De sanctis martyribus Johanne et Paulo, eorumque basilica in urbe Roma vetera monimenta

91쪽

- DE s. JOHANNE ET PAULO , libro primo capite septimo , cui consentit Nardinus in libro secundo capite primo Romulus suit, qui ante bellum cum Sabinis gestum, ut putavit Dionysius Halicarnasseus, seu ut Livius, Plutarchus, d Varro scripserunt, post foedus cum Tito Tatio Sabinorum rege initum, in tres eam tribus distribuit, Ramnensium scilicet Tatiensium, S Lucerum, earumque singulas in denas curias, ita quod urbs Roma in triginta curias divideretur. Harum unamquamque suum a Romulo sibi sacerdoter curionem appellatum accepisse , cumque facerdote templum Sc in templo unum plurave numina seu singulares daemones, quibus sacra facerent, in secundo libro erudite notat Dionysius. Recenti rum aliqui curias illas Christianorum paroeciis comparare selent, quae tamen comparatio non undique convenit. Nam paroeciae nostra in gremio suam sibi habent ecclesiam, at veterum curiarum templa extra curias suas in quadam Palatini collis parte exstructa suere, aut saltem invicem vicina , ubi antiquas fuisse curias Tacitus animadvertit . Quare

Nardino cum synagogis Hebraeorum potius quam nostris consevi posse paroeciis videntur Sc ut illae, ita forsan aliae curiae unum fuere aedificium in triginta sacella sive aulas distinctum aliter enim triginta distincta inter se templa, eaque ampla latum nimis in monte illo spatium occupassent, quod ip

92쪽

EORUMQUE BAsitICA oep. I. slibro se Sacra sua Cait Romulus cuique curia par-ri titus est, adsignatis in singulis diis Sc daemonibus

is quos perpetuo colerent, sumptusque in haec attriri buit ex aerario publico , quae quotieS celabrarenis tur, aderant curiae suis vicibus , epulumque dieri bus festis praebebatur curialibus, idest iis, quiis erant ejuSdem curia in aula cuique curiae pro-

is pria. Haec Dionysius. Quod nomen curia ipsi etiam templo datum fuerit non abludit a nostra loquendi consuetudine: nam mos paroecia nomen non parti tantum Urbis, sed ipsi quoque templo paroeciali tribuere blemus . Licet enim dispari undequaque ratione inter falsam Gentilium o veram

Christianorum religionem, Nardino tamen ad curiae nomen explicandum visum fuit, ut quemadmodum Romulu suos cuique curiae daemones seu deos attribuit, unde denominarentur, non aliter nostris accedere paroeciis , quibus silus cuique adsignatur titulari ex Celitum albo patronuS, unde, nomen mutuantur. Hinc ulteriori conjectura sortassis est locus ac deduci potest, sicut praecipua illa graeca templorum vocabula cole a Schnque convocationem congregationemque populi in unum ad Dei cultum significant, ita nomen illud curibe, sive ut antiqui dixere coiriae prisco Latinorum vel Etruscorum diomate similem populi conventum collectionemque significasse : praesertim quum locus, in quo senatus convocari con-1 Le-

93쪽

6 DE S IOHANNE E PAULO, sueverat, curiae vocabulum obtinuerita quia nempe utraque haec fuerunt loca, licet in diversum usum atque finem , ad conVeniendum delecta. Idipsum etiam ex Varrone de lingua latina libro quarto argui videtur , Curiae inquit duorum generum , is nam cibi sacerdotes res divinas, ut curiae ve-- teres, rubi senatus humanas, ut curia Hostilia Nec discrepat seu potius convenit aestus apud Nardinum se Curia locus esti ait ubi tantum ra-M tio sacrorum gerebatur. Curiae etiam nominanis tur, in quibus uniuscujusque partis populi Ro- , mani quid geritur, quales sunt, in quas Romulus, populum distribuit numero triginta , ut in sua, quisque curia sacra publica faceret, feriasque Ob- , servaret. Huc demum facit illud Tertulliani in Apologetico capite undequadragesimo, ibi de , conventibus Christianorum agens in suis ecclesiis , Muum probi infit quum boni coeunt, quum, pii, quum justi congregantur , non est factio diis cenda , sed curia. VI. Quamobrem quum nomen curiae pluribus commune usurpatum etiam ad populi is L . unum convocationem significandam migraverit,

hinc est Hostiliam curiam in ejusmodi sensu sumendam esse, ac propterea aedificium fuisse ad senatu conventum accomodatum, quod una cum

regia domo in monte Coelio rex Tullus, Alba diruta , exstruxit. Hoc in loco Tullum regem cum

senatu

94쪽

EORUMQUE BAS1LICA Ap. I. σπsenatu congredi consuevisse Livius ut supra testatur, ubi Tullum templum fecisse curiam tradit, hoc est, juxta Varronis explicationem, in curiam redegisse, quod nimirum senatus congressui rebusque publicis agendis accomodaverit, ac proinde , ut Livius quoque innuere videtur, curiae nomine dixerit. Quod vero Hostilia curia in hoc ipse basilicae situ condita fuerit, late perhibent ex antiquioribus Fabricius arranus de urbe Roma Raphael Volaterranus in descriptione Urbis , aliique, necnon Andreas Fulvius de antiquitatibus Urbis sequenti carminum serie, quibus summatim hactenus scripta perstringit: Martyres egregii cum Paulo dive Jobannes, Pulcra quibus posita est titulis communibus

tationdam ubi magnanimi surgebat regia Tulli, xui montem incoluit , populi que in moenibus

auxit,

Atque ubi consiliis Hostilia curia regis Clara fuit, senioque patrum , rebusque gerendis.

His consena sunt Lucii Mauri itidem de antiquit tibus Urbis Bartholomati Martiani in libro quarto capite nono Alexandri Donati in libro tertio capite duodecimo , aliorumque testimonia , cum qui

95쪽

6 DOSS. IOHANNE ET PAULO, bus tantum non satis convenit Nardinus in libro tertio capite septimo, ubi ait se nescire quo auctore, quove indicio firmatum sit Hostiliam curiam ibidem loci faisse Pulcrum enim illud de insignia

antiqui operis fragmentum, ingentesque arcus ex liburtino lapide, super quibus basilicae campanaria turris aedificata est, longa insuper substructioneta in hortum porrecti, an idipsum, ut ferunt, adhuc Hostilite curiae vestigium sint, inter scriptores agitatur opinio M plures praecipue recentiores Blonditestimonio adhaerentes, vulgari quoque suffragante

fama revera Hostiliae curiae rudera fuisse arbitrantur.

Attamen Pompeius Ugonius in libro de stationibus Urbis, aliique potius antiquum aliquod aedificium

Caesarum aetate exstructum conjectant, quum parum credibile videatur post tot iaculorum intercapedinem, to Urbis excidia, totque diversa principum imperia, qui Romae dominati sunt, hactenus Hostiliae curiae adeo integra superesse fragmenta,

nec annorum edacitate, aut direptionum furore

de medio prorsus sublata fuisse Nardinus denique

scribit nil certum antiquitatis eadem praeseserretata, quidve olim fuerint, colligi non posses quum praesertim in hoc Coelio monte, ut observat Martianus in libro primo capite nono, veterum aedificiorum ruinae ita confuse sint, ut, perpaucis certum O- , cum liceat adsignare. CA-

96쪽

Alia tetera in circumadjacentia tui basilicae sanctorum obannis in Pauli

monument .

statis monumenta, quae sanctorum Johannis c Pauli circumadjacent basilicae primum veteris aedificii sese offerunt rudera , quae pro xime haerent basilicae, necnon antiqui plures arcus, de quibus scriptorum nulli meminerunt. Conjectura tantum augurari posse existimo sanctorui Fratrum domus prisca esse vestigia, qui in hoc ipse Coelii it suas aedes habuerunt. Sequuntur prope vetusti templi reliquiae, de quo item tacent auctores . Accedit Scauri clivus ab antiqua, ut ajunt, Veteris Romae familia ita dictiis, sicut opinio est Octavit Panciroli in libro de thesauris Urbis absconditis, cujus proxima suerunt aedes, ibi nimirum positus, ubi mons Coelius in longitudinem porrectus 5 angustus Palatinum respicit, cper eundem clivum in duas dividitur partes, quo

secundum hanc basilicam ascenditur. Clivus hic;

97쪽

ro ' S.IOHANNE ET PAULO ,re Romana brente , celebris suit, ejusque meminit sanctus Pont se Gregorius Magnus in libro septimo epistoliram epistola decimatertia Candido abbati sancti Andreae inscripta , Candidum abba-- tem Cait monasterii fancti Andreae apostoliis positi in hac urbe Romana in clio Scauri: dextrorsum enim habet sancti Pontificis paternam domum, quam in coenobium sancto Andreae sacrum commutaVit , quod hodie sancti Gregorii obtinet nomen. Hanc ipsam fuisse domum vetustis. sinite Aniciorum familia , unde Gregorius Ortum duxerat, notavit Nardinus in libro quinto capite quinto eandemque alias habuisse aedes in insula Tyberina testatur illustris poeta Claudianus in panegyri de Probiniae Olybrii fratrum consulatu, quos

Aniciorum genere prognatos si nemo eruditorum ignorat. Nobili imae hujus familia dignitatem, laudes disertissime in unum collegit vir omni liberali doctrina perpolitus omnique eruditione ingularis alibi laudatus Johannes Christophorus Battellus in sua dissertatione de sarcophago marmoreo Probi Anicii, Proba Faltoniae numero quinto, quam nuper sapientum Omnium plausu typis vulgavit. II. Aquae Claudiae ductus a Nerone deinde ut tradit Frontinus in libro de aquaeductibus, arcu-bu ab illo Neronianis additos hucusque pertigissep am facit ardinus, qui eorum stagmenta, quae

98쪽

etiamnum supersunt, ultra ecclesiam sancti Stephani, quam alii Fauni , alii Claudii templum fuisse scripserunt, usque ad sanctorum Johannis Se Pauli

aedem pergere animadvertit, in cujus coenobii proxima vinea Lucius Faunus sua aetate se veteris aedificii rudera vidisse monet, in iisque icitegrum castellum quoddam aquarum, quod adhuc superstes est, cujus parietes, ut observat Martianus in libro si cundo capite decimo, sunt per ambitum latitudine pedum sex, interius vero trium, perti tectorio cras situdine digitorum pariter trium. Omnium vero concamerationum longitudo pedibus viginti ad unum constat, latitudo varia est, ut ex ejusder castelli figura, quam habet Martianus, facile deprehenditur. dipsum libro octiivo capite quarto

Nardinus repetit, ubi ait Neronianorum arcuum magnam partem continuo ferme tractu a porta

Majori usque ad sanctorum Johannis&Pauli basilicam, ut hactenus visitur, procedere, ibique sortassis in proxima vinea antiquam aquarum divisionem in Palatinum S Aventinum incepisse, quam Frontinus prope templum Claudii locavit: siquidem ex altera parte aquarum pars Aventinum Versus procurrebat super arcum, qui ardi sancti Thomae informis vocatae adhaeret, altera vero ex parte sub

sanctorum Johannis de Pauli basilicam in valle is, qua Coelium a Palatino dividit, ubi alii hodie cernuntur arcus, per quos reliqua justarn aquae pax in

99쪽

; DEIS IOHANNE ET PAULO, in Palatinum montem transmittebatur. Huic fere constna Flaminius Vacca Romanus sculptor in vulgata epistola, quam vir longe doctissimus Ber- nardus Montiauconius in Diario Italico capite decimo latinitates donavit, ubi de divortiis aquae Claudiae, ut isthic fuisse censet, verba faciens, ita Flaminii epistolam vertit: si Prope ecclesiam san- , ctae Mariae in navicula reperti sunt alburtiniis multi, qui non in opere sunt, sed incompositi., Et quia aquaeductus, qui ante sanctum Johan- D nem Lateranensem videtur, istum in locum per- , git, putarem isthic fuisse angulum, ubi in duri tus duos aquarum divortia ferent, quorur is unus in Antonianam procederet, ut testantur, literae quaedam e muro quaeductu paullum D eminentes consectae, quae tales sunt IV iana ,

is nam literae , O labefactatae sunt alius in D Palatium tendebat, ut palam est ex vestigiis

, aquaeductus interdum recurrentibuS , unde me

ri cesse erat isthic aquaeductum transversum in is via fuisse , c arcum amplum aedificatum esse D c.

III. Admonet idem Flaminius ad latus amphitheatri Titi in vinea prope basilicam plura olim

reperta fuisse liburtina marmora, gemina capitula ordine corinthio elaborata . E illis nur

Pii IV. Pontificis jussu sublatum fuit, riuum Veteres Diocletiani thermas amplissimo sumptu reparaverit,

100쪽

EORUMQUE DASILICA CAP. VII. 73raverit, atque in aedem Deipatae angelorum sacram redegerit , in media ac majori templi nave capitulo deficiente, fuit collocatum. Ibidem praeterea tradit marmoream inventam fuisse navem quadraginta palmorum longitudine, essimul egregio opere instructum fontem antiquis ornatum lapidibus, pluresque plumbeos ductuS, quae Omnia VeteriS aureae

domus rudera vulgi opinione ferebantur, quum scilicet ibidem loci ejus finem Romanae antiquitatis periti constituerent. IV. In proxima monasterii vinea amplum exstat aedificium, seu potius ingentis molis muruS, qui illam ambit ex parte orientali, Sc ab horto superiore dividit; verum auctorum nulli de Oc monumento scripserunt, unde quid olim fuerit antiquitatis, nonnisi conjecturarum ope argui Valet. Forma quippe, structum genus ac aedificii moles thermarum vestigia fuisse designant, sed cujus Imperatoris , quove tempore aedificatae, nemo nisi temere adstruere potest mox ultra basilicam mansiones Albana a Ru , Victore memoratas exstitisse putat Nardinus in libro tertio capite septimo, cui favet Donatus in libro itidem tertio capite duodecimo, ubi nunc sanctae Mariae in Dominica surgit aedes, quam vulgo in Driaca vocabant, quum nempe, ut ex actis sancti Laurentii proditum est, sancta Cyriacae fuerit domus. Verum anuinius

in descriptione Urbis longe dissentit, ibique non