장음표시 사용
131쪽
Liber Tertius. Osthaeptas quasdam earumdem phthongorum iterationes habent:
nimiam l. praeseserunt assectationem Item quae extra proprios Modorum cardines licentius evagantur aut . Os siue proprietatem praeferunt subiecta materia parum conuenientem. Ea pomro cum in Melesi quadruplex sit otia enim Grauia sunt ac temperata tranquillaque; quam speciem Graeci Hesychastica vocant: alia laeta atque exultantia quae ad Diastallicam spectant alia contra flebilia atque moesta, quae ad Systallicam pertinent alia concitata ac vehementia quae ad Enthusiasticam reseruntur ac totidem etiam Melismatum genera es e possint scire velim quisnam recentium Musurgorum ea discreverit qualia l. quaeque sint exemplis diagrammatum ostenderit aut saltem in cantoribus instituendis, eiusmodi differentias ac varietates signanter edoceat; quaeq; huic vel illi cantico magis congruant indicadum putet.Sed neq; haec Melodiae seu Melopoeiae pars tam utilis ac necessaria, a quoqua tractata reperitur nec sine ea misellicatores munere suo recte atq.e ordine fungi unqua poterunt.Age vero exemplis res fiat illustriori quaeda Melismata reperiuntur, quae tertios quos'. phthongos punci is adauctos habent quae cum Rhythmi quemdam exultantem ac saltatorium praeferant nec minus enim ad
Rhythmum quam ad Melos quatuor illa species pertinent hingrauibus ac sedatis, multoque magis in flebilibus modulationibus locum habere non possunt. Et tamen cuiuscumque generis Melismosin condimenta cantuum sine ullo discrimine a peritissimis etiam cantoribus promiscue usurpari videmus. Itaque qua maxime in re Neoterici priscos antecessisse gloriantur , Vereor ut longissimo interuallo citra eos substiterint organica vero pars siue Crumatica haec enim ' -δ ηαν in ordine sequitur video quam accurate a nostrae huius aetatis artificibus excolatur minime despero tamen persuasurum me vobis non minorem habuisse veteres huiusce artis peritiam Principio enim ex tribus generibus Instrumentorum, quae nudiustertius recensui, tertium illud in
quo sunt cymbala, nablia, crotala, aliaque eiusmodii quod reuera duobus reliquis nobilitate cedit vix hodie aliquo in pretio est: nulla enim huius generis Instrumenta habemus, quae vel pauli luna operosiora sint vel admodum iucunda olim vero multo plus
132쪽
ra o De praeflantia Musicae Veteris
dignationis habuisse ac suauioribus organis exercita sui ;praesertim apud nationes Orientales, multa sunt quae suadeant. Primum tam frequens illorum apud profanos autores mentio; deinde in Davidicis psalmistam honorifica eorumdem appellatio. R flentior enim viro pariter doctissimo atque ingeniosissimo Lemni Saninio Societatis lasse, beneso/antium epithetum nequaquam
adscripturum cymbalis fuisse Regium psalmographum, nisi aractatu operiosiora, lauditu iucundiora fuissent, quam ea quae hodie alicubi, sed mutato nomine usurpantur. Vt enim hoc obi-lter vobis indicem , cymbaIa sunt quorum speciem expressam videtis apud Laurentium Pignorium in opere antea memorato do Seruis. quales propemodum erant, quibus olim non insuauiter concrepantes audiui nonnullos Gallicarum triremium remiges;
non satis memini Massiliae ne an Telone. Eiusmodi cymbala arguto tinnuloq; ere constantia in es Gallice vocant aliqua eoque peritius quam Turcae sua tractant . Confirmabit etiam, ut spero, hanc meam de pulsatilium Instrumentorum maiori apud Veteres praestantia opinionem, Doni nostri opusculum de sca-hillisci quandocumque lucem aspiciet. Sed ad reliqua pergamus. Duplex considerari potest rei organicae perfectio prima in ipsis Instrumentis vli sonora sint; auditu iucunda pulsatu facilia secunda in artificum opera atqne usu qui duabus maxime rebus
spcctatur partim excellentia eorum quae organis canuntur, quae Graeci priuis vocabulis Citharismata, Aulemata, Crumata 'pcllant nos etiam unico verbo non inepte tenate vocamuS: paserim manuum agilitate, totiusque oris, linguae,ac labiorum consormatione priuati in in tibijs. Priori igitur parte quae ad ipsamet organa pertinet, ad organopoeie cXamen rete ista, quid de post riori iudicandum sit, quaeso mecum paulisper cognoscite Can tuum organicorum,tam eorum scilicet quae fidibus,quam quae t bij fiunt, cum tanta sit cum vocali cantu sive Melodico assinitas, quibus coniecturis atque argumentis patefaeta est summa huius apud priscos perscctio atque cxcellentia, ijsdem quoque illorum pulchritudo ac praestantia clucescat ncccsseisi . Cum igitur triuHarmonia Generum ac nonnullarum specierum, totq; Tonorum surpatio, tantam arietalcm ac pulahritudinem veterum Melo
133쪽
diis conciliauerit 'aque omnia in Instrumentis quoque locum habeant, quis ambigat quaeso quin hic etiam egregie illi excel- hierint. Nam de diligenti quidem assiduaque exercitatione;quae vel plurimum habet momenti in psallendi inflandiq; tibias ista-plina, eadem hic ratio valet a commissionibus, emolumentis, mutandique studio ducta, quae priscos illos citharistas ac tibicines ad perfeci ionem artis suae adipiscendam vehementissime inflammabat. Concedo tibi Philopone peregregios psallendi artifices esse quos collaudasti, augarium Iositum, Horatium Gualterium aliosque innumeros, qui tota Europa hodie florent at non minus excellentes fuisse puto Pythagoram Zacynthium, Alexandrum Cytherium, Stratonicum, aliosque complures a priscis scriptoribus memoratos . Nisi forte hos aut hebetiores ingenio, aut manu segniores, aut minus laudis & gloriae cupidos fuisse existimas vel ingentibus ij praemijs,quae nuper significabam, satis acui atque elimari hoc artificium potuisse tibi persuades Quod si tibialis scientia proprie spectatur, Deus bone quantum
hic iacemus, atque a veterum praestantia recessiimus onum tu, praeter Missillium amiciam meum scientissime inflexam tibia, quam Ceraulum voco siue Corniculum, inflantem commemorastimondubito tamen alios nonnullos reperiri, &repertos fuisse superioribus annis hac facultate praestantes ut qui me puero Roma vigebat maxime, Patauini Episcopi cerauletes. Sed quid tamia ci valent, si cum tot celeberrimis antiqui seculi tibicinibus conse rantur 'quos nemo sana mentis longo interuallo hodiernis praecelluisse negauerit Pulcherrima quippe meo animo musticae species non paruo seculi nostri dehonestamento iam ferme ad nihilum recidit Specimen equidem huius rei nuper cepi hac ipsa in domo, quo tibicinum Romanorum exilem gregem, tam illoruscilicet qui Arci Aeliae, quam eorum qui Capitolinae curiae su seruiunt, deorum experimentum facerem, conuocaui quibus nihil unquam contemptius vidi nec scientiae minus quam nummorum egenoS. Nam cum Diagrammata quoedam Gallicarum saltationum ij apposuissem, facile animaduerti nec seruare, merum, nec satis expedodite Morum notulas percurrere. Demi
134쪽
Ira De Praestarii Musicae Veteris
ri sine quo vix Numeros exacte sequi unquam possunt. Sed mirandum non est tam imperitos esse Romanos tibicines: nam&i rissime ad concinendum exercitationis causa conueniunt; nec valde frequenter sacris concentibus adhibentur 4 tenui admodum salario autorati sunt quocirca tota haec tibicina ars iam ferm hic atque alibi exoleuit. Nam Florentia ubi paucos ante a nos Gallo quodam admoderante satis belle exercebatur,nunc valde refrixit: in Gallia Cisalpini ibi quondam tibicines magna fama erant) post tot bella ac pestilentiam paucos iam superesse
cognoui. In Britannia quidem etiamnum Auletica valde florere dicirur; unde etiam satis boni cerauli asserunturi scio enim quo fato omnis fere cultus ac liberalior disciplina ad Occidetem immo ad occasum properat sed nequaquam Britannos artifices ad veterum illorum tibicinum gloriam accedere credata; Ismeniae videlicet, Antigenids,Pronomi & qui Alexandrum ad corripienda arma perpulit,Timothei Thebani Floruit haec quondam ars cum in Italia, tum maxime in Graecia praesertim apud Thebanos; immo apud omnes fere non cultiores tantum sed etiam semibarbaras gentas De Tuscis quidem nostris memoriae prodidit Aristoteles, qui omnium prope gentium institutari mores libris,qui iam non extant, collegit ad tibias pugnare solitos seruos B, friScaedere atq cpulas instruere: ut minime mirandum sit quod nudius quartus ex Eratosthene, seu potius Athenaeo retuli pugi-Jum etiam certamen non sine tibicinum accentionibus apud eos ruisse celcbratum. Illud quoq vulguum est apud veteres Romanos non modo sacrificijs ac theatralibus ludis Nerum etiam funeribus, nuptijs conuiuijs comessationibus, atque omnibus prope
in rebus tibias fuisse adhibitas Adijce quod usitatum olim fuit symphonia tibiarum in longis nauibus renai ges incitari ipsamq;
remigationem regi quod ex Plutarchi Demetrio,&Maximi Ty- τῆ assertatione, a & AsconisPcdiani fragmentis manifestum est. Dmphoniaci inquit serui dicuntur se quos remigibus celeuma ca
aum' citharam. Cicero in Verrem Ab sac muliere praefectus Amρηνὴ dum D vhoniacos feruos abducebar e 3niuriam ; quibus
5 in citis vi melia dicebat, Quid enim vobis in memoriam reuo
135쪽
cem, quod nudius quartus dicebam Lacedaemonios in acie na prodire solitos ad tibiam cum nulli studio tam attente atque Obni Xevniuersa Graecia incubuerit ad coit non puduerit viros suarum ciuitatum principes serio in j exerceri quod de Thebano Epaminonda Itolomaeo Lagypti Rege nuper memorabam. Vnde tam frequens in Graecorum libris tibicinum ac tibiarum men tio occurrit. Quid quod seXaginta amplius earum species apud varios autores obseruasse videor ex quo non obscure intelligitur quam crebro in su, quantove in pretio fuerint: , quod consequens est, quam apte scienterque tractatae . De suauitate porro huiusmodi instrumentorum ocis nonnulli ea non probant vel quod laboriosa sint vel quod a paucis perite tractentur quid plura dicere attinet Quis enim est adeo sensuum lic bes , ut ijs vel
mediocriter inflatis non capiatur siue dulcem ac sedatum Pythiarum sonum requirat siue Choricarum concitatum ac vehementem siue obliquarum querulum ac lugubrem siue inflexarum .patheticum ac flexanimum siue Gallicarum tinnulum atque acutum. Nec id mirandum nam si ea praecipue laudantur instrumenta, quae humanam Vocem propius aemulantur, multo praestatiores
tibia sunt quam instructa fidibus organa. Non eo inficias in conclauibus clausisque locis neruos quam tibias iucundius audiri. at in propatulo apertis' spatijs ac distantibus, iucundiores tibiae;&testimonio etiam Aristotelis ad comouendos ani tuo, haud paullo vallidiores. Quantum ad me attinet, nullum ego concentum suauiorem fieri posse puto quam choraulorum, si a peritis, atque ut opus est scienter inflentur: nocturno praesertim tempore, cum Omnia silent; atq; e longiori distanti . Nimirum hic ma Xime cai tus caelestes illos beatarum mentium choros meo animo videtur
imitari miroq. quodam ac prope diuino dulcedinis sensu auribus illabit , ut memet vobis aperiam, multo is mihi suavior, gratiori videtur, quam lectis BD in quod uis Scolias ad quamlibet gregij symphoniacis decantatum. Sane dissimulare vobis non possum quam aegre feram hoc genus organi hodie propemodum exoleuisse . Nam si quis illud non magnae utilitatis deputat, quod Physaulorum tanta sit copia & celebritas, minime is mecum scialicet sentit cedo enim quam decenter .in sacris supplication, bus,
136쪽
ii De Praestantia Musicae Veterisbus, quae agendis Deo gratij in publica letitia fiunt alia enim
ratio est lugubrium ac tristium in reliquis eius cemodi solemnitatibus, festis q. triumphalibus ut in Principum peregre aduenientium, vel redeuntium occursibus, usurparentur Quid nuper,cum tot ignium ac luminum sumptuosissima spectacula ob Caesaris nostri cleetionem magnificentissime pluribus in locis hac in urbGederentur quam decenter, quantaque omnium voluptate elemgulis ac moenianis earum Domuum, ante quas sesti ignes succedebantur choraulorum symphoniae audiri potuerunt Cardinalium videlicet Sabaudi atque Aldobrandini ac duorum Oratorum Caesarei Hispaniensis necnon Mot manni Sacrae Rotae Audito ris Germani Atenim pauci reperti fuissent tibicines qui huic sufficerent muneri. hoc ipsum me angit ac torquet auteticam disciplinam huius seculi quod florentissimum plerisque videtur
incuria, ieglectu ad tam paucos esse redactam. Verumtamen fingitenniac animo peritissimos atque exercitatissimos artifices;&choraulo egregie bonos, electissimosque eos l. in plures classes secundum potiores ac genuinos odos, Marmoniarum species dispertitos deinde nuncio nunc illos permutatis apte vicibus concinentes quid in toto Musicae regno admirabilius, quid diuinius animo concipcre possemus P An simile quidquam ab hodie nis concentibus expediabimus Iurare ausim raptum iri extra se audientium animos, si tale quidpiam exaudiatur. Nemo vestrum opinor expertus est quo voluptatis sensu perfundatur, siquando Misiillius noster corniculo suo cum alis vocibus modulatur quid putatis fore si discrctis in tres vocum gradus ceraulis, quinq. peritissimi artifices ij inflandis conspirent caue enim Philopone credas, quod non ita duduin mihi dicere visus es, nequaquam id
fieri posses; cum ne todiae tantum ceraulus inseruiat Possunt enim ij quae nunc sunt in usu corniculi medias voces tuentibus, alia exiliora compingi quae nctodia aptentur: acutius sonent aliaque rursus maiori forma grauius rcsonantia . Immo tres diuersos ceraulorum gradus a multis fabricatos scies in autores extant qui eorum figuras eXhibeant quorum succcntiui siue grauiores a reliquorum specie nonnihil discedunt duplicem enim habcnti xum instar littera , quibu si in grauiorem partem p r: eterea ad
137쪽
Liber Tertius rashinxeris eum quem Serpentem appellant Iireptaulum ego vocare soleo riuatuor habebis ceraulorum differentias Ἀκ quibus concentus bifariam dispertiri satis apte poterunt. Nam silue minimum atque acutissimum detrahamus, reliqui tres Tono concinent Dorio, vel Phrygio, exempli causa siue Streptaulo ablato, tribus alijs temur, Hyperdorio, siue Mixolydio: aut certe Hyperphrygio Cur autem vix in usu iam sit grauior ea corniculi species, quae in modum S litterae conformatur, si quis interroget id ex eo fieri dicam quod nonnisi vehementi inspiratione inflari potest: quod etiam acutioribus ceraulis euenire dicunt. Qu9cise cacum eiusmodi organa per quam laboriosa sint, validiores pu mones requirunt. Sed nihil est quod non industria sumptu erici possit velint modo Principes huic studio incunabere non hec tantum sed & alite dissicultates superabuntur. Non meministi Polyaene quid Iulius Pollux de Herodoro quodam Megarensi tub, cine obiter memore es De eo nempe hairicliae/ qui duabus simul maximis tubis in statis , horrendum adeo edebat clangorem, Vt iuxta eum cosistere nemo post et nec mirum statura enim
fuit procera quatuor nempe cubitorum; corpore robustissimo: adeo ut senos panis choenices in dies singulos carnis viginti pondo esitauerit vini congios binos ebiberit; , ut Herculem credo imitaretur, leonina pelle amiciebatur super ursinam cubabat. Notabile porro est quod de ipso non Pollux modo, sed Athenaeus narrat, Demetrium illum, qui ab expugnandis urbibus Poliorcete cognomen inuenit; cum Argos oppugnaret, ingentem quiquamdam machinam, quam a se inuentam Helepolin vocitauit, moenibus admouere , quamquam maximo conatu militum non posset, Herodorum hunc acciuisse qui continuo duabus illis suis giganteis arreptis tubis, cum eas uno spiritu animasset tantum
vigoris atque alacritatis vrgentibus machinam inspirasse, ut quo volabant eam propulerint. Qua ex historiai neque enim fabula est yperbelle conficere potes o Charidore, qui antiquitatis patrocinium praefracte susceperis, cantores priscos non Musarum modo cultores sed Herculis quoque aemulos fuisse. Et ego inquit Eumolpus hodiernos dicam non Veneris tantum asseclas esse sed
138쪽
ir De Prae stantia Musicae Veteris
e X Mercurio Venereque conssatos, vicorum venustatem ac solertiam uno verbo significes . Sed caue ne ad imuliebrem prouocem si Xum idem enim Athenaeus paulo post ex Posidippo meminit Aglaidis cuiusdam tubicines, quae in magna illa pompa quae Ale-Xandriae primum acta est, magnifice ac pompatice prorsus induta, ingentemque cristam capite gestans tubam inflauit quam ut bene a sculam, fortem sciatis tamquam Herodori illius aemu-Iam, atque discipulam duodecim pondo carnium quotidie vorasse panis quatuor choenices vini congios singulos hausisse ideAthenaeus testatur αι, eviter arridens Philoso ras, Euge inpuli eo rem a Heroina' Et Charidorus Nunc ubi tam strenuas mulieres tu mihi hodie reperies Θ In Patagonum s3rtasse regione cubiti Po-0ςnu. ibi foeminae sunt e giganteo genere; si verum narrant Hispani, quae pugiones deuorant, ensesque deglutiunt. Sed mi sis iocis, cedo quid attinuit Megarensis Herodori meminisses Vt in animum inducamus in os rutina respondit Charido=us hodie etias perquisitio fiat, reperiri homines posse firmorum laterum ac faucium, qui, si non duas giganteas tubas, at certe aliquanto maiorem vulgari ceraulo commode inspirent qui sane haud paulo eXaetiorem suauioremque hypatodiam praestabit quam ducit ilis haec tubaci quae vicariam illi operam praestat potius quam ordinariam in vix ad unguem cum ceraulis consonare potes, cum dissicile admodum sit catenus mobilem ipsius partem producere ac reduceres in quo Anesin atque Epit asin fieri non ignoratis voce tum ad limitem usque congruat nec persaepe vel tantillum discrepet quapropter nunquam fateor eiusmodi organum probaro potui praesertim cum priaecipuum illud quod huic Instrumento imcsse videtur, ut cum plasmate in eo cani possit, minime videam
s aio bis quid Grςcu hoc vocabulu in re nostra significet si Cha ridi ros, Plati abnquit antiqui nausici ac rhetorcs vocabant ut videre licet apud Qt hiatilianum velocem quamdam vocis flexionem, quae in continua iuS intentione , c remissione auditur;
quam ἰ π Ιασι atque Plissi Graeci vocant Quae non modo in hontinum loquela circa syllabas acuto accentu insignitas exauditur; sed etiam iiiij organis sicriporcst quae voces non habent certas actu I.
139쪽
actuque discretas quales stin pandurae tetrachordae in pand rium minusculum quorum cubitus siue manubrium iuga mentis discriminari non solet. Quae vocum flexiones, licet a cantu veli menter abhorreant, ut Aristoxenus docet, si lotae nimirum adhibeantur, tamen si parce ac modice fiant; puta intra semitonissp tium , molliorem ac dulciorem cantum essiciunt eumque quod amodo condiunt praecipue incipientibus ac desinentib phtho
gis naturam enim maxime imitantur; quae ad eXtrema per media libenter progreditur . Quocirca in Panduris hexachordis; que voces habent iuga mentis distinctas, cum non facile plasma adhiberi possit, tamen in arculi ductionibus similitudinem quandam illius referunt cum paulatim neruum vehementius pellunt; ac rursus, ubi ad summum vigoris peruenerint, ad lenissimum paulatim redeunt sonum. Plasmatis quoque quaedam species est, qua peritiores nonnulli cantores, dum cantici alicuius membru quo dispiam auspicantur , ab eo qui notatur phthongus,tri hemitonio inferius incipientes intermedias voces celeriter transeunt no quidem continua epita si, sed sine illarum repercustici ut in simplicissiam inflationis specie tibicines faciunt quorum Xercitatissimi an dicto plasmate in tuba duci ili, ceraulo, choraulo utantur, definire certo non postum hoc tantum dico veteres in postrema
specie quam Germanico vocabulo is eros nunc vocant post Antigenidam usurpasse quod Plinius ex Theophrasto tradidit,
de tibi aliarundine tractans ubi illud etiam innuit apertiores fuisse ilingulas: quibus tibiam inflantes, sonos inflectebant. Quod artificium si nondum, ut videtur, nostris artificibus innotuit, non modica in re ab antiquis certe superantur. De reliquo cum tubbcinas olim,& quidem illustres extitisse ostenderim, non nimis operosum erit opinor tibicinas aliquot prisca producere Iuuat quippe earum quoque meminisse vel quod non pauca ut tubam ita a tibiam tractauerint sed plurimae, ac praestantissima huic organo operam dederint ut Lamia illa quae Demetrio Poliorcete inde licijs fuit ut aliae multae, qua Lysander Lacede monius captis Athenis eo adegit ut simul concinerent, dum moenia illius urbis dirueretur: ut ex Plutarcho cognoscimus: ut ali coplures veterib. memoratae: quas sciens omitto;ne vos id discuciet quod in hodiernis
140쪽
ii De Praestantia Musicae Veteris
nis mulieribus nihil simile ostendere potestis. Sed de organica
satis pro Ytinum est ut Semaeo graphiam veterem cum hodierna conscramus. Notum vobis esse opinor antiquos Graecos, Mortiq; exemplo Romanos cita nostros, quibus da Notulis ad perscribedos cantus usos fuisses, quas Diagramata vocabant quod ex ipsiis metalphabet Graecanici litteris, multifaria tame variatis, constarent. Ea cuissent dispertita, ut ex Alypio Graeco scriptore discimus,per omnia tria Genera,& quindecim Tonos,bina singulis cuius' systematis phthongis, siue chordis assignabantur: nam alterii quide Dictioni idest carminibus, eorumque syllabis superponebatur; ut esset indicium qua ταν siue sonitu cani deberent alterum supponebatur ut Crusin siue organi synapsilina, hoc est praecipuos infimos'. ut opinor, hodie a fit eius phthongos, ostenderet. Habebant etiam quasdam alias notulas e lineolis multipliciter inter se iunctis quibus temporum spatia numerosque indicarent quas pari ratione unicuique syllabae superposuisse videntur. Ad discriminandas vero Baseis siue Rhythmorum mensuras ac percussioneS, punctis utebantur: quae quibus erant syllabis, phthongis,n iisque suppofita, in eas Arsin incurrere innuebant. Quae omnia Anonymus sed antiquus Bibliothecae Vaticanae scriptor, non obscure significat quem proculdubio non viderunt ij, qui nulla alia temporum signa habuisse priscos musicos credunt, praeter vulgatum illud in communi loquendi usu longarum breuiumque discrumen . Hunc Notandi morem, si in uniuersum recentiori praeferam , profecto amens sim ac nimius vetustatis admirator neque
est ingenuitatis meae dissimulare, quodnam quid luc sine ullo partium studio mihi maxime placeat. Aio igitur generatim hodiernam methodum mihi potiorem videri neque non propterca Vetustam rationem suas habuisse quasdam proprias commoditates. Principio enim totus iste Notularum ascensus atq descensus brifice adiuuat incinentem; quasi mantiducit ad acutiores grauioresque phthongos quatenus opus est , enuntiandos : deinde ipsi me linearum ductus satis belle animo suggerunt neruorum in organis dispositionem, communis l. systematis chordas tertio nihil aptius fieri potuit, quam ut ijsdem signis , temporum longitudo, altitudo sonituum designaretur atque una eadem