장음표시 사용
11쪽
13쪽
oid Rignificem vas, vadari V va monium. S. LAs significat sponsorem . qui promittit se aliquem stitutum in judicio
' V A RRO de L. L. lib. V. p. a. edit. D. Gothos vide PLUL Lura apud FgsTUM in Toc. vas. Auso Niure tu insimost in eadem voce & PLAu-Tu M tu Pers act. II. s. q. gr. 18. ita dietus secundum veterem scholiastem II ORATII ad L. I. St. I. t. II. a Latino Tadere, quia, qui vades dedit , vadendi id est discedendi habet potetatem. Displicuit haec derivatio
Vossio in Ebmol. L. L. in Doc. Pas. quia prima syllaba verbi Dadere producitur, contra in casibus obliquis vocis Vis corripitur: quare vadem deducere maluit a Graeco r in Verum SALMAs Ius de modo usur. c. xvi. p. 6sa. quamvis ipse hanc etymologiam Graecam praeponat, defendi tamen& Latinam polle, exemplo probavit et itaque non tam scholiastis etymologiam , quam rationem ab eo additam impugnavit . nec immerito et sapit enim ea potius scitam allusionem ad vim verbi, quam veram etymologiae rationem. Vadem igitur vel a Graeco Aurec vel a Latino Tadere dictum p
tat , quia ad diem dictam vadere sive ire in jus debebat: propria enim &nativa significatione diam fuisse ipsum reum appellatum; quem vero ille pro se sponsorem dabat . hunc etiam vadem fuisse vocatum, quasi qui pro
vade seu reo promiserit, eum iturum in judicium . eodem modo, atque praes dicitur non tantum, qui pro mancipe spondet, sed ipse etiam manceps. FEsTus in Toc. manceps & anctor tam ipse venditor in L s3. s. i. I. 63. s. i. D. L 8. l. p. C. de reis. quam qui pro venditore evictionis nomine intervenit . qui ad distinctionem anctor fecundus nuncupari solet I. g. pr. D. de reis. Ilaec etymologiae ratio uti per se vera est. ita optime foret ad rem accommodata, modo vel unus at quis scriptorum veterum vadis appellationem de reo usurparet . aut usurpari aliquando testaretur. Fes Tus sane & V L R R o in locis paullo ante citatis id nominis soli tribuunt sponsori, qui pro reo intervenit, quorum neuter eam vadis signita A et ca-
14쪽
eationem omissuriis fuisse videtur, si quid ejusmodi unquam obtinuisseti
Probare tamen SALMAsius sententiam suam ex eo conatur . quod ve
hum vadari non tantum significat spondere vademque se pro alio constituere, sed etiam diem alicui dicere, sive essicere, ut sit vas, ut in jus ambuleti Verum quod attinet ad hanc significationem activam, quae sola
ad rem spectat, quum vir eruditissimus verbum vadisi active sumtum e plicat diem alicui .dicere , ut siti vas, assumit hoc ipsunt, quod probare nititur: possitne enim verbum Dadari ita exponi, nec ne, ex eo solo pendet , an vadis appellatione unquam reus ipse significetur. Et lane verbum vadari sensu activo sumtum nihil aliud est . quam stipulari ab adversario, ut certo die se sistat, & in fidem hujus rei sponsores accipere. Vide L iv i u M l. I I I. c. I 3. P L A u T u M in Pers M. II. R. g. o. I 8. qua re efficitur quidem , ut reus vadere sive ambulare in jus debeat, neutiquam vero probatur, ipsum reum etiam vadem fuisse appellatum. Itaque cum milis vel a Graeco Sar c, vel a Latino radere derivandi nulla ratio idonea subsit . hanc etymologiam . quamvis ceteroquin facilem, pro vera tradere non ausim.sgnificat autem vas proprie sponsorem in caussa capitali, teste FEs To in voce Das. & Auso NIo in monos 2 in ea . Doc. Ita Quintius Caeso capitis ad populum accusatus vades sistendi caussa dedisse dicitur apud LiviuM LIII. c. I 3. Usu tamen obtinuit, ut vades etiam dicerentur rerum privatarumst civilium sponsores, uti recte censuit TORRENT ius ad II o R A T. l. LVI. I. II. & ex eodem Floratii loco, item ex V si a R O N E iti L. L. lib. V. p. a. docuit SALMAS Ius de mae Uur. c. XVI. pag. To . junct. pag. 3 . & denique ex derivatis vadari V da monium contra GRO NovIUM
id negantem ad dict. Lissi lac. firmius adstruxit Vir Clarissimus C. A. D u-
s. II. A vadibus differunt praedes, qui sunt sponsores locupletes pro lite nummaria. Egregie hanc differentiam tradit Auso Nius in Nouosa dire lonis Quis, subit in poenam capitali judicio I vasis Quis, cum lis suerit nummaria, quis dabitur ' praes. Ex qua opposition e Padis & pradis colligi videtur posse , uti Tades diceban
15쪽
mr, qui pro persona in caussa capitali interveniebant, ita praedes propriδfuisse, qui pro litis aestimatione in judicio publico se obligabant: hos sane
praedes fuissie nuncupatos, apparet ex L I v I o x x x v III. c. s 8. & GE L I o l. v II. c. I P. Verum uti vadis ita praedis appellatio producti deinde
ad caussas privatas, dictique sunt praedes, qui in judicio civili pro reipsa ejusve testimatione praestabantur. Vid. Asco Mus PEDIAN Us ad CicERo-N is libr. i. in T. c. s. & l. S. S. I. D. commum disia Praeterea extra
judicii caussam praes dictus, qui apud populum interveniebat pro eo, qui
quid a publico emerat condit xeratve. FESTVs in v . mmc . vas autem,
qui emtori privato cavebat pro evictione praedii aut mancipit. V A R R o de L L. l. v. p. la. S. III. COMPos I Turi vadis est subras, cujus mentio extitit in XII. tabulis teste GELLIO N. A. t xv i. e. Io. Quis autem subras fuerit, cum proditum nusquam sit, definire non ausim. Dicam tamen, quid mihi in me rem venerit: nimirum fuisse eum sponsorem vadis, qui pro vade adpromittendo interveniebat . ut teneretur in subsidium: habet enim particula sub in compositis saepe adjuvandi significationem, ut in verbis subvenire, Decum rere, & quum venditor sudissere lui de evictione dicitur in L sa. b. I. D.
de emet eo enim significari videtur . eum se velut succenturiatum subjicere. ejus litis sustinendae defendendique emtoris caussa. Sed haec . nullo auctore, nullove argumento comprobata , pro certis minime assirmavero. Illud tamen videre mihi videor, subvadem non fuisse vadem actoris: uti censet Acollus GOTHO PREDus In not. ad LL. XII. lalb. tab. II. actor enim nullum vadem dabat, quoniam, uti deinceps dicemus, nulla stipulatione ad promittendum adigebatur. Derivata a rade sunt vadari & vadimovium. vadari verbum commune est. tam activam quam passivam significationem admittens , PRI sc IANus GRAridi ATICU si v III. p. Is a. edit. Pu-UG. Activo sensu dicitur actor reum vadari, cum iuvim vadimonio obstringit, ut apud PLAu Tu re in Curcul M. I. R. 3. C. s. Passive autem reus dicitur vadari ab actore, cui vadimonio obligatur. FULGENTI Us deferm.'isi. S. 6 I. pae. 8o S. v. D. Gothostedi. PLAUT Us in Bacchiae est. II. D. . et f. 3. STMMAcuus l. I. epist. 3I. quibus posterioribus locis vadistis
sensu quidem metaphorico, sed passivo tamen usurpatur pro obstricto, obli-A 3 gato, Di siligod by COOste
16쪽
gato, & quod notandum de reo solo, non etiam de fidejussore. hiare vehementer dubito num verum sit. quod supra S. I. SALMAsium existimare indicavi, verbum nempe vadari passive sumtum tantumdem esse ac spous rem vademque se pro alio constituere: facit quidem eo, quod Au RELius Aucius T IN Us de Grammat pag. ato a. edit Pusch. vadari explicat me dicere, hoc M. Membere. Sed nec Salmasius nec Augustinus ullum ejus significationis affert exemplum.
s. IV. Ponao vadimonium significat sponsionem sive promissionem, uti jam
olim tradiderunt Vos si v s in Et mol. in vo c. tias & POLLET us hist. SCRom. 1 v. c. I. Verum hanc significationem nequaquam admitti posse in locutionibus radimonium promttere, disserre, facere, deserere, .sbire; stem Cum dicimus venire, occurrere ad Dadimonium, notavit S A L ae A s l L s de modo usum c. xv I. p. Sy . N seq. In his igitur phrasibus vadimonium significare putat itionem in jus, sive ipsam exhibitionem : recte I ane, quod ad locutiones vadimonium promittere, erre: neque enim ipsa sponsio promittitur aut differtur , sed exhibitio. Verum vadimonium facere, multum interest, num Plautus dicat, an vero Cicero , Livius aut Valerius Maximus. PLAu-Tus quidem, seria in jocum vertere folitus , in Epid. I. V. A. a. et f. I p. dixit: Vadimonium ultro hie mihi facis, hoc est, exhibitionem tui facis, sive ultro te exhibes, sed prorsus improprie: neque enim ulla vadationis imago ibi erat in scenam inducta. Audiamus itaque potius VALERIUM MAXINUM I. III. c. p. T. Ex. I. si Cum oppidum Badiam circumsederet, tridu-- nal suum adeuntes in aedem, quae intra moenia holitum erat, vadimonium si in posterum diem lacere jussit. A Casus illi accusativi in aedem, in posterum diem. indicio sunt, Dadimonium verbo lacere junctum significare promissionem: n que enim exhibitio fieri dicitur in aedem, sed in aede, neque in posterum diem . sed postero die. Similiter CICERO pro Ouiut. cap. 18. ait ,, T-- livit a te statini, ut Romam rediit Quintius, quo die vadimonium istuc f h ctum esse diceres. se L I v I v s Libre x x III. cap. 32. se Praetores , quorum jurisdictio erat, tribunalia ad Piscinam publicam posuerunt: eo vadimonia fieri jusserunt. o Adverbia illa. Huc , eo , suo quodque loco declarant. vadimonium lacere Ciceroni Livioque esse promissionem facere . non vero lacere exhibiationem. Non magis vadimonium , cum deseri dicitur, pro exhibitione ca-
17쪽
plandum esse. docet L q. s. . D. si quis caui. Sec es t ut . D. qui farisaerae quarum in priore, cum ULPI A N U s scripsisset, ne ulla exceptio in deserto radimouio obiciatur, TRIBONIANus per emblema suum hoc explicuit : Ne ulla exceptio in promissione deferta judicio mendi causa facta odit in rar: in posteriore autem cum PauLLus scripsis- : sui jurare promi, judicio sili , non videtur peierase, s ex colae a caussa vadimonium merum
rit: TRIRONIANus iterum reposuit: Hoc eruerit, id est . hanc promi sionem : de quibus aliisque interpolationibus videbimus latius crum. seq. s. 3. Eadem promittendi significatio servanda videtur . cum vadimonium dicitur imponi, ut apud NEPOTEM in Tmol. e. missum Ari apud CicER NEM pro Aint. c. I 8. sicli in ea ae orat c. 8. & alibi et nam sistere vadim nium est ellicere, curare, ut stet, rata sit promissio de sistendo sese Itastare fides dicitur apud PLAUTu M in Pseud. ast I. c. sic C. 62. Cum se vatur. Idem fere significat vadimonium in locutione vad ovium praestare. qua usus est NEPos in Att. c. s. nisi quis ibi cum G I p u si N i o obf. L. L. pag. a 3. aliisque viris doctis ad eum L n legere malit Padimonium 'it rit, quasi repetita per errorem praepositione prae ex verbo antecedenti premtit, ut non sine causa conjicit ibi B O s I u s. Denique vadimonium pro sponsione vel, si mavis, pro stipulatione sistendi cauta facta, accipiendum est in verbis Cic ERONI s in Orat. pro diui. e. 6. ita siue vadunonis
disceditur; nec minus, cum res in vadimonio esse dicitur in mae oras. c.
in D. uti enim res in judicium deducta dicitur esse in judicio in L 33. D. de jud. & quae in stipulatum deducta est, in stipulatione esse in L . S. Pen. D. de O. ita quae in vadimonium deducta est, in vadimonio esse
dicitur. SED neque pro sponsione, neque pro exhibitione vadimonium acciperem in locutionibus Oadimonium obire, venire, occurrere ad vadimonium: in his enim vadimonium mihi potius est dies locusque in stipulatione constitii-tus. Ita enim tempus obire dixit CicERo de amissi cap. a. & obire u dimonium est vadimonium adire, FEsTus in toc. mortem. adeoque tempore constituto ire ad locum constitutum: quamobrem nihil mihi caussae esse videtur, cur ex loco P L i N ii L v III. Dis. ia. In s litibus tererer. Frictum me crederem sietinti ad Dadimovia mea, cur, inquiun, eX hoc Pli-
18쪽
nil loco cum C o R T i o in not. ejiciamus praepositionem ad , quasi ceter quin minus estet Latine dictum. Si enim obire in hac locutione unum idem-.que est, quod adire: quidni, quemadmodum adire ad vadimonium proculdubio recte dicetur , ita etiam dici potest obire ad vadimonium J Neque enim insolens est, aliam praepositionem verbis in compositione adfigi, aliam nominibus in regimine adpotta vide CLDRARE NE ORCH. ad LIvIUM
L xxii. c. a. s. I O. Porro ad tempus Tenire pro tempore constituto venire. dixit Livius or. x x X v I II. c. et s. Ad tempus redire CicERo ad
Att. l. xii. D. 3. & passim alibi Denique eadem significatio elucet in locutione est mihi cum illa missimonium , qua utitur CICERO Pro Zelat. e. 38. subauditur enim constitutum: unde idem CICERO de S niat. c. v. vadiutonia constituta dixit pro tempore locoque sistendi constituto. Praetereatadimonium significat formulam stipulationis, qua actor reum vadatur, apud CicERONEM ad O. fratri L D. i . Denique Dadimonium lignificat totum vadationis negotium inde a stipulatione interposita usque ad diem . quorei reus debet. Iloc sensu S E N E c A de brmit Tit c. c. dixit si tantum temoris sua atque ahena vadimonia occupant. Ubi alima radimonia vocat. quibus quis ut sponsor accessit. Postremo si genuina sit locutio dicere o dimonium, quae in explicatione dierum comperendinoriam occurrit apud M AERORIUM Satura. l. I. c. I s. recte emi explicuisse videntur Sioonius de ud. l. I. c. a I. & UE I N E CC I U s f. l. Iv. c. c. g. a I. ut sit vadimonia recitare praetori, adeoque praetori indicare stipulationes sistendi caussa in hunc diem lactas. RIETARDus quidem Protrib. c. p. mutimonium duere accipit pro via ovium sacere, sive promittere: sed cur praeferam explicationem priorem, in caussa mihi est, quod dies comperendini, quibus vadumonia dici solere Macrobius narrat, ita uti dies perendini non sunt illi dies, quibus negotia differuntur . sed in quos rejiciuntur , secus atque exillimat Raevardus. Porro quemadmodum vadatus aliquando improprie dicitur, qui quavis ratione obstrictus, obligatus est , ita & vadimonium aliquando improprie sumitur pro quavis exhibitione , praesentia. Vid. PLAu Tu M in Epid. o. v. s. a. C. I p. aliquando pro quovis die locoque constituto, ut apud AUSONIUM DEI. xxiv. etf. 3 . 3. item in sapient. de Tha te.& huc pertinet locus apud GR u TE Rum Inferipi pag. Dcxc. Inscript v.
lege perennisi ii qua cunctos subet ad vadimonia mortis.
19쪽
Vadimonia enim mortis ibi dicuntur pro certo, & cuivis homini praefixo
quodam tempore moriendi. Denique II A N I L I U s II hion. l. I. V 2y3. de
sole dicit eis Et cum luce resert operum valmonia terris is hoc est, tempora laboribus dullinata
CETERUM quaenam ex his omnibus, quas enumeravi. locutionibus vel ad actorem solum pertineant vel ad soluin reum , vel denique utrique communes sint, non est, quod multis ottendant: nam Praeter eas, quae imperissensiter concipiuntur, ut cum se Tadimonio discedi dicitur , vel in rem . ut cum res cst dicitur in tui limcinio, vel denique quarum exsecutio consensumst actuna utriusque partis requirit, ut, facere, confluere da limonium; communia etiam sunt et adimonium obire , quod de actore dixit Cice Ro pro A c. Com. c. I 3. de reo pi o sint. c. I 1 ad Dadimonium denire, quod de actore praedicatur in ead. orat. c. iu fit. de reo cap. 16. Denique ad T dimonium occurrere , quod , ut inserius ostendam , de actoribus usurpavit SugTONI Us Calla. c. 3 v. de reis ULPIAN Us l. a. s. a. D. si quis cautilicet enim ibi nunc habeatur iid judicium occurrere, ipsum tamen Ulpianum scripsisse ad radimonium, tam credibile, quam quod maxime. vid. cap. II. S. 3. Reus autem solus dicitur vadimonium promittere, si iere, deserere: usque adeo, ut hae locutiones non modo nusquam cum actore, quod ipsa rerum natura satis prohibet, sed ne cum sponsore quidem communicentur.
Quare non alienus sum a crisi doctissimi G o E s i I in Vbi d. ad Pilatum judicem. item G R ae v Ii in praefat. tom. II. thes ant. Rom qui apud UARRONEM de L. L. L v. pag. gr. in definitione Dadis inierunt verba spondet, qui, leguntque : das est, qui pro altero spondet . qui et ad ovium promittit. Ad actorem denique stilum sirectant locutiones et dimonium imponere apud N E P o T E M in Timol. c. & et adimotuum misi m facti e Ita enim Ct C E-Ro pro Puiut. c. i8. narrat, Naevium actorem Udinionium millum secisse . hoc est, rentisisse. adeoque tali intimia a necessitate vadimonii sistendi liberasse. Duplici igitur errore obstrinxisse se videtur S i o o N I Us de istiae L I. cap. II. primo quia existimat, ditiatilina reum missum fecisse vadimonium et deinde quod Tadimonium missum facere exponat vadimonium deserere, ut postellioni bonorum fiat locus.
20쪽
oia fuerit veri nominis vadimonium. V ubinam in 'dine judiciorum immissositum S. I Co Nirhae igitur in judiciis privatis, ad quae sola omnem hanc disputationem restringimus, adhibitam inter alia luisse stipulationem quandam xadimonii nomine insignitam, qua utique id agebatur, ut reus certo die sesisteret. Verum quis huic cautioni locus in ordine judiciorum sit adsignandus, non convenit inter viros doctos. Prima eli sententia Jacobi Go-Tuo PREDI, qui in collectione legum XII. ta . tali o. & praecipue in non ad h. tacti palam iecit, existimare se, vadimonium interpositum fuit Iepost litem contellatam, & constitisse cautione mutua, qua sibi invicem promittebant litigantes, ilituros se apud judicem pedaneum. Verum huic sententiae quo minus subscribam, facit primo Asco NIus PEDIANus ad Cic Esto Nis lib. I. in Verri c. p. diserte tellatus, litigantes accepto judicio non stipulationibus mutuis promisisse, sed denunciatione tantum reciproca se invicem monuisse, ut adessetit apud judicem pedaneum: ex qua denunciatione mutua, ut hoc obiter addam, nata videtur duplex illa stipulatio , quam Jac bus Gothoiredus in vadatione intervenisse existimat, cum tamen, ut postea apparebit, veri nominiis vadimonium unica stipulatione, qua reus adigebatur ad promittendum actori, suerit contentum. Altera ratio, cur minus assentiar Gothostedo, in eo est, quod qui ad vadimonium non venit, actor caussa cadat, reus possessionem honorum patiatur, uti videbimus infra, . Ilorum autem mhil locum habere post litem contestatam potest: tum enim caussa cognoscenda & sententia omnino serenda est. l. 3. pr. D. de Ad. Cum igitur vadimonii non obiti poenae post litem contestatam nullum sibi locum inveniant, consequens est . ut ipsius vadimonii sedes alibi quoque, & ante li- , tem contestatam sit quaerenda : idque tacite agnoscit ipse vir eruditissimus, dum ad i. I. C. Th. de demn c. Des edit. referi existimat denunciationem, de qua in lithoc titulo agitur, in locum vadimonii fuisse introductana: haec enim d