장음표시 사용
31쪽
- De Literis Numeralibus Romanorum. O Mnis Numerus apud Latinos septem literis absolvitur; quae ob id Numerales appellari solent. Hae seetem literae sunt Μ. D. C. L. X. V. I.' Quae, quo scribuntur ordine, illum Astrologis decantatismum & mirabilem diruim annum I 666. quo haec doceri coepta sunt, nescio qui exhibeant det Deus
augurium. Harum literarum treS prioreS majoreS n meros indicantes rationem usus sui certam habenr: non item quatuor posteriores. Μ. enim mille denotat: D. dimidium mille, seu quingentar C. Centum ; prima scilicet litera capitali pro tota voce posita: L. quinquaginta: X decem:'V. quinque: I. unum; sed ob rationem nimis incertam. Variatharum literarum usus pro Vario quem obtinent loco in numeris describendis e. g. Μ C. mille & centum ;CΜ. nongenta tantum indicant: DC. sexcentum, C D. quadringenta tantum significant: LX. sexa- ginta; XL. quadraginta tantum: XI. undecim; IX, novem: VI. sex ; IV. quatuor tantum deno tant. Quos nonnulli nimis scioli, literarum numeralium sensus nescio quos Cabalisticos essingunt, & figmenta omnia inde excusa nos prorsus ridemus, rejicimus, & nihili putamus. Erastra igitur sunt illi qui literas numerales adeo superstitiose observarunt, ac si personae aut res quaevis numeralibus nominis sui literis descripta haberent sua fata. Sic de annis componendis, computandis, denotandis. Sequuntur MenseS.
32쪽
MEnses a metiendo dicti, quod metiantur annum , ex instituto Romuli decem tantum fuere: quorum hic ordo erat. Primus erat Martius ; deinde Aprilis, Maius, Junius, Quintilis, Sextilis, September, October, November, December. Isis Numa Pompilius duos alios adjecit , ut duodecim Menses essent, Januarium videlicet & Februarium. fanuarius a Iano Deo dictus: Ruod sicut Ianus est bifrons, & praeterita & futura videt, ita hic men sis respiciat ad finem transacti anni, & principium suturi. Ut Romulus vir bellicosus & Martis filius Martium caeteris mensibus praeposuit, sic Numa Pomp. pacis studiosus, & Cives a re bellica ad agriculturam & vitam mansuetam transdere Cupiens, Ianuario principem locum assignavit, in honorem lani, ut qui civilis vitae ac terrae colendae quam belli tuerit studiosior. Vel annum ab hoc mense incepit Numa ad naturae potius ordinem respiciens: cum post Brumam Sol progrediendi fine facto convertatur , & ad nos cursum reflectat, ac quasi de noVo cum sum suum incipiat: optimum judicavit, idem anni quod Solis esse principium : cui sententiae accedit
Bruma nori prima es vclcris crite novi ma Solis: Principium capiunt Phoebus 9 annus idem. Unde liquet, cum ratione & natura rerum optim ε convenire initium anni factum a Januario, ut nobis in usu est; quod alii ad extremum usque Μartium rejiciunt, ut Angli vicini, qua ratione viderint ipsi. Hic mensis in Junonis tutela erat. Februarius, a Romulo praeteritus, & a Numa ad-
33쪽
ditus, nomen habet a Februo lustrationum Deo, Cui a Numa erat dicatus. Necesse erat eo mense Civitarem lustrari: quo statuit ut Justa Diis Manibus solverentur. Tradunt nonnulli hunc mensem primitus fuisse totius anni ultimum, sed non satis id probant. Solus hic mensis habet dies pares a constitutione Numae: vel, ut uniVersa putatio totiuS anni impar fieret, quod alioqui factum non fuisset, si hic etiam mensis imparem dierum numerum obtinuisset: putabant veteres, pro sua superstitione, numerum imparem
gratiorem diis: unde dictum illud. s --- numero Deus. impare gaudet.
Hunc numerum tam in anno , quam in singulis mensibus voluerunt: quod in Februario,. Propter rationem ante dictam, fieri non potuit. Erat hic mensis intercalationi destinatus, & ideo Intercalaris dictus: qua de re prius. Fuit autem in tutela Neptuni . Martius, quondam primus, nunc tertius mensis ordine, sic dictus 'Μarte, quod is erat Romuli pater,& quod multa erat illius gentis in re militari alacritas. Fuit hic in tutela Mi RerVV- ' .
Aprilis, quasi Aperilis, quod ver omnia aperiri fuit
Majus, ut quidam volunt, a Majoribus populi,
ut & Junius a Iunioribus, post factam populi di visi
nem a Romulo . Vel a magnitudine & majestate Jo- . Vis, ,qRi Z.Tusculanis vocgbatur Deus Majus. V ela Maja Vulcani uxore cui Sacra fieri solebant Calendis Maiis. Vel a Maja Mercurii matre , quod hoc mense Mercatores omnes Majae pariter Mercurioque sacrificabant: sed contendunt alii hanc Μajam , cui mense Majo res divina celebratur , Terram esse, hoCnomen adeptam a magnitudine , sicut & Mater m-gna in sacris vocatur. Testatur Festus hunc mensem in compluribus Civitatibus fuisse ante urbem condi-
. tam. Est qui appellationem deducit a veteri Cimbri-
34쪽
Cavoce Mar, sive Maii, qua omnis viror plantarum
significatur, quod hoc mense omnia vireant & Boreant. Fuit hic mensis in tutela Apollinis. Juniin, dictus aut ex parte populi, ut supra, aut quas Junonius, nam aeces Junoni Monetae Cal. Juniis dedicata est: vel a Junio Bruto primo Consuae, quod hoc mense l. e. Cal. Juniis pullo Tarquinio sa-Crum Carnae Deae in Coelio monte voti reus fecerit. Fuit hic mensis in tutela Mercurii. suintilis , quod a Martio quintus esset, hoc nomen retinuit etiam tum, cum Numa Pomp. reliquis decem mensibus a Romulo institutis duos alios anuarium rig. & Februarium addidisset, & Januarius primus anni mensis esset. Postremis temporibus icem
mensis Julius appellatus est a C. Julio Caes. qui eo
mense natus serebatur. Fuit in tutela Iovis. Sextila . a Martio sextus, postea Augusto Imperante in ipsius honorem, Augustus est appellatus. Hoc nomen cum alii Septembri, quo mense Augustus erat natus, indere vellent, ipse sextilem praetulit, quod eo mense primum Consul factus, ac eo multis magnis praeliis victoria potitus esset. Hic in Cereris
September didius quod septimus esset a Martio: quemadmodum testatur Varro menses reliquos a Junio ad Decembrem usque a numero dictos. Septem ber autem dicitur non tantum quod a Martio septimuS numeretur, Verumetiam ob imbrium frequentiam, & aeris turbationem, quae sub initium At tumni accidere plerunque solet ; haud aliter ac reli qui menses ad finem usque anni suas appellationes amtiquitus nacti sunt. Hic mensis in Vulcani tutela fuit. October appellationem habens, ut suppa, in Mart November in Dianae.. Decρmber in Vestae tutela fuit.
35쪽
Ihil nobis cum die Astronomorum Naturali, & - Artificiali: sed agendum est de Civili, qui est spatiiun 14. horarum apud Romanos pertingens a media nocte ad proximam mediam. De Diei Romani partibus primo dicendum est: deinde de dierum differentiis. 'Diei partes primum duae apud RomanoS erant, . Antemeridiem & postmeridiem. Alii postea eumdem inquatuor partes, sicut &noctem similiter, di- .viserunt.:. id quod testatur similitudo illa militaris, cum dicitur vigilia Ι. 2. 3. q. Tandem vero plura. Diei tempora & notata, & propriis discreta nominibus, quae apud Veteres Poetas passim scripta in-Veniuntur. . Sunt numero sedecim. I. Dicebatur media nox. 2. Mediae noctita inclinatio, vel de media,
nocte. 3. Gallicinium, si ve Galli cantus. 4. Conticinium , quod tum & galli conticescerent & homines etiam quiescerent: secundum illud Virgilii:
..-i,- - -, suadsitque cadentia sidera somnos.
s. Diluculum, . cum incipit dign0sci dies. C: Mane, eum est dies clarus: dictas autem. est Mane, aut quod ab inferioribus locis i. e. a manibuS exordium Jucis emergeret ue aut ab omine boni. nominis, quod Lanuvini mane pro bono dixerint: aut, quod malumus, a manando, 'uod tum manet dies ab Oriente V. TempuS antemeridianum. St. Meridies, quae ipsa est media diei parsi, & tum etiam merus est dieS. Tζmpus pomeridianum. Io. Solis occasus, sive suprema tempestas, hoc est, novissimum diei tempus. II. Vespera, a stella Ueneris quae Graecis dic tur appellata, quod tum appareat illa.
36쪽
Ι. COMPENDIUM ABSOLUTUM. III a. Crepusculum, sic sorte appellatum, quod res
incertae creperae dicantur: noctis an diei tempus sit incertum est. 13. Prima fax, quod lumina tum accendebantur. Livius appellat Dimas tenebras: ΗΟ-rat. nima inmina: uven . Lucernas. 14. Concubia nox, cum itum est cubitum. I . Intempesta nox, i. e. . multa nox, quia tum intempestivum est
agere : alii balentium noctis appellarunt, a
siletur. 16. Inclinatio ad mediam noctem. Sic de . diei partibuS. Dierum Genera & Differentiae plurimae fuerunt. lDies alii Festi, alii Profesti, alii Intercisi. Festidicebantur, qui Diis dicati erant: Profesti, qui Hominibus ad rem privatam & publicam administrandam concessi: profesti dicti, ut Festo placet, quod procul sint a Religione Numinis divini. Intercisi erant Deorum Hominumque communes: quibusdam i j enim illorum horis fas erat, quibusdam nod fas erat Arjus dicere. ' HFesti dies dividuntur in Sacrificia, Epulas, Ludos, . Ferias. Sic & profesti, in Fastos, Comitiales, Comperendinos, Statos, & Praeliares. Sacrificia iuvi, cum sacrificia Diis offeruntur. Dpulae , cum Dii divinis epulationibus celebrantur. Ludi, cum ludi in Deorum honorem aguntur. Feriar, 'cum seriae aguntur. Feriae sunt vel publicae vel privarae. Feriae publicae sunt quadruplices, Stativae scilicet, Conceptivae, Imperativae, & Nundinae. Feriae Stativae sunt universi populi communes, certis constitutis diebus & mensibus, & in Fastis, statis
Conceptivae sunt quae quotannis a Magistratibus vel Sacerdotibus concipiuntur in dies vel certos vel
37쪽
ra ANT IMITATUM ROMANA Ru MNundinae sunt Paganorum, i. e. rusticorum, quibus conveniunt, uegotiis propriis vel mercibus prO-
Feriae privatae sunt vel propriae semiliarum , ut semiliae Gaudiae, Iuliae, &c. vel singulorum hominum: ut nytalium , fulgurum susceptiones, funerum, atque
Fasti sunt quibus licet Praetori fari tria verba solennia juris, Det, Dico,& Eddico: quibus contrariis tNefasti, cum haec solennia verba Praetori non liceres fari. Comi tiales, quibus liceat populo suffragiis agere. Comperendini, quibus vadimonium licet dicere. Stati , qui judicii causa cum peregrino instituuntur. Praeliares erant, quibus fas erat res repetere vel hostem lacςssere. Ut diebus Fastis Nefasti, sic praeliaribus non praeliares erant oppositi. .
computatione. Diomani ex ordinatione Romuli singulos menses disti ibuprunt in partes, scilicet Castendas, Nonari Idus. 'Calendae sunt primus cujuscunque mensis dies, dictae a Ierbo Graeco , i. e. voco, quo etiam prisci Latini frequenter usi sunt. &ideo dictae, quod hi , diebus ejus mensisNonae a Pontificibus calentur quintanae ne an septimanae sint futurae. . Nonae appellatae sunt, quod abiaeo die ad Idus non vem putentus dies, inclusive scilicet sive, quod Nonae semper sint ncmus ab Idibus dies. Idus habent vaesam & incertam nimis appellatio nis rationem. Vel enim vocabula Tusco sic appellantur , apud quos idem dies Itis Meellabatur: vel a
38쪽
verbo Graeco Lδω, i. e. video, ut Idus sit quasi Vidus, quod eo die.plenam speciem Luna demonstrat; vel ab Etrusca voce Iduare i. e. dividere; quia Ddus mensem dividunt , & plerunque in medium i
Ad computationem Calendarum. recte instituendam Tria tantum notanda sunt. Not. I. Hanc computationem esse retrogradam nam ad Calendas mensis sequentis reseruntur omnes, mensis antece- i
dentis dies post Idus; ab Idibus retro imus ad Nonas; 'a Nonis ad Calendast 2: Not. Quod quisque mensis diebus constet: nempe, Aprilis, Junius, September, November 3o: caeteri 3 I. praeter unicum Februm. rium qui 28; praeterquam quod anno bissextili unum intercalet diem , qui conficit et p. 3. Not. Quot quis que mensis Idus habeat & Nonas quod hi docent versiculi. Maius sev Nonas , october, fulius'Marr . Quatuor at reliqui. Dabit 'diu quilibet octo. Sit hujus computationis exemplum hoc. Calendarmatae sunt primus inji dies: tricesimus primus sive tulimus Maii dies est di Cal. Iunii, sive pridie Cal .. Junii. Ultimus Cal. Iunii , est postridie Idus Majas i. e. dies I 6. Idus Μaji sunt eiusdies I S., Decimus Quartus est secundus sive pridie Iduum: octavus sive ultimus Iduum Maii est postridie Nonas, sive dies Octavus. Νο- Μati sunt eius dies 7. Secundus sive pridie Nonarum est 6. ejus dies: Sextus sive ultimus Nonarum Μaji est postridie Cal. Μaii; sive dies z. Est igitur dies et s. Ianuarii squo haec scripta)eX c putatione Calendarit s. Cal. Febr. Et de Calla
39쪽
De Roma.UM is fundamenta jecit Romulus II. Cal. Mart. inter secundam & tertiam horam ejus diei ; anno qui supra. Dies ille patriae natalis habebatur ridcirco eo die sine sanguine sacrificabant, & pastores
in agris Palilia celebrabant, unde Poeta, Urbi festus erat , dix/re Palilia patres :Hic primin caepit moenibus esse dies. . . Coepit primum Roma in monte Palatino extrui: cui deinceps adjecti sunt alii sex montes, in quibus montibus sita Roma Septicollis dicitur. Unde Ovi Trist. lib. I. Eleg. Sed quae de septem totum circum spicis orbem Montibus , imperii Roma Deilmque locus. Hi septem montes sunt Palatinus, Capitolinus, . Quirinalis, Coelius, Esquilinus, Aventinus, Viminalis. In monte Palatino posita semper erat imperii Romani sedes, quae ab hoc monte Palatium appel. lata est: hinc aedificia quaevis magnifica Palatia dicuntur. Erat in hoc monte Asylum sive locus perfugii r cujusmodi in multis aliis gentibus fuisse etiam legimus: unde ortae sententiar, Ad te tanquam ad ylum: Ad te tanquam ad aram confugimus. Huic Asylo simile est apud nos perfugium in Palatio regio concessum, non quibusvis facinorosis deterius peccantibus, sed tantum decoctoribus aere alieno obrutis, ad tempus. Μons Capitolinus, a Capitolio sic dictus, Vocabatur etiam Tarpeius, & Saturni mons. Erat in hoc monte Tarpeio rupes Ta peia, praeruptus &proje-etiasse. locus, unde facinoros praecipitari solebant:
cui similis erat locus Romae dictus Gemoniae Scalae:
40쪽
unde ad steatas Gemonias mitteare , est Gpitis damnare ut praecipitetur. Innitebatur huic monti Capitolium Romanum, quod, perinde ac ipse mons, nomen habet a capite Toli ex hoc monte effosso dum fund menta Arci jaciebantur. De caeteris montibus nihil insigne notandum est. Unde nomina ducant, prolixum magis quam utile, & uix operae pretium erit dicere. Septem praedictis montibus, a quibus utpote insignioribus, Roma Septicollis dicitur, adiecti sunt alii
tres montes minoris notae, viz collis Hortulorum, mons Aureus, & mons Vaticanus : quorum ultimus
celeberrima totius Europae Bibliotheca Vaticana. Pontificis Romani clarus est. Sic de urbe.
C A P. X. De Fopulo Romano. P spuit m Romanum quod attinet, is ex multis gentibus congregatus sub Romulo in unum coa-lliit. Huius populi variae institutae divisiones a Romulo & deinceps di quarum nos praecipuas attinge
D. Ρonuli Romani divisio suit in Senatores & Plebeios. Plebeii tunc temporis censebantur praeter Senatores , alii omnes. Senatores dicebantur etiam Patres , Parroni, & Ρatricii. Senatores & Patres dicebantur , Ob aetatem. gravitatem, & curam p0puli paternam: eandem etiam ob causam dicebantur Pa-xroni. Patricii proprie sunt Senatorum filii, seni viri Senatoribus oriundi & Parentibus Senatoriis prognati. Senatores a Romulo primum electi erant in tum centum: &propterea calceum gerebant dimudiatis lunulis ornatum; est enim lunula dimidiata Ccentenarii nota. Centum hi a Romulo delecti Sen