De animi facultatibus atque operationibus theses

11쪽

I se Ianc habet vim praeceptum Apollinis, inquiebat

M olim Cicero sa) , quo monet ut Se quiS JUC DOSCat, D et cum nosce te dicit, hoc dicit: nOSCe animum tuum . . . D Sapientia nos cum ceteraS reS omneS, tum , quod eStis dissicillimum, docuit ut nosmetipSOS DOSCerem US, CUiUS D praecepti tanta ViS ; tanta Sententia est, ut ea non ho- mini cuipiam, sed Delphico Deo tribueretur; nam qui M se ipSum norit , primum aliquid sentiet se habere di-M Vinum Qui ergo probe se noverit , is dicitur sui Scien S, eamque Scientiam tenet , qtiae non OVolat, neque foras excurrit, sed insidet intra nOS, quae patienter omnia , et sola reconditiora menti S humanae phoenomena meditatur: quae cogitationum nOStrarum Originem , progressionem , sinem persequitur. Ornari res ipsa negat, tantaeque praeStantiae QSt, ut Sola Se Se Commendet mirum in modum, longeque dignissima putetur Sparta haec, quae omni mentis ardore diligenter et pro viribuS a nobis excolatur. II Quo tamen clarior emergat ac liqueat facultatum et actuum notio, quos elicit Intellectus, recentiores Meta physici e re crediderunt hominem diSSolvere , SuaSque quasi in partes Secare ac partiri, ut eiu S mechaniSmiam , vel artificium explorarent , neque ius ei fecere SenSus suos eXplicandi nisi gradatim. Homo propter hanc partium secretionem ita simplex essectus ab ipsis consideratur veluti Statua, ut aliqui loquuntur , ei non multum absimilis , quam ex luto finXit Prometheus , qui Minerva duce, rapto Caelesti igne luteam Statuam vivam effecit . Philosophia caelestis ille ignis est, qui machinam huiusmodi format, figurat, colorat, animat. Fiunt haec per gradus; inque statuam immittitur, Spiraculum vitae,

12쪽

aperiturque, et panditur machina ad bonum ac Voluptatem existendi: uno Verbo philosophica Statua respirat et excitatur ad cognoscendum.

III Celeberrimus Diderotius sa) optime de Philosophia

meritus quod melius tarda et aequior posteritas agnoscet fatebiturque ) primus Videtur extitisse, qui praesignificaverit hominibus, cupere se ut Metaphysicae Prometheus et haberetur, et nominaretur. Dolendum sane est virum huncce tantum, qui id cogitare potuit, atque proponere , non etiam quod cogitarat , proposueratque exequi aut potuisse, aut Voluisse. An non erat ille pictor cum Corrigiensi nostro in Suo genere Comparandus Θ

tus sil) suam quisque statuam confecere: tripleX Opus politissima arte elaboratum atque perfectum; quod mature cognoScendum eSt, Ut ne Sine Ariadnae filo iter capessamus per Vastas ac lubricaS PSychologiae ambages atque anfractus. Dissimiles inter se sunt huiusmodi sta tuae ; suus enim artifici cuique modus est, et Pigalius bustum quidem Alexandri conficiet, non idcirco tamen

Phidias erit: et Phaedras Racinii, Euripidisque tanquam

archetypOS Venerabimur semper, ac Semper eXempli imi, lationem pertimescemus. Nihil O tamen secius tria haec Philosophiae lumina in id amice constanterque con Spirant, ut fateantur, cognitioneS 11OStraS Originem ducere a sensibus. Veritatem hanc utilissimam Odoratus est Aristoteles, sed Vir summus satis habuit problematis solutionem indicare , quin participes nos faceret monitosque de methodo seu via quam tenuit , ut problema istuc enucle,retur in bono aliquo lumine collocatum.

V Lockius se) qui tam sapienter de anima Scripsit, eX

13쪽

cem cognitionum in abditum et obscurum , ut ita dicam , Intellectus cubiculum penetrare atque ingredi , Sed voluit facultates animorum esse qualitates insitas, insculptas, innatas et Philosophus iste, cui tantopere Scepti cismus obiicitur, deceptus est, si anonymum haud indoctum audiamus, ob id ipsum, quod Satis pro eo, ac debuerat , non dubitavit. VI Condit lacus itaque ostendit facultates humani nostri

intellectus a sensationibus oriri, propositaque idea tam simplici suam , et ipse Statuam coagmenta Vit, eXplica Vitque totius Intelligentiae naturam et Vim . Etsi autem Carolus Bonnetus post Condit lacum adlaboraverit, nihilo minus quum Statua Bolanetiana perfecta non Sit iuxta ac exemplar , hanc ob rem suis ponderibus eam examinabimus post Bussonianam hic enim non chronologicus idearum ordo, sed philosophicus attenditur.

VII Bussonius itaque cum de Homine disserit in historia sua naturali, analysim Sensationum facit, quae tota quanta est Variis hypothesibus nititur. Ponit igitur hominem POCenS Creatum OculOS Cum primum aperit, tollitque in caelum, illico admirari caeruleum quasi Colorem, et So lem , et aStra , aeternumque luCenteS faces ; cumque ad terram se demittit, herbescentem ibi viriditatem, et so res , et pellucidas perennitates aquarum Cernere, et prae

admiratione, et gaudio unde perfunditur, quasi a se ipso abalienari ; dein apposite de totius universi mundi structura, sorma, specie cogitare, et eloqui. At vero omnia haec iudicio illorum qui res accurate perpendunt rope tenda sunt ex habitu, et Consuetudine agendi, non eX perfecta aliqua id earum analysi, seu distributione atque explicatione naturae illustri, et numeris omnibus absoluta. Pingit haec et alia Bussonius. Admirari et laudare ne desinas elegantiam e t pulcritudinem styli quo nihil eXCogitari suavius potest, nihilque floridius. Opus est dignum celebri ipso investigatore naturae Miltonor estimetaphysica tabula nobili et exquisito Raphaelis Urbi natis pennicillo depicta. Haec a nitore et styli suavitate. Reliqua Philosophica pars non iisdem ornanda lause

14쪽

dibus est, dolendumque , radiantem hunc adparatum architecturae , peristylium hoc, hasce Corinthii ordinis columnas nec sibi nec aliis prodesse , neque conducere ad aliud, quam ad commendandum aedificium fatiscens sibique male cohaerenS .

VII l Condillacus et Bonnetus, qui suas et ipSi statuas confecere, ut diximus, ductore Bussonio, in hujus errata

rapti non Sunt, et Statuam animatam eXCogitarunt, cui fas fuerit modo unum, modo alium, gradatim Sensum addere vel demere , et congrua ii S atque opportuniora eXperimenta adfingere et distribuere in singulos. Orditur Condillacus ab Odoratu, et Statuam Suam persequitur animatque, et Vi Vana facit CXercitatamque in omnibus sensibus usque ad statum perfectum. Bonne tUS Vero eam SO-lo instructam Olfactu Considerat deseritque. Ambo diversas in ea sensationeS Ob diversa proposita Obiecta Seorsum eXcitant, ac deinceps eius facultateS Singulas eXpli

cant et naturam.

IX Etsi vehementer suspicio, et colo Carolum Bonnetum, qui post Lockium unus est eX iris summis, qui subtilius et curatius de anima cogitarint, et ScripSerint, adhuc tamen quaedam in illo cum philosophis viris etiam atque etiam deSidero. Operae pretium erat ut novus iste PrometheuS non unum , sed Omnes identidem sensus eXplicaSSet. Neque enim quod ille non praestitit, id ab alio apte absoluteque praestari pOSSe Sperandum est. Quisnam arti sex hoc sibi sumat ut bustum a Phidia inchoatum scalpro infeliciore perficiat 3 Ρraeterea longe nimis excurrit, et Vagatur in immenSo id earum Campo, in brutorum anima Vestiganda, in ardua et perobscura

libertatis contro Versia, in legum spiritu, ac vi, et id genus aliis. Principio nihil sibi aliud proposuerat Bonne

tus praeter analySim Statuae suae: cur, quaeSO, in eiUS libro duos absolutissimos tractatus cernimus, qUOr Um ille brevior est qui analysim hanc attingit, de qua loquimur Z inter philosophicas ideas, quo collineat totum hoc

OPUS , nonnUllae Occurrunt Omnino singulares et propriae Bonnetianae nemini ad hanc diem cognitae aut proba-

15쪽

tae. Quod dixere Chaos etc.. Ex hoc numero est Physica illa Visionum propheticarum explicatio, quae placere cordato homini non potest Z ,, Facile intelligimus , ait 1, ille sa), potuisse Deum iam ante in prophetarum Cerebrori praeparare, et insculpere physicas causas ad eXcitandum D in tempore sensiles fibras secundum ordinem futuro '' rum eventuum , qui Prophetarum spiritui offerebantur ,, ad divinandum M. En Prophetae Sine miraculo: quonihil a veritate magis abhorrens, et alienum. Quod autem potissimum in analysi Bonnetiana displicet est eius ordo nimis geometricus , in quem errorem labi dissi ilius erat alioqui , quam sibi ab eo cavere : et hanc ob rem perpauci sunt qui librum hunc legant, sicuti paucissimos Philosophos invenies , qui Valeant hac methodo et ratio,

ne uti scribendo.

X Quid porro de analysi Condillaciana dicemus 3 Etsi

opus istuc inter meliora spirituS philosophici monumen ta est adnumerandum , et ista Statua perfectissima omnium haberi debet , quae ad hanc diem ab humano prodierit ingenio et artificio ; nihil O tamen Secius in ea quoque Sunt Sila menda, et quidem non leVia. Generatim lo quendo Auctor clarissimus Sibi non constat, nec lineam. tenet, sed ab analytico filo devias aberrat aliquando , Videturque saltuatim obambulare. Eius enim cogitationes

ideaeque non Sunt Semper aptae inter se, atque ita Con nexae cohaerenteSque, ut magnae ibi lacunae non sint. Haud raro controversias graViSSimas praetergreditur, quin

aliquid degustet de illis, etsi videatur ne tantillum quidem dubitare de ipsarum gra Vitate , et quantum ad absolutionem cursumque Statuae Suae condia CC re queant .

Praeterea Vel in eo mendum deprehendimus, quod ho mo Consideratur non qualis natura formatus eSt, Sed qUalis videretur formandus eaque re laudatissimus hic inventor , et quasi architectus necesse habet in hypotheses ire

minuS OXactas, et Statuae Suae ad uniam Vel alterum sensum coercitae illud ipsum adscribere, quod Omnium ope 60 Essai Analyt ch. 23, S. 678.

16쪽

ac praesidio in nobis ipsis quotidie factum experimur . Numquid humani Sensus operantur Singuli alius ex alio Ecquis novit aut coniectura aliqua credidit inveniri posse animantem ullam in rerum natura Vel expertem rationis, Vel compotem , quae Sit uno Solo actuΟSO Sensu

contenta 3 Naturae opificium in progignendis animi facultatibus atque id eis postulat Supparem, et, ut ita di-

Suum, qui nati facti sunt ad agendum. Credibile ne est quod aiunt plures eX recentioribus Metaphysicis fuisse nos a communi parente natura initio eX positos tot tamque crassis erroribus Sic ut Obiecta duplicata videremus, Planum quod est montOSum , praegrande quod est exi guum Z Verum quidem est nos paullatim videre didicisse, uti didicimus legere, scribere, cetera. Sed haec a natura subsidia ita accepimus , ut communi atque Concordi sensuum eXercitatione non di Scurrendum, errandumque quotidie nobis esset, et dediscendum hodie, quod didicimus heri. XI Perspici etiam facile potest ab omnibus quantum

ars disserat a natura, si ad hoc unum mentis a Ciem intendamus. Statua priusquam homo Sit, longo diuturnoque tempore indiget, exquisitissimam facultatum iam in ani

ma vigentium eXercitationem requirit, transit per innumeros errorum anfractuS, et Scopulos, haeret, fluctuat,

plurimaque inter ambigua vel salsa iudicia diu iactatur. Ex diverso animantia multa, in quibus physica et naturalis actio facilius ac citius eXplicatur , quanto etiam se cilius ac citius iustas ideas acquirunt rerum earum , quibus indigere se norunt 3 XII Atque hoc loco fas est animadvertere qUem admindum Anatomia, quae Comparata dicitur, plurimum profuit ad illustrandam Anatomen corporis humani, sic, et mill-to forsan magis , Comparatam Psychologiam prodesse quam maXime ad illustrandam magis magisque Psych Ologiam hominis loquor de facultatibus iis, quae tum in

homine , tum in animantibus ceteris eosdem essectus gignunt quamquam a diverso principio diversaque esse CtriCC CZUSSa pro tueantur, ac pendeant ) .

17쪽

XIII Indubitatum est Moralis hominis conformationem esse totum quiddam mixtum conflatumque e X naturaunimi, eX natura SenSuum, CX indigentia, eX CircumStantiis . Verum quidem est, haec Omnia, et positiones hasce omnes simul iunctas multum praecipue conducere pOSSe , atque adeo debere ad conficiendos tractatus tum de humano intellectu, tum et aeque fructuose de illius exten-bione , sed possunt etiam attendi, aliqua Saltem ex parte , ut uberior , ac felicior hinc emergat sensationum

disquisitio. XIV Comparata Psychologia, de qua loquor, eo praeocipue collineat plurimumque proficit, ut ostendamus unde nam oriatur Vel prCmpta et Vel OX, Vel tardior operationum mentis explicatio Sic ut nonnulla animalia vixdum nata ideas acquirant bene multas; alia non nisi serius. Ex quo planum siet celeritatem in aliquibus ideis efformandis oriri ex eo quod Vim eXerant Suam duo potius aliqui sensus quam alii duo diversi . XV Sed antequam finem institutis animadversionibus faciam, illud mature praemoneo, Bonnetum aperte ab illa methodo dissentire, quam nuper Indicavimus. Non

id propositum nobis est , ait ille sa), ut puerulorum

operationes et motUS in VeStigemus 'IUOS perSequi, pre hendere, tenere dissicillimum est: Vix dum enim nati Sunt, eorum SonSUS Uno eodemque tempore aperiuntur et patent ad innumeras diversaSque imagines ac species excipiendas. Hinc et di Versorum motuum series eXi tatneCOSSum est, idearumque ConcurSio, quaS Consectari et arripere nobis non licet.

VI At Bonneto reponi facile potest, etiam in puerulis si quidem velimus hominem qualis re ac natura eStinvestigare, haberi atque emergere posse congruenteS illas abstractiones, quae cum ipso naturae artificio perbelle concilientur. Ecquis ignorat a Physicis considerari ex . gr. corporum pondus quin ulla habeatur ipsorum figurae , aliarumque proprietatum ratio Θ Ιd quidem evenit

18쪽

propterea quod hae nullo pacto 1nter se se aliae ab aliis dependent: quod nequit dici de sensationibus diversis ,eX quarum coacerVatione efformat perficitque natura hominem Moralem. Ceterum statua Bonnetiana videri potest inutile quoddam additamentum ad ipsius Bonneti opus de humana intelligentia , ut haud aegre patebit

opus istuc ipsum intima cogitatione perscrutanti. XVII Mirabitur itaque nemo si nos huiusmodi Statuariam methodum seu potius poeticam minime adoptemuS. Analysim consectabimur tamen quoad eius feri poterit certa ab incertis segregando, communia a SingularibuS, a simplicibus composita, vitandoque ex una parte genUS illud ieiunum et aridum principiorum , quae nuda SUnt et SΟ-litaria , ac parte ex altera inanem controVerSiarum lUXum , OtiOSasque meditationes ; enixe curabimuS Ut prono al-Veo fluant omnia ex principiis firmis ac solidis diligenter enucleatis, colligatisque ordinatim inter Se Se, et Occupabimur toti in iis praecipue rebus evolvendi S , quaSUtiliores Credimus , ac prae ceteris necessarias. Primiamataque considerabimus Originem, e Volutionem , incrementaque Virium, quibus humanus pollet Intellectus: deinde quonam modo Voluntas eliciat, suasque et ipsa explicet

operationeS .

19쪽

DE ANIMI FACULTATIBUS ATQUE OPERATIONIBUS.

Omnis humana cognitio primam originem a SenSibuS

ducit , per quOS ner Vorum extremitates late longe quediffusae eXcutiuntur agitanturque ab obiectorum impulsu, quae Sunt eXtra nOS posita. Atque i Sthaec commotio ner- Orum Via Sola eSt , qua rerum eXternarum imagines in animum insinuantur, si fidem doctioribus Physiologis habemus, qui Sedem adspectUS , auditUS, OdoratUS, CeterOTUmque Sen Sulam in Optico nervo , in acustico, in Olfa

Commoto eXcitatoque nervo quiescit adhuc Intellectus donec appulsus et impressio ab obiectis in eXtremitate nervi concitata rapide diffundatur, perque totam eiuS-dem nerVi longitudinem propagetur usque ad alteram in Cerebro eX tremitatem. Atque id seu quia hunc transitumessiciat coniungatque caecum quoddam spirabile fluidum mobilissimum, penetranS ac SerpenS per nerVOS, Ut Crediderunt antiqui, et ex Νeotericis non pauci: Seu quia, Ut mavult Hartieyus, nervi intenti Sint chordarum instar elasticarum, quae una in eXtremitate percuSSae motum Concipiunt vibratorium, et oscillationes suas ad aliam eX tremitatem usque perducunt: Si Ve quod accidat Utrumque, sicuti placuit Newtono; sive tandem quia motus et impulSUS externus totam assiciat nervi substantiam vi latentis cuiusdam et incognitae mutationis, ut alii crediderunt.

Quaenam autem sit certa illa ac desinita cerebri pars, ad quam eae internae omnes nerVorum CXtremitateS re feruntur et pergunt, quaeque Societatem CorporiS et animi essicit, non una neque concors eSt Philosophorum Sententia. Cartesius partem illam vult esse glandulam Pinealem, Graecis Myaρ- , Vel scalia dictam .

20쪽

Villisio corpora striata magis placuerunt. Lancisius, et

Ia Peyronnie elegerunt corptis callOStim. Sunt tamen eXperimenta, et ObSerVationeS, quibuS Constat cum harum partium Vulneribus, et destructione Vixisse animalia vel foetus. Hinc potius Videtur esse Sedes principii sentie tis, quodcumque Sit tibi est initium alicuius nervi, ita

ut Omnium nervorum iunctae primae origines efficiant Verum sensorium commune. Sed frustra sedem animae ad aliquem locum singularem determinare tentam US : Videmus tantum medullam cerebri continuatam in nerVOS,

quae modo inexplicabili sensationem in mente gignit.

Cum primum assectio nervi permeavit ad cerebri medullam , intellectui statim offert Se Se Speci CS aliqUa SEH- Sibilis, quae reapse ab illo ultimo cerebri motu discri minatur atque distinguitur. Multiplices autem ac variae deprehenduntur eiusmodi imagines in animo enatae: quae varietas imaginum vel oritur ex diversis impressionis gradibus, qui in eadem fibra viribus haud aequalibus fiunt, vel ab ipsa multiplici fibrarum nerVOSarum Struo, qua pro diversa harum natura diverSas cient ac pingunt imagines in animis: quae quidem poStrema Sententia, inquam ierunt Halterus, ac Bonnetus non satis firmis rationibus niti videtur. Qualitatum sensibilium haud leve est discrimen, quod quaedam unico tantum Sensu attingantur; aliae Vero pluribus . Prioris generis sunt color ES , Sorii, Sapor CS , OdOreS, calor et frigus. Posterioris generis Sunt duratio, numeruS, EXteΠSio, figura, motuS et quieS quae pluribus percipi possunt sensibus: immo harum quaedam interno etiam Sensu percipiuntur. Prioris generis qualitateS, proprie dicerentur Sensiles ; posterioris, potiUS aflectioneS Speciem SenSilem comitantes. Harum idea S, ut et relationum, quas ad se invicem habent duce natura,

rerum CXternarum repraesentationes eXistimamuS Unde et

id eis intellectualibus annumerantur ; quod in iis rationi SVires Summo Cum fructu et Voluptate CXerceantur.