장음표시 사용
151쪽
Liber Tertius. 3Pque partium commensus, accurate librant atque Xam ii in : ῖI-priasque quasdam cautiones ad sonoritatem iaciontes, o lagoisti deprehensas detegunt atque exponunt. Et haec quidem maXimaeqparte ab hodiernis arillicibus, tamquam arcana quaedam si lentio teguntur exempli gratia flante Aquilone neruias bonas fieri, deteriores Austro regnante sopercula organorum ex abiete filii- Ii, non sectili facienda esse me venae scilicet transversim in laeuigando secentur . Olim vero complures insignes Harmonicos Gorganorti musicoru fabrica accuratissime scripsisse qui nihil reticuerint nihil de industria obscurauerint;nihil indictu reliquerint,
indicio sunt Aristoxeni de tibiaru perforatione libri, ab Athenaeo laudati, alijsq. permulti, quos illum de hoc argumento reliquis se
praeter antea memoratos,certissimulabeo.Non ibo quide inficias multa suauissima ac valde sonora organoru musicorii genera ex ijs potissimum quae fidibus tenduntur, hodie reperiri, ac manibus tractari. Sed deteriora veterum fuisse non puto quae tot florentissimis seculii tot praestantissimis ingenijs, in tanta curiositato opumq. affluentia inuenta, adaucta,expolita fuerint. Quinimmo, si quid coniecturae meae tribuendum putatis, sonoritatem maiore ijs adfuisse crediderim primum enim in illa theatrorum veterum . amplitudine, vi X, dum in proscenio pulsarentur, exaudiri potuissent ab ij qui in cauea sedebant deinde ut hoc credam facit quod apud Graecos grammaticos obseruaui, vasculo quodam reo in Lyris ac citharis eos fuisse usos quod iuYta magadem, cui fides innitunturi nunc anticulum dicimus Larigebant: Ech um ab ossicio augendi corroborandique sonitus vocitabant. Extenui aerea lamina confectum id suisse suspicor, ac patulum:&, thematica ratione consormatum puta parabolae instar, vel sphaericae sectionis. Nam simile aliquid Donius noster se obseruas iamihi narrauit cum Avarici Biturigum adolescens iurisprudentiae operam daret,a Tolosate quodami cui Berterius nome erat ad hiabitu fuisses quod cum chelonidis Hispanicae interiori fundo clatruculum affixisset, mirificum inde obstupescentibus culictis, eliciebat sonum. Quapropter idem se artificium retentas e quo su cessu autem non dicebat in sua Barberina Lyra quam a se iniicntam, atque Urbano Octauo Pont.blaXimo dicatam luculento co- mci a
152쪽
i a Praestantia Musicae Veteris
mentario exposuit: in quem obiter multa congessit ad Citharanc Lyramque veterem, affinia l. organa , priscamque citharodiania sp tetantia. Quod pertinet autem ad varia Tibiarum genera, nem aem eousque addictum fore puto ijs dumtaxat quae vulgo tanguntur ac videntur, ut non multo praestatiora veteres habuisse in animum inducat si modo pauca haec attente perpenderit. Habebant illi, ut paulo ante dicebam, innumeras prope tibiarum p cies, materia, forma, magnitudine, harmonia, foraminibus, οὐ fici)sque discretas; in quibus mirum dictu est, quam solertes su rint atq; curios. Nam e buxo, toto, argento, quorumdam animalium cruribus, ut ceruorum atque asinorum, pr cipue vero ex Graeca arundine parabantur quae suauitate caeteris praecelluis videntur hodie l. etiam apud Orientales usurpantur. Certe semel eiusmodi tibiam inflantem Anglum quemdam recordor; qua vix quidquam dulcius ac suauius fieri poterat sed nihil ad vete ,rum diligentiam. Vbi enim tu mihi hodie Philopone reperies,
qui arundines e lacu Orchomenio certis dumtaXat annorum periodis, cum exundabat, eXcisas &non nisi longo post tena pore sole gelu ac pluuia maceratas ac diutina deinceps e Xercitatione emollitas,in usum recipiat ut factum olim fuisse Plinius ex Theophrasto refertὸ qui earum lingulas tot cautionibus adhibitis, tam lente fastidiose i probet ac temperet nec ullo alio artificio, vitam sustentet,quod videntur ij secisse quo glossopoeos vocabant
Vbinam hodie reperies qui tantam pecuniam in hoc genus γSana, Vt Ismenias olim celeberrimus tibicen , velit impendere qui Luciano testante, septem talenta in tibias quasdam Corinthierogauit geminas opinor quibus Synaulia canebatur vel certe non plures quaternis quinisve quae ad plenum integrumq; O centum lassicerent satis certo argumento perfectissimas cas fuisse ne q. enim tam insignis artifex tanti casin rcatus es et 'fi, grantissimo studio hanc facultatem fuisse exercitam Ut enim
philosophorum coryphaeus Plato tres libellos Philolai Pythagorici; quamquam is pertenui re familiari erat, impenso pretio,idest deccmmillibus denarium coemit; apsius discipulus Aristoteles pauculos Speusippi philosophi libros tribus talentis Atticis sibi comparauit quod ter I ingentilacsiderio ptaloiophiae tenere
153쪽
Liber Tertius. 333tur; sic consentaneum pariter est, coemptas ab Ismenia tibias
praestantissimas fuisse, Millum in ea arte , quam tantopere adamabat, mirabiliter excelluisse. Vbi tu mihi eos ostendes quiu minas tibias unico flatu scite consonanter inspiret Oneq. enim moror rudem quamdam&impolitam earum speciem , quam me semel vidisse memini quod veteres fecisse cum luculenti autores, tum marmora prisca testantur Habebant ijdem Choraulicas, quas choris Oithyrambis aptarent Pythaulicas cantibus scenicis ac Paeanibus Caricas&Phrygias funeribus Spondiacas sacrificijs clibationibus Citharisterias fidium concentibus Embaterias Prosodijs Dactylicas Hyporchematis Gamelias Hymenaeis iaroenias comessationibus atque conuit iij. Qtiae varietas, addita etiam ut puto subtilitate fabricae, hodiernam Phys aulicorum organorum magnificentiam, quam giganteis operibus aequare Philopone voluisti, non assequi tantum sed longe etiam excedere meo iudicio videtur cum ipsa nempe diuersitate soni tus , qua tot tibiarum species phys aulum antecellunt tum multis aliis parergis ornamentisque crumaticis quae in eo usurpari nequeunt puta intensiones ac remissiones quae paulatim fiunt, plasmata , vibrationes siue compis mi aliaque eiusmodi. Quid quod organum istudi quamuis facile credam non adeo frequens,
addo etiam tantae molis antiquitus fuisse in magni momenti re multum hodiernis proculdubio antecedebat Θ de diuersitate Tonorum loquorci quam cum Donius noster in usum primus reuocauerit nec duin satis ea res peruulgata sit, in Recentiorum physiulis audire non possumus. si vobis Tertu iani vetusti, docti,
Christiani autoris locum insignem ex quo liquido cognoscetis Hydraulicum organum par autem ratio est de Phys aulico Tonica varietate,puta Doria, Pht ygia, Lydia, caeterisque harmonijs suisse instructum atq obiter adnotabitis quanrum operis ac moliminis habuerit. Is igitur in libro de Anima sic habet, specta ον-
unlofam Archimedis munificentiam : Organum Odraulicum dici: Iot membra tot partes: tor compagines tot itιnera vocum tot compentia ovoru tot comme cia Modorum:tot acies tibiarnm; se una mo
les eron omnia Extat etiam huius organi apud Vitruvium archi
tectum descriptio sed ob temporia iniuriami quae complurium
154쪽
vocabulorum agnificatu ac yguris, Diagrammatis nos stati ibuit non facilis intellectu Carterum vel hunc maxime usum habet. qnod utcumque cognoscimus longe diuersam illius fabricae fuisse rationem, ab ea quae intermedij ac rudioribus temporibus vigebat quo genere constructa fuctunt illa, quae ob nimia vetustatem semiputria, Zarlinus vester visa sibi esse testatur, in Supplementis suis qua vi rudia simpllicia fuerint, pro conditione inculiae illius aetatis, non inde se alitur talia etiam fuisse antiquissima melioribus Graecorum, Romanorum temporibus usurpata testimonijs veterum quominus id credamus obstant bus; atque omni repugnante ratione . At enim obi j ciet quispiam habent etiam recentiores Musici complures tibiarum species etfipaucae vulgo notae sunt quae non prorsus egenum ac squaliduni eorum Penum videri sinant. Extant enim cum apud Philarchum Virgilianum hac in urbe,tum alibi uspiam riuae curiosorum oculis facile prostant. Scio quidem eiusmodi instrumenta alicubi asseruari sed hactenus ut tamquam rara quaedam ci melia Mustum aliquod exornent aut etiam in quorumdam libris, ut Ottomari Lullain ij, Mich. Praetorij, Georgi Stampeli), eorum schemata exhi- heri. Verum quis ea iam nouit instares aut ali quando in manus sumit Θ cum vi usitatiora magisque necessaria a paucis hodie ut
dicebam assumantur quocirca quae tam raro fabricantur, sint rudia quoque atque impolita prorsus necesse est. Non nisi enim longo usu atque assidua tractatione singula artificum opera ad exactum modum expoliri solent. Quod autem Philopone ob ij ciebas, magnam quamdam simplicitatem antiqua illa Instrumenta, ae ferre; puta Lyram Citharam q. quod cum e priscis marmorum scalpturis, ali)sque monumenti. tum e multorum nummorum veterum
iconismis, quos Donius laudato paulo ante libello adiecit, liquudo constat non protinus quod tibi sumis, aut ego, aut alius quisquam rei antiquariae peritus tibi concedet. Qua in re quonium .n villos hallucinari video, quid existimandum sit paulo dilige tius quaeso dispiciamus Pi incipio cogitare deberim in ciuim di caelaturis scalptu isque Ob cxiguitatem typorum, singulas or
155쪽
Liber Tertius. Iexprimerenaur . Secundo cum eadem illa organa Mularum plerumq. aut Apollinis manibus artifices adiunxerint,lianc ipsam simplicitatem , quam antiquissimis ijs temporibus non detrahimus, congruenter ostendi debuisse. Tertio etsi Lyras illi araque inferioribus etiam seculis inter organa fidibus tensa principatum tenuerunt, nihilo secius chordarum numero multis alijs posteriori aetate repertis concessisse quae minori tamen dignatione fuerunt. Nam cum haec Psilocitharistica potius, illa velocitharodiae inseruirent, non tam neruorum copiam phthongorumque arietatem,
quam alia quedam requirebant puta sonoritatem ac dulcedinem; elegantem dignamque theatro speciem Maximeque pulsandi facilitatem. In elegantioribus enim canticis quae fidibus sociantur, adco necessaria non est fidium multitudo, ut hodie etiam Citharoedi, cum Tiorbae,quam Barbitum vocare possumus, selectius quidpiam acci nuut, paucissimus chordas suppellant. Quamquamc quoda Fabi Q tintiliani loco video posse colligi eo seculo quo Romanum Imperium latissime patuit, non eXiguo fidium numero Citharam fuisse instruetam, Cuni in Ciιharai inquit lib. cap. io
quinq constituerant sonos . tu ima deinde varietate compunt spatia illa neruorum: sq. ij quos uterposueνon inseruut alios iit pauci illifransitus, ut os graivs Meant, umspectant etiam quae apud
Ptolomaeum leguntur de multiplicibus citharae sonis; qui singulis proprijs neruis ut opinor respondebant Parhypatae scilicet plures, ac phthongi mobiles ij que quos Molles vocabant; quae
Hypertropa dicebantur: cx quo licet conij cere non unicam ne uoru seriem instar harpae vulgaris monostichae, cithara tunc habuisse nec ex antiquis scalpturis eius simplicitatem, si Romanorum tempora respicias, coniectari ullo modo posse. Superest Critica facultas cui postremum inter Musice partes assignauimus locum quae summam eruditionc cum acerrimo iudicio coniunctam requirit . In qua neminem licet veterum nominare possimus, qui
peculiare ei operam impenderit; minime dubitandum est tamen. quin multi exij qui totam hanc disciplinam Musicam copiose ac subtiliter exposuerunt, eam quoque diligenter ac pensicut te tractauerint. Hodie vero, si paucos aliquot exceperis, qui obiter potius quam ex destinato; nec tam publica causa,quam ob pri
156쪽
r 36 De Prae stantia Musicae Veteris
uatas quasdam simultates atque aemulationes; circa unicam sere symphoniurgia nonnulla litteris prodiderunt, nihil sane memoratu dignum videmus. Atqui tam largus campus hic se se aperiebat, ut multi in eo certatimin publicam utilitatem, propria
laudem venari potuerint Nimirum in tam effusa licentia χο ruptela huius facultatis, innumera pene erant quae ad criticum tribunal vocari merebantur. Nam ut omittam nimium crebra illa prolixa l. Melismata eaque qualiacumque sitat, ubiuis , ac promiscue usurpata, ut supra innuebam confusamque illam Rhythmicorum temporum congeriem organaque etiam cuiuscumque
generis sine ullo delectu in sacris, publicis, priuatisque locis adhubita carminaque viliari vulgaria passim ad Melodiarum opus a
sumpta; Imitationes Mimicas, atque affectatas aliaque sexce ta quae hodiernam hilargiam inficiunt atque contaminant; quot quaeso quantaque sunt in sacris argumentis quae censoriam eXigunt virgam ξ Quanto musicae damno constare creditis, effrae nemne dicam an miseram hanc recentium musicorum ambitionem ac leuitatem, qui fastiditis iam suauissimis Pramestini, Moralis, aliorumque, quos nimis antiquos dictitant, concentibus,vnique nouitati studentes, suas ipsorum symphonias quotidie obtrudunes que saepenumero vel insulsissima sunt, vel siquid commode conceptum habent, non e proprio penua sed emendicatis hinc inde ce tonibus; nec ijs quidem satis belle consutis, sese venditant. OGalli quidem tam frequenter vestitus speciem immutant, ut hi nouis quotidie modulationibus student Darent saltem nobisn uas quasdam melodiarum formas & veteri prouerbio, quo iactabatur Musicam quotidie aliquid noui parere, ut Africam momstrosas belluas, locum ficerent. Sed neque Interpolatorum est inusitatas vestimentorum species excogitare; sed ingeniosi estiarij nec Melo rhaptae nouas comminisci cantio nec sed solertis doctique Melopoei. Verum age concedamus ut in profanis ac leuioribus canticis, cxtra legum decorisque limites Musurgi eu, gentur omniaque cilibidi ae propria disponant quid in sacris,
grauioribusque concentibus; quam multa commemorare possem
quae non recte atque ordine; neque ex Ecclesia praescripto quae errare non potcst scd tenacre ac licenter, ardelionum quo iuri dam
157쪽
clam arbitrio usurpantur Qtus eos quaeso docuit' 'ra esst ' incestam sic bilemque precationem, laeto hilarique concentiati CmpCrandam es es Quis contra plenam laetitiae atque exultationis Mariani cantici clausulam, idesti, L. Via Parai aloestam flebilemque faciendam: quod o Musurgi passima factitant & Petrus Pontius noin si inarint creos autoritatis diserte praecipit. Que malum antiquiores illos accelebriores Missarum modificatores, Io locum . Mutonium Hadrianum, at l. eius farinoe reliquos vesania adegit,
ut sacrosancti at intemerati sacrificij mele, non e profanis tantum argumentis, sed saepe lasciuis abiectis'. desumerent ress et ne ferendus is pictor qui sancta aliquam virgine,put Agnetem, aut Catharinam, ad vitium delineaturus , notae alicuius ac famose meretricis vultu assumeret. An non haec eiusmodi sunt, vel a cordatis peritis'. viris notari singillatim debuerint vel ad sacros Antistitem, quorum notio,in iudicatio est , castiganda perferri dQuae cum ita se habeant atq; Hoetodecim partibus, quibus plonam absolutamq; Musicam constare ostendi, vix in una aut ait racum antiquas neoterici contendere queant quanto interuallo hi ab illis superentur, sitis ut opinor cognoscere iam potuistis. Quod reliquum est, non gnabo autoritatibus; ne me forsitan numero Philopone obruas. quamquam perabsurdum est in huiusmodi controuersia sententias numerari potius quam ponderari. Sed tamen accre non possum quin hoc adiiciam it quis'. in xime iudicio at eruditione hodie pollet, ita eum optime existia mare de veteri musica. Talem hodie ostendere vobis posse vid o Leonem Saetium Societatis Iesu sacerdotem mihi antea laud tum virum omnifaria eruditione largiter instructum amoenio
prorsus atque elegantis ingeni j. EX philologis vero qui proxiam seculo extiterunt,Ioannem Vives Hispanum, Pontum Tia deum Gallum, Guidonem Pancirolum Italum, Etechnicis vero
quorum autoritatem pluris apud te es e no dissiteris Philopone Zarlinum Gallileium: quos certe mirari subit de antiquis x scis tam bene sensisse quamuis in ea opinione versarenturi lysymphoniam ac Polymetiarn ab ijs non suis usurpatam nihiloque magis rhythmicorum temporum notulas aut diagramin
158쪽
i 38 De Praeliantia Musicae Veteris
diligistιaae polymathia, quod es tam iuuias paucisq. pissioras curiole uisisset, 4 dilucide explicasset ad Philoponum conueros hortatus est eum, ιι si quid haberet, in quo sitis sibi filiis i
ctam credere eloqua nongν auaretur .diuamobrem composito Pe inteν
gaudium uis stiritim ναὶ tu sic Ni , Elige quot argumentis ac te stimonijs Charidore veteris musicae statum piae hodierno extollere atque amplificare certasti id dicam amplius, aut contra repugnem multo quam antea grandiorem, augustioremq; eius speciem milii iam animo finxisse videor, quam admirari, qua imitari hodie procliuius sit idemque alijs euenturum spem,quibus cun sermonem hunc tuum communicandum duxeiis. Quid aliud vis P vi istum me fateor atque in magno usque adhuc errore versatum sed una cum multis; immo omnibus fere hanc artem tractantibus quos equidem non desistam, ubi se dabit occasio, vel amice admonere, si patientes aures commodabunt vel acriter insectari, si repugnabunt. Sed quantum profici possit vix dicere audeo Videtis tempora nostis huius seculi mores agnoscitis quantus inplerisque sit corum quae assequi posse desperant Oa- temptus quanta rursus inscitia, tuis livor, quae desidia . enim aliud quaeso quam inuidiam duabus alis .comitatam asse ii, , obstitisse creditis, cur praeclaris Doni nostri conatibus in prisca hac musica restauranda, non satis felix successus hactenus resposi
Verum etiam effecit & quidem fermes Iuc hoc est nullius propemodum auxilio fultus Ιjs enim exceptis quae Hieronymus eius illius popularis de veteribus musica Modis attigit, partim naeo dialogo qui Vincent ij Gallite nomine circumfertur partim intractatu nondum edito, quem Petro istorio inscripssit nul- Ium aliud adminiculum illi praesto fuit quamquam rem oppido perdissicilem atque impeditam, vetustatis ciacbris undique o, uolutam, veterum Harmoniarum scilicet rcsti cutionem aggredienti: quidem subsecivis dumtaxat horis; cum a grauissimis ne- Rot ijs, quibus quotidie distringitur, respirarcei licet Scitis enitivillulia honestissimo Sacri Cardinalium Collegi j Secretariatus munere fungi quo tamen ferunt propediem abdicare se velle atq. in Isso remissimam patriam reuerti partim Aulica vitae tardi qu.δrcr tot
159쪽
per tot annos sitis infeliciter exercuit quietisquo captandae,ca is, :&rebialuum aetatis honesto in otio ac Musarum studij collocandiri partim ut domum suam immatui duorum fratrum obitu desolatam Deo fauente suffulciat. Is dolenter mecum saepius conquestus est , quod cum ea quae circa hanc facultatem euulgauit, in gratiam placticorum vernacula lingua scripsisset, quamuis multo libentius id Latine facturus fuisset, non modo nullam huiusce rei ab ijs se gratiam iniuisses sed potius id eos aegre ac permoleste tulisse succensentes nimirum, ut opinor, inscitiam suam tacite ab eo notari qui tamquam aliud agens, ea fuerit assequutus, quae numquam ijs vel obniXe id agentibus, in mentem venerint. Quae illius querimonii, ut vere dicam quod sentio , non tantum
iusta, sed iecessaria mihi quoque visa est . Quis enim obsecro eius libros legit in quibus tamen quam multa sunt absit dicio timui dia aut de nouo reperta,aut ex antiquis latebris perdissicili vestigatione in apertum prolata Sed sinamus quorso de ipsius striptis alios agri idoneos , ac posteros praecipue crre iudicium. Nolo enim existimetis plus coniunctioni, quae mihi cum illo intercedit, me tribuere, quam veritati. Ad ij ccre possem nonnullas melodias eius suasu aperitis quibusdam usurgis, hoc nouo stylo compositas: non sine audientium plausu decantatas,
Commemorarem etiamsi opus esset, non ea tantum instrumenta
qua partim suis sumptibus , partim alienis, operose fabricari fecit sed alia quoque quam plurima non paucis nouitatibus referta solerter ab eo excogitataci et si nondum in vulgus exposta Spero enim si Deus ei vitam prorogauerit tempornm conditio siuerit, non haec dumtaxat ad communem utilitatem ab illo evulganda ded alia quoque permulta quae in reliquis music partibus elaborauit, quotidieque commentatur. Verumtamen
in xens me subit admiratio cum utiliora multo sint, ac solidioribus stantva fundam elis, quae ille vel adinventa a se, vel ab antiquis cri ta scriptoribus, in lucem protulit,quam quae Nicolaus Vicentinus, aut Henricus Glareanus antehac in theatrimi musticu exposuit, noaequalem saltem cum ijs laudem, illum esse sortitum cum o i nos obiri Ei ac nauseant vult dixisse . Philoponus t vGι fabri.
Zonopu Dica tibi quid eius rei se, ut mirari tamdem desin s a Ferunt
160쪽
t De Praestantia Musicae Vi eris
veruiit c Vicentinum Glareanum, non modo practicae musicae minime fuisse ignaros, ut Donius esse dicituri etsi fortasse immerit, sed in illa etiam egregie exercitatos extare quippe virius'. melodias, quae id satis probent alterum etiam Nicentinum nempe)polyplaetrum expedite ac scienter pulsauisse. Quando quidem in Mi Po Fenus in hunc deuenimus sermone latuere vos hodie volo , an ignarus mussica practice iure Donius dici possit quid satis commode Notas musicas teretissando seu ut vos dicitis solfigandi, enuntiare sciat 4 faciliores quoque cantiones Ferbatim exprimere, succinente aliquo instrumento posissi dissiciliores etiam adhibita pandurat quam Violam vulgo vocant
ad uni sonum, siue utilato inquit' p ir ρρδα canat. Qu9d eo magis
niihi mirum videtur, luti certius scio prouectiore iam aetate, huic demum studio eum incubuisse me multum temporis aut Operae Persuas occupationes ei potuisse impendere me l. id inanis voluptatis causa sed necessitatis fecisses: quo instruistior scilicet ad hanc pulcherrimam prouinciam illustranda veteris muscae re-Purgande recentioris , accederet. In quo summam ipsius clipia ditatem excolendi optimas artes, atq. humano generi commodandi, potestis agnosceres Ac ne rudis quidem organice existimari potest, qui non modo dum hoc in opere versaretur aliquot pulsatiunculas in polyplectro didicit , ac nonnihi in pandurae sese exercuit; sed etiam dum adolescens in Gal Ita degeret, testudine ac pusilla tibi L. Symphoniurgiae autem praecepta eatenus si-hi percipienda dure it: quatenus opus esset non tam ad pangendum' aliquid, quam ad feredum hac de arte iudicium cureliquis autem ac supra recensitis Musica partibus , quartri nonnullae proculd hio ad praxi pertinent, ut organopoeia , sic arma quoq- non
minimam notitiam eum comparasse probauero, haberi ne tamdem oportebit operatricis muscae ignarum ac rudem c praesertim cum ex illius obtrectatoribus multi praeter nudum canendi usum. texendi' concentus, nihil prorsus sciant . adeo ut nec ullum o
sani genus in manus unquam sumpserint inantian uis igitur illi
obstrepant, qui eius in se beneuolum animuin malevolentra re- .mmacrantur . practica disciplina, quantum satis erat ad hanc tra-ictati Heu Plcn. ac dilucide culicandas adeo illi non deest;