장음표시 사용
501쪽
mis equi non longo itinere , sed per urbem A quantitatem lineae neque pro votis successit
Cis hinc inde asiportari consueuit. Fanec mensi eadem per to-ra est per totas Hispanias non nomine solum,
se certa, ac lege sancita magnituduae eadem,
quae Betico frumento plena appendere fere sen per solet, quintal, vox est ab Hebraico, ut diYi, - cicar deducta, centum Hispanicas ponderis libras, Romanas viginti quinque supra centum pendens tanto enim, quam Hispanica minor est Romana libra. Sed de frumenti pondere insta. Nunc vero, quod ad mensurarum collationem
spectat, fraeca continet celemine duodecim. Mensura vero, qua stumenta nostri metiuntur dimidia lancea est, rectis asseribus compacta, ansisque ligneis hinc inde constans,ut postquam radio abrasa fuerit, ab uno homine conaniode in os sacci ab altero expans effundi facile possit, ita ut nihil ex mentura rumenti effundatur . neque alia maior mensura solet adhiberi piopter commoda, quae nimini mediocris mensura afferre potest, ac solet. Conti-faneea commu Et Vel o seneca celemines duodecim.Porro celeminitius naensura , fariam diuisus duas dat usu receptas mensuras, quas vulgo medios celemines Vocant. Haec autem
mensura fieri plerumque solet quadratis basibus parallelepipedi figura, cuius altitudo minor est quolibet quadrati latere. Id quod maturo consilio laetum fuisse conijcio. Sunt enim quamplurima, quae abrasa mensura venduntur, cuiusmodi sunt rhicum, hordeum, similia. Aliauhnio en 'cro Venduntur in cumulum aucta,ut farina, fuml-min, eiusque fure di&δlia. quoniam quo latior est mensu
ra, eo magis eiu dem mensurae cumulus solet excrescere, ideo mens raelatiores fiunt, ut ementium commodis, quibus fere semper insidiantur vendentes, aliqua ex parte prouideatur. Huiusmodi igitur mensuramnaeti apud Sanctum Laurentium in Schoriali, ubi primum has mensuras
CXaminare coepimus, ac deinde Mantuae Carpentanae reperi latus quadratum assis interioris medi celeminis
fuisse lineam A, eiusque altitudinem lineam B, inter quas duas lineas reperi duas alias medias proportion tes, B. C; ex quibus resta C, iuxta demonstrata', latus est eius ubi, qui praedicito medio celemin aequalis est Qua linea mediante, facillimum fuit Hispanicasfugam mensuras,cum antiquis conferre. Nam in primis instrumentum augendorum corporum,
quod supra exposuimus ingressi
sumus atque super centro A, uXta quantitatem lineae C, arcum describptimus, atque Obseruauimus eiusmo- modi arcum semicirculum aquae A
abscidisse praecisi in linea septem librarum. Atque iuxta demonstrata d affirmaaimus, medium celeminem
aqua plenum libras septem pendere.
His vero non contenti, experiri quoque voluimus ea , quae demonstrationibus certa futura esse cognoscebamus non quod de eisdem dubitaremus, sed ut ea perfrueremur voluptate, quam animis affert respondens scientiae experimentum. Igitur inanem cubum nuceis tabulis bene compactis fieri curauimus, iuxta
e supra lib. r. huius partis. U. .infine.
lemin aqua plenum se plena libras pendet.
mensiura quamuis enim altitudines, latitudineque par fuisset lineae mensura, id consequi non potuimus, ut longitudine par esset, sed Dium quidem unguem maior eam igitur mensuram aqua plenam semel atque iterum Romae appendi, comperi, libras Romanas si ptem unciam unam semper pependis te. Ex quo facile conieci, mensuram, si omni ex parte aequa euasisset, libras septem ex aequo pensuram fuisse; atque hanc semper rationem medio colemina tribuimus in sequentibus tabulis. Neque ab hac sententia dimoueor, etiam si legerim nostrum Marianum hac de re sic scripsisse sequitur modius noster, seu celemii , eiusque partes semo B dius, & modi quadrans . Continet autem ex liquidis modius noster sextarios Toletanosi sic
Uocat eun mensuram , quam Hispano sermone nos supra quartillo appellamus omnino decem, semodius quinqueri quadrans modi continet duos sextarios nostros, semis. Sic idem Odius Romanos sextarios octo continet , semodius quattuor, quadrans nostri modi duos Romanos sextarios capit. Haec ille qui cum aqua mensurauerit Hispanica fiugum mensuras, que a nobis in aquae sextari j, aut quar illi pol dere discrepet, modica sane unciarum differentia a nobis discrepat, in celeminis quantitate , eiusque pondere explicando nam binos Romanos sextarios quartae tribuit celeminis parti, qu C draginta videlicet uncias aquae , medio e nini octoginta. At septem aquae librae, quas medio celemini damus , uncias continent quattuor octoginta, hoc est quartam partem eius mensi rae liquorum, quam supra quartillo appellauimus. Hoc igitur quartillo aqua pleno mensurasse videtur Mariana medium celeminem , In quo mirandum non est, si tres quartas quartilli parteS, quas
tandem est iiderat , post binos effusos in quadrante modi, quartillos, pro dimidio acceperit. Atque haec de Romanis, Hispanisque nostris litiquorum , ac fiugum mensuris dicta susticiant. quaeipla reliquarum omnium mensurarum colulatione magis erunt perspicua.
502쪽
quae a codem semicirculo intra ipsum ab
deque eius inuestigandi commodis Cap. XL
proponimus , eo potissimi imspectare videntur , ut firmemus, quae de Romano sextario, eiusque ad alias mensuras proportione hactenus dixi-cis, aut cabi Sed supra etiam ostensum est, latus cubicum choenicis, aut cabi aequale esse palino Hebraeorum vel, quod idem est, palmum cubi cum Hebraeorum aequalem esse cabo igitur litine illa, quam in instrumento inuenisti, dabit tibi palmum Hebraeorum, qui est sexta pars cubiti sacri quare,si illum seretes in eadem linea continuo accipias, optatum habebis Hebraeorum cubitum atque adeo omnes Hebraeorum, atque aliarum gentium mensuras, ut mox ostendam. Iam vero si reliquorum metallorum ad arge tum vivum proportio expendatur, illa quoque, quae in demonstrandis rebus mathematicis ad
bicum choenicis, aut cabi, quomodo inueniatur in in
mus ita enim, quae perspicua sunt, dissiculta B mensuras explicandas assumebantur, hie facile
Supra lib. I. huius partis prop. 16.tibus obuoluuntur a multis, ut noua oporteat instituere disputationes, quibus eorum dubitationibus, aut dubitandi votis fiat satis seu potius, ut veritatis indagatoribus fax praemittatur, ut videant , quam sit ab eiusmodi cauendum dissicultatibus. Igitur in memoriam reuocanda sunt prius ea , quae de rerum pondere sollerti examine nos ipsi experti sumus, quae satis supra inter mathematicas ratione explicata sunt, quaeque quasi quoddam fundamentum fatura sunt eorum, quae deinceps sumus dicturi. Hoc vero capite Scriptorum testimoniis probaro decreui, quae ibi experimentis comprobata lunt, tum experimenta illa, tum etiam testimonia poterunt demonstrari. Nam si tabulam grediaris proportionis metallorum, quam supra apposuimus, argentum vitium inuenies ab auro se Lquiquarta proportione superari hoc est, si idem cubus inanis argento uiuo , atque auro solido compleatur,4 expendatur, hoc illi praeponderabit quarta ponderis illius parte. Cumque ca-bus, aut choenix cubica argento vivo plena, centum pendeat libras, eadem choenix, si auro compleatur, quinque&viginti libras stupra centum ponderabit . Ex quo it visi ex centro A per terminum lateris clioenicis, hoc est lineae centum librarum, quae a semicirculo AT abscinditur,arcus ducatur, iuxta demonstrata, is ad punctum Ead mensuras examinandas aptanda sunt. Igi C debet peri lenire, cum e demonstratis ibidem
Vitruv. lib. I. cap. . QUATTVOR sextari argenti vivi, libras
Fuim libri. Lm. t. huius partis cap. 1. admem.
tur, quod ad metalla spectat, unicum tantum,&de uno argento vivo testimonium apud anti quos Scriptores repetio, sed eiusmodi est, ut vel unum pollit, non modo reliqua confirmare, quae de metallis dicenda, aut dicta sunt; verum etiam Hebreas mensuras explicare omnes, nedum Romanas, aut Graecas. Est autem huiusmodi testimonium e Vitruvio desumptum , qui cum minij rationes explicaret, argenti vivi, ex quo fit, naturam, pondus explicat illis verbis:
Foditur enim, inquit, gleba, quae Anthrax dicitur,&c.
exemptis glebis guttae eae, quae residebunt, propter breuitates non possunt colligi, sed in vas aquae conuertuntur, Wibi inter se congruunt,a una confunduntur. Eae autem cum sint quattuor sextariorum mensurae, cum expenduntur , inueniuntur esse pondo centum . Haec ille .
Quibus, quam e re Oltra loquatur Vitruvius, mox ostendam. Primum enim quattuor sextarios eXpendit, non unum , aut aliam aliquam mensuram Romanam nos vero iam satis supra ostendimus Graecorum choenicem quattuor fuisse Romanis sextarijs parem cui etiam mensurae aequalis quoque ostensus est Hebraeorum c abus. Unius igitur mensurae pondas nobis explicat Vitruvius, non plurium, quam tamen maluit Romano more quattuor appellare sextarios, quam Graeco choenicem. Deinde certum, persectum huius mensurae pondus definiuit illis verbis , pondo centum. Ex quo tandem ipsius mensurae rationem ostendi se videtur, cum argenti vivi pondus, ut dixi, non multum vallet.
Quod qua ratione probari in instrumento nostro possit, mox apparet. Nam si ibi obserues semicirculum AF, ubi is secatur ab arcu , cuius semidiainere est AE iuxta ibi demonstrata , latus cubicum est argenti vivi, libras centum
viginti quinque pendentisci quod si ibidem
diligenter obterue lineam centum librarum, Tom.3. Apparat . ne AE sit latus cubicum auri talentum, hoc est Romanas libras centum viginti quinque pendentis. Quae quidem omnes proportione maXime obseruandae sunt, utpote valde confirmantes ea, quae diXimus, atque dicturi sumus de omnium mensurarum, ac ponderum proportione. Hoc vero, quod ex propoitione auri ad argentum vivum colligitur ad choenicis pondus pertinens, idem eX eadem proportione in alijs quoque mensuris poterit probari. Neque id tantum in auro praeitari poterit, sed citati s rebus omnibus, quae Xpensae iam a nobis sunt Quae quidem experimenta,&probationes, quas allaturi sumus, Scriptorum sententias poterunt confirmare, ut ab eisdem no- stra experimenta confirmantur. Et primum, aquae, vel vini, olei, mellis, nota sunt superiore capite apud Scriptore pondera cum vini seXrarius uncias viginti pendere dicatur,oleio decim, mellis triginta. Frumentum porro ostensium est libram nam in singulos sextarios pendere Frumenti vero pondus Plinius definiuit: nam, dum tritici diuersa genera enumerat, haec addit: Nunc ex his generibus, quae Romam inuehuntur, leuissimum est Gallicum, atque e cheroneso aduectum, quippe non excedunt in modium vicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. Haec ille. Huius igitur frumenti pondus,tum ab ipso Plinio,tum ab alijs Scriptoribus in examinandis frugum mensuris adhiberi solet. Quod a E ferendis exemplis fiet omnino manifestum. Sed prius logistica stipputatione videndum est, quot
unciae sextario respondeant, quot drachma cyatho, iuXta praedicitum frumenti pondus. Diuidamus igitur inprimis libras modii viginti per se decim eiusdem modi sextarios, ibuenient singulis sextariis librae singulae, cum quarta insuperlibrae parte. eruntque omnes sextari unciae quindecim. Id quod saepius Romae expendi, diuersa-T que
partis cap. s. propos . tab. 3.
auro plena centum vigintiquinque libras pende .
Demonstrata prop. limra, cap. 3. lib. I. huius part Is. MIRA PON-
derum , ac mensurarum proportio.
experimenta, rationes, Scriptorum sen. tentiae in idem confluunt.
503쪽
486 APPARAT VS URBIDA TEMPLI PAR SIL
que frumentorum genera in sextario appendi, A Bis quinque hunc faciunt,drachmaes append recomperi,sere exaequo quindecim unci, respon dere. apropter, quamuis olia hoc fuisset leuis fimum frumenti genus, nunc arbitratus sum esse
commune Romanorum umentum, eoque deinceps, ut in superiori fecimus, usi sumus; quod &sgXTA Ius ab alijs, Romani nomine, distinximus. Neque
frumento O hoc tantum nostro experimento ducti quindecim -' P:ζnu vncias tritici sextario tribuimus verum etiam
cia pendet, communi Romano tu, quem supra et testi- rubium sere monio confirmauimus . Asserit enim, rubium
si ςςm frumenti frequenter sexcentas libra pendere;
rubium vero ostendi sextarijs antiquis compleri quadringentis nonaginta duobus, cui numerosi quartam insuper sui partem addas, hoc est, si il-
Ox bapbu et,si quinque addantur adi M. Quae verba de frumenti pondere intelligenda eus allata, Plinii testinionia, eiusque explicationes facile probant. Nam deliquorum pondere paulo inferius sic scribit:
Illud praeterea tecum cohibere memento, Finitumpondus variis seruare liquores rNam libratim memorant, hespem extarius addet, Seu purospendas latices seu dona Daei. Ecce viginti uncias pendere sextarium tradit aqua, vel vino plenum eiusdem vero ponderis acetum esse tradunt Scriptores, ac praecipue Galenus,id disertis verbis significans,dum ait Aco
lum multiplices per libram, iuuartam librae Boi heminas sex, quae valent libras quinque .
pergen in Apartem, quam pendet, ut dixi, tritici sextarius, obuenient rubio quingentae nonaginta quinque librae , quae a praedi sexcentaram numero, quinario tantii ni deficit, quod non est curandum. Habet insuper sextarius cyathos duodenos diuidamus rursus quindenas uncias per duodenos cyathos ostendent, cyathum frumento plenum Vnciam unam pendere, cum quarta insuper Vnciae parte quem numerum, si ad octonas n-ciae drachmas reuocemus, ficile comperiemus,
frumenti cyathum drachmas pendere decem .eVithii araehit de hoc frumenti cyatho , non de alio ali-n a pendet ' quo loqui Plinium credendum est . sic e-FRvMENTI cecem nim scribit Cyathus pendet per se drachmas decem r
cum acetabuli mensura dicitur , significat quartam partem , idest drachmas quindecim
ille quae plures Scriptores vehementer torquent;&,cum verum loci sensum rimari nullatenus possint,varios sextarios, varias uncias,mensurales alias, alias ponderales, aliaque id genus portenta meditantur. Quapropter viam sibi facilem, ac planam ad haec omnia Scriptorum loca interpretanda aperiet lector, si hoc unum sem-R per ob oculos ponat, quod & veri Isim im est, qui te ἡν bH sepeta tabus XCmplis satis superque probatum,
bus in prom antiquo illo Scriptores rerum pondera in ptu semper se promptu habuisse, quantumque singulae me surae singulis rebus plenae penderent, maXime perspecitum idque non Vno, aut altero expel: Haec ille quinque vero librae sexaginta contiun erat uncias, quae per senas heminas partitae,singulis denas dant uncias, atque adeo seXtario vicenas,Vtpote binas heminas continenti. Sed & de oleo, ac melle sic Fannius.
Adduntsemissem librae labentis olivi: Selibramque erunt mellis peresse bilibri. Sit igitur perspecta anni sententia, asserentis
cyathum frumenti drachmas decem pendere, atque adeo sextarium uncias quindecim, olei octodecim, hoc est sesquialteram libram; vini, vel aquae uncias viginti,hoc est libram. bessem;mellis uncias triginta, hoc est libras duas cum dimidia Quae omnia assensu, atque receptis proba sinae , C torum Scriptorum testimoniis probanda esse te-Haec statur idem Fannius, non vero fallaci cuiusque experimento sic enim ait. Haec tamen auen facili unt credita nobis COMMVNI
Namque nec errantes undis labentibus amnes, scriptorum asi Nec mers puteis latices, aut ni eperenni rei in
Manantes par pondus habent non denique et in stiri, 47
suae campi,aut collas nuperue aut ante tulere. cuius lite expe-Huic porro sententiae subscribit Cleopatra ea , aento
scribens, quae de frumenti pondere , non de alio intelligenda sunt Cy thus, inquit, habet drachmas decem, scrupulos triginta, obolos seXaginta, thermo nonaginta, siliquas centum octoginta, chalcos quadringentos octoginta. Est lyathus heminarum sexta Hemina mensura
Hippocrates mento, quod fallax esse solet, ut dixit Hippocra D dem continet cyathos seX, pondere vero drach-oybo tes , erroribusque obnoxium, sed communi usu mas sexaginta, uncias septem semis c. estes mensura habet heminas duas, pondere drachmas centum viginti . Vocatur ab Aegyptij Inium. Acetabulum habet heminae quartamisi legendum censeo, non heminas quattuor, ut habent corrupti codices & sesquicyathum pondere autem drachmas quindecim. Haec ibi quae, ut dixi, manifeste tradunt frumenti pondus; seXt ri nimirum drachmas centum viginti, hoc est uncias quindecim,heminae septem cum dimidia, sic reliquis proportione mensuris sua pondera
Iam vero dissicillimum Galeni locum, quites, erroribusque obnoxium, sed communi usu, atque omnium fere ciuium testimoni js haud si cus, quam hodie Romae, ibique gentium n tissimum esse solet frumenti pondus; utpote quod cum ad locum, quo triturandum est, mittitur, non mensura modo exigitur , sed pondere, ut cum in farinam fuerit conuersum pondere erapendatur, num priori fumento ex aequo respondeat, id quod mensura praestare viX, aut ne vix quidem posset, cum farinae moles maior sit mole Notissi eius frumenti, ecquo facta fuit. Id quod haud secus accidisse credendum est antiquis illis fio rentis Romanae Vrbis incolis, quibus vini, fit menti, olei, mellisque pondera, tam in sextario,
mum est ubique frumentipondas.
que omnium huius disputationis dissicultatum locus explica- quam in eius partibus, atque alijs mensuris no E seminarium quoddam hactenus fuit, expltissima erant. Quapropter cum de cyathi pondere loquebantur, omnibus erat notum, cuius rei cyathus eiusmodi ponderi responderet idemque de sextario, atque alijs mensuris intelligendum est . cuius rei haud contemnendum Xtat apud Fannium exemplum, si1c de cyatho scribentem, post enumeratas mensurarum proportiones. Sedis abaco nobis tapondussaepe notatur:
non erit dissicile quo explicato Romanae politiae exactio adhuc magis erit in promptu Galeni locus sic habet. Sextari autem Romani Heram
meminisse arbitror nam Atheniensibus, neque mensura , neque nomen hoc erat I nunc vero
a secunda mge potiuntur,sextari nomen omnibus,qui Graeca lingua tuntur,
existit: at ipsa mensura Romanae aequalis non est. Alius enim alia sextari mensura utitur. Quippe sextarius apud
504쪽
Roman6 libram unam,i dimidiam, S: sextam ipsius par A nouem olei heminae tribuunt mensurales
tem capite ut unciae uniuersae sint viginti quas plerumque in ornibus , quibus in orbem ductae quaedam Iineae sunt extrinsecus incisae , metiuntur. Hactenus Gale
ni verba, si de vini pondere loquutus intelligatur, nulli erunt obscura pendet enim vini sextarius, ut pluribus probatum est,incias viginti. Atque adeo cum vinum perlucido corneo vase is mensuraretur , facile potuit in viginti illas n-cias extrinsecus diuidi infusis namque seorsum in vas illud vini uncij singulis , notari potuit Unius, duarum,d reliquarum terminus. Ex quo illud primit m constare poterit, qua ratione ex ponderalibus unc ij factae sint mensurales. nam si alio quocumque liquore plus, minusve ponde-vNCIAE
respondent. ante quam Vmum, cornu illud inpleretur , ii is potius, quod magis fit verisimile, substitue, ponuncias duodecim. Eadem porro idem Galenus paulo inferius explicat his verbis. Ego sane olei li
bram Romae vocatam, quam per incisuris distin ta cornua , GaI. ibid. metiuntur,ponderaui quandoque , discere cupiens, quantum, UNCIAS grauitatis pondus contineret, inueni duodecim olei mensura pondzrale ri
te S decem uncij ponderum aequales Mendum textui Irrepsisse putarem, ac, decem unciis, scribi, pro no stinguat Gale irem cuius coniecturae haud leue argumentum. BR
desumere lector poterit ex eo, quod cum in si quentibus plura de hemina nouem unciarum traia GALPNVS d r, aut de duodecim, nihil vero ampli is de hemita mςiλM
n unciarum decem: ubdit enim: Etenim si nouem unciarum menstralium mendum est, quod duplici ratione corrigi posset, vel dele, mensuralium, aut CORNU I-
sextarius in uncias viginti, olei vero in oectodecim diis uidebatur.
quo 1s etiam in uncias viginti diuisus intelligeretur, non quidem ponderales, cum,ut dixi, plus, minusiae, quam Uinum, pendeat, sed mensurales. Hoc igitur ipsium, quod de vini sextario factum fuisse diximus, de olei sextario, deque eius medietate hemina factum quoque fuisse credendum est, sed diuersa plane ratione . Sextarius
namque olei uncias octodecim pendet, hemina Ver nouem quapropter, in cornu illo, quo sextarium olei metiebantur, octodeciminciae, non viginti diuisae fuerunt in hemila Unciae nouem signabantur. Et quidem, quae hactenus proposita sunt, cuiuis esse poterunt in promptu. illud videtur maiorem inuoluere difficultatem,
deralium, singulas heminas esse statueris , ex tribus septem viginti uncias produces si in octo denarios quamque unciam diuidas denarios ducentos Se sexdecim habebis si duodecimincij singulas heminas aestimes, fient nimirum sex triginta unciae,denarij vero ducenti octoginta octo, Ogulis uncijs in odio denarios diuisis. Expertus sum ego plerum que, cum argenti spumam ex oleo coxissem, immoderatam ipsius misturam librae quidem argenti spumae ponderati; mensurali vero olei parem fieri . Haec ille . Quae otamia
alia Galeni testimonia explicare facile poterunt, in primis ea verba, quae priori ex allatis locis
subijciuntur, quae sic habent: Nonnulli sal se Roma
num sextarium opinati sunt odiodecim mensurales uncias Ca
pere. Bene quidem sic opinantes redarguit quod heminam, utpote communem mensuram, C lenus, cum octodecim sextari jinciae ponderales medicisque eius tempestatis maxime usitatam, sint in oleo, non mensurales subditque . id Romano more quasi quoddam totum libram vocabant, quam, sicut reliqua omnia eodem nomine nuncupata, in duodecim quoque uncias diu debant. Qua ratione sextarium, qui dupli comitat hemina bilibre cornu Vocat Horatius. Finos Albatus celebret,cornu irae biliori. Caulibus inHillat veteris non parcus aceti. Eodemque nomine Plautus sextarium censet,
Ibi erat bilibris aqualis, hic propter cados, Lasaepe decies complebatur die. Sed auius rei testis, auctor est Galenus. Est autem, inquiens, apud ipsos Romano men
gitur demeras , cum heminam scribit, sextari dimidium indicare naen vero nouem uncias ex librali cornu , an
decem innuat, etiamnum ignoratur. Haec ille uuae si IN
ita accipiantur, ut, cum decem VI cIa ponderate eontin t n-
heminae tribuit, de vini hemina locutus intelli cias mensura- Saturi cum Veronouem, de olei hemina, per pi 'P' cua sunt si vero de eadem olei hemina, vi po h I uterunt percipi, nisi tanta putetur esse posse olei vero uncias ponderis differentia, ut puri hemina nouem ex Doucm aequetur iacijs, crassoris vero pondus decem sit unciarum. Illud porro dissicile explicari poterit, quod nonnumquam idem Galenus heminae se decim videtur adscribere uncias quem, si Laticale.lib. stae sura, qua Oleum metiuntur, interfecta linei S diui Die scripsisset,iacile putarem, heminam promina
dentibus totum in duodecim partes atque en sura integra vocatur ab eis libra, duodecima eius pars, uncia Ac ne de mensura ipsa ambigeremus, eam alibi magis explicat, dum ait Esto autem hemina ipsa Italica, quam utique libram nominant. Atque iterum haec de Andromacho scribit: Quot enim unciarum Romanae librae heminam esse velit, non explicuit et si melius erat, hominem, qui Romae degerat, librarum, sextariorum,&vnciarum meminisse; relinquere autem coty-Ies, id est, heminae vocabulum Graecis ciuitati bus extra Italiam statum. Si ergo in omnibus ipsis idem nomen heminae esset, nulla utique s
re quaestio nunc vero, cum permagna quanti-
scripsis te, aut id librari ignauia contigisse. Sed cum Graece non heminam scribat, sed ubique κοτυλην cotylin, id qua alia ratione intelligendum sit, ne secum pugnet ipse Galenus, non video, nisi de alia, quam olei hei ina locutus intelligatur. longe enim diuersa sunt rerum pondera, apud ipsum Galenum saepius explicata, utpote qui sic
scribit: Cedri baccarum sextarios sex ; habeat vero sexta
rius uncias octo. Et iterum Ex Graeco he ieet ALIA ε'
conuertere liculnei menses extarium , qui pendet iacia Galeno ex
tres Haec ille. Sed omissa loci illius difficultate, plicat, ad institutam disputationem reuertamur Q. Lib. s. de com Constans sane est Galeni Ententia, asserentis, o es ph*rm Glei heminam, quae&libra mensuralis dicitur,atiatis inter eas sit differentia, conueniebat ipsum s que in duodecim diuiditur uncias, nouem Vncias l. Ah mahi librae Romanae, hoc est ponderales pendere. At pulus. vero locus quidam Galeni, quod a se ipse, & ab omni di sentit experimento, ratione negoti non
parum, confusionis satis, erroris multum facessit. Lib. de com Is enim Heram,&Heraclidem de eodem medi med. pergere. camento diuersia scribentes concordare conatus, 'e d
plurium etiam Scriptorum discordias peperit, neque illorum concordiam est assecutus, nisi nos quam monere, se vel Atticam, vel Alexandrioticam, vel Ephesiam, vel aliam quampiam heminam dicere . nam permulti, qui de mensuris, ac ponderibus scripserunt, nouem uncijs Romanae librae heminam, medicos in pharmacorum libris aestimasse produnt: alij duodeciminc ijs ab eis reputari affirmant. Hactenus Galeni unt verba , quae uncias Romanae librae, hoc est ponderales
505쪽
quam ipse ingreditur concordiae viam non in
Gal.lib. s. de quimur. Sic enim habet Heras centum octoginta composi mei denirio drachmas intellige posuit, ad pondus, non
pcrἶς' ς si mensuram oleum redueens , tanquam hemina denuios sex ginta pendente . Nam Attica nouem Italicas uncias conficit pendunt enim nouem Italicae unciae, quas in cornibus insectis metiuntur, septem uncias ponderales, de semissem, quae sexaginta denari fiunt, singulis uncij octod narios recipientibus. Qirare etiam hic eum Heraclideme ram consentire videas, cum tres hemines inijciat. Haec it
te. Ex quibus falso colligunt recentiores aliqui, sextarium quindecim ponderalibus unci j exigi,
uuod vertim quidem esset, si Vera essent, quae tonare videntur Galeni verba. At longe a verit, te absunt nam in primis heminae olei septem, dimidiae unciae pondus tribuit, cum paulo sup rius nouem uncias ponderales heminae adscripsi rit idem Galenus, plures alios doctissimos Scriptores, pluraque plurium experimenta sequutus. At dicet forsan aliquis, Galenum de mensurali bus uncij novenis loquutum, quibus parem fecit Atticam heminam, easque septenis ponder Iibus uncijs cum dimidia pares fuisse . At proportio non respondet; non enim est eadem, ut esse debuisset duodenari ad novenarium ratio, quae eiusdem novenari ad septenarium, cum decima quarta sui parte. Quamobrem, aut sat ri cogimur, Galerii codicem fuisse corruptum,aut Herae, Meraclidis concordiam non fuisse asse cutum. Sed longius forte, quam par esset, in uno Galeno explicando divagati sumus, quapropter tantisper respirandum csse duximus, priusquam reliqua persequamur.
BATI ET EPHIAEQ VAM LIBRATIONEM inuestigare doce anctus Propheta Enechiel.
manos perspecta semper Dbuisse rerum, quas metiebantur, pondera utpote qui sext rio communi frugum,ac liquorum mensurae hordeo pleno libram nam uncias videlicet duodecim tribuerent : frumento plenum sext rium quindecim vncij expenderent olei octo decim vini, aquae, vel aceti viginti; mellis tri ginta, quibus, calenus addit ficulnei cineris sextarimn uncias tres pendere, cedri baccarum uncias Octo Vitruvius insuper argenti viui sextario libras adscribit quinquevi viginti. Hoc igitur, quod laudi esse Romanis potuit, Deo ipso auctore Hebraeorum Reipublicae tribuendum
esse, id iam inde a principio, & antequam Roma- ni essent, sacra scriptura nos docet. Nam postli-RES, QUA
minio reuersis captiuis leges, ac iura tuendae , Vnsur-bλnt,
aequitatis indicit ei Optimi iussu Propheta , 'μπια
Ezechiel; tria potisssimum praecepta, quaesu bant interio. pra recensuimus, iniungit illis verbis Ephi, inanos λῆ batus aequalia, or unius mensurae erunt: tu 'piat decimam partem cori batus, ct decimampar hiau, Mini. iem cori ephi: iuxta mensuram eorum erit aequa Erecb. a s.
libratio eorum . Ex quibus quidem praeceptis P. D. primum, quo liquorum mensurabatus aequalis fieri praecipitur frugum mensurae ephi, satis eraplicatum a nobis est; sit quidem parem triplicem utriusque mensurae dimensionem, aequalemque ipsit palmo extensae primi hominis manus fuisse ostensum est. Secundum veris praeceptum, de , Sisyraca γε cori ad batum,&ephi decupla proportione,int gro capite pertractatum est. Superest iam, ut tertium eXplicemus, quo aequalibratio bati , hi continetur . Quod quidem praeceptum, aut aliquod frumenti genus inuestigare nos cogit,quo ephi plenum aliquod iustum reddat pomeus verbi gratia talentum , aut liquorem aliquem, quo cum batus fuerit plenus, iustum reddat pondus aut tandem frumentum oportet imquirere, quod mole, ac pondere liquori sit par. Atque, ut ordine, ac facili methodo procedamus, de hordeo libuit primum inuestigare cuius pondus apud Romanos,quod,ac quantum fuerit, iam diximus nunc vero apud priscos illos patres, initio conditi orbis, etiam ante diluuium, maiuS quidem fuisse hordei pondus, nemo non credet, at quantum,non facile statuo dicam tamen animi mei coniecturam , quam postea rationibus quoque probare conabor.
Et inprimis perspectum esse debet, antiquum ANTIOOs hominis cibum hordeum fuisse, idque testatur hominis cibus
Plinius Antiquissimum in cibis, inquit, est hordeum, echordeo. sicut Atheniensium ritus, Menandro auctore, apparet, ita V 'diatorum cognomine, qui hordeatij vocabantur. Haec it '
le. Quae quamuis perspecta omnibus esse possint, non desunt tamen, qui alijs, atque alijs d dii coniecturis, minime putent, Plinium de hominum cibo loqui, sed de gladiatoribus, qui ob
contemptum hordearis licebantur, quassi leues, aut iumentorum similes aut equites hordearios
D Ommemoraria Plinio, qui hordeum in militari jηφ' stipendio etiam accipiebant, quo equos suos ale uiam 'es Ita
rent. Quapropter Festus hordearium aes in rentur. qui , quod equiti Romano dabatur pro lio deo is exi Pomp.
subaudiunt , emendo, quo equum aleret. Sed Vs 'Plinium de hominum antiquo cibo loquutum, probat aliud eiusdem testimonium, quodsiich
bet : Panem ex iordeo antiquis statum vita damnauit. PANIS Ex quadrupedumove tradidit resectibus. Eius rei rationem γλ in .
reddere videtur Eustatius, qui aream bene hor- .alia deatam ab Homero referri putat, quoniam vide Eumuntur, inquit, primum hordei fructum fuisse repertum . Set Dionysius Halicarnasseus affirmat, Diου ἰ si Graecos putasse hordeum fuisse frugem vetustissimam proptereaque hordei primitias in acris dedisse. Est in eadem sententia Ouidius, quir dein priscorum vitam agriculturae primum i ii φημι h.'
ram describens, cinquit, v guor. Farra tamen veteres iaciebant farra metebant Primitia Cereri arra resecta dabant. Far hordeo persimile,&antiquissimum esse putat humam cibi genus, indeque primitias Cereri da quare immolari, cuius rei rationem alias reddit in hunc modum remur aleat
506쪽
DE HEBRAEORVΜ ΜENS, LIB. III CAP. XXII. 80
Ouid. F. Fan. Pinguia cur illis gusentur larda calendis, Mi laque cum calidosi ab arre rogas 2 ' Priscalea es, aliturque coib, quibus ante solebat. Et, post pauca de tenui, ac simplici eius aetatis cibo enumerata, subdit: Sus erat in pretio caesa suisma colebant: Terrasabas Ianrum, duraquefarra dabat. Duae duo is imul exti. alias festis quicumque calendis Ederit, huic laedi et scera posse negant. Superstitiosa haec figmenta, doli, ac vanitatis plena, e prisco illo veri Dei cultu partim desum pia diabolicis permista ludibrijs caecas gentes
dementabant. Quamuis naturae magis consonam rationem possent ex Plinio desumere, ut C reri, quam hingebant frugum Deam, hordei primitias deferrent. Primus enim, inquit, ex omnibus frumentis, seritur hordeum, cui addere ipsi possent, ac primam maturescit legitur . Sed vanissimis superstitionibus omissis, ad historiae verit
Extat in Leuitico praeceptum Domini huiusmodi mense primo, decima sexta die mensis, a Zimorum secunda, manipulus spicarum offerri pra cipitur, priusquam liceat segetes metere. At Iosephus, cuius segetis manipulus esset, offerendi ritus breui praecenset his verbis secunda arimorum die, quae est mensis huius decima sexta, frugibus demessis, iactenus inlaetis incipiunt fruici aequumque rati, Deum huius ubertatis auctorem per gratitudinem honorari, hordei primitias offerunt in hunc modum . Spicarum mani ipulum igni torrent, hordeum deinde pinsunt, atque ita in alicae modum fracti assaronem ad aram osterunt; inde uoillo uno in eam inteolo, reliquum Sacerdotum sui cedit: ex eo licitum fit,publicas, ac priuatas messes metere . Haec
ille . Ex quo ritu, atque praeceptis perspicuum esse videtur, hordeum edi tunc ab hominibus consueuisse, praesertim sit cum alio Dei praec pio coniungatur, quod huic proxime succedit in Leuitico Panem, inquit, polentam, pultes non comedetis ex gete, linque ad diem, qua sper
tis ex ea Deo viro. Praeceptum est sempite num iugenerationibus, cunctisque habitaculisve siris. Frastra namque lex prohibuisset etho deacea segete panem, polentam, aut pulte S, an-FIin lib.
A gantur, quae supra dicta si in de bato prima men 'sura, quae extenua manu commensurata cibum hominis menstruum continebat, facile dijudicari poterit, eam mensuram hordeo plenam appensam fuisse, eiusque pondus lege firmum, atque statutum fuisse ad reliqua omnia pondera exami, nanda. Quod quidem pondus chica propte
rea diceretur, hoc est torta, quod pondus esset ' ξ δ'
quare dicatur panis tortae , quae vel unum Ommem lunari torta, Δ quan-
mensi aleret, vel homines septemd viginti uno do primum sue dig. Hanc porro nostram coniecturam aliqua 'r tione examinare volentes, batum e lapide em ---P'' δ'
bica forma quam exacta formari curauimuS, hordeo Romae adimplevimus , ita tamen , Ut quattuor illas Euangelicae mensurae conditi ne haberet Mensuram bonam ct confertam , ct coagitatam, supereffluentem, atque ita appendimus,4 inuenimus talenti pondus reddere: quapropter facile in eam sententiam venimus, ut arbitraremur, prioris illius aetatis, ac pinguioris regionis hordeum hoc nostro Romano ponderosius fuisse, ea ratione, qua coagitatus, ac super effluens batus molliter plenum, abrasium sup rare potuisset. Atque hoc pondus hordeo Palae poNDus stinae, tam insuperioribus, quam in inferioribus hordei Palaetabulis assignamus stinae in bato
Quod vero ad frumcnti pondus spectat, lucis λς' - 'non parum huic nostrae disputationi afferre potuissent Plini de ea re verba, nisi ea ita essent mcndi respersa, Vt vix, quid sentiat, elici possit: quapropter ad alias rationes, coniecturas licebit confugere Acin primis eiusden Plinij verba licet referre, qui cum plura frumenti genera
retulisset Leuissimum, inquit,ex his hordeum raro excedit quindecim, sexdecim legendum esse supra conij,
ciebamus, libras, Taba duas, viginti Ponderosius far, magisque etiamnum triticum . EX laoc loco cum ante
cedentibus, ac subsequentibus eiusdem verbis collato facile possemus coni, cere, far libra Una superaste fabae pondus, triticum item libra una ponderosius farre fuisse atque adeo libras in uniuersum pependisse tritici modium quattuor&vi MODI vs ginti quae fusi is pertractare nec vacat, neque tritici quat-
necessarium esse putamus; confirmari tamen pos 'S ' set alio eiusdem Plini j testimonio, quod sic habet,
te primitiarum oblationemidi, nisi1 vsa receptum D In Transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modi,
fuisset, eisdem rebus post oblatum manip ilum vesci Sed&Ruth quoque Moabitis tria hordei fata collegisse, sena a Booz recepisse videtur, 'ANI HOR, sibi, suaeque bcrui pro alimento panis essent. ἡόλ 'U PI ZωIM quoque confirmantur ex eo , quod i n, Noemi cuin Ruthreuc esse dicii in Bethlehem quando primum hordea metebantur ubi Chaldaeus paraphrastes Et illae ascenderunt, inquit,
in Bethlehem in introitibus diei pischa hoc est paschatis in illo die coeperunt fili Israel ad
metendum manipulum eleuationis, qui fuit ex hordeis. Haec ille. Sed&ipsa ciuitas, ad quam . Ita reuersael unt Rut la&Noemi, propterea Bethle- 'ις- ut in cin domus pariis diciturEucherio,&I it cher sis perto, quod panis causa Ruth a Boor nota est. ertus ope Hunc antiquum cibi morem tenuisse viden- ' P0 p. tu antiqui, hordei coris coementes Uxores.
Quem morem respexisse videtur apud Oseam Dominus: Et fri, inquit, vel, ut supra explicabamus , conduxi eam mihi quindecim argenteis, ct coro hordei, O dimidio cor hordei dati uprae p. is nimirum, quasi pro dote, qua se ipsam alere diu posset, ac vitam tueri. Iam vero, si cum his tui
Eius libri. pendere,circa Clusium senas. Haec ille. Si igitur se
re ponderosius triticum est, mirandum nulli videri debet,si tritico quaternas vicenas libras ponderis demus, hordeo senas denas, unde propo tionem sesquialteram probemus ponderis tritici ad pondus hordei. SEIOVIAL-Quae quidem sesquialtera proportio verosimi ter tritae adlem quandam, ac maxime probabilem rationem in rdeum prQ- ostendet duplicis Hebraeorumbati.Namsi,vtha ' ' ctenus ostendi, longitudinis mensura, hoc est extensae manus palmo batum primum composuerant, quem hordeo, hoc est primo hominis cibo plenum appendentes cicar, hoc est commune pondus, quod talentum vocant, statuerunt, quid mirum, si, postquam triticum in cibum adhibu runt, mensuram aliam eodem nomine fecisse credamus, quae tritico plena pondere priori aequalis esset e sed tritici pondus, ut dixi, sesquialterum est hordei ponderi. N agnitudine igitur, bati ristiores
capacitate, maior batus minorem continebit, ditur.
alteram eius partem: hoc est pondus, quod hord eo , ac tritico Palaestinae regionis semper tribuimus. Qua ratione conueniens iam patebit loci
507쪽
Frecb. I.P loci Ezechielis sensus. Iuxta rasuram eorum A exactam, perfectamque tractationem facere posEn igitur, lector candide, quattuordecim erit aequa libratio eorum, hoc est, sit aequa men-TE TVS sutii, sitque aequum δε iuxta legum, antia pilai u ' uarum sanctionum statuta definitum eorum pondus, nimirum, ut minor batus tritico plenus talentum pendeat, maior vero batus hordeo plenus idem pondus reddat. Et hic est prior loci sensus, quem initio proposuimus. Vertim is nondum ex aequo Prophetae verbis satisfacere videtur, quibus de bato liquorum, non minus, quam de ephi frugum mensura loqui videtur. Quapropter , latum examinare cogimur, num aliquo liquore plenum iustum reddat pondus. Atque in memoriam reuocandum est, prium ina, vina Palaestinae rubra ut plurimum esse,
apponimus ponderum tabulas, in quibus omnes omnium antiquorum mensurae, Omniaque pondera cum nostris ita conferuntur, ut multiplici examine possit iusta eorum proportio investigari. Quod si cui sorsan, ut assolet, vel quod minus sit huic disputationi addictus, vel quod non ita multum sit numeris assuetus,superuacaneum hoc nostrum consilium videatur, cum ei superuac neum&videri, esse posse non dubitem, monendum sane duxi, ut his omnibus tabulis pra termissis, ad reliqua progrediatur: siquidem eius censuram non timens, haec omnia apponered creui; cum scientibus potius,quam ignaris debi-v INAE A ita ut vinum nun cheme dicatur, hoc est rubrum 1 torem me esse semper existimauerim Tabul
atque ob nimiam rubedinem, crassitudinem simul di dam, hoc est sanguis, vocetur. Cuius rei celebre extat Moysis testimonium. Et quianem, inquit, visae biberet meracissimum, hoc est vinum coloris sanguinei loquebatur autem de ipsa Palaestinae regione, utpote a Deo populo suo benefici loco promissae, donatae cuius feracitatem, atque pinguedinem illis verbis scribit, quod sit rubri, ac pinguissimi vini ferax Atque huiusmodi vinum, omnium fere Scriptorum assentiente iudicio , pondere grauius est
communi,&albo, sicut substantia crassum, gis, magis colore obscurum. Ego vero vinum hoc mense Martio hic Romae, anno huius saeculi primo,parumper rubore suffusum,appendi, te Cperi duabus drachmis,aqua in sextario praeponderasse . Quapropter facile posset vinum aliquod in Palaestina regione reperiri, cuius sextorius uncias penderet viginti sextas insuper unius unciae partes quinque, hoc est cuius pondus ab una viginti uncij sextula una deficiat. Quod si hoc concedatur, erit utique batus minor eiusmodi vino plenus pendens talentum: nam si uncias et ou per72. sextarios bati minoris multiplices, uncias comperies mille quingentas, quot sunt in talento, quas si per duodecim diuidas, habebis libras centum viginti quinque Η braici talenti pondus, quod erat lectando loco inuestigandum. Hinc mox liquet tertium , quiarum porro fabrica usus sequenti capite explicanda sunt, priusquam ipsae tabulae appo
subsequentium tabularum,q a ponderum dia
VLLA alia ratione praest, re me posse e&istimaui , ut quae gratissima sere, itilis sima te tori possent, propon rem , quam si has tabulas
apponerem, earumque fabricam, isum cxplicarem. Qua enim alia via
melius possem, quae sparsim multis quaestionibus, varijsque sententi j implicata pluribus nimirum ephi, latus eiusdem plane mensurae 3 cis proposita sunt, colligere, atque sub unum
i t,si, ut diximus, longitudinem, latitudinem, ac profunditatem consideres nec tanti im, sed' eiusdem ponderis, si ephi Palaestinae frumento, batus vero eius quoque regionis vino plenus appendatur clim, ut dixi, tam ephi, quam batus talentum pendeat. Atque his ita praelibatis, ea omnia iam satis p rti CU 1 disisse crediderim, quae adprobanda pondera metallorum, atque aliarum rerum, quas libro primo huius partis expendebamus, satis esse videantur. Sed quoniam lucis non parum huic diu sputationi afferre posset, si quemadmodum parati ubi ex stingulis rebus confecti pondera singula supra explicata sunt, ita nunc singulas menstinaspectum explicata proponere, quam si in una. quaque haram tabularum Omnes seorsum mensuras,omnia item pondera exponerem quotque ex his singulis illaruin respondeant proprijs ni meris ac locis, ostenderem. Ex quo item fiet, ut infiniti propcmodum usus supra explicati augendorum corporum Instrumenti patescant cum Omnes, ac singuli harum omnium tabularum numeri geometrica ratione in didio instrumento inueniri, atque eXaminari, iuxta ibidem demonstrata, facile possint. Vt igitur ad institutum propius accedamus, exempla quidem fabricandae tabulae in aqua proponere decreui tum quod ea, ut dixi, parum in pondere variet, tum vel
ras singulis praedictis rebus expenderemus, at s maxime, quod fere omnes nostrae mensurata aquae pondere examinatae a nobis si in ; nam aquae pondus in singulis mensuris , perspectum, atque in promptu apud omnes Scriptores esse poterat. Quamobrem decimam tabulam semper ob oculos habendam este monemus huius capitis lectori Atque in primis de ordine tabula rum dicendum est, ne temere videamur aquam decimo loco statuist e, aut a decina tabula ego
que id pondus ad singula ponderum genera reuocaremus;vel, ut uno verbo dicam, si mensuras omne cum omnibus ponderibus ita conferremus, ut mutuam earum proportionem explicaremus.Ideone hoc nostro improbo, ut ita dicam,labore, atro cique constantia fraudare lectorem videremur, nullis sumptibus parcere decrevimuS, quo ea
omnia adderentur, quae ad uultur disciplinae
508쪽
DE HEBRAEORU MENS. LIB. III. CAP. XX DIs. 9 i
di in disputationis sumpsisse . A palmus cubicus , celam in , medio celemi , cnmbre, quartillo de arumbre, paratus cubus, digitus bicus. DE TA 3v Est autem seruatus ordo idem, quem rerum larum ordine . natura, pondus ostendit nimirum, ut graui
ra prius, ac deinceps leuiora, sicut pritis factum est, expenderentur. Et quoniam rerum Omnium grauissimum est aurum, id primo loco statuitur in prima tabula, cui proxime argentum vivum succedit; deinde plumbum,4 sic reliqua metalla , atque res aliae . In quo quidem ordine decimum locum obtinuit aqua , a quo remouenda non fuit , quamuis in hac disputatione, exemplis primum locum, propter allatas rationes,obtineam Atque hac ratione titulus tabulae
T Ad VLAE explicatus maneta Tabula enim ponderum de ima
mlcribitur, quoniam mea pondera examinantur
His igitur sic constitutis, de ordine tabulae 3 ABvLAE cogitatum est. Atque in constituendis ordine , qu0Nod ponderibus nulla fuit diis cultas , cum propter unciam, eiusque partes, quae omnibus aetatibus, ac gentibus fuerunt in usu, facile omnia pondera potuerunt inuicem comparari, maiora minoribus anteponi. Quod non ita facile in constituendis mensuris praestari potuit tum quod eae diuersi generisfint aliae enim sola constant longitudine, aliae profunditatem longitudini, datitudini superaὸdunt, quae ab alijs, quam math maticis bene instrucitis comparari vix, ac ne vix aquae, quae decimum ordine locum obtinet in B quidem possunt. Tum Vel maxime, quod cura terres illas, quarum pondera examinamus. Id
quod subsequens tituli pars explicat, quae sic habet: In qua mensurae omnes antiquae, ac nostrae examinantur. Hoc examen mox apparebit, cum
propitis ad explicandam tabulae fabricam, atque usus accedemus. uotque ex 2ngulis ponderibus singulae aqua,vel vim plenae pendeant, orienditur. Id qua ratione inueniendum sit, mox ostendam. Tabulam igitur ingressi, quattuor in summo transuersiae lineae , vel ordines occurrunt , quinque ad extris columnae a reliquis numer rum columnis sepositae; in lineis pondera, ni lumnis mensurae statuuntur. In primae lineae, ac primae columnae communi angulo in cribitur Hebraeorum, quae vox indicat, primae lineae talenta, siclos, obolos Hebraeorum esse pondera, sicut primae columnae , calamus cubicus, cubitus cubicus, ephi satum, hin, gomor,cab, log digitus cubicus Hebraeorum item mensurae sunt. Vbi notandum primo est, quod, cum triplices mensuras proposuerimus, liquorum alias, alias frugum, alias tandem interuallorum, seu longitudinum, & binae priores quae capa ces sint, vel cuiusuis alterius rei ponderandae , posteriores vero minime, ut hae illis hac in partenvARE fierent similes , cubicae accipiendae fuerunt.bicas longitu Nimirum cum Hebraeorum, vel alterius gentis pedem, aut aliam quamuis mensiuram cubicasn dicimus tot libras pendere, illud siqnificare vo-
eae diuersarum gentium sint, multis ine saeculis ab inuicem, in nobis seiunctae, haud ita facile potuerunt conserri, quin earum singulae plene essent perspectae, ac cognitae Vertim haec Omnia, quae ita difficilia videbantur, ut vix possent simul comparari , facili quadam, perspicua ratione praestitit primus tabulae usus. Nam cum primit singulis mensuris propria pondera assignata sunt, in Romanis, verbi gratia, libris, ipsi
quoque numeri motostenderunt, quae essent maiores mensurae, utpote plures libras pendentes; quae Vero minores, paucioribus respondentes libris. Pondera vero, ut a notioribus exordiamur, SINGULAE Romana antiqua prim im examinanda sunt. Et Roman emenamphoram pedem cubicum libraSpendere Octo se expendun ginta, supra, pluribus ostensum est: eius duplum turimedimnum, centum sexaginta medimni decu Si pracss 9. plum cuicum mille sexcenta. Esse autem mi eum medimni decuplum perspicua ratione constat, cum culeum vicenas amphoras continere
ostensum sit , atque adeo denos medimnos continere probetur amphorae duplos Ad inseriores praeterea mensura descendendo, urna
amphorae dimidium libras pendet quadraginta. modius amphorae pars tertia libras pendet sex viginti, cum duabus terti j librae partibus congius amphorae octava pars libras pendet de cem . sextarius congi sexta libraminam pen lumus, quod si vas cubicum mensura pedis fiatis et, cum duabus tert ijs librae partibus. Quae νinane, quod aeque longum, Iatum, altumque sit pede uno, idque aqua impleatur, & expenda tur, praedictum dabit pondus ac librarum nu
In angulo praeterea communi secundae lineae,& secundae columnae, Graecorum, legitur, quorum pondera sunt talenta Attica,vnciae, semi- unciae, drachmae columnae vero mensurae medimnus, metreta,pes cubicus,chus, choeniX, Xeste, cotyle, Oxibaphus, mystrum cyane Romana pondera eadem sunt, nostra, quare in eadem scribuntur linea, quamuis diuersis columnior spondeant mensurarum . sunt autem pondera haec, librae,unciae, semiunciae, scripula, peltae. ROMANO Antiquae Romanae mensurae culeus medimum ponder , nus, amphora, pes cubicus Vrna, modius, coi MENSURA gius sextarius, palmus cubicus, hemina, aceta V kροὸς bulum, cyathus, uncia cubica pedis digitus cu- ios IRAE. bicus , cochlear. Nostrae autem Romanae
mensurae sunt Botte, rubium lanii, eongius, scor
tium, palmus cubicus, bocat, glietta, uncia palia mi cubicata, Tandem Hispanica pondera sunt, taensurae cὸhia, vara cubices, hanega, pes cubicus , arrobae ,
palmi cubici mensura nonnullam inuoluit inficultatem; quoniam, ut diXi, mensura est longitudine tantum constans, atque adeo ad cubicam rationem reuocanda Vettim facile poterit eius RO IANAS modi difficultas superari, cum nota sit proportio, 'hin' ἡ 'quam habet latus cubicum congij, hoc est semi dere examipes Romanus , ad palmum, nimirum dupla . nautarquapropter cubus semipedis, hoc est congius, habebit adcubum palmi proportionem Oclupi m. Quare si congi libras decem diuidas per octo, aut si denari, octauam partem accipias, quod idem est , ea ostendet, palmum cubicum libram Vnam pendere , cum quarta insuper librae parte . Hemina seYtari dimidium quinque sextas librae partes pendet 'acetabulum heminaequarta quinque vigesimas quartas librae partes reddit cyathus heminae sexta quinque tricesimas sextas uncia palmi pars est tertia: quapropter cubicus palmus ad unciam cubicam proportionem habebit, quam 27. ad . quapropter si S hoc est per 27 diuidatur, ostendit unciae cubicae respondere actionem hanc
509쪽
hanc A. Fannius , atque alij de mensuris agentes , mystrum cyanem inter Latinas Computant mensuras, quod illas sersan usus in
Romanos mores traduxerat quare, etiamsi iam ter Graecorum mensuras a nobis reponantur,
hic ordine pertraetandae sant . Est igitur mystium cyathi quartari atque adeo haec illici spondebit fractio et quae quarta pars est limius A fractionis cyathi. Digitus palmi pars est quartari quapropter palmi cubus, vel palmus cubicus ad cubum digiti, vel ad digitum cubicum habebit proportionem , quam ad . ideoque si 1 l hoc est a dividantur per dabunt digito cubico M. Cyane tertia pars est mystri, quare illi respondet hic fractus numeruS A . Cochlea cyanis dimidium hunc reddit numerum A . Atque haec de Romanis mensuris, earumque pondere dicta sufficiant. Quoniam ea, quae de numerorum cubicorum proportione supponimus, ac de fractorum diuisi ne, per se nota sunt; nec enim vacat, aut decet me omne aritia meticas , aut aliarum scientiarum praeceptiones , quibus inter disputandum indigeo, explicare satis esse duxi, si eas tantummodo propositiones assumerem , quae Omnibus eius scientiae peritis notae sunt, dicertae;
lectori vero , si in eis versatus non sit , aut ab his supersedendum est , aut scientiarum periti sunt saeptiis adeundi. Quod ver ad mutuam
mensurarum proportionem spectat, quam etiam
assumimus , ea satis superque suis locis supra explicata a nobis, atque adeo quaerenda ibidem cst . Quod vero ad nostras spectat longitudinum mensuras, quomodo cum ant quis conferantur, infra commodius eXplicabitur, cum certus antiquarum mensurarum modus delanitus fuerit. Interim tamen , quae ibi probanda sunt, ad tabulas cornponendaS, Vtiam probata
Graecas mensuras, earumque pondera haud dissenili methodo licet percensere. Et a maximis incipientes, medimnus utique eiusdem mensurae, ac ponderis est cum Romano quare in eadem linea constitutus Metreta amphorae est sesquialtera , atque adeo libras pendet centum viginti Pes Graecus, ut ex Herodoto, Suuda, Ilinio collatis probat Petus, Romanum pedem excedit semuncia eiusdem Romani pedis: quia, nimirum, pedem num Romanum continet, vigesimam quartam insiper pedis Romani partem. Quamobrem habebit pes Romanus ad pedem Graecum eam proportionem, quam numeruS q. ad numerum et S. Atque adeo ainphora, cubus pedis, Vel pes cubicus, quod idem est, habebit ad pedem Graecum cubicumcam proportionem, quam cubus radicisci . hoc est 138a . ad cubum radicis as hoc est II 6as. Qitibus stantibus, beneficio regulae arithmetice , quam trium vocant, quaesitum inuenies librarum numerum cubico Graecorum pedi respondentem hoc cst. 9 1sa Chus congio par est, ideoque in eadem scribitur linea Choenix duas tertias pastes congi continet, hoc est Romano sextarios quattuor quare, siue numerum congi IO. per duas tertias partes diuidas, siue numerum sextari L per quaternarium multiplices , idem prodibit choenicis nmerus 6 Xestes sextario par est: Cotyle heminae. Xyb phus acetabulo. De stro vero,&cyane inter
A Romanas mensuras didium iam est. Iam vero de Hebraicis mensuris tractaturus, a notioribus initium sumere decreui. Est autem e mi, latus minor ipsi Graecorum metretae a qualis.Batus vero maximus hunc continet semel, atque eius insuper dimidium;est enim sesquialtera proportione maior. Si ergo metretae numero leto eiusdem medietatem εο addas, notum erit,bati maioris aqua pleni pondus librarum esse ce tumidioginta. Hic porro batus cubus est se phos MAmicubiti Hebraeorum , vel semicubitus est cu torsemicubi-bicus Pes vero semicubitum colatinet semel, in est . - ωeius insuper partem tertiam ita eique semi- με cubitus ad pedem proportionem, quam numerus 3. ad . atque adeo batus habebit ad pedem cubicum proportionem, quam 27. cubus raditicis 3 ad 6 . cubum radicis . Igitur per regulam trium sic inquires pedis numerum si 27. dant 18o quid dabunt D . inuenies 26 . Corus decuplus est minoris bati, Mophi, pendetque libras Iroo Cubitus cubicus maioris bati est octuplus, quippe quod illius latus lateris huius est duplus, quare pendet libras 1 o. Calamus tandem cubitum sexies continet, ac sextam insuper eius partem , ut suis locis probaturi sumus quare habebit cubitus ad calamum proportionem, quam . ad 23. cubus pedis ad cubum calami habebit proportionem, quam 5 .cubus radicis . ad I 62 .cubumr dicis et S. quare per regulam trium, sic operab C ris,si 6 . dant 136rs quid dabit 1 o. inuenies cubici calami numerum , qui in tabula scribitur huiusmodi II 62 S. Porro ad inferiores mensuras descendentes s tum urnae aequale si comperimus. in nona pars est maioris bati, utpote duodecim continens logos, vel totidem sextarios, ideoque viginti libbras pendet, ut patet computanti Gomor vero, quae mensura, lassaron dicitur, quod decima pars sit ephi aut bati, duodecim libras pendet. Cab palmus cubicus Hebraeorum choenici aequalis est,sicut log sextario.ac tandem digitus palami quarta pars est. Quare cubus abi, hoc est palmus cubicus, habebit ad cubum digiti, vel ad diugitum cubicum eam rationem, quam cubus D quaternari ad unitatem cubum Vnitati S atque adeo per regulam trium facile inuenies , digito cubico respondere hunc numerum fractum atque haec de antiquis mensuris dicta sufficiant Superest, ut de nostris Romanis, atque Hi ii αὐrispanis breui disseramus. Et liquorum mensu nostrae,Rom rae, ut dixi, eaedem Hispanis, atque Romanis me atque Hi sunt, ideoque simul este tradendas duxi. Et a paluc*e simul Dgli xt , quartillo, utpote notioribus,incipiente, ς ῖς λήμη μ' earum singulas sexdenas uncias pendere testamur, hoc est libram unam, trientem. Hanc mensuram quater continet ea , quam vocant bocal, vel cumbre, quae libras quinque pendet cum triente. Hanc rursus mensuram octies continet, quam vocant Romani congium Hispani arserobam, quae propterea pendet libras q2 Reliquas mensuras seorsum explicabimus, ac prim in Romanas Barrilis bocalia continet duo ciriainta ,
qui numerus per es multiplicatus reddit , o ,
ac totidem libras dicimus barrilem pendere. Continet autem botte barritis octo , quare numerus II di per octonarium multiplicatus huncis
merum reddit 136 l. Et haec de liquorum
510쪽
DE HEBRAEORUM MENS. LIB. III CAP. XXIV.
Quod ad fruges spectat rubium supra ostendimus sextarios continere quadringentos nonaginta duos, qui sextariorum numerus per I sextari pondus multiplicatum, vel per l, quod idem
est, dat rubio libras ro Rubium praeterea in sco
tia diuiditur duo viginti quare, si praedictus Mumerus per hunc diuidatur, dabit scortio hunc numerum 372 . Quod vero ad mensura longitudinum spectat, eas nulla faciliori ratione e plicari posse existimavi, quam col latione facta cum antiquis, rideo supponendam esse prius duxi longitudinem Romani antiqui pedis, quam vel ex instrumento superili possito petere poterit Lector, vel ex inferius ponenda Farnesiani congi figura. Antiquum igitur illum pedem saepe saepius ego ipse contuli cum nostro Romano palmo, comperi, dodrantem illius pedis maiorem esse hoc palmo quadragesima octava parte huius atque pedem illum antiquum palmum unum ex his nostris continere insuper septemdecim quadragessimas octauas huius. Ego verb semper existimaui dodrantem illius pedis antiqui aequalem fuisse palmo Romano , quo nunc aedificatores utuntur, id quod quibusdam
coniecturis, ac palmorum, qui circumseruntur, testimoni j confirmabatur . Verum cum Umquam consueuerim in aliqua sententia conquiescere, priusquam ad prima principia, aut capita, a quibus originem ducit, ventum siti, ideo Madmensuram illam calami, quam cannam vulgo vocant, in denos palmos diuisam, quaeque in primo limine domus Conteruato1uin Romani Capitoli j durissima saxo incisa iacet, recurrendum duxi. Et quamuis ea non in aequas omnino pamtes diuisa sit, tum propterea, quod profunda nimis incisa siit, clineis digiti fere crassitudine;
tum vel maxime propter minus accuratam caelatoris diligentiam, tamen totam cannam circino in denas aequas partes secuimus, atque ex eis Unam, quam palmum vocant, cum antiquo Romano pede contuli, comperi, ut dixi, quadragesima octava palmi parte maiorem fuisse dodrantem antiqui pedis palmo illo Romano. Et licet possem hanc paruam differentiam culpae, ut dixi, incisoris adscribere, nostrum palmum antiquo dodranti parem facere, tamen, ne cuiquam videar hac in parte a vero recessis se, eiusmodi palimi differentiam diligenter notatam in omnibus tabulis, computationibus obseruaui hanc igitur proportionem ita licuit ad eandem reuocare denominationem, palmum in
8 partes diuidendo , quibus si addantur septemdecim, fient omnes antiqui pedis similes partes 5 . quare cubus pedis, hoc est, amphora Romana, eiusque numeruscio habebit ad cubum palmi eam proportionem, quam 27q62 S. cubus radicis 63 ad II 392 cubum radicis 48 quare per regulam trium sic operando, siet 16as dat II 392 quid dabitio. palmoc bico Romanorum nostro obuenient ponderis librae 32FAH, Palinus hic in duodecim partes
aequales nunc quoque diuiditur, quaeinciae dicuntur; quare inuentus numerus palmi cubici habebit ad unciam palmi cubicam eam rationem, quam 728. cubus duodenari , ad uniutatem unitatis cubum , quam per regulam trium: vel diuidendo numerum palmi cubicipe 1728 habebimus hunc numerum unciae palmi cubicae ut in tabula apparet. γTOm. 3. Apiarat . A que ita absolutae sunt omnes nostrae Romanae
Hispanicas frugum mensuras libet a medio celem a mensura minima exordiri, quoniam eius pondus aqua examinavimus, eam confirmavimus libras septem pendere . Eius duplair
continet celemin libras nimirum quattuordecim. Celeminum duodecies continet anega quare si numerum I q. per a multiplices , inuenies negam pendere libras 168 fanegam insuper duodecies continet alii et quare si eum numerum per duodenarium multiplices, calliris inuenies la merum 2 or 6. Inter has Hispanicas mensuras litabuit Paratumcubum adscriberes, non quod is aliquam certam mensuram e nostris contineat: sed quoniam eam mensuram, quam nos adhibuimus,cuiusque usus multiplex, eximius ab huius tractationis studiosis sperari poterit vilibro primo huius partis pluribus ostensum est inter nostras mensuras collocandam esse iudicauimus. Ac de ea mensura nihil aliud dicendum censui, quam quod in tabula suprapossit ponderis Par licubi ostensum est illum pendere librae numerum ac tantumdem illi in hac tabula tribuimus . atque in reliquis ponderum tabulis silmiles prioris illius tabulae numeros adhibui-
Reliquum iam est, ut de longitudinum Hispanicis mensuris breui dicamus neque id alia ratione praestabimus ab ea, quam in explicandis nostris Romanis mensuris tenuimus; quia nimirum longitudinem pedis Romani antiqui, adhuc amplius confirmandam, suscipimus hic ut iam si iis superque probatam eam igitur iterum atque iterum cum nostroHispanico mensurali pede contulimus,4 inuenimus, pedem Hispanicum a Romano contineri una cum duodecima illius pam te, habereque Romanum antiquum pedem ad nostrum Hispanicum eam proportionem, quam
numerus 3. ad numerum Ia quare cubus pedis, hoc est amphora, cuius numerus est 8o ad pedem cubicum Hispanorum habebit eam rati nem , quam habet et 197. cubus radicis 13 ad 1728. cubum radicisci a quare per regulam trium mox patebit pedi cubico Hispanorum d D eri hunc numerum 61 . quem habes in t bula. Pedis tres quarta partes continet Hispanorum palmus habetque pes ad eiusmodi palumum, qui dodrans Latine dicitur , eam rationem, quam quaternarius habet ad ternarium, cubus pedis ad cubum palmi habebit eam rationem, quam habet q. quaternari cubus ad 27. cubum ternarii atque adeo per regulam trium facile inuenies palmi numerum, qui est intab la 26yPH 2. Palmuihic digitum duodecies comtinet; quare palmus cubicus habebit ad digitum cubicum eam rationem, quam 728 cubus duodenari habet ad unitatem unitatis cubum qu re per regulam trium inuenies digito cubico hunc numerum deberi s P. Vara pedibus constat tribus, atque adeo pes cubicus habebit ad varam cubicam eam rationem, quam unitas cubus unitatis habet ad 27. cubum ternari j quare si praedictum numerum pedis cubici multiplices per 27. habebis numeram arae cubicae huiusm modi 1698 . His igitur silc Yplicatis,uides iam,ledior, ni fallor, probatos isse numeros omnes columnae libra-xum,quorum omnium vel sola simplex utcumque V u script