장음표시 사용
241쪽
isa. Ioannes Cockburnus notae domi forisque r-titudinis vir in Gallia militans, dum ipse cum exigua equitum manu ab hostibus longe pluribus petitus jam prope circumveniretur , & neque pugnandi neque fugiendi esset locus, ille se suosque praesenti consilio ab imminente interitu liberavit. Erat enim in propinquo pons, qua unica iis sugiendi, aut hostibus f quendi via patebat. Ille suis trans pontem praemissis , yissoque ut eum cum equo recenti parato ad ulterio- . rem pontis finem aliquis expectaret, in medio ponte descendens equum suum transfodit Hostes quam poterant intento gradu sequentes ad medium pontem perveniunt. Ibi feroces equi conspecto in angustiis hii generis cadavere conterriti, & re subita conste nati nulla vi cogi poterant ut transirent, donec quidam caute descendentes transfossi equi cadaver e loco moverent, & extra transeuntium equorum conspectum ponerent. Interea dum haec fiunt, Cockburno satis amplum fugae spatium datum est. Haec pauca strategematum exempla instituto no- stro lassiciant: caetera persequi dissicile, omnia in
242쪽
C A P. I. Udi vel a sedis ex Asia transvenis, vela Ludo sive Lusu appellati, sunt celebritates publicae, quae vel placandae Deum irae, veI pro salute populi, vel gratiae ejus demerendae causa, Vel ad eum voluptate demulsum in ossicio continendum editae atque institutae. Horum alii cuna Tnea a Trojanis, alii a Graecis, alii, ut dictum, a Lydis, alii ab aliis populis Romam transtati ; alii a Romanis ipsis additi fuerunt. Romanorum Ludi sunt vel privati, vel publicuPrivati Rom. Ludi fuerunt.
Ι belli cujusdam simulacrum & imago. Latro, nes a Graeco servire , olim mpellati omnes promiscue sive milites conductitii, seu Principum stipatores et quanquam Varro quasi Laterones dictos contendat, quod Principibus ad latera semper essent; vel quod ad insidias laterent ; vel denique, 'od latus ferro armatum haberent. Hujus appellationis locuples nobis author est Plautus in mi. Glor. Palamedes Nauplii filius in obsidione Trojana, ut
243쪽
milites in officio contineat, illud ludicrae dimicationis genus excogitavit. Frequentissimus ejus usus apud priscos , creberrima apud authores mentio , Scenicos praecipue. Est hic idem Scacchi Ludus hodie in Europa frequentissime usurpatus : quo victi censentur, cum Regi nullus patet effugii locus, unde& ludo nomen: nam Hebraeis Sacb est vallavit, Mmath vel meth mortuus est ; ut & periculum Regi Mmors intentetur. Voluit antiquitas hunc ludum esse recreationem a seriis studiis, licet contrarium experiantur quicunque eo se exercent: & Jacobus Rex Britanniarum Augustissimus in Basilico Doro penitus ejus usum filio interdicit, quod attentius multo im- plicetur eo animus quam studiis etiam acrioribus. i
v Undem plane ludum significant: Graecis, quibus
idem etiam in usu. Aωναλ . Tali, quia sex angulos habebant, Seniones dicti Senio etiam est felix
jactus senarii:ὶ utiTesserae a Graeco τεσσερον Ionice proquatuor,quia quatuor tantum habebant Graece κάβοι appellatae sunt, Latine quaterniones. Inter Iudendum tesseris tribus, Talis quatuor utebantur. In Talis quatuor numeri designabantur, Unio, Temnio, stuaternis, & Senio. Unio ex reliquo numero
quinque detrahebat: & ideo Persio Sal. 3. appellatur damnosa Canicula. Senio est numerus seu jactus felix: ab eodem ibid. dicitur dexter Senio, quia lucrum se- .rebat. Ex quatuor Talis diversas species vel omnes
humeros referentibus exurgebat Henus jactus omnium selicissimus, in quo etiam Canis vel Unitas lias semper damnosa proderat. Quidam jactium Batalicum & Herculeum cum Venere, Vulturium a
244쪽
rem cum Cane eundem faciunt, alii dubitant. Id tamen Omnibus liquet, iactus hos infelices fuisse, felices illos. Et ideo infelicibus maligna &infausta nomina induntur animalium rapacium. Ludentes ad fraudem cavendam Talos conjiciebant in Fritillum Vel, ut aliter appellatur, Fimum, Pyrgum; Turriiaculam, Orcam, Pyxidem corneam in dictum a fritinnire tinnula & arsuta voce hirundinum, propter strepitum quem faciebant Tali eburnei aut e ligustro in orca moti , & in tabulam emissi. Romani omnis artatis hoc ludo utebantur: Graeci vix senes, quibus Cognomentum 'Aςγγαλiζων puerile & in contumelia habebatur. ,
I Teuth, ex Asia in Graeciam ,
& e Graecia in Italiam transiit semper infamis h bata, & cujus quanto quis doctior, tanto nequior Imendaciorum omnium & perjuriorum mater, & ex aliena concupiscentia sua prodigens ' furto & latrocinio ab Aristotele comparatur: legibus Rom. penitus anterdtista suit, nisi in Saturnalibus. Alea pro quolibet ludo in quo Fortuna & Casus dominantur ν accipitur, adeoque etiam pro Tesseris & Talis. Et quia Casus in Aleae certamine multum pollet, quae cunque Incertis casibus subiacent, Aleae commissa, ut quae certa & secura casus, extra Aleam posita
245쪽
LAudatissimum exercitamenti gentis semper habitum , viris convenientissimum, communi gen-
tium usu probatum, utroque etiam iure Civili & Canonico receptum , non senum tamen sed iuventina nonico receptuma
consuevit esse ad vires exercendas, firmandas probandas: quo nomine digna visa eli ut de illa dili e-rerent Medici &Ρhilosophi. Pila duplex : Paganica a Paetis seu Villis, in quibus aut primus, aut certe frequentior ejus usuS: & Trigonalis, propter angulos Dicimus pila ludere, pilam jacere, mittere, emittere, dimittere, contramitere, In adversum lacere exuellere, ludere expulsim, factim, datatim I de re' Plaut. Curc. Act. p. - S. nus: Datores dicebantur qui niam dabant. P attorer, ut faciebant, i. e. qui feriebant & ludebant, quique factiones erant divisi, i. e, quod nos dicere solemur , .n partes . Genera autem ludendi videntur fuisse datatim, raptim expulsim. Et Philosophi & Princi-γο pila delectati sunt. C L p. VI.zemathlum, sive auinquertium.
Elebre apud Graecos, etiam olim exercitium, insunt quinque illa certamina , Discus, Saltus , castur, cursus, Lucta. Ludiones etiam dicti Pen-rathii & Quinquertiones. Erat Senatus consulto Cautum, ne quis nul his ludis pecuniam luderet. De carteria quod satis, in Militia supra habuimus. De Disco & Castu pauca hic subnectemus.
246쪽
castus. A Caedendo, quem alii jaculationem appeIIant:
alii pugillatum , fuit cerramen factum clavis. ferreis pilas plumbeas loris bubulis appensas habent, bus, quibus se certantes mutuo petebant, ut pulchro ostendit Virg. lib. s. Obstupvore animi: tantorum ingentia septem Terga boum, plumbo insuto, ferroque rizebant Et deinceps. In Gymnicis sive Athleticis hisce ludis omnibus nudi, subligaria tantum induti, oleoqua uncti certabant. 2
Volubili rotunditate in solo jactabatur. Alalain
dus Polluce auctore fiebat, ut juvenes in gemi- nas divisi turmas intra lineas seu metas Consisterent, Harpastoque posito in medio, quisque contenderet, ut intra gyrum alteriuslineae immitteretur et quod fi
FUit instar pilae aeneae, quae brachiorum viribus
excepta & in altum missa exercebat corpora ani-mOSque, ita ut, quantum quisque viribus praestaret, maxime eniteret: namque is sortior & praecipuo r bore habebatur, qui illam ultra signatum scopum .
247쪽
Contingeret, victores erante Alex. ab Alexand. --mal. dierum lib; S, cap. D.
A Graeco salio, exant pondera quibus ad
saltum se librare solebant, circuli scilicet non exacte rotundi, Oblongiores, in quibus digiti inseri possent, Veluti per amenta clypeorum, quoS fmilibus brachiis rotabant: & nunc iactando, nunc rota do ludus committebatur: ibid. Elex.
C A P. XI. zotaurus vel Petaurum.
Carculas erat quem intactium certantes tranSVOl bant.& ab eo Petauristae appellabantur, vel Petauristarii, derivatione Graeca, quod quasi in aere Volitent. De eo sic Scaliger : Rota in sublimi posita a duobus versabatur, alter superne, alter inferne nitebatur: ita fiebat ut alternis dejectis, nunc pende---τent, nunc erecti sederent: per eandem rotam etiam Corpora subjecta contento saltu trajiciebant.
DE quo Plaut. Rudent. Ea. 3. Soen. 4. erat pila grandis suspensa, quam pugnis insectabantur pucigiles ut Author est Turnebus. Ludus hic remissior ignavior habitus: eo enim senes imbelli aetate luaderesesiuam. Alex. ubi supra. Haec de4udisv1rili
248쪽
A Gitabant pueri divinantes, par esset numerus
nucum manibus comprehensarum , an impar. Et prout conjecisset, ita victor aut superatus erat. Hinc nuces relinqueret est relinquere puerilia. C A P. XIV.
Trochus sive Turbo.QVomam e buxo factus, volubile buxum Poetis appellatus, nemini non est notus ante Alpha αurra. De quo pulchre Virg. lib. 7. AEneid. C A P XV. Mirare digitis. 1LUsus genus quoddam, quod adhuc apud Italos
durat, & inde ad nos etiam transvit, ut repente porrectis digitis certantium uterque numerum divinet : ejus meminit Cicero lib. a. de Divinatione. Vide Erasmi adagium , Dignus quicum in tenebris mices , i. e. vir certissima fide, qui nec in tenebris fallere
vult. Adagium ab hoc iuru derivatum est. Sic de ludis privati S.
249쪽
CA P. XVI. De Ludis publicis Rom.
Os edebant vel Reges, vel Consules & PMω- ta res , vel Ridiles plebeii, vel AEdiles Curules, vel peratores. Funebres autem Ludos curabant &exhibebant illi qui proxidii definctorum, in quorum honorem ludi celebrantur haeredes suerunt: quanquam & h1 aliquando ab AEdilibus curati fuerunt: Ludorum praecipue Gladiatoriorum spectaculum munus proprie appellatum fuit, vel quia populo gratis daretur ; vel ab ossicio, qui ossicium se mortuis facere arbitrabantur. Is qui praebebat munerarius di-GIS, etiam munerator, Dominus Ludi, item Editor ; & res ipsa Editiones. Ludorum duplex divisio: nam a forma sunt vel Circenses, qui inCirco; vel Scenici, qui in scena, i. e. umbra agerentur. A fine alii sunt Sacri, alii Funebres, alii Votivi, alii Ludicri, sive exercitatio
De Circo ct ludis Circensibus. Q Ui Graecis Olympici, Romanis Circenses ludi
fuerunt. In Elide enim juxta fluminis ripam, angino tramite, altero latere urgente flumine, altero 'Positis gladiis, ut utrinque praesenS exitium enet,
250쪽
bigarum cursu certabatur , dimicatione perniciosa adeo, ut intra praescriptum illaS coercere necesse so- , rer: unde Circenses di isti. Romam deinde translati eximie culti celebratique sunt. Primum in Insula Tiberina, nullo ad id certo constituto loco, sed ab
altera parte 'liberis pro meta erat, ab altera enses ponebantur. Postea tamen metae gladiorum loco fixae . erant, cum ludis certus locus assignatus esset Circus Maximus a Tarq . Prisco quinto Rom. Re-
ge, inter Palatinum & Adventinum montes primum . extructus , spectaculis designatus locus suit, qui po- stea aedificiorum magnitudine & aulico apparatu praecipuus semper exhibendis ludis est habitus. Praeter hunc Circum etiam alii progressu temporis 'sunt extructi; nec Romae tantum, sed&alibi, ut
Constantinopoli, Mediolani. circus autem dictus est, vel quod ibi fierent ludi in circuitu, & quod circum mera ferretur pompa, α
equi currerent: vel, ut nonnulli volunt, a Circe V nefica Solis filia: nam Circus Soli principaliter con-
secratur. Opus hoc procedente tempore numeran-
dum erat inter spectacula totius urbis pulcherrima. Longitudo enim ejus trium stadiorum cum dimidio: latitudo quatuor jugerum: a duobus majoribus lateribus, & uno minore cingebatur Euripo qui aquas reciperet, decemPedali profunditate sinus & latitudines: post Euripum extructae erant triporticus, ubi erant sedilia gradatim scandentia, sicut in Theatris. Forma erat amphitheatralis& ovalis , octo stam .diorum amplitudine, capiens centum quinquaginta millia hominum. In altero minore latere erant forni- Cati carcereS, unde emitterentur equi ad cursum, &serae ad yenationem. Externe ambit Circum simplex contecta porticus, quam spectatores intrant & ascendunt per officinas singulas, ut nulla confusio oriatur . inter tot hominum millia i am venientia tum disce- 4 dentia. -