae, quamuis singulae non maximum certitudinis pondus nostrae adferant sententiae; omnes tamen simul idem ipsium probantes, non modice suadere videntur id, quod sua sponte cuilibet sanae menti credibile videre tur, hominem nimirum priorem illum, qui longiutudines metiri volebat, proprio cubito, ac palmo eas eYpendere coepisse cum siseipsum Satyricus
tatio omnibus fere gentibus, ac saeculis communis est, ita ut quae de eorum quolibet dice
esse, intelligendum sit. Ac inprimis audiendus est Vitr uius, qui prima rerum exemplaria, siue principia pei sequutus esse videtur, priori, quam diximus,
insistens mensurarum, ac membrorum proportio ni Nam postquam senarium dixerat mathemati scNARIuscis perfectum haberi numerum, eiusque rei ratio numerus e ne in aperuerat, subiungit haec verba. Non minus . .
etiam quo pes hominis altitudinis sextam habet parte in ea, eorpus his sex terminando, id persectum constituerunL, cubitumque animaduerterunt ex se palmis constare, digiti vi
ginti quattuor. Sic legendum puto, non ut mendosi codices habent, qui, plurimis superadditis verbis, totius periodi contextum perturbant, ita Vt Vi vir uvius eius sensus possit intelligi cum tamen omnibu expurgatus. in promptu esse possit, sit hac ratione legatur. Est autem loci sensus huiusim odi. Eam perfecLicia HOMINI stionem l1umanaesta surae, aut pLoceri Lati inessi a minia exii
docet, quae a Mathematicis senario tribuitur, etsi inubri mero, cum senario item suorum pedum numero cubitu, sex acorpus humanum terminetur eandem quoque D , digit perfectam rationem in cubito reperiri existimat, '
dum subdit Cubitumque animaduerterunt ex sex palmis constare, digitis viginti quattuor . Paucis deinde superadditis, haec si ibdit Eeubito enim cum dempti sunt
palmi duo, relinquitur pes quattuor palmorum . alnrus au Iem habet quattuor digitos, ita efficitur uti habeat pes sex de
cim digitos. Quibus verbis omnium fere mensurarum rationes percensere videtur Vitruvius, atque indicare, quoties quaelibet maior minorem quamlibet contineat. Ea vero mensurarum Ol- poeta eodem modulo metiri debere affirmet, D latio non temere, aut castu constituta esse videtur.
ratio palmi, cubiti, pedis prim lina sancita suerit.
Sed quoniam obseruatum a peritis sinis illis viris iam ollina fuit, eiusmodi proportiones inter hum na membra reperiri non enim venustas, aut decor homini inesse potuisset, nisi extensae manus proceritati corporis ex aequo responderent, quae ad pecuus usque complicatae, cubitum ostenderent quartam esse altitudinis partem, cuius duas tertia partes complecteretur pes, seXtam palmus, palmi porro quarta pars esset digitus, pollex temtia, aliaeque quam plurimae, admirabilesque HUMANAR proportione reperirentur in homine. Quae pe naturae mira-i Ie incredibilis omnium partium commensuratio h/ὶ ζψpQ
a menturas translata,Iutrum Fronimum permo Iul. Front. deuit, ut nihil aliud mensuram esse arbitraretur, limitibi agminam hanc disputationem commodius explicare E quam complurium, inter se aequalium inter i m possimus, eam sequentibus capitibus pertractam uallorum longitudinem finitam. Ac si aperte mlD I dam reseruamus testaretur, nihil aliud esse pedis mensiuram, quam J plurium aequalium unciarum longitudinem finitam. Quod ipse indicat, subdens Mensium
est,ut pes per uncias, per pedem decempeda, per decempedam a his, per actum ptatas, per passiis stadium, per stadium milliarium . Minima harum mensurarum pars est digitus siquid enim intra digitum metia1Mur, partibus respondemu avttaniadum ait etiris quemque suo modulo, ac pede verum, id est aequum si id quod infra etiam magis confirmabitur. Quapropter mirandum non est, si easdem deinde, pedis, palmi, ac cubiti mensuras lege sancitas, ac firmas ab eodem constitutas fuistse putemus, ne facile ab iniquis immutarentur. Quod quidem tunc maxime cuiuis probabitur, cum diligenti is obseruatum fuerit, palmum, pedem, cubitum, si quas alias perpendas eius inodi mensuras, non aliam inter sese habere ratio salem ab ea, quam sic dicta corporis membra habent inter sese. Verum quoniam caput hoc plus nimio iam excrescere videtur, atque ut nobilissi
486쪽
DE HEBRA EORV MENS LIB. III CAP. XVI.
verba perspicua sunt, neque alia indigent inte
Iaredatione, quam, ut lector perpendat mens rarum, quae recensentur,nomina, proportiones. Illa vero, quae sequuntur, dissicultatem non modicam afferre videntur , quam nullat G. Mur de nus superauit Agricola, immo vero ab ea sup r, ab ' rari VisuSest cum alijs. ii peta porrecto, inquit,
semipedes uoci in pede constrato, semipedes quattuor in pede quadrato, semipedes octo. Dissicultas vero in eo
hychom pQtistiman sita eue videtur , quid porrectum
rictu, eritisthi pedem, quid constratum, quid quadratum votus, quadratus cet. Et quidem binarius, quaternarius,&ost quis dicatur narius semipedum numerus aperte indicat, de linea , superficie , ac corpore sermonem fe- partem digiti . Quae omnia in testimonijs fatis esse manifestam existimamus, a que perspicuam mensurarum mutuam proportionem, quam Latini tradiderunt Scriptores Superestiam,vi apudGraecos, Hebraeos ean APvDGRAgdem quoque fuisse ostendamus.Mensurarum mi Q s, nima digitus est,quaeGraecis -οι dicitur, ' λς' ζ'dς
aut que Irequens mentio est apud Scriptor S, prae rum propor-
sertim apud Dioscoridem,qui herbarum radices, o quὸς apud caules,frondes describens,plerumque earum lati MIRUM
tudinem digitis dissinit, ut videre est apud Agricolam. ubi illud etiam notandum est,digitis ma
nus hominis plerumque illum metiri cuius rei
haud leue argumentum esse poterit, quod digi ieruadorim. tum maiorem,ac minorem commemorat; pollicem, ac minimum a reliquis distinguit quod der i nam pedalis linea duos continet semipe Biensi iralibus digitis accipi nulla ratione potest, des , quae pes porrectus merit,dicetur . at si eadem sic diuisa linea in seipsam ducatur, fiat que quadrata superficies , eadem continebit quadratos semipedes quattuor superficies v ro haud immerito dicetur pes constratus , γpote quae latitudinem longitudini superaddit. VA A Tandem praedictus es quadratus , si cubice-ή. ' : '' u tur, continebit semipedes cubicos Occo; quae aceto habeat omnia ex ipsa cubi compositione facile consi semipedes re possimi, cum fiat ex duplici ductu ipsius in seipsum atque adeo, cum e lineari pede bis riam diuiso bilii fiant semipedes , ex binarii in seipsum ductu fit quaternarius , qui iterum in
binarium ductus fit octonarius. Hic autem numerus cubus merito dicitur , quadratus utpote , cuius longitudo , altitudo . profunditas quadrata sunt. Quae sequuntur in Frontino, perspicua sunt, mensurarum proportionem
confirmant Pes , inquit, habet palmos quattuor, vi cias duodecim, digitos sexdecim. Palmus habet digitos quattuor, Uncias tres Sextans, quae eadem dodrans appellatur, habet palmos tres, uncias nouem, digitos duodecim . Haec
ille In quibus illud nulla ratione assequimur , quod sextantem. dodrantem pro eadem usu pet mensura, cum re, & nomine longe diue fas esse, supra satis ostensum a nobis sit. Est eiusdem cum praedictis Scriptoribus sententiae Columella , qui modum , quo agrorum formas metiri deceat, praescribens, modus, inquit , omnis areae pedali mensura comprehenditur, qui digitorum est sexdecim, . Cubitum etiam inter
CvBI Tu longitudinum mensiuras surparunt Romani, ilia sesquipes di lum nonnumquam cubiti nomine censentes, hesis ita alias sesquipedis Idem namque Columella rLiit Deinde, inquit, taleae sesquipedales serra prae- Colum lib.3. cidantur.Et Horatius.
PVoiicit ammira, inquit, se uipedalia verba.
Nugaris, inquit, cum tibi Calae Pinguis qualicesus propens quipede extet. Sed Cicero eandem cubiti vocem usurpauit: biennium praeteri jt, inquit, cum ille καλλι--; Eὸ is δ= ς Glippidi assiduo cursu cubitum nullum proces 9 j. Qib. sit. de etiamSuetonius scribit,ut vulgo iam per
cum hoc unum sit mensurae proprium, ut sit finiuta, ac certa, non pro cuiusque magnitudine, aut arbitrio varia. Hac etiam mensura si sunt Hebraei Scriptores , non modo profani, sed etiam sacri. contra quam doctus quidam nostrae aetatis vir scribit, fortasse deceptus , quod Arias Mon DIGITI IN anus , qui alias Scripturae locos de mens, lacris litteris ris loquentes referre soleat, hic Rabbinorum tan P dxummodo attulerit testimonia Digitos enim re ' μ PM
tulit Isaias: Opus manuum suarum adorauerunt Isai. 2.2.3. quod fecerunt,m Yκ beetsbbaghothai digitis suis δακτυλοι ἀυτων digiti eorum. Pro mensara su pantur ab Ieremia de alterutra ex columnis ae-
reis loquente . Porro , inquit grossitudo eius
quattuor digitorum . Ex hac vocis notione aliquido constare posse videtur, Hebraeos ab Aria Montano relatos longe a vero aberrare , affrinantes , pollicem ea indicario siquidem Ahso quattuor digitorum numero non solent pollices an Hebraei indicari, sed palmus unus, ut mox videbimus. Oceet baghoe
quamuis, 'lijs quoque Scripturae locis fa α T: Al
cile erroris conuincuntur . In libro namque gitum'. Paralipomenon homo quidam longissimus fuis , Paral ao. se dicitur in Geth menaei yma κ veaisbaghothai P sit ses eis, digiti eius sex,& sex. Senos habens digitos, ident simul O ginti quattuor. Hic vero digitos omnes fuisse pollices, quis credat Dianeat ergo hoc unum statutum certum aisbagh pro certa, firma mensura ab Hebraeis usurpari, haud secus, quam a Graecis δακτυλον, aut a Latinis digitum.
Huic proxime succedit palmus quaterni Iconstans digitis, qui, si Romani sint, tribus stabes hi ubi
Romanis unci j sunt pares ea mensura Grae bus nominibus cis cocnmi ab accipiendo dicitur deo ni uri
τεσσαρος δάκτυλοι dochmi de synclistentes aestires da
ctyli idest, dochme vero sunt quattuor cones si digiti transuersa enim manu metimur. Ex utraque praedicta Voce unam Ἀκτυλοδοχμ da lodochmi componunt Graeci, nihil aliud quam eundem palmum significantes , ac si e .uei. iis ambe iocum Callipedes Vocaretur, quem cursitare bi dem voce innuere velint, ex digitis componi pasue in Galba ac necubiti quidem mensuram progredi, prouer inum, haud secus, quam si dicerent digitorum
bio Graeco notatum est. Et iterum idem Cice palmum Eadem mensura παλαση palaesti dici-ro Super tumulum, inquit, columellam statuit tur, aut παλα im palaesti , quam definit He usi bis viribus cubitis non altiorem . sichius: παλαιςnpsaePli enim, inquit, τοτε πα- Ex hac Latina voce deducitur alia,quam idem ι -υλων,6 D. Laesti testesctro dactylon, Suetonius usurpat,Simulacrum,inquiens,aeneum tron, idest, palaeste est quattuor digitorum mei
Deae cubitali maius. Atque his, quae attulimus sura. Palmo quoque utuntur Hebraei, quem I m. a. parἀt . Ss nau
487쪽
MENSURA-biles, vel palmares dies,qui
Psesterium Vasica m. Thren et P. PALMARE
nau tophach vocant definitur autem a quamplu Arimis Hebraeorum, quod sit mensura quattuor digitorum . Id quod sensisse videntur Septu ginta interpretes, cum eis Sanctus Hieronymus, Chaldaeus paraphrastes nam in Exodo, ubi mensura aureae coronae alta praecipitur esse an tophach, Septuaginta vertunt παλαις palaesti. Vulgatus altam, inquit, quattuor Agitis Chaldaeus pugillarem vertit . Et in libris Paralipomenon, aenei maris crassitudo definitur nau tophach ubi Septuaginta, λ της palaestis Vulgatus, Porro vasdita eius, vertit, habebat mensuram palmi cum tamen in libris Regum, Hebraea , Graeca Chaldaica lectio hanc ipsam maris vastitatem eisdem verbis is finiant; eandemque Vulgatus noster trium vim clarum fuisse testetur . Idem namque Latinis est palmus , quod digiti quattuor , ut Unciae tres . pedem namque , ut vidimus, in palmos quattuor digitos sexdecim, unciasque duodecim partiuntur
Huius tamen Hebraicae vocis duplex est praeterea sus , qui sacrae Scripturae locis intelligendis dissicultatem afferre solet , eosque breuiter hic explicare operaepretium d xl. Primus locus habetur in psalmo: Ecce mensurabiles postiis dies meos . Hebraice
nina teptuchoth . Graece παλατας palaestas.
Chaldaeus paraphrastes, leues, vertit Sanctus Hieronymus, breues Rabbi David, breues, ut mensura quattuor digitorum . Sanctus Remi gius, breues,4 cito transeuntes. Alij interpretes Hebraea ad verbum reddunt, palmare posuisti dies meos ac si dicat, quantumuis lor gissimi sint dies hominis, pugno possunt omnes mensurari , vel etiam comprehendi . Antiqua Vaticana lactio, de qua alias, sensum potitis, quam verba reddidisse videtur, dum sic habet: Ecce veteres posuisti dies meos, hoc est non di lius duraturos, quam usu attritae, vetustate consumptae vestes. Quae omnes interpretationes in idem recidere videntur , ut breues cito transeuntes , nec diu duraturos dies significarico loci facile existimem. Locus alter habetur in Threnis, huiusmodi : Ergo ne comedent mulieres fructum, suum, paruulos ad mensuram palma, Hebraei expositores verbum hic agnoscunt ab ipsa palmi
voce deductum; cumque manuS, MCnsura ,
humanarum actionum instrumentum sit eius verbi notionem multiplici ratione explicare conantur, palmare enim aliqui vertunt, pabina explicare, distendere atque hinc etiam magnificare, euehere, nutrire alijs significat Quare locum aliqui explicant, quasi paruuli patrumorum dicantur, quod matres, vel nutrices illos mensurare palmis crebro soleant, quasi experiem
tes, an creuerint, necne. Quae sane explicatio,& longe videtur petita, sarum habens ponde Eris. Alia huius simillima est, quod palmares,
aut manuum dicantur paruuli, quod a nutriciabus aut matribus soleant manibus explanari, quasi explicari, ne eorum membra distorta crescant. Quae vocis explicatio probari videtur itulis Isaiae verbis Dextera meamnsu tiphcha palumauit, explieavit, mensa vi caelos, hoc est paLma explicauit, distendit, ut sint plani, Me
plicati sit cui velum. Ego vero priori, quam diu,
mus, vocis notioni potius insisterem, nimirum ut
manuum gestationem, OpuS, aut mensuram ea . voce significari putemus, cui aliqua ex parte rarespondere videtur Italicum verbum maneggiare , atque Hispanicum manosear quamuis hoc Verbum aliquid praeterea connotet ab huius loci mgnificatione alienum tamen id ibi significari a bitramur, comedisse matres paruulos suos, quos prae manibus gestare lebant, quorumque assiudua contrectatio, iraesentia pietatem posset mouere. affectum rabidam semen temperantem, vel etiam extinguentem. Cui conlisnant Rabbi Salomonis verba, qui paruulos tenellos exponit , qui adhuc nutriebantur a matribus, quasi dicat alumnos suos. Qua ratione intelle Thren 1. xisse videtur eam vocem Chaldaeus, qui paulo dii. inferius, ubi nos legimus: uos educaui, en triui, inimicus meus consumpse eos, ipse habet: paruulos desiderabiles, quos solebant inuoluere sindonibus c. Sanctus ver Hieronymus , alteram Vocis tophach significationem sequutus , mensuram ubique reddit, non sine eleganti eiusdem sensus allusione nam, ut paulo superius indicauimus,palmare dicetur illud, quod breue est, a que exiguum quis enim magnum aliquod verbi gratia, stadium, aut milliare palmis metiretur Θad mensuram igitur palmae, exponit, ac si dicat
exiguae longitudinis minimos quo non parum matrum impietas, Taeuitia indicatur, quae propter Xiguam humanae carnis portionem, quae vix semel posset famem extinguere, inhumanum sane ac feris ipsis indignum facinus e petrare non vereantur. Apud Isaiam vero Dei maxime immens a potestas, atque infinitas e plicatur , cum caelos immensae propemodum
magnitudinis, quam vix hominum cogitatio metiri possit, nedum palmis exaequare, ipse manu sua, decisse dicatur, 'almo comprehenderct, nedum mensurare. Qui quidem palmi, palmae tam celebris usus , huiusque illius permutatio illud plane conuincere videtur,quod superiori capite probandum suscepimus, ex humana palma palmi nomen, ac mensuram delumptam ab initio fuisse, id quod de cubito etiam sequenti capite perspicuum erit.
488쪽
cubito auferres, quin aliquid praeterea super
abundet,aut desit.Non me latet, Graecam vocem Ar ω pygon, aut πυγμέ pygini consimilem haberi Hebraicae uagomed. sicut enim ex illa πυγμαῖωpygmaei,sic ex hac vox n Im gama dim eamdem gentem significans deducitur, ut vidimus apud EZechielem Vertim adhuc non constat, quid 'Malo med proprie significet. Nam in libro Iudicum, gla di Aod longitudo dicitur esse 'ua gomed, quamdi I icet Rabbini ficte omnes cubitalem intelligant, ta Iud.3 P. σmen Septuaginta interpretes,qui illis fuerunt doctiores, Mantiquiores, m 9αμῆς spithainifreddunt, quae mensura dimidio cubito exaequatur Claaldaeus paraphrastes eadem Hebraica verba retulit.&Sanctus Hieronymus Habentem in medis ERSI E T iam satis esse B capulum longitudinispalma manus. Quae omneS
palmum, digitum proportionem necnon de dupliaci palmo.
poterit lectori Romanorum hac in parte sententia, cum Vitruvium audire potuerit asseren-
tem, cubitum sex palmis constare, digitis vigintiquattuor: pedem palmos habere qua tuor, digitos sexdecim ex quo facili supputatione cognoscet, cubitum pedem unum habui sis cum dimidiori toties enim senarius palmorum numerus, quem habet cubitus , continet quaternarium eorumdem palmorum numerum,
quem habet pes Et de Graecis quidem haud dissimilis est ratio.Cubitusmensura pariter atque humanum brachium πόχυ pichys Graecis dici
tur, estque illis pedis unius, ac dimidi; cuius C es,quos videre hactenus potui: quamuis illa e
versiones unum sine dubio indicant, voci gomednotionem non adhuc perspectam nobis esse. Sed quoniam institutum nobis est ostendere , eamdem apud omnes nationes cubiti ad pedem, atque ad alias mensiuras proportionem semper v 3ITVS fuisse, superest, ut quae maxime ad nos spectant, i ςbr-ζi, 'Ostendamus. Est igitur Hebraeorum cubitu, pal 'Pδ' ' μ' morum sex, qui Hebraice dicuntur mutophac. Cumque Hebraeorum palmus fuisse ostensus sit digitorum quattuor, erit cubitus digitos conti nens quattuord viginti. Quae plane sententia constans est apud omnes Hebraeorum doctores, quos retulit, sequutus est Arias MontanuS. Ani 1-t
Graecis pedem Vnum, ac Cumidium continet
rei auctor est Hesichius Cubitum, inquit, est pes nus, dimidius. Et Suidas jubitum est, inquit, extensio a cubito usque ad digitos manus cubitum vero habet pedem unum, dimidium . Pollux veris , quaenam brachi pars cubitum dicatur, explicat: nam mensura est, inquit, quantum a flexura cubiti usque ad summum medium digitum patet. Illud porro, quod idem Suidas alibi tradit, nimirum, cubitum duo rum esse pedum , pedem sexdecim digitorum, aut mendum est, aut librari j vitium. Nam quae ab aliquibus conijciuntur de alicuius gentis cubito, sicut libera fiunt, nulli innixa fundamento, sic libere reijciuntur, donec probentur. Ea etiam , quae ab Agricola traduntur de decurtato cubito, qui πυγων, ω πυγμ, dicitur, quam
uis Pollucis Hesichi videantur testimoni j sconfirmari, cum nihil ad nostrum faciant instit tum praetermittenda duXi, vel propteream
Nime, quod quid praedicti Scriptores dicant, non facile percipitur, neque modus mensurandi ad usque manus extremum seXis, aut conclusis digitis potest intelligi. Quapropter ea, quam inde astruit idem Agricola, cubiti pygon li pygine dicterentia, nulla videtur ratione prObari. Nam pygon, inquit, mensura est a cubito usque ad extremam manus partem, cum di
git inflexi fuerint . Pygon igitur digitis fere
quattuor, pygnae sex breuior est, quam cubitum. Haec ille quae ipsa quotidiana experientia cui libet videbuntur falsa nam digiti manus , qui secundum latitudinem ad alias corporis proportiones examinandas aptissimae sunt mensurae, si secundum longitudinem mensi irentur, nullara tione vel flecti possunt,uel complicari: ita ut quaternis latis digitis, vel senis exaequentur atque deo digiti flexi, aut conclusi non possunt quaternarium, vellenarium digitorum numerum a Tona.3.Apparatus.
rum opinio, quae cubitum alium fingit palmorum quinque,reijcienda omnino sit, utpote nulli firmo innixa fundamento, immo verbium firmis. sirnis pugnans rationibus,ut mox videbimus. Ea vero, quam sequimur, sententia, constans Beati Hieronymi est semel enim, atque iterum pal- .Hier. supermum Graece παλαις η, palaestin sextam esse affir E ecb. Q. rmat cubiti partem loquitur autem de Hebraici * σcubitis. Neque est quisquam, qui ab eius senten 'i'tia merito possit recederes: quapropter illum do ditiores quique sequuntur Verum Rabbinos quos dam haec ipsa veritas non bene percepta decepit h.
nam cum apud Ecechielem nostrum legerent:c bitum verillimum, qui habebat cubitum, pal E ecb. I. . D mum hunc Veri sumum cubitum arbitrati sunt seu 3 fuisse palmorum ex quo mox coni ciunt, cubitum alium fuisse palmorum quinque. Quos deinde sequuti nostrae aetatis Scriptores aliqui viterius progressi sunt, existimantes, humanum cubiti tum quinque constare palmis, digitis viginti.
Quod, quam sit a ratione alienum, nemo non Vitideat, qui allata ratione 4 grauissimorum Scriptorum sententias, qua retulimus, adtente perpenderit . cubitus namque quarta pars est humanae staturae, contra id,quod nescio qua coniectura fretus Abulensis statuit eademque liu mana statura in se pedes diuiditur quapropter cubiti singuli pedem unum Iemis conti nent, atque adeo palmos sex digitos quattuor E Viginti, Ut supra pluribus ostensum est. Hi grationibus permotus Agricola sic inquit qui praeterea cubitum dicunt esse quinque palmorum, in eius longitudine lapsi defectus it de via,&c. nam vulgare, siue commune cubitum Hebraicum pariter cum Graeco, Romano fuit sex palmorum augustum vero illud , 4e fectum septem. Hactenus ille. Qui merit, an negat, ullum cubitum apud ullam umquam
fuit cubitus Citiinqne pal-m Ulm, aut di
gitorum vigili Abulens Exod. G. Uri . lib. de mens in
489쪽
gentem quinque suisse palmorum quod Beati A stimonio sancitas supra pluribus ostensum sit.
Hieronvini et timonio confirmari quoque putat Nam cum palmum cubito superadὰitum sextam fuisse cubiti partem astruit , eius cubiti par tem absque dubio intelligit, cui pars additur: sic enim usus apud omnes nationes , den tes loquendi obtinuit,ut cum cuicumque mensurae partem aliquam adiunctam fuisse dicimus, PARs, Α eam esse partem significemus,4 audientes intelli
mensurae ad gant, mensurae, cui adiungitur, non totius com-ditur, eius ectari si ni id aliqua ratione explicetur. Cuius
additur, non totius Oinpositi.
rei manifestum exemplum proponere licet in hac ipsa cubiti ad pedem proportione, quam tradimus t cum enim cubito dicimus pedem unum ac dimidium contineri , dimidium vitiaque pedis significamus , non cubiti . Additus igitur cubito palmus septenarium cubito v
rissimo contineri indcabit palmorum num rum, non senarium. Sed quoniam non minus cum nostra sententia pugnare videtur hic septenarius palmorum numerus , quam praedictus
quinarius, videndum est , quid significare, culli rus luisse videatur Propheta Erechiel , dum cubiti
habens cubi tum retulit habentem cubitum, palmum. tum N pal Et primum in memoriam reuocandum est,
UMma i Erechieler Prophetam Babylone scripsisse rasuam prophetiam ad suos captiuitate iamdiu detento , id quod initio prophetiae , atque huius celeberrimae visionis templi disertis e bis asseruit idem Propheta. Ex quo haud d Neque vero integrum est, cubiti certam longitudinem ex hoc loco rimari , ut conatus Agricola, dum confirmat, cubitum sacrum uno G Hricola.digito longiorem fuisse , quam Regium , de quo scribit Herodotus non enim me latet,quid
scribat Herodotus : Est autem , inquiens , Re gius cubitus , quam μον mero , mediocris , tribus digitis maior . Quae verba, triplicem suis T RI DE se Babylone cubitum de ea namque loqueba 'byl0iὶς tur Herodotus plane demonstrant: minimum, cuius collatione alter dicebatur μει nugoni, hoc est maior Si vero cum minimo, ac Regio m ximo comparetur, idem dicetur mediocris ratque cum hoc mediocri collatus Regius cub, tus , illum tribus digitis , hoc est octauam diocris parte, superabat. Climvero nulla v rosimili coniectura statuere possimus, quem e his tribus cubitis referat Propheta noster, a V rissimo palmo uno, hoc est sexta sui parte defeci suse, nullius ex illis certe poterit assignari quantitas, nedum per ipsum veniri in cognitionem sacri cubiti.Illud tamen veru in esse fatebimur; luod si sacer cubitus maior sit mediocri Babylonico paumo uno, hoc est quatuor digitis,cum eundem mmdiocrem excedat Regius tribus digitis, tunc sacer Regium cubitum superaret digito uno, non
quidem sacri , aut Regij , sed mediocris , hoc est, vigesima septima parte Regij, vigesima Oct
ua cubiti sacri Vertim quoniam libere assumi bie colligimus, Hebraeos cum Babylonij com C tur, sacrum cubitum cum mediocri comparari a
mercia exercentes , immo vero ab eis omnia, quae humanis usibus essent necessaria coementes , corumdem mensuris sos fuisses atque
adeo illum cubitum in usu tunc fuisse captiuis, qui ipsis dominis erat legalis . quare cum cubitis mensurare templum, altare vellet EZechiel, monendos duxit Hebraeos, quibus co munis erat Babylonius cubitus, se quidem l qui de cubito 1llo primo , ac crisiimo , quo olim ipsi untemplum mensuratum fuit . qui qui dem cubitus maior erat Babylonio palmo uno eiusdem Babyloni cubiti . Quae quidem interpretatio illis omnibus locis, qui quampi rimi sunt, probatur, quibus cubitorum num Propheta , ideo libere quoque negari poterit quidquid inde conficiatur. Iam vero, quoniam satis superque constare videtur proportio cubiti ad pedem,palmum,digitum,nimirum contineri cubito pedem unum cum
dimidio , palmos se , digitos quattuor Λiginti superest, ut de alio palmo, qui dimidio
cubito aequalis est, breui sermone differamus. Vocatur autem Hebraeis hic palmus moereth Graecis rarad mi , pitha minci quam mensuram PALMVs omnes interpretes palmum vocant, demicubiti longitudinem aequare tradunt , continentem palmos minores tres, digitos videlicet dum decim . Haec porro vo quinquies tantum,
rus ab Ezechiele relatus par esse ostenditur il D quod sciam , legitur in sacris litteris , cibi que palmum reddit Beatus Hieronymus Vul lis numeris , qui in libris Regum , aut Paralipomenon referuntur. Quis enim Sanctum Samctorum, exempli gratia, legens apud Ezechielem aeque latum , ac longum fuisse viginti cu-ingi cu bitos, sicut in libris Regum, Iaralipomenon rum, ab Ere scribitur, non statim agnoscat eundem cubitum ab Ericlitele, ab illorum librorum scriptoribus reserri, Sed cum rudis populus ed cendus esset , ut ab illis omnibus rebus animum reuocarent , quae prae oculis habebant in seruitute cubiti illius sacri magnitudo fuerat definienda,& Ostendendum, palmo uno maiorem fuisse antiquum illum Hebraeorum c bitum vulgari profano, ac Babylonico. Quae
bris Remanet,ce Paralipome non usurpatur.
gatae interpres bis legitur in Exodo, cum tu Exod. x q. p. dici rationale, quod vocant, duplicatum dici 17.N39.2.9 tu es te, palmum num longum ac latum;
semel etiam in libris Regum, cum altitudo su 'ν perbi gigantis sex cubitorum palmi defini tur. Et apud Isaiam , caelos palmo ponderasse Dominus dicitur . Ac tandem apud Ezechielem , definitio fossae altaris fuisse dicitur palmi unius . Quibus omnibus locis sicut palumum scribit Hieronymus , ita σπιξ αμυην spath mi scribunt Septuaginta interpretes. Et quamuis haec ita sint, ab omnibusque recepta, Minen neficio quo spiritu ductus Agricola, San-
quamuis ita sint perspicua, ac certa ; tamen E ctum Hieronymum reprehendere professus, Vulcaecus posterioris saeculi populus, in quo at cinaretur adhuc inuenit, nec antlim , sed plures e nostris a recta veritatis via reuoc uit, existimantes eiusdem Hebraici populi d mes se , si plice ciuisse mensuras t Sanctuari maximas:
ctos non de cum contra , maiores , minoresque mensurascent Sacerdo abominationi fuisse, meo invisas,nedum sanctorum Sacerdotum exemplo, Irophetae tegatae videtur insidiarici contendit namque u hementius, vocem mi ereth recte conuersam suis vuLci rhase a Septuaginta interpretibus in vocem σπι desensio aduerΘ spithaminci non vero recte a Hieronymo , hΠ ς' in vocem palmum. Neque hic tantum inii 4.Hier.lib. instit, sed ulterius verba Hieronymi retulit hu- - in , iusmodici alioqui palmus o mΘα spicham so eriel. . o.
nat, quam nonnulli pro distinctione palmam; porro
490쪽
sanctos reprehendere, nedum Vulgatam carpere.
palmum S: domam significabat, quod prae manibus gesta
porr5 ταλαιπη, palaestin, palmum appellare con Asueuerunt. Quibus Hieronymi Verbis haec sua , annectit Agricola: Quin etiam hi, qui ιθ conuerterunt palmam, ut distinguerent ab ea mensura, quam Graeci παλαιτη, dicunt, ipsi recte palmum reddiderunt, in errore versisti sunt: nam palma, ut etiam iam ante dixi mensura non est, i plana illa, partim caua manu parS,
quae in digitos desinit. Nec minus errant, qui duplicem palmum esse dicunt maiorem , qui
duodecim sit digitorum, Graece r Θαμη ,Ο-cetur minorem, qui quattuor, Graece πα- λαις η' nominetur palmus enim Romanis unus et ex quattuor digitis , vel tribus unciis constans Hos autem errore genuerunt nonnulli interpretes, qui parum considerate in tereth,
terunt palmum. Haec ille, quae plane pertu bata verba si attenti is perpendisset idem , qui scripsit , temperasset, correxisset, tacuisset. Neque enim pijs viris licet, leuioribus quibusdam grammatices obseruationibus, sacros Patres Ecclesiae lumina reprehendere, nedum sacram ipsam Vulgatam . probatam lectionem carpere, quam nos, ciueri pro viribus, Ut tenemur, prolitemur ita ut nullius vereamur, pro eiusdem defensione, subire vel offensionem, vel reprehensionem. Et quidem in re ipsa, de qua agimus, concors est, constans omnium sententia, quae& ab ips Agricola confirmatur de vocibus tantum disputatio est, quod vocem palmi, uniquat Ctuor digitorum menturae tribui putata Latinis, non vero dodranti , aut pilami palmam verbLatinis dici illam planam, cauam manu par tem, quae in digitos desinit. Verum quamuis in ipsis me grammaticis institutis, atque obseruationibus multo magis standum putent docti viri, Hieronymi sententiae, MatietDritati, quam Agricolae tamen, si tantum sibi hac in re arroget Agricola, ut Hieronymo non cedat, cedati altem Ciceroni, qui Rhetoricam palmae, Di lecticam pugno similen esse dicebat mi bus verbis, Latinae linguae parens Cicero, palmam
totam interiorem manum vocat, non veris eam partem, ad quam Vocem contraxit Agricola . quare metit Ciceronem imitatus Vulgatae in Dterpres, tot Zm manum interiorem palmum vocat, , ut ab altero palmo distinguat, palmam dici testatur Extant etiam alia quamplurima Latinorum exempla, quae licuit mattari atque in primis Vitruvi sic cribentisci iunt autena laterum genera tria; num, quod Graece Reth ραν appellatur, id est, quo nostri utuntur, longum sesquipede , latum pede caeteris duobus Graecorum aedificia struuntur . ex his unum, pentadoron, alterum tetradoron dicitur Doron autem Graeci appellant palmum, quod an rum datio Graece appellatur, quod semper geritur per manus palmum. Hactenus Vitruvij sunt Verba, non quae in corruptis exemplaribus leguntur, sed quae optimis coniecturis correxit EPhilander; suntque ij quam simillima , quae iaPlinius scripsit, quaeque referre non grauabor, quoniamin his ipsis lucem allatura conlido. Genera eorum, laterum inquit, tria didoron, quo utimur, longum sesquipede, latum pede:
alterum tetrad Oron tertiam pentadoro . Gra
ci enim antiqui doron palmum vocabant, ideodora munera, quia manu darentur. Ergo a quad-dom. 3. Apparat ..
tuor, quinque palmis, prout fiunt, nominan tur. Hactenus Plini j verba sunt, quae nemo non interpretabitur de palmo maiori, siue dodrante: nam cum duos palmos vocet sesquipedem, pes Contineat quattuor triinores palmos, iique Gquipes palmos complectetur sex, quilibet maior palmus minores continebit tres, digitos videlicet duodecim, pedis uncias nouem quapropter dicitur dodrans, ut supra ostendimus.
Est praeterea cubitus sesquipedi aequalis, ' dixi; quapropter palmus hic maior semicubito a qualis est. Neque verbio tantii in loco Plinius palmum posuit pro dodrante, sed Malijs quamplurimis, quos longum esset recensere eos poterit curiosus lector videre apud Philandrum. Sed Philan D.-- quamuis non tam multa suppeterent Latinorum p rissi 3 ς ς empla, palmum pro dodrante usurpantium, Rim γ' prudenter, ac dodie satis Sanctus Hieronymus, Hebraea in Latinum conuertens, ipsam Hebrae rum phrasim imitari potuisset, qui, quamuis proprijs nominibus, ut vidimus, maiorem, ac ni in O- rem palmum distinguant, tamen, Montani testi Aria Mont.
maior apudinum lucientem minorem vero tax a tophali latinosi
gliet sita, idest palmum laborantem . Ex quibus Quens. Omnibus ' rationibus . testimoni j liquido constare legenti poterit, non pauca vidisse , plura legisse , quam multa nosse oportere νeos, qui peritissimos viros vel reprehendere , vel sigillare voluerint . Illud tamen silentio praetermittendum non est , quod an fiam posset praebere obmurmurandi nonnullis , quod in commentarijs Sane ii Hieronymi legimus dum cnim desinitionem , terminumve fossae altaris es plicat , sic habet : Quae definitio , siue gyrus ANC Trper circuitum palmi unius , me μαλ ιτῆς palestis Hieronymito latitudine tendebat in . hactenus ibi ; cum tamen iis emenda,
in Hebraeo mi ereth legamus, in Graeco R- Θαμης spithamis Id quod librarij incuriae adscribendum censeo , qui quis i paul5 ante παλαις ἐς scripserat, hic eandem vocem pro altera r πι-