Quaestionum Ovidianarum capita duo ..

11쪽

LDe fabulis et inmetamorphosibus et in Fastis

diversum in modum narratiS.

De fontibus, quibus usus sit vidius in componendis 4ibris superstitibus, saepius atque in diversissimas partes est disputatum ata, ut etiam nunc maxime inter se dissentiant viri docti hac in quaestione, quam excutere in primis est difficillimum, quod non satis habebat poeta Sulmonensis singulas tabularum formas, ut eas aut ipse animo conceperat aut in iontibus invenerat, Xplicare, sed Saepissime narrationibus suis alias aliunde petitas inserere solebat. Vel praecipue Ovidius fabularum formis maxime variis undecunque conquisitis, quae ad suum consilium aptissimae videbantur, vel inter se coniunxit, vel diversissimas contaminavit permulta ex libidine mutans, exornans, nonnulla ex sua ipsius inventione addens secundum naturam atque indolem librorum, quo forte compoSuit. Ρraeterea poetam permultis locis sui ipsius imitatorem fuisse docuerunt nos singulorum aut versuum aut Verborum similitudines conferentes et ingeriei et uene- burgius.' Attamen saepius accidit, ut poeta eandem fabulam retractans vel iisdem fere verbis usu compluribus locis a se ipso discreparet, qua de re iam est disputatum

3 Antonius ingerie, victin seis Herhalmis au seinmmo ovem undisi charitigen remischen ichtran. lib. Ι- ΙΙΙ, Oeniponte 1869 1872.' Albertus ueneburg, De Ovidio sui imitatore Diss. Regi- monti 1888.' Gualtarius Krassowsky, vidius quomodo in iisdem sabulis enarrandis a se ipso discrepuerit. Diss. Regimoni. 1897.

12쪽

libello neque omnes recenseantur diversitates, quod intra mihi erit demonstrandum, et auctor de cauSis, quibuSCommotus poeta Sulmonensis modo hanc modo illam fabulae formam protulisse videatur, et quanti sit hae res ad explorandos vidi fontes perpaucis tantum diSSeruerit, ad eius explicationes saepius mihi redeundum erit, qu niam mihi proposui hoc in capite examinare fabulaS, quaStractavit poeta aliter in Fastis aliter in MetamorphosibuS,

quos libros praeclarissimos atque elegantissimos materia inter se simillimos esse ConStat. Quarum diversitatum primum eas contemplar Constitui, quae plurimae inveniuntur in narratione de raptu et reditu Proserpinae, quam in utroque opere eXpOSuit

poeta. Fast. IV 17 sqq. - et V 41 sqq. Neque enim in ulla alia fabula et in Fastis et in elamorphosibus

prolata totiens a se ipso Nasonem discrepaSSe, quamquam iisdem fere verbis usus est, videbimus, quo ut quaeStio

de poetae fontibus hac in duplici fabulae narratione adhibitis magna atque difficillima sit, ilicitur. Quibus de fontibus iam est disputatum a Foerstero ,

et amrasso Shio l. c. p. b.). Itaque quod neutri equidem assentiri possum, primum cum his mihi res erit. Foersterus enim bis eandem fabulam explicasse Nasonem praete mittit, atque alterius operis verba perquirens alteriuS neglegit; cumque ita explicationes poetae nonnullis locis inter Se cohaerere non curet, ex duobus diversissimis iontibus sumpsisse eum fabulas contendit. Quam Foersterirationem falsam esse puto; nam si eadem materia apud eundem poetam bis explicata legitur, in primis quaerendii est, ni fallor, quidnam impediat, ne unum tantumiontem esse adhibitum censeamus; quod ad examinandum duas illas narrationes comparare opus est. Sed hac de re nihil FoersteruS. y Richardus Foerster, tib und uia et de Proserpina Stutgardiae 874.

13쪽

Κrassowskius autem de fabuli agens, quae, quamquam ab vidi alio loco aliter enarrentur, tamen ad eundem fontem possint reduci, luculentum exemplum praebere obtinet fabulam, quae ad raptum et reditum Ρr serpinae pertineat. Quod ad demonstrandum satis habet destinare, quibus rebus inter se discrepent narrationes Ovidii atque declarare, qua de causa modo hanc modo illam fabulae formam adhibuerit poeta. Quibus paucis expositis ita censet Qua de causa nihil nos imperi , -- minus tintim fansum fontem ab Ovidio adhibitum esse cen-SEamus, ut modo in Mesamorphosibus modo in Fastis hic aliquid mi ferri, illic insereret, sicut natura atque indoles utriusque libri flosceret. Quae sufficere mihi non videntur; nam si scribit rassowskius poetam hic aliquid omisisse illic inseruisse, praecipue ad demonstrandum, qualem fontem secutus sit vidius, perquirendum est, quidnam omisisse et quidnam inseruisse videatur poeta. Nam nulla nisi hac ratione utrum re vera poeta unum ansum fontem sit

Secutus necne decernere OS OSSe enSeo.

Primum igitur, quibusnam consentiant utriusque libri narrationes contemplabor. Et in Fastis et inmetamorphosibus haec leguntur: Proserpinam apud Hennam cum comitibus flores legentem allutone curru esse raptam. Fast. IV 420 sqq.

Cererem toto in orbe terrarum quaesivisse filiam; quam ut et noctu posset invenire, ab Aetna flammiferas incendisse pinus. Fast. IV 491 sqq. - et V 438 sqq.). Cererem raptori nomen expertam cum Iove questameSSe quem ut repeteret Caelum Proserpina imperasse; sed cum iam apud inferos cibos filia attigisset, ut ex menses apud superos totidemque apud interos viveret esse

diiudicatum Fast. IV 587 sqq. - et V 509 sqq.).

In primis notabile est omnes has tabulae partes, quibus consentit utraque narratio, pertinere ad raptum et reditum ipsum roserpinae, non ad illas fabulas, quae

14쪽

huic narrationi in utroque libro sunt adiunctae. Itaque in relatione ipsius raptus et reditus nulla nisi hac unare poetam sibi repugnare existimo, quod in Fastis de filiae raptore Ceres certior fit a Sole, inmetamorphosibus ab Arethusa nympha. Sed cum rassowskius alias praeterea discrepantias

exstare arbitretur, de hac re nonnulla verba oportet faciam.

In Fastis haec explicantur Iuppiter a Cerere auxilio vocatus se filiae reditum effecturum pollicetur. Quem ad perficiendum ercurius ad inferos mittitur. Fast. IV

Tartara iussus adit sumptis caducifer alis, Speque redit citius visaque certa refert. Rapta tribus, dixit, solvit ieiunia granis nica quae lento cortice poma tegunt. Longe alis'. contendit rassowskius. Ovidius rem narrat in Metamorrisoribus Usaa, quo loco dicis Ascalaphum Proserpinam denum vidisse idque indicasse hoc modo

. . . at Cereri Certum est educere natam.

Non ita fata sinunt, quoniam ieiunia virgo Solverat et, cultis dum simplex errat in hortis, Ρuniceum curva decerpserat arbore pomum Sumptaque pallenti septem de cortice grana ΡreSSerat ore suo. Soliisque ex omnibus illud Ascalaphus sidit. Quas utriusque libri explicationes inter se discrepare iudicat Κrassowskius; nam verbis visaque ceria refert, quae in Fastis legimus, nihil aliud dici nisi ercurium, quae ipse apud inferos vidisset, retulisse recte ei ZimmermannuSexplicasse videtur in libello, quo de raptu et reditu Proserpinae fabulas inter se comparavit.' Contra in Μetamorphosibus poetam narrare haec vidisse Ascalaphum Attamen omnino non hoc modo res se habere mihi

' rogr. Lingen 1882 cf. quae dicit Krasso fhius i. C. p. 7.

15쪽

videtur; nam optime Fastorum verba cum etamorphoseon explicatione possunt coniungi hac ratione: Mercurius refert ea, quae certa sunt, quod is Sunt et idcirco, quod visa sunt, Ceres minime potest dubitare. Praeterea iam aliam repugnantiam inveniri Κrasso s-kius putat, quam neque ipsam probare OSSum. Contendit enim poetam Cererem ipsam ad filiam descendentem in animo habuisse, cum dicat in Metamorphosibus v. 33: at Cereri certum est educere natam. Et ut huic sententiae fidem faciat, addit etiam alios poetas Cererem ad inferos descendentem descripsisse. Quibus nihil posse demonstrari contendo, nam alii poetae omnino alia hac de fabula tradiderunt. Ovidium autem hoc loco aliam fabulae formam Spectare iam inde apparere puto, quod roserpinam Ascalaphum punivisse narrat Nam si Ascalaphus ipsi Cereri haec nuntiasset, futurum fuisse ut ea ipsa eum mutaret, non Proserpina, mihi verisimillimum videtur. Ita autem, cui nuntiasset Ascalaphus, poeta omisit, sed tantum scripsit

Vidit et indicio reditum crudelis ademit Itaque hoc modo optime utriusque libri narrationes contineri puto Mercurius ad lutonem missus roserpinam grana illa unica comedisse comperit. - Ascalaphus antea haec viderat et indicaverat. - Itaque roserpina irata, quod Ascalaphi sermone a reditu prohibetur, eum in bubonem mutat Poeta quidem haec inmetamorphosibus, illa in Fastis explicavit, Sed discrepantiam hac ratione exstare mihi persuadere non OSSum.

At profecto alia re hoc loco sibi repugnat poeta, quod in Fastis tribus, in Metamorphosibus septem graniSPunicis Proserpinam fruitam esse explicat quae poetae errore esSe orta rassowskius censet Sed vidium, quem

16쪽

sine dubio alteram narrationem componentem alteram inspexisse intra videbimus, ita errasse equidem non puto nam cum poetam libenter fabulas variasse nemo ignoret, etiam hoc loco eum consulto varios numeros tradidisse

Μulto mirabilius est, quod in Fastis poeta Solem in elamorphosibus Arethusam raptoris indices reddidit et assentior rassowskio, qui Arethusam Nasonem induxisse censet, ut ad mutationem narrandam facultatem sibi pararet. Etiam me haec adducere non possunt, ut duos fontes hanc ad narrationem componendam vidium esse secutum censeam. Sed ad haec postea redeam. Nunc accedamu ad ea, quae re vera demonstrare mihi videntur poetam unum eundemque fontem ad tabulam de raptu et reditu ipsam explicandam adhibuisse. Primum in memoriam revocanda sunt, quae collegit Lueneburgius i. c. p. 77 verba, quibus usus est vidius in utraque narratione ita, ut poetam alteram fabulam referentem alteram respexisse appareat

Μet V 394 395: Dumque puellari studio calathosque sinumque Implet, Fast IV 435 436 Haec implet lento calathos e vimine nexoSHae gremium, laxos degravat illa sinus. Μet V 26:Verum amor est Neque erit nobis gener ille pudendi. Fast. IV 597 598: Iuppiter hanc lenit, factumque excusat amore. Nec gener est nobis ille pudendus ait. Μet V 53 4536: Non ita fata sinunt, quoniam ieiunia virgo Solverat et cultis dum simplex errat in hortis

Puniceum curva decerpserat arbore Omum.

17쪽

Quod rapta feremuS, Dummodo reddat eam, neque enim praedone marito Filia digna tua S . . .

At meque Persephones digna est praedone marito Nec gener hoc nobis more parandus erat Verum impune ierat, nos haec patiemur inultae

Reddat . . . .

Praeterea utriusque libri narrationes unam alteri Supplemento esse his apparebit: Inmetamorphosibus verbose describitur locus, quo

rapta sit Proserpina Met V 385 sqq.), in Fastis breviter Fast. IV 25 sqq.). Flores, quos collegerit roserpina, in Metamorphosibus Met V 391 sqq. paucis, in Fastis Fast. IV 29 sqq. copiosius enumerantur. Quae verbis multiSexplicantur de Proserpinae trepidatione in Metamorpho-sibus Met V 396 sqq.), in Fastis FasL IV 47 sq. paucis repetuntur. Inmetamorphosibus Μet V 402 sqq. accurate Plutonis iter enarratur, in Fastis tantum legimus IV 449i: Panditur interea Diti via Loca, quae ViSerit Ceres, copiose in Fastis Fast. IV 4b7 sqq. enumerat poeta, inmetamorphosibus scribit V

Quas dea per terra et quas erraverit undaSDicere longa mora est quaerenti defuit orbiS. Quae omnia ut suspicemur efficiunt vidium ex eodem fonte rutriusque libri descriptionem χε raptu et reditu

18쪽

hausisse. Sed plus iam his ex explicationibus efficere

audacius esse mihi videtur. Tamen rassowskius Contendit Oua de causa nihil nos impedis, quominus unum Iansum sonum ab Ovidio adhibitam esse censeam . . . . Cur autem fons ueris, nobis i orum es Tamen dubifari non 'o es , qui in numero Alexandrinorum poetarum fueris. Quid Cur in numero Alexandrinorum De hac re ne unum quidem verbum rassowskius. Quonam tandem modo omnino poeta fuit Priusquam haec, quae rassoWS-kius, contendere possumus, respiciendae sunt, ni fallor,

tabulae, quas inseruit Ovidius utrique explicationi, quoniam praetermittere non licet nihil adhuc nos nisi id esse consecutos vidium, quomodo Proserpina apud Hennam rapta a matre quaeSita sit et quomodo Iuppiter a Cerere auxilio vocatus litem diiudicaverit, in utroque libro similiter parvisque intercedentibus discrepantiis explicare ut eundem

fontem eum esse secutum verisimile sit. Neque vero

iam his potest demonstrari certum aliquem poetam iuisse Nasonis fontem; nam sine dubio etiam mythographus quilibet argumentum tale componere potuit. Itaque, Si omneS, quae insertae leguntur, fabulas Nasonem aliunde sumpsisse censendum SSet, ego poetam aliquem fuisse vidi fontem non obtinerem. Qua de cauSa nunc inquirendum esse puto, quas fabulas aliunde addidisse ovidium verisimile sit. Haec ut perspicere OSSimuS, primum demonstrare conabor, quibus hae fabulae dissentiant; quod etiam rassowskio non erat praetermittendum eo magis, quod omnes locos, ubi sibi repugnasset poeta, colligere sibi propoSuerat. In Fastis initio expositionis commemoratur Plutonem ΡrOSerpinam eo tempore rapuisse, quo ad Arethusam

visendam afuerit mater Fast. IV 23 sq.):

Frigida caelestum matre Arethusa Vocaret. Venerat ad sacras et dea flava dapes.

Ceres igitur ab Arethusa rediens filiam raptam esse comperit. Sed haec omnino discrepant cum iis quae in

19쪽

Metamorphosibus legimus, ubi Arethusa est Cereri ignotissima ostendunt haec Metamorphoseon versus V 493-505 et in primis v. 573 sq. ubi Arethusa deae se peregrinam esse in Sicilia ortam in Achaia nuntiat et alia huiusmodi. Quam discrepantiam hoc modo declarari posse puto Ovidius in primo fonte legit apud Arethusam

Cererem fuisse. Nam ipsum eum haec finxisse ut censeamuS, CauSa non adest. Quae Arethusae mentio eum Metamorphoseon libros componentem commovit, ut mut tionem eius narraret quam quo magi coniungeret Cum Proserpinae fabula, non solem, Se nympham raptorem indicasse finxit. Deinde ut suo more fabulam repetens variaret, in Fastis primarii narratione de Cerere apud Arethusam commorante SuS St. Haec consideratio magnam utilitatem nostrae rei

assert, quod primum praebet exemplum poetam inmetamorphosibus narrationi de raptu aliunde aliam fabulam

Sed etiam aliam diversitatem rassowskius non animadvertit In Fastis IV 559-560 Ceres Triptolemum muneratur haec locuta: Iste quidem mortalis erit et primus arabit Et seret et culta praemia tollet humo. Hoc igitur loco poeta illos sequitur, qui antea agriculturam hominibus ignotam fuisse tradiderunt.

Contra in Metamorphosibus haec legimus V 47 sq.):

. . . terra tamen increpat omnes, Ingratasque vocat nec frugum munere diguas, Trinacriani ante alia . . . . . . . . ergo illic Saeva vertentia glaebas Fregit aratra manu

arvaque iussit Fallere depositum vitiataque semina iecit. Fertilitas terrae latum vulgata per orbem

20쪽

Lassa iacet primis segetes moriuntur in herbi S. Hanc Μetamorphoseon descriptionem cum Fastorum verbis discrepare nemo non intelleget. raeterea ΚraSSowS-hium effugit Triptolemum alium laborem subire iii Fastis alium inmetamorphosibus. Nam in Fastis legimus IV

Iste quidem mortalis erit et primus arabit etC.

At in Metamorphosibus narrat poeta V 45 sq. : Atque levem currum Tritonida misit in urbem Triptolemo, partimque rudi data semina iussit Spargeres humo, partim post tempora longa

recultae.

Etiam his verbis vidium sibi ipsi repugnare Perspicuum est. Sed quo in libro auctoris vestigia presserit, nunc perquirendum erit. In Fastis riptolemum primum de agriculturae donum accepisse narratur in explicatione errorum Cereris, quae apud Celeum pastorem devertens Τriptolemum muneratur, ut gratiam referret pro hospitio, postquam antea a matre stulte pia prohibita est, ne immortalem eum redderet optime haec omnia cohaerent cum antecedentibus, qua de causa poetam in Fastis non aliunde inseruisse fabulam verisimile est. Aliter inmetamorphosibns, ubi poeta sine dubio ea, quae discrepant cum Fastorum descriptione, narravit, ut causam afferret ad inducendam Arethusam, quam a dea petivisse finxit, ne longius immerito vexaret terram Arethusae autem fabulam aliunde additam esse supra vidimus itaque verisimillimum esse apparet etiam haec de agricultura verba in Metamorphosibus aliunde sumpSiSSe Oetam, quod apud Ovidium, quem tanta libertate materiam consilio Suo aptasse constat, non est mirabile. Ita iam duobus Μetamorphoseon locis fontem eum mutasse invenimuS, cum in Fastis eum idem fecisse nullum indicium adsit. Quam ob rem, quoniam raptum et reditum roserpinae tractantem Masonem rim utroque libro eundem fontem