Henrici Glareani Heluetii, poetae laureati de geographia liber unus,

51쪽

De pietiira Globi. AP. VPILTEr 4m in globum pingere uulgato hoc modo posumus. Primum

sane inquirendi fiunt poli, Cr hoc uel motu, vel circino circinatio autem potifimum ex quadrantibus constat. Deinde inuestigandus est aequator, quem eodem pacto, quo polus, inuestigare posum tu, ita ut ab utros polo omnibus partibus aequatisime distet Meridianos

autem faciemus omnese n polo coeunteis, Crin aequatore maxime distantes Miscernuntur autem frequenter in mappulis denis gradibus, nonnuquam etiam quinis, ut iam dictum est. Eorum centrum est in eis quatoris peripheri inquirendum Et paralleli quidem totidem gradiis bus discernuntur, quorum centrum est polim einde ponamus alicubi numerum graduum longitudinis terrae is autem ad occidentem post Ηssanias incipit, ut constituit Ptolemaeu3. Porrh eum numerum pinagere conuenit ad incognita terrae. Sic enim nusquam impedimento erit.

Latitudinu gradus etiam ad occidentem pingi polyunt. Et inpingenα dis terris utile etiam fuerit ab ipsa mox Hi lania incipere. Ducendi sunt autem primum termini littorum trium partium continentis, Euaeropae, fricae,ntis Actaeaostea uero, influuij, π montes maiores putagendi,quantum si ut iniquitate no excludimuransiuia quos e maris

filivi, e si qua alia dii ci polyunt,aurexmappulis, extabulis faciis haberi polyunt. De mducenda papyro in globum.

HAbito quadrante cui maximi circuli in globo diuide eum a

parteistreis, ut consuetudo est comunissigna pingenitu: deinde accipe papγrum , quam in ptinum immobilem ponito, duc in ea quim longi imam lineam n qua ut minimumdo discriminato parteis queses in quadrante globi ternae inuenisti. Secta aut sic tota linea hus uisimo dipartibvi,pomto circini pedem ad extremum marginem, Crati terum

52쪽

ΗEN GLAREANI.urum extende pedem in undecima punctum, ita sit dena transimittasstacta, duc subinde arcus circulorum, hemi ei clij minores,ex puncto in linctum einceps mouedo pedem circini Porr in alterum marginem couerso circino, conuersos ducarcM,ac a. fectis partibi habes papγru, quam globo induc s. Sunt autem uelut r.eodiaci signa, sed in aequatore facta, quanqin his error bifuria accidere potest, . quod globi raro uere rotundi ab artificibin parantur er quod circinns etiam facile cedit. Verum haec a mediocriter exercitato facile corrigi possunt.

Sit linea as,in triginta aequas diuisa partes, quales in

guli quadrantes aequinoctialis ternGhabet. Ponito circis ni pedem altera in b, alterum extende in O, sic enim dena transimittesstacia, duc arcumqr. Deinde ex promoue circinum uno puncto ita enim alter pes in iuuenici. Tum rursus duc arcum, uti ita deinceps, donec in odeuentum fuerit. Deinde in marginem alterum transfer circinum,

ita ut in a posito uno pede n d altera extendus, atq; illic duc arcum si, Cr emerget duodecima pars superficie qua

querimus csdt. Deinde exu promoue uno puncto circirium ut antea in altero margine fecimus taenimine pes alterveniet, ac deinceps promoue donec ad p deueneris,

achabebis duodecim partes papγr qua globo apte circa ponere poteris, quanquam siuperne proptersthaerae coar elationem nonnihil huperabit. Sed id corrigere haud magno negotio quis exercitatin poterit.

De nc minibus Geographorum

53쪽

ritimorumi locorum.Sunt autem haec Mare, Oceania,sium

Fretum,UM,Euripin,Bolor s,porem, ultus, agger ora, ches. Me aue id est, penin=la, Isthmos, infula, promontarium. Altera nomina generalia, partium terraesunt haec: continens erra, territorisi, regio regulim, prouincia, Gentiks,Populi lebs Vrbsrauitas, Oppidum Emporium, sedum,Vicum,pagM,Villa,cusa, Tugurium. Tertia nomina agrorum fiunt haec mons,Vallis, costis,ctamRupes, vertex Iugum, cacumen, corinalia , Fauces, campM, Ager, Arvum. Pratum, Pocus, sua LucM,Nemus,fastus,virgasea, pinetum, Crsimilia maria nomina generalia fluuiorumdiagnorum, Crieterorum aquosorum locorum,siunt haec: Fons,Rium,fluuim siue flumen. Torrens Fluentum, Gurges, Amnis luctM, Vnda, Ripa, Ostium, ALNeM,Uudum, O ,stagnum,Palvi, Lacuna, cisterna, Piscina, Theroinae. Haec apud Ioannem cocleum Noricum nostrae tempestatis doctifimum uirum,d amicum no strum summu diffuse ac eleganter descripupaucis attigimia,ne in clieno opere ingeniosia esse videremur.

De D, si meterrae. Cap. XXI. Oties fit mentio de diuisitone terrae habitabilis, intellligitur

haecfectio desuperficie terrae supra aquam extante,quam homines e reliqua animantia inhabitant.&M tres fiunt partes: Europa, Africa eri id. inima est Europa, in qua nos fumus caput eiM Roama. Media est i sta in qua carthago pertinax Romani imperii a mula. Maxima autem est Asia, cuius caput quondam Troia. Porro hatres partes uocantur continens. Num infula dicitur undis circundata inar Nec alicubi haru adhaerens cotinuata terra Europa diuiditur ab Asia mari Aegaeo, Propontide, Ponto, Euxino, Maeotide palude,Ta rifluuio, C hinc line quae recta a fontibM Tanais ad septentrione porri Utur.Inter mare Aegaeum e Propontidem est Hellestontis, per quem elim tranduit Leander ab Abγdo ad Sestum, urbes littorales, illa Actiae,

G hunc Europa

54쪽

ΠEN GLARE ANI.b4nc Europae inter Pontum Euxinum e Propontidem est Βοροι ras Thr cius. Inter Maeotim Cr Pontum Euxinum, Bostorus cimmea rivi, ab oppido Ommerio Taurica Chersonesi, quod num tamen a imbris nomen habet, authore Strabone b . . Eadem Europa ab Africa diuiditur primum freto Herculao, deinde mari mediterraneo,quod etiam nostrum mare omnes scriptores uocant. Accipit autem appellautionem hoc mare ubivr s, quas allicit, gentibM. Nam sibi iberia, id est,re1 uniam attingit,uocatur ibericum. Vbi Bahures infulas Baleariacum. Vbi Galliam, Gallicum post Ligusticum, ab Liguribus populis: σTγrrhenum, CT Tuscum, CT Hetra sicum, Cr Inferum. Item Hadriaticum, siue Velictum, siue Superum: sonium deinde, Siculum a Siciata, ex Sardo uini Sardinia, Murctim ab Afficu ta Liba cum, Aea Dptiacum, S 'riacum, pusiphys cum circaei. Africa uero diuiditur ab Asia mari Indico maris rubro, qui Arabiciti dicitur. Deinde linea quae ab Heroum ruitute pc isthmum, quo sita e Africa connectuntur, ad nostrum mare vergit, quamuis puris autores ponant teriminos Afrae crasticae Nilum, quos recte reprehendit Ptolamaeus lib. a. cap. 1. Ait enim comino di esbe, quotiesseri potest, mari quini flumine continentem diuidere. Praeterea ne Aegγptus scindatur, ac distrahatur, sit Nilus statuatur terminus.

De Europa 8 partibus eius maioribus.

CAP. XXII. AB Europae descriptione omnes authores inceperunt,tanqu4m ab ea quae esset notior ac magis culta. De ris maxime cclabrata, cum o Macedonum imperium, tum ob Romanorum potentiam Arubo etiam libro . r. mustas praetereu rationes adfert Hrnc Ptolau

55쪽

GEO GRAPH. II . a me vi uris duobus uidelicetfecundo C tcrtio descrip t, in utros retiones denas septenas enumerans Ita ut in uniuersium regiones Euroapae sint. 34. tabulae uero decem. Sunt autem regiones hoc ordine, Ηγ

bernia, infula Britannica, Albion similiter influla Britannica Hista,nia Bethγca,nistanti Lustanti,Ηill anti draconensis, Gallia Aquitanica Gallia Lugduncnsis, Gallia Belgica, Gallia Narbonensis, Germania magna, Rhaetia, Vindelicia, Noricum, Pannoniasuperior, Pan nonia inferior, Illγmir Dalmatia Mactenus ex libro fecundo apud Ptolemaeum sequente uero libro rursu/ci . hae Italia cγrnus,sardinis, Sicilia, sarmatia in Europa, Taurici Chersonesti, laeγges Metandastae, Dacia, Hasuperior, MUM inferior, Thracia, chersonesivi, acedonia Epγrto Achila, Peloponnesus, πcreta influid.

De Regionibus quae libris secundo ac tertio apud

Prolamaeum continentur. 8c primum de Insulis Britannici S.ac Ad. XXIII CVm autem in describent orbe, ingenium ac industriam Ptole

maei nemo vicerit,operae pretium usum est nobis istuc iuuentute

velut ad fontem, C perfectum huius negoci artifcem dirigere. Pero strinximus itas regionu generales fines ad illius praescriptionem, paucula adiicientes rerum uel prisecuru,uc nostrae aetatis insignium D coriqua uni nomina, ut uidelicet taedium iuuentuti s allevaremus. Porro nec in artificio fotu eximius Ptolemaeus, sed in ordine quos admirabia ius ita regiones deinceps texuit,utisinistris ad dextera,hoc est,ab occasu ad ortu: deinde imagis septetrionalibia ad australia pergeret. ideo ab Hibernia infula maxime septentrionali ut voceidentali incoepit. Ηγbernia itus infula a Septentrione γperboreo alluitur ocea tno, ab occasu occidentuli, a meridie Vergivo, cortu Ηγbernico. Η0m primx Euroiae dicitur Irundi. Paret autem Anglorum regi. Homines funa agre is Dbκl G iij stes

56쪽

NEN GLARE ANIpes.l ea fabulantur essem Patrici purgatorium. De hae viis and ascribit Pomponius Mela. citrarium aut Albιο i septentrione habet oceanum Deucalidonium, ab occa κεuidam hodie γbernicum eta Vergilium. meridie Britannicum, ab ortu Germania uiderunt cum In ea nes montes fiunt, nes paludes, authore Ptolemaeo Hodie in duo regna diuisa est infula. Angitae, e Scottae: quibus populuioa admodum conuenit. Infula triquetra est apud Caesarem e Strabonem De ea copiose tractat caesar libros. de bello Gallico. In via adiacent his Orchades triginta numero' Thγle septentrionis altum apud ueis

teres.

Europα Ontinentis prima portis ad occasum, est si ania, quae a seputabula tentrione cantabrico,ab occasu occiduo clauditur oceano,imeridie; reto Herculeo σmari nostro, ab ortu PFreneis montibus, qui Galliam devictaniam disterminant Strabo lib., corio bubulo adfiimilat. Haec rei in parteis Ptolemaeo diuiditur,l Baeticam usitaniam,

e Taraconensem.

Baeticii Baeti fluuio denominata,fines habet i septentrione Lusitae,niam,diuisum ab ea iuui Ana: ab occasu oceanum occiduum, im ei die fretum Herculeum, Cr mare nostrum,ab ortu lineum, quae Balesarea ciuitate ad Anam ducitur. Haec regio hodie regnum ranata dieitur. Lusitania septentrione habet Taraconenstmini aniam, diui ama ea flumine Durio, ab occasu Oceant occiduum. meridie Anam flumen, ab ortu lineam ab Ana ad Durium ductum . Hanc regionem aliquanto maiorem fucit Strabo, Et nostra quos et M. Portuga taenim uocatur egnum nobile,cuius solertia factum est, ut ab Histania in Indiam hodie nauigetur ciuitas regia in ea es vribona, quam Plini sol ἰipponem uocat.

Taraconensis Hil nia, plus D in dupla ad priores, septentrione

oceanum

57쪽

Meanum Cantabricum,ab occasu occiduu habet Lussitania, Baetica ea Meridie mare ibericum, siue nostrum, ab ortu γrencos montes ut Galliam Halic secat amnis Iberia, i quo olim Romani instaniameia teriorem sculteriorem diu erunt. Ηec natio hodiequatuor habet reo gna, castellae, Galliciae, duarre, ac Taraconia, ab incbra Scipio num ciuitate. Praeclarifimi inviilania populiceltiberi, ac eois urbs munita, quae Romanis decem annis restitit, tandem Scipione instariore expugnata. Item Sagunthum oppidum insigni clade ubiani. bale claram e carthago noud Scipionesuperiore expugnata. Porrisiilania Romanis obstitit tu ducentis annis, sub Augusto priomum perdomita infula duae adiacent Hilbaniae Baleares maiorer minor, quae hodie etiam inde Maiorica ac Minorica uocatur Gadis in extremo ocedno Heuulisacraestem Herculis columna in Baetica, cati

niam , e duo maria Oceanum: mureno 'trum sita. Quam c. caesare T veteres omnes in partes tres diuisierunt, Aquitaniam celtiacam 'u proprie Gallica b c Belgicam. Aquitanida cellis diuiditur Garumna flumine cel a Belgis lumine Sequana, De in Belgae a

Germanis flumine Rheno Hic enim est antiquin limes Gallorum erGermanorum apud omnes authores Ars haec diuisio fuit antiquae. Augustin diae caesar Aquitanis adiecit quicquid inter Garumnum o Ligerim amnes est populoru. Tum reliquos celtes, in Gallium Lugdunensem e Narbonensem diuisit adiecta Narbonensii prouincidieteure, quam antea Romani tenuerunt, quaec hodie adhuc nomen tenet. Hunc diuisione posteriores secuti fiunt Geographi praecipue uero Ptoalemaeus Eam nos quos nunc prosequemur. Aquitania igitur habet ab occasiu oceanum Aquitanisum, septenmorier ortu Lugdunensem Gadium, flamine Ligeri discretam a me.

58쪽

ME N. GLARE ANIridie potim PFrenaeos montes,partim Narbonensem Gallidin. Lugdunensis Aseptentrione Oceani in Britannicum Oectat, ab occasu partim oceanum, partim Aquitaniam iuxta dictos limites. Ab ortu

Belgicam, diuisam ab ea flumine Sequana, i meridie Narbonensem Galliam.

Deus Belgica a Septentrione Britannicum habet oceanum, ab ocue u Lugdunensem, ab ortu Germaniam magnam, diuisam ab ea lumiune Rheno,4 meridie Narbonensem Gallium. Postremo Narbonensis Gallia a septentrione Lugdunensi de Belgica concluditur,ab occasu PFrenaeis montibus ac Aquitania, ab ortu alpi, bima meridie muri Gallico. Hic lectorem admonere uolumin, in de scriptione Galliae quod ad loca attinet pita tribuendum c. caesari, quisn Ptolemaeo. Quippe caesar regionem peragrauit ac uidit. Fui enim diligentifimmin locis describendis Caesar. Porr Ptolemaeus ii non egit ut omnia priuata loca ad amussim pingeret sed ut regionum in genereaueram phantasiam ac formam oculis sub ceret Sequaniliatur, Raurac Heluet ,Leuci, G Lingones, uiciniq populi nequaquam Belgis sunt adscribendi, sed celtis etiam 'aliter tradidit Ptolemaeus. Item Trabis, quem est Alduasdubim uocat, Arar, Rhoduim non ex eisdem montibG originem ducunt.Nec aventicum, aut ciuita Equestris,sequanorum ciuitates fiunt, etiamsi ita exhibuit nobis Ptolemaevi: sed Helvetiorum, ut de Aventico Cornelim Tacitin lib., . docet. Hoc id de ciuitate Equestri alis patet ex situ Heluetiorum, a Caesare dea scripto Gallorum omnium fortifimi uit caesar Belgae, maximae famae caelis caesa totum Galliam decennio subegit, ait Strabo Flumina Gallia habet oportunifima in utras maria, e nostrum Cr oceanum. Eam

Franci, origine Germant,magna ex parte occupaucre, praeter Belgica maritimum oram, Cr eam qua Rhenum attingit praeters Lothorinsgos, Helvetios, CT Allobrogns, qui hodie Sabaudienses dici titur . r.

hes habent principalem Lutetiam , olim Parisiorum oppidum, Cr

59쪽

GEO GRAPHIA. a Lugdunum nobili inportu Belgae hodie in Picardos, Flandros Barbatos, Hostandos diuisi sunt, σquosdam alios non ignobiles populos.

Aquitanis conte hodie nomen retinent. Celtae aut innumera nomina. Ex his multi sunt, qui Fruticis parent, funt item qui non parent.

De Germania Cap. XXVI GERmania magna ab occasu Rhenum habet assius, septen maria

trione Oceanum germanicum, i meridie flumen Danubium Europae regiones uero Rhetiam, Vindelitium, Noricum, Pannonias duas, fu, tabula periorem G inferiore. Ab ortu Vistulamflumen carpathumonte. In hac tam uasta de magna natione, ex antiqga appellatione quins, duntaxat populoru nomina mansiere Saxonu, Phriseroru rancorum, Marcomannorum C Sueuorum, Et Sueui quidem quondam ad Albim fugium habitabant, patentifima regione, ut patet apud omnes authos res caeterum strabo etiam Sueuorum ad ortu Danubi meminit i . . adfinem, ubi hodie quos manet nomen Marcomanni autem hodie vulgo Merrheniandi dicuntur Germania maximus suuim est Albis, ultra quem Romani non habuerunt impertu ait Straboli . . Maximahlua in ea Hercinia est, de qua caesir lib. 6. elegantisime disserit erquae hodie nigra 'lud dicitur, eius de caput est Bacenis aut hiua longe alia est, uidelicet non longe ab Albifluuio in Sueuis. Multi hodie piceariam uolunt quae in Turingis est. Tota hodie natio in multa regnae regulos diuisa est, non magno sius comodo Vtitur sit ferme uetere lingua Germania, excepti Bohemis, ac parte Polonia Urbes quoque in ea praeclarifimae,ut urbs Norica in umbilico prope Germaniae, Eraphordia in Tuongis, Praga in Bohemis, ratistiuia in Silo s, Lubecum in Cimbricae chersonesiis thmo C relique infinitae.

De Rhaetia, Vindelicia Norico, Pannonη duabus,

Illyri,&Dalmatia. Cap. XXVII.

Quinta RHaetia ab occasu Heluetijs, Pseptentrione Danubii Germa' Ευyopania,Obortu Lγco flumine σVindelicia, meridie alpibi. ter. hi minatur

60쪽

ΗEN GLAR PANI minatur. Haec natio non prosus ita habet apud Strabonent, qui eum ad corium se extendit. Hi Origine busti unt, ut autor est Liuita libro quinto ab urbevndita. Et lingua Thulica etiamnum apud Rhaetos manetes quanquum non incorrupta, ut idem ait Liuius ipsii in tria foedera scis sunt, licet non eo omnino tractu, quem pingit Ptolima sis. Vindelicia ab occasi L 'co C Rhaetia, sieptetrio e Danubio C Germania,ub ortu Aeno e Norico meridie item alpibus clauditur. In ea praeclarifima urbs Augusta Vindelicorum ad Lγcum amnem. Noricum ab occasi Aenum flumen e Vindeliciam a septentrione Danubium e Germaniam, ab ortu Pannoniumsuperiorem, a meridie

alpes habet. Hae duae nationes nunc nomen Bauaria habent.

Pannonia superiora occasi Noricum, septentrione Germania crDanubium, ab ortu Pannoniam inferiorem, i meridie Ithrim habet. Hodie Austria cratiria Porro in ea praeclarifima urbs Vienna. Pannonia inferiora septentrione Germanium c Danubium, ab ocae casu Pannoniamsuperiore, a meridie Liburnia mellDrim, Crabortulaχγgus Metanusta habet. Haec hodie u Vngam propemodum Illγris,qua eade Liburma num authores haec duo nomina fere conafundat .ltem Dalmatia quae inagis ad ortum ac meridiem iitolemaeo non lingulatim descripta, quanquam regionem fingularem puto,iseptentrione habent utrant Pannoniam, ab occasu Histriam, ab ortu siuperiorem Uiam, a meridie Macedoniam ac mare Hadriatica Tota hac Natio Sciduonia hodie uocatur vulgo uendentin

De Italia, Corsica, Sardinia, L Sicilia.

Ca XXVIII.

Sexta

sis sopi a cretitu Da libro It apud Ptolemaeam fiunt regiones, nuc quiniabui . O libro tu ualia peninsula ab occasi Alpium iugis terminatur, ad Varum iis flumen C Urrheno pelago, quod etiam mure Tuscuine instrum dicitur, scptentrione citeris alisi iugis, quae Rhaetia, tab