Enchiridion historiae ecclesiasticae universae : ad recognitam et auctam editionem neerlandicam alteram in latinum sermonem versum

331쪽

124. Errores reliqui. 3235'. Joannes Puppe de Och ), natus ineunte saeculo XV, videtur scientiis fuisse imbutus apud fratres vitae communis et alibi. Eum fuisse Superiorem in domo fratrum ardervici, non Satis Compertum St. Anno Circiter 1460 Condidit eChliniae monasterium Thabor pro monialibuS, quod gubernavit Sque ad obitum 147 5). Opus eju princeps inscribitur Liber de libertate christiana ).

Injuria inter praeformatore reformationi nUmeratu eSt. Nec probari PoteSt, eum S. Scripturam unicum revelationi fontem

declarasse ). Quae docuit de justificatione, eadem Sunt quae solebant tradi medii aevi aetate. Erravit in quibusdam Negavit

enim epiSCopum altiori ordini eSSe quam reSbyterum, Vo-Cavitque eum rimum infer areS putavit Vota religiosorum non Obligatoria SSe, negavitque Statum religiOSum erui ΟSSO

S. Scriptura. 6'. Minus reCte etiam Joannes esse Gansiori inter Praeformatore reformationi adscriptu fuit. Ab amici Suis appellabatur lux mundi, ab adversariis magiSfer contradictionum Natus anno Circiter 1420 Groningae, studuit litteris primum in patria, deinde Zwollae apud fratre vitae communiS, et Superioribus Scientiis Coloniae, LOVanii, Parisiis Romae, BaSileae, Hei-delbergi et Aduardi. Quae Scripsit, fere omnia SCetig Sunt. Opus ejus fortasse princeps eSSelii farrago St, Cui OStea Lutherus addidit praefationem β). Liget Saeptu minUS ACCU- rate Cogitata Sua verbi reddiderit, et sententii Basileensibus et Constantiensibu adhaeserit, non tamen fuit veri nomini haereticuS. InSeCtabatur Suae aetati abusuS, multaeque ipsi tributae Sententiae dubiae sunt aut non accurate Sati expoSitae. Jam'

anno 1528 videra Joanne Faber esse lium articulis SD in Luthero discrepare Docebat humanum arbitrium

- Habet enim sententias hujus modi: Sensu litterae Conform S. . . non Stpro vero tenendus si determinationi Ecclesiae obviare manifeste reperitur. Nam EccleSiae auctoritas Si maxima auctoritas. . . Si non crederem EccleSiae non

Crederem Evangelio ... Liber de libertate Christ. I, 4. cf. Clemen, p. 20 Sq. murtini commentatio historico-theol de esseti Gansforti cum vitatum meritis, Trajecti ad Rhenum 1831. Monographia a Frie icis, Regensburg

1862. si opera, ed. Groningae 1614.

332쪽

3a Periodus Tertia Caput Secundum.

esse liberum, hominis justificationem ad mentem Ecclesiae,

SACramenta ePtem, Purgatorium, et Cultum B. ariae Virginis.

7'. Referri huc etiam possunt Nicotaus Russ, Rostockien Sis, qui libro suo De triplici funiculo I non solum impugnavit ordinem monachalem, Sod etiam ierarChiam, indulgentia et Cultum SanCtorum et Joannes Bolim de Niciashauseri ) vir Vehementer fanaticus, qui sermonibus seditiosis invehebatur in Clerum et ab episcopo wirceburgens Capitis damnatus est 14T6). Inmodandia vixit, anno CirCiter I 45O, EpomartemenSiS, Sarior quidam praedicandi cupiduS. Nicolau de in arden Sacerdo et magiSter artium, Cum multi alii faciu est ju Sectator et amicus. Vocati in judicium inquisitionis Ultra jectinae, retraC-tarunt e ore SUOS, morti metu. Docebant Sanguinem, hi 4 Livina nullam habere, hoStiam post ConSecrationem non SSe niSi Panem Sacrum, miSSAS Pro defuncti eSSe inaneS E in eodem

anno PeSte abreptu est, N ii Odi uri videtur fidem inquisitioni

8'. Alius in Hollandia haereticus suit Nermanus de Rijswη ' .

De Cuju Vita, antequam ComprehenSuS St, nihil innotuit. Ex haeretica ejus doctrina patefit, eum institutione Scholari fuisse imbutum. ComprehenSuS, anno 1502 a Joanne de mmmi em, fratrum praedicatorum UurajectenSium Priore errore SUOS ConfeSSUS St. E quibus patet eum omnino a Christianismo cleScivi SSe. Docebat enim, mundum SSe aeternUm, CreationiS narrationem SSe Commentum , MOSi fatui ' non SSe infernum neque CaelUm, animam Cum Corpore mori AriStotelem et Aver-roem ad Uerum maxime propinquasse, mi an uis suisse mminem ,maleSanum V et , fatuum PhantaStam , qui mundum ni- VerSum PervertiSSet ChriStianismum mendaCem SSe, non minUSquani Vetu et Novum Testamentum Quum de Omma tenmorti Sententiam tuliSSet, revocavit errore Hermanu et ad PerPetua incula damnatus est. At e muStodia elaPSUS, multoS' Ed Neror Rostoc 1886.

VI ann versus a iis an Hesiningen, II, p. 49 sq. Catalogus haereticorum omnium pene, qui ad haec Sque tempora 9 Simitterarum monumenti proditi sunt, quem D. Bernardus utremburgus, artium et sacrarum literarum prof. ordinis praedicatorii quinque libris conscripsit

Editio tertia Coloniae anno 1526, mense artio. f. MOH, II, 3, p. 0 sq.

333쪽

3 125. Ecclesia adversus Judaeos. Inquisitio Hispanica. 325

scripsit libro haeretico et anno 1512 iterum Comprehensus est. Jacobu de Hoog Straten, inqui Sitor, et Iacobus Ruysch, decanu Hagae OmitiS, eum bra Chio saeculari tradiderunt. Die 12 Decembri 1512 judicium Supremum sententiam tulit, haereticum igne SSe exurendum, ut nihil nisi cinis et pulvis SupereSSet ejuSque bona SSe in Publicum redigenda. De ejus ScriptiS, quae Simul Cum ipso exusta Sunt, nihil reliquum innotuit. Tertius vir Hollandus, Joannes de Allimaar ), qui de bonis ecclesiasticis ussitice sentiebat, ad synodum ConStantienSem

125. Ecclesia adversus Judaeos. Inquisitio dispanica.

1906.1'. Inter omne Constabat Iudaeo non solum odio habere et Criminationibus obruere ChristianiSmum et ChristianoS, Sed etiam S Se fraudulento usurarios. Inde accidit ut jampridem vi usi sint christiani adversus Judaeos, quibus praesidio fuit S. Ber nardu S. Pauco tempore poSt, iterato impetu facti sunt in Judaeos Danno 1320 in Francia 134 Francosordi Saeculo quΟ-que XV a Cusabantur Crimine proje Cti veneni in puteos, dilatatae eorum Culpa pestiS, Caedi infantium ChriStianorum, Surpatique Sanguini ChriStiani. Hae populari credulita CauSa fuit, Cur in HiSpania et Germania Iudaeorum plura millia trucidarentur. In

Solis finibus Moguntiae dicuntur millia duodecim necati ). Bullis duabu Conatus est Clemenso Papa populum ad Saniora judicia serducere 26 Septembri 1348 . Confugientes ad fineS

334쪽

3a Periodus Tertia Caput Secundum.

Avenion ense Papa ipse tuitus est. Paulus quoque II Papa voluit in Judaeos, non minus quam in aliOS, juStitiam Serori. Martinus vetuit, anno 1421, Judaeorum infante baptigari, parentibus invitis. At eorum perpetuo reSCen OPUlentia, atro etiam immanisque usura in causa fuerunt cur identidem odio in Judaeos inflammarentur populi. In Germania, Currente Saeculo XV, fere ex Omnibus Civitatibu Sunt expulSi. ACCeSSit Saepius imprudens ardor eos ad fidem adducendi. Quod praesertim accidit in Hispania data iis optione baptismi aut mortis Unde non potuit effici ut non invenirentur multi ad SpeCiem Solam ConverSi, quibus inditum nomen Marranis. Hos autem Iudaeos CCulto multo magi metuendo fuisse quam Publico notΟSque, Per Se patet. IngeSSerunt Se in magi StratuSSUPromo SaeculareS, imo ero etiam in officia ecclesiastica, vel in pSas sede episcopales, ita ut in Hispania fides christiana periclitaretur. 2'. Contra hos Judaeo-ChriStianos alioSque apostata inStituta est inquisitio riispanica Ouod permisit S i nimis IV per bullam 1 Novembris 14T8λ). Prius mitiora Sunt tentata, Praedicando et alia hujusmodi remedia adhibendo. At frustra. Tum Ferdinandus et Isa bella fecerunt inquisitores, in dioecesi

Hispalensi Dominicanos duo et Sacerdotem ReCularem Unum. Qui Contumaces essent ex his Iudaeo-Christianis, br Chio a culari Sunt traditi et exusti Mox autem in modum CRUSa eorum agendi irrepSerunt abusus. Quod patefit ex epiStola Papae, 0 Januario 1482 Cripta, qua monet ut Cum lenitate agant, neUe omittant ConSuliare Cum epiSCopiS, recusatque nominari inquiSitore Pro reliqui regni partibus. Ne causae protraherentur, S LX-tUS IV, Detentibus sane Ferclinando et Sabella fecit Summum judicem archiepiscopum Hispalensem 25 ajo 1 83). Unde id consequens fuit incommodum, quod Hispani insita Se 'erita moderari non potuerit lenitate Romana. Quare am AuguSto 1483 Papa conquestus est de ingenti duritie inquisitioniS, quam XCuSari non osse dixit, voluitque SententiaS, Romae a judice latas, etiam in Hispania Servari PoenitenteS, QUOS Oeleri Puderet, occulte absolvi; quos Semel bmi SiSSent, iterum non vexari. Demum expreSSis verbis Vetuit

i Textus videtur deperditUS.

335쪽

125. Ecclesia adversus Judaeos. Inquisitio Hispanica. 327 Papa bona ConUerSorum OCCUPari. Quae deCreta aegerrime

tulit rex Hispaniae Pauco tempore PoSt obtinuit a Papa ut nominaretur magnu inquiSitor pro Hispania Thomas de Torquemada, prior fratrum praediCatorum in Sancta Crug 1483). Totius inquiSitionis regimen ei fuit demandatum. Potuit alio delegare, et de iiS, qui ad Se appellassent,

dicere Sententiam, de qua Pro UΟCatio altera non SSet. jusjurisdictionem in Castellam et Legionem 4 ct in IV, 1 O

tobri 1483 extendit in Arragoniam Valentiam et Catalauniam. Magnum inquiSitorem et, qui Cum PS agerent, ConSiliario inquiSitoriales nuncupabat rex. Omni tamen jurisdictio inquisitoria dabatur a Pontifice Romano. Per breve Pontificium eam accipiebat magnus inquisitor, qui delegando eam tradebat ConSiliariis suis. Fuit ergo hae institutio mixta, Cuju PraeValenS fuit indoles ecclesiastica. Quod quidem ex eo quoque Patefit, quod damnati tradebantur brachio Saeculari, quae re inePlaeSSet, Si ageretur de judicio mere aeCularii). Copum tamen suum praecipuum inquiSitio SSecuta non St. Irritabantur pertinace Marrani, ob ingentem Severitatem judiCiorum Ulciscendi cupiditate incensi, Petrum Arbues η inquiSitorem tricidarunt 1485 . Quum deinde insuper Judaei dicerentur ConSPirare ima Sarracenis, optio illi facta eS Conversioni aut exsilii. Centum et exaginta millia eorum elegerunt exire, migraruntque in Lusitaniam, unde tamen jam anno 1496 iterum Sunt expulSi Pauco tempore post etiam Sarracenis injunctum est ut ex Hispania exirent, nisi fidei Christianae Se adjungerent.

ut inquisitio in eo etiam animadvertere debuerit. Licet inquisitionem iterato Papae reprehenderint ejuSque SeVerita Saepe uStas querela moverit, fuit tamen judicium illud mitius multo quam reliqua omnia ejus aetati judicia. InjurioSo partium studio abrepti δ), Scriptore narratione falSadeSCriPSerunt ejus gesta et damnatorum numerum in multo majorem tulerunt. Supplicia auto-G-fe), utut poenae raViS- Simae, non fuerunt ita incredibiliter atrocia, sicut ab adverSaritSEcclesia depinguntur. Insuper constat, solo ChriStiano et

in Quam Sententiam erroneam defendit vir ille celeber de Maistre, Letire hun gentilhomme russe fur inquisition Spagnole Lyon 1837. Civilia cati. Ser. I. vol. XI 18673, p. 273 sq. p. 38 Sq. - Llorente, Histoire critique de inquisition 'ESpagne, bol. Paris 1817

336쪽

328 eriodus Tertia Caput Secundum.

qui Specie christiani essent, non Iudaeo aut SarraOeno S, OSSe

Q 26. Lux et umbrae. Reiormandi studia.

1'. Quamquam infirmata est, a ultima medii aevi aetate, auctoritas eCClesiasti a et debilitata disCiplina, non tamen fuit lux omnis obtenebrata nebulis ). Fide perpetuo fervebat, XSerebaturque operibu Vero ChriStiano nomine dignis. Vitae quotidianae ratio erat Sana SalubriSque libidine omnia in dubium vocandi non adulterata. Animis fidis ac hilaritati apertis, S ietatis humanae ordines omnes libere indulgebant oci ingenui facetiisque Publice delicta impugnabantur, Cum magna libertate etiam Sm4morum hominum vitia reprobabantur. Sedula erat industria explicandi populo doctrinam fidei mula quoque erant qui, Praedicando aut editis in populo Scriptis, ad Salutarem Poenitentiam

hortarentur. Quum operarii tum mercatore opulentiore Conveniebant in Societates gilden), quae fidei Christianae mentem SpiranteS, inter incola Civitatum non solum Commoda temporalia Sed etiam pietatem Christianam fovebant. Vix fuit umquam beneficentia uberior quam ha aetate. Undique Condita sunt aerumniS levandis instituta ). Prae ceteris etiam haec periodus insigni Sfuit magno numero hominum piorum Beatorum et Sanctorum UtriUS UO SeXUS non Solum e Clerici et monachiS, Verum etiam

laicis ) qui fortitudine fidei et sacrificandi Se ardore, Curan-

337쪽

g 26. Lux et umbrae. Reformandi studia. 329

dis aegroti aut defendenda patria eminuerunt. Exemplo Sint S. Rochus et Iohanna 'Arci). Qui Sancti non solum

exemplo suo ad imitandam ChriStianae vitae rectitudinem stimulabant, Verum etiam argumento fuerunt, CClesiam Christi in angustissimi quoque temporibu Suo Prodere heroes, et rectam Stendere viam fortiSSimae virtuti et Saluti aeternae. 2'. Non tamen lumen OC XCutere tenebras potuit Imprimis depreSSa apebat Ecclesiae auctoritas spiritualis. Quod SURPte natura ConSeCutum fuerat e diuturna Pontificum mora venionenSi, e Chismate CCidentati, e SYStemate Conciliario et ex ab ibus, quibus indulgebat CleruS. PeSSimum nefa manSit ConcubinatuS, ob quem SacerdoteS, UCtoritate Ua Pene Populum Privati, Contemptui habebantur ). alorum etiam plurimorum Causa fuit aptatio benefiCiorum, negleCtu reSidentiae et prolapsa disciplina in ordinibus nonnullis religiosis Nec minus ad disseminandos perditos more Contulit, quod in Sum 'CClesiaSticae dignitatis loco collocati viri plurimi divitiis abundabant, inferioribus Clericis penuria tabescentibuSa . Nec Societatis civili melius fuit ordinata conditio. Magistratibus civilibus saepe deerat digna delictis poenas inferendi pote StaS.

Vi et audacia iterum multa agebantur, non legum auCtoritate. Equites, latrociniis infames, infestabant i COS, Praedonum Uemanus Circumibant rapienteS, imperanteS QUO POCUniam, qua incendium redimeretur. Undique fenerabantur praeSertim Judaei, qui propterea Saepius Cruentos impetus passi sunt Libido increbuit in Francia et in Italia prae Ceteri peCCatum On-

StrUOSUm Pederastiae, unde turpi morbo multi occubuerunt ε).

biS , , Cum propter Crimen concubinatus, quo multi ecclesiastici et religiosi viri inficiuntur, habeantur Ecclesia Dei et totus clerus in deriSum, abominationem et opprobrium omnibus gentibus, et illud nefandissimum scelus in EccleSi adeo invaluit, ut jam non credant Christiani simplicem fornicationem eSSe peccatum mortale, nos volentes etc. ' Mansi, XXVIII, 1107. De tristissimis rebus in Francia vide Stimmen . . L. 1900, 2 est 23 3 sq. et re nimis, a desolation des glises et: en France vers te milie d XU Siecte, vol. Macon 89 sq. - Pro Germania vide ansssa - Pastor, p. it. I, 68l-736.

338쪽

33 Periodus Tertia Caput Secundum.

Quae vitia alebantur immoderat luxus deliciis, vestitu inhonesto, quo triuSque SeXu homine utebantur, et matrimoniorum ClandeStinorum frequentia. Quae Ecclesia offert adjumenta gratiae, celebrandis diebus Dominicis, frequentandi SacramentiS, ObServandis ejimiis eici, a valde mullis negligebantur. EXitium etiam fuit populo late vagata SuperStitio, Sagarum inSectatio, fraude aStrologorum, alchimistarum, Sortilegorum etc. IPSi rege et principe hi superstitionibus indulgebant, dum Templari per tormenta Sunt interrogati de Sortilegio et univerSitaSJOannam 'Ar ut sortilegam damnavit λ). Adeo alto malum animis insederat, ut nemo Cogitaret num forte, quae afferebantur facta, potuerint naturali modo explicari δ).3'. Ouae Cum ita essent, non potuit non oboriri desiderium

retormationis ). Multae imprimis habitae synodi reformatoriae. Synodus Viennensis 1311 - 1312 jam edidit ejusmodi decreta ε). Mulium disceptatum est de discordia inter Clerum Saecularem et regularem horum in laborando ardor et privilegia ii concessa illis odio erant Synodum Pisanam 1409)nihil effecisse, Sed potius quum unitati tum reformationi in

capite et in membris obstaculo fuiSSe, ConSecutum S e ejuSindole Seditiosa, per temporum anguStia inducta. In ConStantiensi 141q-1418 Concordata reformatoria Min Sunt, deCreta quoque ad reformandum edita. Sed seria hae non fuerunt. Etenim ConCordata tantum ad quinquennium inducta et decreta remiSSe valde exSeCutioni mandata sunt ). Post tantae Calamitatis tempus defuit animus ad fortiter arripiendam reformationem. Praeterea remedia eo fefellerunt. Decretum requenS'), quo mandabatur ut Singuli decennii Cogeretur Synodu generaliS,

infirmabat auctoritatem Papae. Quare hi id decretum exSequi noluerunt Paviae-Siennae 1423 - 1424 confectum nihil est. M a ret i ii V decretum reformatorium non alte Sati in malorum

i Denise et Gaulin L proces de Ieanne 'Ar et Universite de Paris. Mem de a societ de histoire de Paris, XXIV 1898), p. 1 sq.

Tempore reformationis invaluit malum. Qua de re vide infra. R Inibar de a Tour, e mouvemen reformiste dans e catholicisme avant Luther L Correspondant, l0Guillet 1908.

339쪽

126. . Lux et umbrae. Reformandi studia. 33 Iintima penetrabat Synodus BaSileenSi 1431 - 143T spem ullam non dedit, eo quod mox inSurrexit Contra Pontificem Romanum. Continuata synodu FerrarienSiS-Florentina 143T-1439 egit de unione cum Graeci et aliis CCleSii Orientalibus. Anno 1512Julius II Papa ConvoCavit Synodum V Lateranensem 1512151T) a jam anno proxime insequenti obiit L e o X autem nonis fuit, qui hujuSmodi reformationem XSequeretur. Edita quidem Sunt pauca deCreta, Sed maxima ex parte manSerunt leges mortuae. DimiSSa ha Synodo, instituerunt in Germania Seudo- reformationem, quam dolendum est multo magis invaluisse

quam eram.

4'. Fuerunt tamen Ecclesiae evotissimi viri, qui tum in Synodi generalibus et particularibuS, tum UOC et Cripti laborabant ut emendatio in Capite et in membris induceretur. In Hollandia magnam sibi laudem meruerunt imprimis Gerardus de Oroote I 3 o 1383ὶ qui instituta saluberrima Condidit et magno Cum fruCtu praedicando reformavit Clerum et populum') dein Florentius Radewηns 135 - I4oo , vir rerum USuperiti SSimUS, qui consilia magistri sui Gerardi exsecutuS St, ejuSQUC mentem Spiritumque durare fecit laboribus saluberrimis fratrum vitae communis et congregationis indeshemensis ). Thomasa empis 4 147I operibus suis aeternitati ConseCti S, PraeSertim De Imitatione Christi, multa bona perfecit, non Solum Sua Retate Sed CunCtis postea saeculis i. Joannes Brugman ' 473)quoque Clarissimus fuit reformationi auctor et praedicator. Quid in animo habuerit, patet ex his ejus verbiS: DoleamuS, inquit et lugeamus de digna vinea Sanctae ChriStianitatiS, quae miSerrime a aetate perturbatur multis hominibus, femini et ViriS, juvenibus et aetate provectis, dominis et Subditis, Clericis et laicis multi enim speciem christianam et Spiritualem PraeSe-

ferunt, Sed peSSime vivunt. Precemur quaeSo Dominum NoStrum ut velit homines christianos omneS, qui bonae Sunt VoluntatiS, in Virtute roborare et gratia Sua Confortare, ut reUOCet ad reCtam Vima omne ove errante et PraeSertim eoS, qui imperant

ovibus et agnis C hi in i, ut illi nobiscum et nos cum illis

340쪽

332 eriodus Tertia Caput Secundum.

caritate mi iciaci accendam V i). Unus e praestantiSSimi r sormatoribus saeculo XV innotuit Dionysius carthusianus ' 147 1). Iter ad reformando mores simul cum auri a Cardinale aggreSSUS eximio Collegit fructus dein, in Cella Sua Ruraemundae SedenS, ingenti literarum Commercio et innumeri Scriptis libris Salutaria multa operatu eSt, per Europam uniVerSam δ).5'. In Germania prae Ceteris laborarunt: Nicolaus cu- Sanus Cardinalis ' 4643. qui in mediis tenebris et turbis apparuit quasi angelu luci et pacis. Non dissimulabat aetatis Suae vitia, Sed fortiter, quae bona erant, Promo Vere Conntu CSt, praesertim instituto celebri Suo itinere reformatorio ). Ad eundem finem in Cero animo operati sunt conradus clemeln-

hausen ' 30o fuistola concordiae, Tractatus de congregando concilio tempore schismatis j rienricus de Langenstein I307) Epistola 'acis, Missola consilii 'acis q): Theodericus de Nieheim I Trajecti ad Mosam , audax, in inde Cerbus

promotor reformationis in capite et in membris Nemus tantonis, De schismate 'i Felix Nemmerlin I 6 ), qui bona fide agens Saepius Cerbioribus verbis usu est, Contra valido mendicantes, contra Beghardos et Beghinas 'in Jacobus de Iuterbogk 'ri 653. ejusdem ordinis a Dionysius Carthusianu S, hujuSqueCOn Siliorum particeps, etsi fuerit Systemati conciliarii SeCtator, Sicut valde multi ejus aetati viri, ardens tamen fuit rectae reformationi promotor Avisamentetim ad astam tro reformatione Ecclesiae De negligentia raelatorum libellus. De septem Ecclesiae statibus in Apocab'si descriptis, De auctoritate Ecclesiae ejusque reformatione opusculum)'). Joannes Buscho I 8 I), natu ZWollae, postea Canonicus in deShemenSiS, factu Prior