De S. Clemente papa et martyre ejusque basilica in urbe Roma libri duo. Auctore Philippo Rondinino faventino

321쪽

sub hae porticu, sicut in aliis Urbis basilicis vete

rum fuit consuetudo, primu Ordo publice poenitentiam adstabat. Horum ordines sive stationes, ut late disserit Iohannes Morinus in Commen tario de sacramento poenitentiae libro sexto eapite primo e sequentibus, quatuor erant, sentium nimirum, audientium, siabstratorum comi

sentium. Et licet Johannes Raith in scholiis ad statam sancti Climata quinque adstruat poenite tium classes, addens scilicet illam subsequestrantium, tamen Morinus unam eandemque cum illa substratorum consendit. Flentes ergo ii sunt, qui locum habent in porticu extra portam basilicae, ea ingredientibus, vel egredientibus delibus pre- eum stubsidium expostulant, a Deo peccati condonationem implorant. Hinc Iohannes Cabassutius in dissertatione decima Notitiae celesiasticae iseuli seeundi se assentiri minime posse fatetur scriptori tametsi peritissimo, Morino nempe, qui poeuitentium secundae classis hoc est audientium stationem in hae ipsi porticu locat, depellitque ab ea primam, scilicet fientium, quos ad aream sub dio vult omnino ablegatos quam Morini se tentiam ille resipuit, de ibi merito ponit fientium stationem. Dii fidium hoc opinionum aliqua ex parte componit cardinalis Bona in praelaudato libro capite decimoseptimo, necnon episcopus Saris

nullus capite octavo, qui tradunt fientium classemin

322쪽

L13Ε II. Apu IX. DR sin easu gravioris delicti sub porticum ecclesia non recipi, sed ante illam consillare in atrio aperto

coelo, quo nimirum casu non flentes vocarentur,

sed bemantes, ut etiam testis est Tertullianus in libro de pudicitia, Ancyrana synodi canonia

cimus eptimus hujus generis inter hyemantes olim erant majori excommunicatione percussi, Si ab ecclesia prorsus praecisi Pauperum quoque stati nem, qui eleemosynam adseres petebant, sub hae ipsa porticu fuisse, ne ecclesiam intrantes orantium preces turbarent, docet sanctusJohannes Chrys.-1homus in homilia vicesimaoctava Propterea Cait aute celesias mari Frum monumenta pre foribus

pauperes sedent, ut nor ex bufusmodi spectacula

multum apiamus utilitatis. UI. Pos atrium, portieum ante basilia eam unica hodie succedit porta, per quam fit imgressus ad majorem basilicae navem Basilicas antia quitus quot naves tot porta habuisse putant rerum sacrarum auctores, unam scilicet priorem de ampliorem, aliasque minores ad ejus latera, ut nimiarum viri, mulieres seorsim sacras aedes ingrede rentur Se sicut virorum portae ostiarius praeerat, ita diaeonissa demandata erat cura mulierum: hunc

enim veterum morem fuisse indicant plures Comitantini iaculo erecta basilicae, quibus quot naves, tot porta fiunt Uerum basilica caneti Clementi, etsi quot naves hodie tot portas non habeat, olim tamen

323쪽

, 8 DE BAuia 4ANCTI CLammis hibuisse eredibile existimavi, quum revera sacella, quae modo exstaut in loco, ubi minores janua esse poterant , inseriorum temporum arguant antiquitatem S. IM. Partiuna interiorum descriptio. VII. Ota ergo basilica parallelogrammi Gguram obtinet, cujus longitudo est paumorum ultra centum octogintaOcto latitudo vero centum N trium, atque omnibus Etlinteorum batalicarum partibu constat Forma ita oblonga est in modum navis, ciuemadmodum eue jubet liber secundus Constitutionum apostolicarum, quia hoc pacto, ut nota Iohannes Stephanus Durantus in libro primo capite tertio de antiquis ecclesiae ritibus, monemur nos in mundo mersari tanquam in mari, quod ventorum vi agitari atque turbari solet, nee aliteristiam in nati reetis tuto trajici

potes. VIII. Tribu distincta est navibus basilica,

quibus parva supereminent hodie eeluis pristaisma senestra latioribus hinc inde in majori navi recentiori structura reseratis. Hae naves abique ullo lapideo inire sive laqueari, juxta veterum Christianorum usum, rudi mole coinructae sunt,4 vix ullum

326쪽

L1BE II. Ap υ IX. 83 ullum inter se ordinem servant media nanque palmorum quinquagintatriam latitudinem habet, dextera, quae ad boream respicit, undeviginti, siniastra demum, qaee ad austaeum tendit igintiquinquer& reipia hanc in navibus amplitudini discrepat tiam consulto potius quam eastu observatam esse putat Clampinus, eamque alibi effiam se observasse

testatur. Columnae, quae naves formant, diversi o dinis Ee lapidis sunt duae nanque tribanae propi res ex marmore numidico, sequentes duae ex pario marmore constant quibus duae alia accedunt illiaden ex numidico, deinde duae alia ex pario pariter striatae, quarum omnium altitudo palmorum est circiter triginta. Has columnas excipiunt duae lateritia pila latitudinis palmorum decem antiqalia simis imaginibus depictae. Post pilas eodem ordine

aliae ex pario marmore adstant columnae, item duae aliae, quarum altera ex pario, altera ex numidico, hinc sequentes paria fiunt, demum ex duabus ultimis altera non apparet, quia Tuiro inclusata, altera vero ex pario etiam muro cohaeret Basidicae

pavimentum ex opere tessellato multiplici lapide permixtum affabre elaboratum est, quisvis hodie

annorum diuturnitate ex parte consectum Area

basili ea tota in eodem horiEontali plano non sistit, sed presbyterium , altare majus, e proxima parteSelevatiores sunt, ita ut ad illas per plures gradus ascendatur. Uerum tamen ut singula basilicae hujus

327쪽

18s D BasIUccsΑNcri Lmmmmonumenta luculentius pateant, tota basilica in terior distinguenda est in tres partes, quarum prima sese offert haec ipsi major navis a priori porta usque ad marmoreum septum, quam describendam aggredior.

Interlaris basilica

licae anuam tabulatum quoddam emi et a Uincentio cardinati Laureo in modum chori pro divinis ostietis aedificatum ae ludi arte depictum, ex quia hodie pendent temporis edaeitate consumti novem rubet galeri, eorum stilicet cardinalium , qui in basilica sepulti unt. Ex utraque anuae parte parieti expressae antiqua forma plures spectantur sacrarimagines, sed pene corruptae ab anno usique quadrigentesimo sextodecimo supra millesimum depictae ut ad laevam prope ostium se vidisse tradit iulinus in suo S. eodice, qui, pictoris Sassi de Cellano Egiem atque nomen vidit Paullo ultratam in ala dextera quam in sinistra bina Deiparae Virginis pristae imagines fidelium venerationi exhi-hentur quae dextrorsium spectatur, parva adposita

ara, Christum Dominum recens natum admiratur

colit, eique socius haeret sanctus Iosephu&Vir-

328쪽

LIBER II. Apu IX. 87ginis sponsusci alteraque ulterior sinistrorsiurria, circa quam multae ex voto tabulae pendent, media est inter sanctos Sebastianum c Rocchum recentiori aliquantulum ornamento distium, cui inseripta subditur epigraphes:

TRANSIT AD ME OMNES, QVI CONCUPISCITIS ME.

Medio deinde ejusdem navis pavimento marmoreae jacet cardinalis Laurei sepulcralis tabula a re i cuinornata cum stemmate pariter aereo supra quam hae leguntur notae: D. O. M. Hie Decit Vincentius Laureu Tit S. Climentis pesbter ear inalis Montis Calis nuncupatus. Obiit xi Kal. Ian. MDxCH.

Religio ministrantium insinviisdem optime de se merini ex s. pinuit. Mox alia Aloysii Guarnerit eardinalis Laurei nepotis infra accedit, cujus haec est inscriptio:

329쪽

t. spei adobsenti

Iulius Cesar Guarnerius Episcopus Campamen.

Patruus moerens P.

In pavimento itidem e dextro latere sita intere lamnio e regione sacrarii paullo super aquae benedicta sontem huiusmodi exstat epitaphium:

uodperato, Clemens, crescentius excipefan-Ferque tui mihimet auxilium jugiter. Vt te perpetuo teneam qua gaudiasemper Carrinalis ovans, me tibi consectans. X. Quid autem sacra antiquitatis linia praeserret hactenus deseripta basilicae navis, bre-yiter hie subjicere existimavi. Quamobrem pra mittendum est veteres Graecos, atque Latinos in duas tantum parte edeIesias distinguere o suevisse, in aulam scilicet sive atrium laicorum N in fanctuaritim, in quo solum consistere episcopis, presbyteris, de diaconis licebat; datae Francistus Bernardinus Ferrarius de sacris concio-

330쪽

LI3ER II. Apur IX. victus libro ettio capite quinto ex epistola Gentiani Hervet confirmat Orientales deinde mona chi coeperunt illas in tres partes dividere, narib rem stilicet addiderunt, in qua nonnulla rerum si crarum agebant. Narthex, ut Leo Allatius in epistola de narthece erudite observat, a porta .eeelesia ad minim usique intermedium sive tabuia latum pertingebat, &mediae navi sparserat, hujus altera pars a muro sive tabulato sanctuarium versus aecedebat, postrema demum marmoreum eborum , post quem erat solea, inde ancilli sanctuarii, ta bepnaculum, passopboria, atque alia insigniora ejusdem navis membra complectebatur. Idem Leo Allatius in epistola prima de templis Graecorum, narthecem animadvertit locum esse intra e eelesiam sibique arrepta occasione Theorianum explicat, qui illam extra ecclesiam locat, non quod scilicet extra

sit loeus divisius ita appellatus, sed quod ab ecclesia strictiori sensa fiumia, in qua sacerdotes ceterique elerici stationem habent, separetur, qui idcirco pro templi nomine, hoc est ante templum ab aliquiabus nuncupatur , quum revera templum non sit sed

extra circuitum & ambitum templi stricto vocabulo aecepti. Sive ut Allatius itidem in epistola de nam thecelueuienter stribit, dicitur in ecclesia nartho, quando iisdem, quibus de ecclesia, muris cireum seribitur dicitur extra, quando piis dumtaxat fidelibus ecclesia patet, nec meta infideles de improbi,

O nisi