Roma restituta, sive Antiquitatum romanarum compendium absolutum Ex optimus authoribus in usum studiosæ juventutis collectum

211쪽

defuisse apertius monstrabunt solertiae militaris exempla sequentia: ubi fere nullum a summis Graecorum, Romanorum aut Barbarorum Ducibus tentatum Strategema paulo memorabilibus ab iis imitatum, repetitum, & in usum suum revocatum qui quam antiquitatis gnarus desideret. I. Scoti in primo contra Brittones praelio cum Pictisbelli sociis castra jungentes, communicato consilio bellum ducere statuunt, & in regione hostili incursione vasta hostem conficere. Coilus Brittonum Rex per speculatores cauta eunctationis intellecta quinque millia hominumin loca editiora, ut ibi in in sidiis essent,praemittit: ipse reliquum exercitum recta in hostem ducere decrevir. Id scoti antevertendum rati, statuunt Brittonum castra de nocte asgredi.

Igitur eductis copiis, Scoti a fronte, Picti a rerso invasuri, ad hostem ante lucem perveniunt. Ibi Bri mnes fiducia incautos, & qui ob superiorum dierum

cunctationem hostes timere desierant adhuc semisomnes obtruncant. Cecidit cum majore parte suorum in eo tumultu Coilus ipse, regionemque in qua pugnavit de suo nomine celebrem fecit. In hoc uno i 'exemplo quatuor praecepta militaria occurrunt ob- servanda. I. Multum conducit ad summam belli motus & consilia hostium scire. 2. Explora- torum opera omnino est necessaria. 3. . Hostium spes fallendae sunt, & consilia praevenienda. q. CDPiarum

hostilium divisio est rei bene gerendae occasio Oppo

a. Reutherus Scotorum Rex optimum factu ratus est, ad Brittonem hostem incogitantem atque imparatum ducere, Sc inopinantem opprimere. P rmceptum illud utilissimum diligenter servarunt ResisScinorum & duces posteriores, qui sua sic consiliare erunt, ud hostes prius geri quam parari bellum

212쪽

STR A TE GEMATIS.Caduallus Gillum parricidam praelio profligatum, antequam copias majores colligeret, persequi, quocunque fugeret, decrevit. Id etiam utilissimum consilium ab aliis fuisse cum successu observatum plurima docent exempla.

q. Galdus, qui primus Regum Scotorum signa cum Romanis contulit, Julii Agricolae Romani legionem unam si in tripartito in nostem ducebat) de nocte aggressus, caesis vitilibus, paulum abfuit quin castra

Caperet.

. Scoti Sc Picti seditione laborantia Romanorum castra infestarunt, cumque, absente Agricola, nec parem ducem, nec eandem disciplina mapud Romanos sensissent, occasioni non defuerunt. 6.. Ethodius Rex Infula nos pacis turbatores ita afflixit, ut scum viribus minus possentὶ quo loci commoditate tutiores essent, in vallem rupibus praeruptis undique cinctam, in quam unus angultus serebat aditus, se conjecerint. Ethodius loci vitio perspecto , custodiis ad idoneos exitus dispositis, fossam & vallum ante fauces objecit: atque ita ad extremam omnium rerum penuriam eos perduxit, ut malis coacti tandem sui arbitrium Regi permitterent. 7.. Regnante Donaldo primo , qui Regum Scotorum primus Christianos ritus receperat, Scoti a Sevexo Imperatore gravissime amicti, neque ausi adversus tantam multitudinem aciem instruere, pecorum praedam aliis atque aliis locis objiciebant , ut ea illecebra Romanos longius ab exercitu digressos conficerent et

qui sic insidiis excepti, insolitisque imbribus amicti, re itineribus fessi cum sequi non possent, a familiaribus , ne in hostium potestatem venirent, passim occidebantur.

. s. Regnante Fergusio secundo rei Scoticae restitutore , in bello contra Romanos & Brittones Severi

vallumpraesidiis firmantes, Scoti celeritate & labo-

213쪽

rum tolerantia superiores, multitudine tamen & o bus hosti impares decreverunt praeliis abstinere, Cre- lbris incursionibus hostem vexare , . sumtoam r2i nondum adultis viribus in discrimen unius certaminis On committere. Verum ubi Romanos e Britannia labscessisse nunciatum est mutata sententia toti S V1rI-bus in unum collectis, vallum militari tantulo operaeonstructum, & segniter a Brittonibus custoditum diruunt. Inde liberiore jam populatione agrum ultra vallum, quem ob hominum Inopiam tenere non poterant, ad multa millia Bririonibus inutilem reddiderunt. Princeps in munitione diruenda Gr'mus, qui milite navibus trans vallum exposito custodes incautos Oppressit, ac suis aditum patefecit. 9. Maximianus Romanae legionis Praefectus cum auxiliis Brittonum, in praelio cum Scotis & Pictis commisio cohortes aliquot circummisit,qaae pugnantium terga caederent. Scolorum aliquot manipuli in medio deprehensi, cum orbem pugnando se defenderent, majore hostium parte in eos versat pii quidem universi occidione occin : sed eorum calamitaS caeteris ad dilabendum spatium dedit. TO. Eugenius secundus in praelio contra Brittones, i eum post longam dimicationem Scotorum dextrum cornu inclinare inciperet, jam omnibus alias subsidxis

in pugnam promotis,cohortem ad impedimenta relictam In aciem duxit, Ab iis adhuc integris Brittones loco moti: atque initium victoriae fuit ab ea parte , unde cladem & perniciem formidaverant. Illius aciei sertunam caeteri Brittones secuti terga verterunt. II. Aidanus contra Northumbros & Pictos se Brittonibus conjunxit. Ambo exercitus, viribus in unum coactis, cum in valle angusta Annandiae consedissent,. hostes obsessis saucibus eorum eXIlIQImminebant. At illi, communitis castris, ut manebrium speciem praeberent, nocte recedente mari S aettu

214쪽

STRA TE GEMATI s. i 87 per nota inter instabiles arenas vada in Cumbriam, ac deinde Northumbriam duxerunt, eda populatione quacunque ierant f cta. 12. Regnante Solvathio Donaldus Banus Insulanus a Cullano Argatheliorum Praesecto in saltum ;qui unum modo exitum habebat, compulsus, cum suis frustra erumpere tentantibus periit, nulla superstite relicto. . .

13. Kennethus secundus belli in Pictos cupidus

Cum paucos in conventu suae sententiae fautores Invenisset, primores gentis ad coenam vocat et & cum in multam noctem convivium sui stet extractum, in aula

Cmnes pernoctant, quod eo facilius iis fuit, quod majorum instituto humi cubarent, in spatiosa domo ut quisque poterant compositi , substratis tantum frondibus aut herba. Ibi juvenem sibi propinquum Rex subornat, ut piscium exuviis smaxime generis asellorum) a siccatis vento piscibus detractis indutus, noctu ingressus voce per longum canalem emisesa, ut longius ad aures perferretur, velut coelitus demissus eos ad bellum horretur. Ad hanc vocem humana sui rum ipsis visum est in augustiorem proceres subito expergefacti, Plerique etiam attoniti, cum fulgor argenteus e eellibus piscium in semisomnes Oculos incurreret aciemque hebetaret, stupor: Vehementissimo capti sunt universi, cum & oculos species insolita, & animos occulta quaedam religio percelleret. Illud etiam admirationem non modice au it, quod nuncius persona reliquoque ornatu detracto, cum se per exitum occultum momento temporis e conspectu subduxisset, evanuisse est visus. Mane cum rumor ad Regem permanasset, multi-γue omnia sui fit in in majus augerent, nec ipse dinmutaret similem sibi speciem per quietem Obvers tam, omnium decreto bellum, tanquam Deo auctorea gerendum decςrcitu

215쪽

1 . Hiberni ad Bani fluminis pam locis, ut vide batur, satis tutis bina castra communierant, eo consilio ut impetum Gregorii Scolorum Regis mora elu derent, & inopia commeatuum e solo peregrino δίpervastato eum abigerent. Et Gregorius id ipsum agi, suspicatus, partem exercitus noctu clam misit, quae tumulum editiorem supra hostium caput occupares. Ex eo tumulo postridi cum incalesceret pugna,magnae saxorum moles devolutae multos in castris obtriverunt: reliquis tantum injecerunt pavori S, ut ordine

nullo, quo quisque poterat, diffugerent.1 s. Gregorius, fusis in suo solo Hibernis, agrum sine noxa transivit. Ea re effectam est ut major pars se Regis Uementiae permittere, quam vim experiri mallet. 16. Kennethus tertius Rex optimus furta, caedes, latrocinia coercere, & veterem disciplinam revocare constituens, id experiundo dissicilius opinione invenit, quod magna pars nobilitatis aut ipsa scelerum sibi conscia poenas timeret, aut cum facinorofis illigata propinquitatibus esset: Cumque in ius vocati alii in alias regiones fugerent. Rex re dissimulata, i per otium rem cum iis quos fidos sibi rebatur, communicavit ; optimum factu visum est ut proximo anno conventum totius nobilitatis haberet, tanquam de rebus ad universos pertinentibus acturus: ibi capita factionum sine tumultu posse capi: illos in custodiam abditos posse per amicos & clientes curare, ut facinorosi ad Regem adducantur. Id consilium placuit, & paucis creditum ac silentio usque ad conven-

tum tectum successit.

I7. In celebri contra Danos prae Ito ad Loncartem vicum commissio, Scoti in trepidam fuga χ- luti terga dederant. Colebat sorte agrum propin quum per quem fugiebant, homo plebeius cognomento Haius cum duobus una filiis: qui cum cor-

216쪽

poris animique viribus magnis essent, nec minore in patriam charitate, pater iugo, filii, quod cuique in promptu fuit pro armis accepto , ubi densissimum

fugientium agmen conspexerunt, obviam loco angu-

sto profecti, primum conviciis, deinde minis fugientes sistere conantur. His ubi nihil proficiunt, proximos seriunt: se quoque vociferanteS adversus fugiem e tes, Danos futuros. Ad haec timidiores consistunt. Fortiores qui non tam metu, quam turba suorum a repti terga verterant, ad eos se aggregant, clamantes auxilium adesse. Ita totum agmen in hostem conve

tunt: & Danos non minus trepida quam ipsi venerant 'fuga retro ad suos compellunt. Ad hanc Danorum trepidationem Agasones, & imbellis agrestium tu ba, sublato clamore, speciem novi exercituS praebue- .re. Ea reS tantum animi Scotis, & sormidinis D nisattulit, ut alteros de salute desperantes erexerit, alte- ris prosperata victoria certam calamitatem attulerit. . Laeta victoria parta est. Hajus in omnium ore erat.

multi homines honesti testificabantur se vidisse, quacunque ille cum liberis impressionem secisset, ibi

nostrorum ordines restitutos , & hostilem aciem v 1 ut ruina impulsam. Omnes denique uno ore praedam, victoriam, f mam, salutem se iis debere fatebantur. Illi e plebe in ordinem nobilium relati, ante annos jam plus minuS sepsingentOS. IS. Kennethus Mil columbi frater contra Constan- .i vinum Calvum pro jure fratris armis contendens, Cum inferiornumero esset, rem consilio juvit, ita acie structa, ut solem & ventum a tergo haberet, latera quoad poterat flumine muniret et nam ad Almonis Ostia pugnatum est in ea res praecipue ei victoriam dedit. Nam Constantiniani multitudine freti cum acri- . ter in praelium ruissent, praeter incommodum solis' adversi, procella statim coorta tantum pulveris in ora Oculosque ingessit, ut Constantini milites vix

217쪽

attollere vultus in hostem possent. In utroque exercitu strages ingens facta: & duces ipsi congressi mutuis

vulneribus alter alterum Consecerunt.

19. Scoti, duce Milcolumbo secundo Rege, ad bmrthilacum contra Danos pugnantes, loco moti, in antiquum, quod a tergo erat, praesidium pulsi erant. Ibi vallo, & sosia, & arborui coflcaedibus circumdati in angusto loco aequata fronte hostibus restiterunt. Quosdam eorum velut parta victoria incautius invectos circumvenerunt, caeso inter hos uno e Ducibus Eneco. Ea res ut Danos ad pugnam segniores secit, ita Scotis pene profligatis alacritatem addidit. Ig1tur pene momento temporis Dani fugiunt, Scoti fugientibus instant, victoria potiuntur.eto. Milcolumbus contra Canutum ducens Suen nis Dani filium, nondum ex superioribus praeliis suorum viribus resectis, rem aleae fortunae committere non est ausus, optimum factu ratus hostem populatione prohibere, ac levibus certaminibus fatigare, sperans fore ut brevi in alieno agro cladibus belli vastato, ac iam pene deserto rerum omnium inopia laboraret. Id conlilium cum per aliquot dies fuisset secutus, evenit, ut hoste cognito Scoti suis viribus minus diinderent, atque urerque exercitus prope pari inopia premeretur. Igitur omnibus signum pugnor serociter flagitantibus, ac ni daretur, prae se ferentibus Imperatorum injussu pugnaturos, Milcolumbus suos In aciem educit. Commissa pugna, ira & desperatione ultima certatum est. Victoria penes Scotos fuit. 2I. Duncanus Rex a Nomegis Berthae obsessus , subiiciente Banchone ut arte vires juvaret, hoc strategemate usus est. Simulat1 deditione, quam hostis ab ultima desperatione proseqam putavit, missi nuncii cum liberis mandatis, qui in scribendis conditionibus tempus tererent. Hi ut ampliorem beneficentiae speciem adjicerent, Regem assirmant, dum le-

218쪽

ges pacis darentur earum rerum,quarum non magnam copiam intelligeret apud Norvegos esse affatim in castra missurum. Id vero munus non tam beneficentia Scotorum, penuriaNOrveborum secit gratum,quam

quod existimarent fractis ferocibus animis jam debellatum esse. Missa magna vis panis, & vini tum o 'Vite, tum ex ordeo consecti, ac succo insecti herbae Cujusdam veneficae, cujus magna copia passim in Scotia nascitur: vulgo Solanum somniferum Vocant. . Hac herba cum omnia insecta essent, qui comine tus in castra vehebant, nequa doli subesset suspicio, Praegustabant, Danosque magnis poculis invitabant ad bibendum. Idem quoque Sueno ipse benevolentiae significandae causa, ut illis nationibus mos est, faciebat. Duncanus qui futurum sciret, ut vis po-rionis una cum somno visceribus conciperetur, jam Nacbethum tum suis non longe Regis jussa expecta tibus, per aversam ab hoste portam summo silentio

in urbem receperat: compertoque per exploratores somno & vino graves jacere hostes, Banchonem iti- nerum aditusque in castra gnarum, caeteris in insidiis CollocatiS, cum parte majore exercitus mittit. Is ingressus castra, sublato clamore magno, opinione sua Omnia negligentiora invenit. Pauci tumultu excitati Cum velut amentes temere discurrerent, ab obviis caeduntur et reliquis sere mors cum somno continuata

est. y .

21. Milcolumbi tertii milites adversus Mactectum in arce Dunsinana inclusum contendentes,seo des Virentes galeis omnies apposuerunt, triumphantiumque magis quam ad pugnam progredientium specie agmen incedebat. Ea perterritus hostium fiducia Μacbethus confestim in fugam se dedit: milites ejus a duce deserti Milcolumbo se dediderunt. 23. Macdutas in rebelles a Rege Milcolumbo missus, cum ad Marriae fines venisset, Marrianis pecu-

219쪽

niam, ne fines eorum ingrederetur, pollicentibus, multitudinem hostium veritus, rem simulatione tran actionis conditionibus serendis suspendit, donec Rex ipse majoribus cum copiis advenit. 24. In eadem expeditione ventum est ad Sparam, omnium Scotiae fluminum rapidissimum. Rex ibi tantum hostium numerum , quantum ex illis regionibus cogo posse nunquam creaidisset, in ultiore ripa ad transitum prohibendum stare conspicatus, Signifero cunctante numen ingredi, signum ei ablatum Alexandro Carroni Equiti notae sortitudinis dedit: posterisque ejus is honos habitus, ut regium in bello ve illum serrent: ipsi pro Carrone postea cognomen Scrii hi gero positum. Rex flumen ingreditur: hoc audaciae miraculo hostes perculsi conditiones laeti acceperunt. Id ipsum eventu etiam simili, ad eundem amnem aliquanto post, tentavit Alexander cognomento Acer adversus conjuratos fugientes , qui cum ad Sparam amnem constitissent, ac freti rapiditate fluminis transitu Regem prohibere conarentur, Rex suis retentus, quod, aestu maris allabente, inpe meabilis videretur amnis, ipse primus calcaribus equo subditis, caeteris , ne Regem in tanto eericulo desererent, sequentibus, ad hostem ire pergit. Verum ut dixi in a suis retentus Alexandro Carroni A lexandri superioris filio partem exercitus dedit, qui subito cum suis amnem ingressus audaciae miraculo adeo conterruit hostes, ut passim in sugam statim se con icerent. Multi inter fugiendum caeli: Principes eorum Vel tum capti, vel postea ad Regem adducti

laqueo strangulati.

et s. Anno Christi I 3or. regnante Balliodo: Valla florente, Angli ad Roslinum trifariam, ut latius popularentur,. divisi eastrae posuerant. Ioannes Cuminius & Joannes Fraserius, collectis ad octo millia hominum, ad hostem ducunt. Prima Anglorum. castra

220쪽

castra subito adventu Scotorum sunt oppressa, magna caede facta: qui evaserunt, in proxima castra tumultum pertulere. Ibi ad arma trepide clamatum, & pro se quisque alius alium hortari ad opem suis ferendam. Sed cum serum auxilium esse sensissent, ad vindictam se comparant. Atrox, ut inter feroces victoria& cupiditate ultionis incensos, fit conflictus: tandem fusis fugatisque Anglis, victoria quidem nec incruenta tamen cessit Scotis. Interea tertia acies, quae longius Tetenderat, adveniens trepidationem Scotis injecit : plerique enim vulnerati, ac major pars duplicis pugnae laboribus fatigati videbant in certamine m ni festum periculum, in fuga certum exitium sibi im- minere. Tandem ducum jussu caesis captivis , ne Omnibus in hostem intentis a tergo insurgerent, ministros suos caesorum spoliis armant, & majoris e ercitus speciem hostibus praebent. Praelio inito acri ver utrinque certatur. C tim aliquamdiu anceps pugna fuisset, Scoti adhortationibus ducum, duplici que victoriae memoria revocata, viribus resumpti' tanto impetu incurrunt in hostem, ut Angli turbatis Ordinibus terga verterent. Pugnatum est 6. Cal. Mart. Fuit haec victoria clarissima tribus exercitibus eodem die ab uno victis. 26. Clarissimus Vallas in toto armorum cursu hac potissimum servabat. I. Ipse semper ad praelium primus, ab eodem ultimus redibat. 2. Hostium ducena Praecipue petebat. 3. Nullius unquam rei quam sanguinis suorum parcus eorum semper saluti studiosissime consulebat. 4. Insidiosas foeminarum & dona ferentium illecebras summopere cavebat. s. Foeminis, pueris & Sacerdotibus ubique parcebat. 6. Nunquam induci potuit ut Anglo cuiquam aut in praelio Parceret, aut in otio cretderet, quin pactis etiam Aratis induciis intentus in omnes illorum motus i

cumberet. Ictus scilicet sapuit. 7. Otii α desidiae