장음표시 사용
21쪽
Idearum sensilium quaedam sunt gratae, quaedam molestae , aliae mediae , Sive indisserentes: quarundam Specierum remi SSiores sunt gratae, intenSioreS moleStae, ut fuit etiam ab Hiitchesonio animadversum . Hae Vero Sensationes neque res eXternaS , neque ipSOS in corpore nostro motus excitatos depingunt, aut repraeSentant : Si ne tamen Colorum Sensu, aut qualitate aliqua tactili, nos prorsus laterent Omnia corpora, eorumque Situs, figurae motus et magnitudines. Sunt autem reliquae species sensiles proprie dictae, signa quaedam, aut notae Carum
rerUm aut motuum , quae CorpuS DOStrilin laedere possunt aut iuvare: quae laedunt ut declinemus , molesto SCnSu monemur; grato Vero excitamur ad ea exquirenda quae iuVare POSSunt.
Idearum sensationes Comitantium, quaedam omnem omnino mentis perceptionem comitantur, aut Comitari pOS- sunt . Quales sunt temporis et numeri notiones; quaeViSenim mentis perceptio, et actio, Cuius ipsa menS CSt COH-Scia, temporis alicuius notionem secum trahit: harum plures Certa Serie succedentes, menti etiam longius quod dam temporis spatium Suggerunt. Numerari itidem pos-
quae sensu interno, aut reflexione, quam dicunt, percipiuntur .
Duobus sensibus, Visu nempe et tactu , percipitur Extensio, Figura, Motus et Quies. Has corporum aD sectiones primarias non male Vocant quidam ScriptoreS :quia eaS, natura duce, credimus rebus ipsis inesse quales cernuntur; docentque Physici, ex earundem aliqua pendere Vim Omnem , qua corpora ideas sensiles in nobis excitant . At sensiles qualitates dicunt assectioneS aut qualitates tantum secundarias ; quibus nihil est in rebus externis simile; licet habeant hae res , ex stabili naturae lege, Vim quandam eas in nobis ideas excitandi, quama qualitatibus suis primariis Sortiuntur.
22쪽
Haec prima qualitatum primariarum perceptio, siVementis actio quaedam, SiVe passio dicatur ; non alia si militudinis, aut con Venientiae inter eiusmodi ideas et res ipsas, cauSSa aSSignari posse Videtur, quam ipse Deus , qui certa naturae lege hoc essicit , ut notioneS, quae rebus praesentibus excitantur, Sint ipsis Similes ε, aut saltem earum habitudines , Si non Veras quantitates , de pingant.
Species gustu, odoratu et tactu perceptae ad corporis partes aliquas proxime referuntur ; indicantque ea quae corpori proXime prosint aut obsint, iamque ipsum assiciant. Visu audituque rerum distantium aliquam notitiam adquirimuS, et Voluptates nonnumquam longe prae stantiores: immo in ipsa rerum cognitione et sapientia paranda, eorum non leVis est usus. Utiliter igitur omnes hi sensus a natura dati sunt, vel ad corpora tuenda, vel ad genus humanum conservandum , vel denique ad iucunde, Sapienter, honeSteque Vi Vendum.
Verum quae a sensibus imprimuntur notitiae, ordine quidem , sed non dignitate principem locum Obtinent ;ea amplior et nobilior Scientiae 11OStrae acceSSio CSt, quam facit Attentio. Habet enim mens nostra facultatem, qua rei alicui perpendendae se se intensius applicat. Hac intensione fit, ut animus vividiorem rei ipsius Sensationem aut perceptionem habeat.
Ρrima fronte videtur attentio necessario sequi inter plures obiectorum impressiones eam, quae ceteris fortior sit 3 idque sane propugnarunt Helvetius, Condit lacus , aliique melioris notae Metaphysici: attamen non haec est attentionis proprietas. Etenim saepissime fit, ut attentionem ex Obiecto quod adest sensibus, impreSSionemque in iis eXercet removeamus, convertamUS JUe ad re Vocatam ab8entis obiecti imaginem, cuius quidem impressio nequit esse validior, aut aequaliter Valida.
23쪽
Sicuti plura atque diversa uno tempore obiecta apprehendimus frequentissime, appetimusque, ita num pariter ad plura simul attendere aliqu1ndo concessum est 3Id sane existimamus propositione strictim, et ad unguem perpenSa. Secus mens nostra nec iudicare, nec reminisci , nec ideam compositam cogitatione complecti pOSSet.
Sunt qui in fibrarum mechanismo se se reperiSSe putant aut animi attentionem , aut eius Saltem attentionis imaginem. Robineius plus ceteris hac in re sibi sumit audaciae. Is attentionem collocat in fibrae ipsius reactione , qua acceptae impulsioni resistit, et reactione animi , qua suae resistit modificationi. Perperam hic Auctor in medium Vocat reactionem, quae a nulla substantia eXer cetur in assectiones suas, sed in alias SubStantiaS, quae actione sua illas excitant assectiones.
Ρaulo acrior hostis, certe diligentior Carolus Bonnetus succedit. Consentit enim utique attentionem non CS- se reactionem animi in modificationes suas, Sed Conten dii reactionem esse in sensiles corporis fibraS CXterna rerum impre8Sione perculsas, qua reactione cum fibrarum ipsarum motuS augeatur, animi etiam SenSatio augetur. Quamquam haec Opinio minus antecedenti improbabilis ideatur, quamquam praeclari nominis viri plausum dederint : ea nihilominus vitio suo non Caret, et animum dotibuS Ornamentisque suis exuit. Re actio animi in fibras nequit aliud quidpiam gignere, nisi spontaneitatem, diuturnitatem, intensionem maiorem minorem 'e Sen Sationum. H inc vis illa non est attendendi facultas eius idea ac notio huius notionem et ideam necessario non includit. Ρosset natura eXistere Vi illa motrice praedita , attentio ne non praedita.
Si dum perceptioni alicui intentus eSt animuS, perceptio alia mentem pariter alliciens Suboriatur , tunc attentio ad utramque convertitur , et facit adeo , Ut neU-
24쪽
tra cesset, neque geminae Simul confundantur. Itaque eodem tempore animus fit conScius perceptionem alteram superVenire, dum altera perSe Verat: in quo primus positus est SucceSSioniS SERSUS.
Ut animus modificationum Suarum SucceSSionem percipiat, duo requiruntur: primo ut modificationes ipsae aut specie, aut intensitate, aut ordine immutentur: Secundo ut in hac earum mutatione attentio defigatur : si prima conditio absit, animus ex defectu mutationis ; si altera, ex defectu cognitionis Sensum Successionis habere nequit. Quamobrem si alterutra desit conditio, dieS , anni, Saecula viderentur tempuSculo quoViS breViora.
Ιnter plures perceptiones, quarum SACCessionem attendimus, non raro contrahitur vinculum quoddam, quo nimirum si una ex illis perceptionibus iterum animo ob- VerSetur, ceterae, abSentibuS licet earum obiectis, reprinducuntur: in hoc sita eSt ea, quae dicitur perceptionum Consociatio.
Consociationis vinculum contrahitur etiam inter perceptiones sibi similes, quibus animus diverso licet tempore attentionem adhibuerit. Hinc duae distinguuntur consociationis leges; altera quae dicitur similitudinis altera simultaneitatis. Ad hanc postremam duae leges aliae revocamur, quaS Vocant ContiguitatiS, et CauSalitatiS; quatenus nempe conSOCiantur perceptioneS eorum obiectorum , quae animus attenderit vel tamquam loco contigua, vel tamquam alia ab aliis dependentia.
Quotidie accidit, ut perceptiones praeteritis similes s absentibus licet earum obiectis ) humana mens tum rem
Producat, tum eas praeteritiS SimileS eSSe agnOScat , Seu, ut aiunt , recognoscat. Operatio haec usitato Vocabulo Memoria appellatur. Sunt qui memoriam a reminiscentia distinguant veluti actum a potentia. Sunt qui id earum recordationem imaginationem Vocant, Signorum Vero req
25쪽
productionem memoriam appellant. At cum animi facultates Sola phaenomenorum Ope dignoscamuS, ipSam memoriam ac reminiScentiam Veluti rem unam atque indistinctam considerabimus. Quoniam vero diversam omnino significationem imaginationis VoX nacta est apud omneS , memoriam ipsam ita commode partibimur, ut eam nunc idearum , nunc Signoriam esse dicamUS.
Memoria non videtur praeciSe in mente collocanda , sed potius in ipsa physica cerebri structura . Quot et quanta eXperimenta evincunt comprobantque memoriam hancce multum ab aetate pendere, ab ipsa actuali asse-Ctione organorum , a quibusdam rebuS seu circumStantiis , quae physicae Omnino sunt 3 Subitus et fortuitus casus potest memoriam debilitare , et aliquando etiam exstin puere ac funditus delere. Annales Medici exemplis redundant , quae hanc veritatem confirmant heu nimium , et philosophum cogit ad humiliter demisseque de se Sentiendum .
Volumus tamen oblatam OccaSionem aliquam, quae iacentes ideas CX citet : nCque enim fortuito conCUrSu COMICSCunt et nectuntur inter Se , quae redire debent imagi-DOS, neque nutu atque arbitrio animi advolant Obsequentes, Sed alia eX alia et Omnes inter se aptae colligataeque sunt admirabili quadam continuatione ac Serio, et earum ultima involvitur implicaturque cum prima , Si equod acquisitae omnes fuerint in uno eodemque loco
Vel per idem tempus, sive quod quandam habeant inter se similitudinem atque analogiam.
Huc pervenire philosophice possumus ultra progredi non possumus. Νonnulli tamen in Problemate memoriae enucleando eniXe adlaborant, perinde ac si Cimmeriis e tenebris evocandus in lucem foret tenuissimus fibrarum cerebri nexus: qua spe inlecti Hoochius , Hart-leyus, Bonnetus elaboratas hypotheSeS hac super re Confinxere ingeniosas eas quidem elegantesque , Sed adeo
26쪽
chymerae similes et e Vanidae, ut nil nobis commendent praeter auctorum ingenia, Vixque te Vem coniecturam faciant qua nihil incertius.
Hac itaque tam obscura et caeca in Vestigatione omissa praestat ad ea Venire praeSidia atque adiumenta, quae arripit e memoria cognitio. Atque in primis scientia haec nostra comprehenditur includiturque in idearum ambitu et circuitu , ideaeque omnes , paucissimis detracti S , continentur intra fines memoriae. Memoria ergo maXime Complectitur amplitudinem totam scientiae nostrae , et mC- moria sublata nullo pacto ab infante puero distaremuS ,
qui vix lucem hancce qua fruimur , ad SpeXerit.
Praeterea quum adveniente Somno , quies membra perVadit, vigilat eXcubatque memoria, et praeSidio Sen- Suum identidem experrectorum adiuta colligit ex inhaerentibus vigiliae reliquiis varia somniorum SpectaCUla . quae Vigiliam saepius aemulantur aut Ordine , aut Vigore : et potest hic eo usque increscere , ut sequantur in corpore motu S il , quOS Ve Stigia mentem Occupantia requirunt ; quale genus frequens est Videre in SomnambuliS .
At Vero vehemens animique fixa meditatio unius pluriumve idearum quas excitavit memoria, qua sit , Ut nequeat animus pro eo ac deberet internoscere Obiecta praesentia sicuti Vere Sunt, haec, inquam, menti S Contenti O , ac firma meditatio essicit amentiam, quae nihil aliud Videtur esse nisi prolixum et Continuatum somnium . Inter somniantem igitur ac delirum hominem hoc unum discrimen interest, quod in primo eX pergefactis Sensibus Vis Obiectorum praeSentium superat vim idearum , quaS renovat memoria ; in secundo Vis idearum, quaS memoria reproducit , Vel iugiter perdurat , vel, Si interdum
cessat o casu dicitur habere lucida intervalla ) quantocius tamen in Stauratur.
27쪽
Α rerum imaginibus, quae animo ob VersantUr, Im ginatio Plinio auctore nomen invenit; significatque quem- Cumque mentiS actum, quo rei cuiUSVi S, quae facta Sit, vel seri possit, vel etiam fieri non possit, formam imaginemque concipimus. Νulla porro est imaginatio aut notio, cuius primordia Simplici Ora e sensibus menS non priuS hauserit, eXpreSSerit, arripuerit.
Sunt qui arbitrantur tumultuaria suidi nervet conci tatione aliquando motus omnino nΟVOS in communi sen-SOrio , ΠOVaque Lindequaque phantaSmata pOSSe in animo excitari. H is assentiri non possumus. Νam phantaSmata haec Videntur nova, Sicuti nova quotidie appellare consuevimus Poetarum Vel Pictorum figmenta ; non quia ideae elementares , sed quia earum ConSOCiationeS 11O
Imaginatio a quibusdam in communi sensorio motio nibus pendet: hae vero pendent tum ab adquisita si brarum dispositione, tum a Caussis dispositionem hanc ipsam determinantibus. Quae omnia cum pro Varietate homi num , vel pro hominis eiusdem aetate Statuque diverso disserant ; imaginatio quoque in hominibus aliis , aut in aliis hominis eiusdem circumstantiis disserat neceSSe est.
Memoria atque Imaginatio maximum adiumentum a Signis mutuantur. Signum autem CSt perceptio perceptioni Consociata adeo , Ut praeter Sui, alteri US quoque rei notitiam inducat. Praesentis et praeteritae rei signum Ope memoriae, Signa futurae non sine imaginatre ne concipimus. Porro apprehenSionem , attentionem , Contemplationem , SenSUm SUCCeSSioniS habere mens potest absque signorum praesidio, cum OperationeS Sint, quae memoriam, et imaginationem praeced Unt.
Multiplex porro signorum genus est alia enim a fortuita perceptionum consociatione pendent, et acciden-
28쪽
talia d icuntur; alia ab ea perceptionum consociatione, quam certi quidam e Ventus ConStanti naturae lege connexi determinaVerint, et naturalia Vocantur; alia demum ab ea perceptionum conSOCiatione, quae in animum eX industria fuerit inducta, et artificioSa sive institutionis
Quamdiu quis non aliis signis praeter accidentalia , et naturalia uti potest , inquit clarissimus Draghettus ,
tamdiu ei circumscriptus est memoriae usus: nisi enim accidentalia signa, aut naturalia Osserantur, nequit homo res Significatas meminisse, et vicissim signorum meminisse nequit, nisi significata ultro offerantur. At statim atque signa ex institutione cum ideis coniunguntur, multiplicantur Vincula, quorum ope ideae ad memoriam rOVO- cari possunt, quamquam illarum obiecta, aut obiectorum Signa tam naturalia, quam accidentalia deficiant.
Signa vel ad nostrum dumtaxat , vel ad aliorum etiam usum reseruntur. Prima quidCm memoriae praesertim prodesse diXimus; altera Vero communicationi idearum in-SerViunt suntque Cogitationum nostrarum indices, quo rum praesidio tum nos nostras aliis , tum alii suas nobis cogitationes aperiunt. Cogitationes nostras signiS aut tran-Seuntibus, aut permanentibus communicamus. EX trai Se tantibus idioma , ex permanentibus Scriptura coniicitur :Scriptura enim est imago idiomatis, quemadmodum idioma imago est Cogitationum.
Ad idioma quod attinet; clamores, geStUS, Saltu S, alii,
que humani corporis status sunt internarum animi asse Ctionum signa naturalia. His in artem Conversis utuntur muti et surdi; immo etiam infantes, dum vocabulis ge- Sticulationem , et vociferationem saepe adiungunt. l sthaec naturaliS, et propterea universalis hominum lingua.
S ignorum naruralium imitatione quaedam denuo ipsis assinia paulatim inventa sunt tanta quidem arte, ut prio-
29쪽
9rum cognitio in cognitionem posteriorum facile deduceret. Hinc elaboratum est actioniS idiorna olim a Roma nis Pantomimis, ac SaltatoribUS magnopere CXCUltum, nuper in Gallia a clarissimo libate de ΓΕpee ad apicem perfectionis , et ad iustas grammaticae leges pro surdi Serudiendis feliciter eVectum.
Quamquam articulatum idionia primi parentes humani generis a provido Conditore acceperint : nihilominus ob immanem infortuniorum seriem , quibus deinde homines obnoxii fuerunt, evenire quidem potuit ; immo ex
historiae monumentis e VenisSe ConStat, Ut Corum nonnul
li in sylva hac vel illac palantes infantem sobolem absque educatione neglectam relinquerent: quae quidem Succrescens sylvestrium familiarum, et alicuius etiam populi initium faceret. Porro apud eiusmodi generationeS naturale idio ma primum , tum artifici OSum non modo geStUUm, sed etiam sonorum vocabulorumque enasci potuit, lente quidem pro diversa hominum loquentium capacitate et indigentia, eoque semper ordine , ut nullum de novo signum institueretur , nisi SigniS iam cognitis , vel rebus significandis esset analogum.
Prima illa humani generis lingua permansit usque ad linguarum divisionem divinitus immissam sicuti videre licet Geneseos cap. 4O in . Sed ipsa subinde hominum disgregatio effecit, ut inter populOS climate, temperatione, educatione, moribus, legibusque diverSOS, quemadmodum ingens idearum et cupiditatum discrimen erat, ita ingens
oriretur idiomatum articulatorum VariCtaS.
Postquam ea signa adinventa fuere , quibus inter praesentes idearum significatio fieret, illud quoque signorum CXCogitatum eSi genu S, quo et inter abSentes id earum quasi societas institueretur. Itaque ad Scripturam Ventum est. Quod signi genus eadem serme ratione inventum perfectumque, qua in Ventae, alictaeque numero Voces fuere. Quare primum invecta scribendi ars per ima
30쪽
gines, quibus Varii gestus adiungerentur. Aegyptiorum praecipue consuetudo haec fuit, apud quos obelisci huius mocli imaginibus referti in usu erant. Deinde naturalibus imaginibus adiectae con Ventionis imagines, factaeque arbitratu hominum figurae. Tandem illa adinventa
scripturae ratio CSt, quae articulataS VOCeS repraesentat ,
quaeque apud nos Europaeos hodie est familiarissima.
Dictum est memoriam et imaginationem Ut Se eXerant latius, atque uberiuS CXerceantur, maXin Um ab articulatorum signorum usu adiumentum accipere. Id porro de libera etiam attentione assii mandum est. Llt enim homo attentionis suae Compos evadat ab articulato idio
mate plurimum adiuvatur. Articulatum idioma quoniam infinitis prope modis facile variari potest, idcirco omnium id earum Varietati designandae apti SSimum CSt. Praeterea articulationum ipsarum brevitas, et distinctio facit , ut ingenS Vocabulorum copia absque confuSione retineri memoria pOSSit.
Cum animus attentionis suae ita compos eVadit, Ut eam ad haec potius quam illa obiecta, ad has potiusquam illas obiecti partes ordinate dirigat, tunc reflectere dicitur eo quod deliberata animi attentio ab una ad alteram ideam instar luminis reflectatur. Attentio delibe-xata dirigi potest vel ad externarum rerum apprehenSiODOS, Vel ad ipsius animi operationes. Hinc duplex distinguitur
refleXio: altera exterior, interior at era. Reflexio eXterior Scientiam corporum, interior Scientiam animorum conStituit.
IIa nc ob rem cum primum aliqua species aliis natu rati adstricta vinculo cohaesit , et cum his in unam Coi-Vit COR Cretam et compositam ideam , in hanc animus intendens a toto eam cumulo dividere potest ac Veluti ab-di Cere: ex quo fit ut cognatis circum speciebus languescentibuS et p o 'em lan extinctis ea sola Vigeat pro Sili atque Victrix, quam ipse reflexionis motus agitat ad abstractam ideam SenSibilem essOrmandam.