장음표시 사용
411쪽
De ordine 8c vetere exitu . 8. De ordine ct veIere exitu intredin ram superva Am est hodie dicere . Nam quoties extra ordinem jus dicitur, qualia
sint hodie omnia juducia in non est nee e reddi interis tinn: sed perinde iudicatur sine
interdictis, ae is ut ius actis ex em a intem
erant tormulae & eonceptiones verborum. Hodie iudicia omnia sunt extraordinaria, in quibus krmularum conceptio non Observatur . COMMENTAR IUS. x gua indicia artanaria , qua extraordia ias ιιm dicta TY Ic locus a me expositus es με pr. b. - ἀλLI. Pro ain, Hotomanno legendum videtur tarn s ut agendi, sive ut nune loquuritur , proce dendi formam inteli pamus. Quod non placet: quia tune bis idem diceret Imp. nam ordinis a pellatione nihil aliud hie sisniticatur, quam ritus& modus procedendi. Igitur de ordine, id est, de ritu ει eonceptione formularum , da exim, id est, deeste . Sie exitus actionis, t. I . t 4. infraxd. erad. exitus controvexsia posse si sonὲs, ι. 3 s. de aequιν. pulus Theoph. αχε ψ
pore iudicia omnia extraoresnaria fume. orditanar; a Maecia direbantur, in quibus ordine & -- re usitato veterum iudiciorum lis agebatur di quo more praetor aditus non ipse iudicabat, sed quibusdam praeparatoriis in iure apud eum tractatis, actionem & formulam dabat, missit porro filixatoribas ad iudires pedaneos, qui de re cognosce rent&judicarent. Atque hoe idem etiam in in . terd diis observari solebat , l. l. g. . si ventri. Nem. Exceptae erant quaedam cali sae , de quibus ipse praetor ex officio cognoscire debebat: quod quia praeter morem iudiciorum ordinarium fiebat, Se ab ipso praetore , inde illae emta dictae Ene praetorἰae ct extraordinasae, stiti da extraord. eigno Postquam autem vetua ille mos dandorum iudi- eum sublatus est , ma viradibusque iniunctum , ut ipsi de musia eo escant & ludicent, t.1. c. de pedamjud. -nes actiones extraordinariae diei coperunt peoque seri fit ae respectu puto Iustini num quoque hic dixtile, iudicia omnia nune erii ordinati esse. Alioqui certὰ postquam ordinarium elis copii, ut Ipsi magistratus judicent, non posseuit iudicia, quae a magistratibus exero centur sextraordinaria vocari. Rem quae scrip. mus ac se δωρ. d. aB -νbus. UINN. Interdicta olim quidem erant extraordinaria iudicia. Sea tamen, ii iam interdixerat praetor, R adversa lius negabat, recti & hue interdictum essi:, pamtes remittebantur ad ius ordinarium, di hine e euperatores, vel iudices dabamur, l. r. st. r. frivae r - arm. l. 3. utis s. t. 3. s. 3. daia n. in aH. ρνῶν. Cie. pro coim e. a. s. in I Quintilian. Inst. M. lib. F. eap. r. lib. m. amici. Fronti n. de limis. agr. p. I. in ibi Agg. Urbic. HEIN,
Cinnixo ivxv xum actoris tum rei, nota
ineonveniens Iustiniano visum est, aliquid subivngere de p rna, qua coercentur, qui eo iure abeuntes, vel te merἰtate Sc in confiderata audaeia, vel dolo &malitia , negotῖum simi eomparant, sive imetendendo litem, sive exeipiendo. T a x T U s. De poenis in gen re Nunc a monendi sumus, magnam oram
uisse eos, qai jura fusi nebant, ne facile ho-
nobis dio est. Idque eo maximesieri potest,
modo raris jurandi religione, modo infamia
magistratus, iurisiperiti, ι. M. de reb. ered. E. c. dejud. e. v. a. de sent. O re jud. Suet. iam p.
Modo mean aria pona I Reus in iis musis , quae inficiando cresciuu , g. 8. 23. Is.sQ. da actis actor poena plus petitionis, , 33. sisn. d. ris. Infamia metia 4 Ut in iudiciis famolis, s x. infeod. Sed & φιλοδί-e infamia sequebatur apud Cyrenaeos, Heraclid. de polia. Fabrota
a caesa lilium naiadenda 1 Iises exorta starias pienda: temere Ut gantes egercendi. LEgislatorem , auctore Platone , in id unἰeὰ incumbere oportet,ut civitatem,quoad fieia potest, redigat quasi ad unitatem, hoe est, ad eo
412쪽
to iam & unanimitatem . Itaque elim nulla sit res, quae concordiam & civium inter se conse sum magis turbat, quam litium multitudo & ετ quentia, danda opera est, non tantum ut eausae litium praeeidantur, lites exortae consessim dirimantur : cuius rei ut in legibus serendis rationem haberet , regem suum monuit Is erates 3 sed etiam ut a litigando homines deterreantur, de Poenarum comminatione tam temere litthantium confidentia quam improbe calumnia sum malitia compescatur. In hune finem quoque institutae sumunt sponsiones illae, quibus litigatori x se mu tuo pisvocabant, ni veram bonamque ea am haberent , quarum frequens menso apud Ciceronem , tum etiam sacramenta, bonae fidei & e.iuta pignora, inter quae Ac sponsiones quid intersi , ex Varrone , Festo , Asconio docet Ilotomannus is sininsiana. Mori nem linia missa a Temeritas litἰgandἰ, &multa metiuiaria, S i risiurandi & Infamiae metu coercetur. Multam e ligit, si reos spes mus in ἰix eaulis, quar istickin do erectunt, qual ssunt, damni injuria dU, Gemsiti miserabili piorum legatorii m. Si actores, poenam plus pet tinnis, de qua explicatum sub g. si quis sens. 3 IJμ8. de ψιοn.Ita iurandum autem calumniae significat, de quo mox dicetur. Infamiae metu terret litiga
Intellisit autem infamiam ex iudieiis famosis. De quibus explicabit inferius s. a. hoc tit. T E x T V s.
De jurejurando & poena pecuniaria.
I. Ecce enim iusiurandum omnibks, qui conveniuntur, ex constitutisne n distra des tur. Nam reus non alite uis allegationibus utitAr, niηι priss iura dierit, quoa putans se bona instantia uti ad contradisendam pem venit . At ad oemus inficiam es ex quibusdam causis duti actio eo s. tuitur; velut ι saamnι iniuria, aut legatorsem locis Penerabilibus reliatorum nomDie agatur . Statim autem ab initio pluris quam simpli est actio, metatifurti mauis i. quadrupla , Ne mania
ssi, dupli. AIam ex his oe altis quibus mcaosti, me qvis n/get, sive fateatur, pluris quam simpli est actio . Item actoris quoque
calumnia coercetur. Nam etiam actor protalumnia iurare cogitur ex nostra constιtktione , quod non calumniandi animo litem
modiiset , d existimando, se bonam causam
habere. Utriusque eti Dae parsia ad Vocati jusiurandumsubeunt, quod alia nostra constitutione comprehensum est. Hac autem omnia pro vetera calummae actione intro sta sunt:
qua in deseetuatnem absit, quia in partem
decimi m litis actores mtillabat: quod nusi quamfactum esse indierimus; sed pro his introductum est 2praefatum iusiurandum, σut improbus litigator ct damnam ct impensas litis inferre adversario suo cogatur. N o T AE.
r. constitistione nostra J Extat in La. c. do tur inri prop. eal.m dand. Pisiam se bona instantia vi. J Id est , reuaturae , se δι-- μαί i,eo πὶ δδ6N. V v. 49. eap. isti. , t. Est igitur inna tἰa , sive ia eie , de sensio , seu contradictio rei. Instare, υι ainis, contradicere. α ιλέγω. Theoph λ; I ij-N J Theoph. Me ω σε ea πλοῦν, ἐκ quin druplism . Sed haee verba HI tripli, Stapud The ph. εις τὸ σε r. expungenda sunt. N- enim in infietantem trioli vel quadrupli actio est. Criaci Flotoman. Fabrol. Actoris quoqua ealumnia Τ Iurat actor, se non calumniandi animo litem intendere, sed quod existimet se bonam causam habere, d. l. t. c. dajor. 8 t. eat. Hinc apparet, hoe genus jurisi randi magis esse opInionis quam assertionis: nec periurum dici pone, qui non obtinuit. COMMENTARIUS.r Iusjurandum earumnia a Iustiniano revaearum
u Iusserasdam advoeatorum prsetirator. in singulis eausis. 3 Victum in lite etiam in penses damna eo demnandum , nisi justam eausam litigand. h bueris ρ, ct damnandum , erram hae nomin utim petνta non fuerint. res hodierni circa superiora omnia.
I Usiurandum calumniae , quod apud veteres
usurpatum, l. inter cohaeredes. ναί familia. δε-.ere. in desuetudinem postea abiisse videtur, Iustinianus revocavit, ι. 1. ι.ε. .de jurejΦrop .caladaia. ubi sancit, ut uterque litigantium in exordio litis iuret; primum actor, se non ea lamniandianinio litem intendere, sed quod existimet, se bonam causam habere i deinde reus, se non dolo malo, aut negotii facessendi causa actoli conre dicere, sed quod putet, se bona instantia uti,dc i ste ad inseias ire. σν. 49.eq.uti. g. I. ubi jubetur reus iurare, se--ὐκ- ἀ- P μ - . Unde apparet, hoe iusiurandum magis esse opinionis, quam assertionis, nee periurum diei poste , qui non obtinuit. Pereae d.tis.c. n. 3. EX constitutionibus novell s iurant pariter ambo nihil se prorsus disserendi vel corrumpendi iudieii causa se eisse iactur ve est ον. 49.amh.hoc
Saeramentism, ct auth. in isto. c. eod. ov. I 1 .e.I auth. Principales. c. eia Pro iis, qui in tutela aut curatione sunt, iurant tutores curatoresve, non
pupilli aliive, quorum res seritur. Idemque Obt,
413쪽
net & in ea tess tiarum alienarum legit Imis ad- autem. s. c. de indve. L 4. c. de frua. O Γι expens ministrationibus, d. I. I. g. x. O ster tune .d.aπrb. Nov. Si. e. IO..hoc text. Nec vieta prodest ei νω ne pales. Iurandum autem est apud iudieem, rasse calumniam : ut enim vere de calumnia tur qui de causa eognoscit. Caeterum si vel persenae verisinihilominus tamen ei imputari potest, quod dignitas, vel cxus verecundia , vel moibus non temere adversarium sutim in ius vocavit, LI. exmpatiatur litigatorem ad tribunal venire, mittitur quem. 9 de iudici Plane si quis iustam causam liti- aliquis, qui iuramentum domi litigantis excipiat, gandi habuille videatur, quod interdum accidit,
praesente adversario eiusve procuratore, d. Vov. vel quia res obscura est , vel ex probabili Ignoran-I 24. e. . d. I I. I. I.c.eod.Jure pontificio etiam per- tia factit, ve Ietiam ex incertitudine iuris nata ex missum est, per procuratorem in animam domini discrepantibus Doctarum sementiis,placet, hune, jurari; ad quod tamen speciale mandatum exigi- etsi victus est, ab onere expensarum excusari , d.
.d. in ε. Se hoc modo frequentius nomine absen- idque iudicis religioni de prudentiae aestimandumtium iurari soler. Gudelin. Γι 4.dejur. novas'. p. relinqu; tur: neque tam ex iure scripto, quam ex s.ιn , .mil. r.eb 83.38.ey.Merul. lib. .LII. usu iudic orum peti debet. cons. DD. in L I. .se P. 3. ti . 8. eap. q. eum quem. 79. de judic. Od. ι properandum. I 3.c. Adjerstia infe antes ex quibusdam eano J ET ind. ovar. pr. q. 27. num. s. Viv. ιb. l. Ψιm 42 r. damni iniuria dati, depositi miserabilis,& piorum Menoch. arbitr. lib. 1. cent. 2.eas. III. O . prae-
Iegatorum eausa lis inficiatione duplatur, s. sed sumpl. 3s. Gai L i. obs is i. Oseqq. Gudelia. lib.
fωνtL16. v. de aes ubi hae de re satis eopiose di- 4. de jών. navis es. 13. D. Tulden. comm. hae,ctum est. Pertinet autem hoc eo, ut intelliga- c. 3. Christ n.vol. I. deessi. 266. O vol. 4. deeis. 97. mus, iusiurandum esumniae poenam hanc pecu, eram ιιι e/tat. Sichard. in d. proterandum. I 3.Lliveniariam non abrogare. autem. 6. Orn I. aricimus. II. .de se. Porro Hae
V l iripi; J Uxe vel ba: tollenda sunt. Nulla ter impedias in ipsam litent factas, etiam caetera enim in inficiantem tripli actio est. Sed neque damna adversarii in condemnationem ven unt, in vetustis eodicibus ea reperiri testatur Cin ut he textus expresse docet : sed intrinseca taniae. Hotom. Pacpus . tum, non extrinseca, ut vulgo distinguunt. Si-PIuris quam simpl. actis os J Ex suri eausa lis ehard. ad d.l.sanermus. ι x. n. s. seq.Tli effaur.dinesam sine inficratione poenam affert. Sed haec eis. 67 Quid si victor propriam causam egerit poena huc non pertinet, quoniam temeritatem li- etiair ne hic salatii ratio habenda Vid. Myns. I. tigantis non coercet; voluitque Iustinianus tan- obf. a. Gail. l.obsi s iis . Isarent M. x. r. s. rri. de tum obiter indieate dissimilitudinem causarum .st Ostiat. n.3.Gudet A.e.13 Chr stin. νοω. decis roris 2 Urria que etiam parars ad Oeati J Etiam a patro- n. i. Illud etiam tenendum est, quamvis expensarnis causarum seu advoearis iusiurandum fimile nominatim petite non sint, nihilominus tamen vi- superiori, 8c in causa qual bet exigitur, ut scilῖcet elum causa cognita victori in eas condemnandum iurent, se integro animo eausam clientis sui su D esse , usque adeo ut si index hanc condemnatio-cipere , nee falsi patrocinii sibi eonscios esse : nem omiserit, rem perἰculi sui faciat, d L pret
iiliosῆ aut improbe snpi in ea postea deprehen- rarum . Sichard. add si sive autem.6.n. 18.ub banc derint, eius se patroeinium protinus omisturos, sententiam in puncto iuris veram eii e fatetur post La pr.c. de jur. propn eaLι.rem non novam 14.β. I. Salic. uid licet Barr. & comm. DD. contrarium c. de judis. De procuratoribus n hil simile lus teneantia Facta autem imp sarum declaratione, civile disposuit e sed iure pontificio eautum , uisjudex eas taxare, & super i , iuramentum victori non obstante nraecedente reorum iuramento ,ydeserre deber. Sichard. in d.gδiγe aΜtem.6. n. I procuratores ad exemplum advocatorum simili- Gudeli n. d. e . a 3. er suo nomine iurent, eap. eum eausam. 6. datur. Atque haec quidem iure scripto sic obtinent; 4ealuari. e. a. eod. in s. caeterum moribus hodiernis magnam partem 'mo vGer; ea mnia amone J Tv t vetus quin exoleverunt . Nam neque lis ulla nune insidam calamniae actio, qua improbi litigatores in elatione duplatur, & vis iurisiurandi calumniae partem deeimam aestimationis litis, expensarum inpurisque tribunalibus usus est. D. Gudelita. nomine, mulctabantur, I. vlt. c. Hενα V. de calia xlib. q. de jur. nov. eap. 8. ιn sin. Merul. lib. 4. distis .mniat. quam hie abrogat Iust nianus, licet desue- q. secI. 3. νιι. 8. eap. I. Vvcsemb. par. de jure tudine iam obliteratam. Eamdem taruen rest tuir, jur.num 9. Christin. Hlum. r. eeis. 147. de quo atque in usum revocare conarus cst 2 σν. II x. hoc queritur D. Diod Tuld. lib. . de causeorrupι IMd. te iam addito, ut eautio decimae non repromissio- eap. I 4. Loquor de iuramento calumniae, quo
ne sed satisdatione fieret. de hic agitur, quod in exordio iudicii a litigat
3 I amrerum Cr impensas J Appendix scntent Iae estsribus super tota lite jure communi praestandum condemnatio 7n sumptus & expensas litis . Con- est e nam quod interdum postea in parte aliquastituturn namque est , victum in lite in expensas litis exigit ut , veluti ab eo , qui jusiurandum quoque & caetera damna victori condemnandumIiudiciale desere, L -jura Li . . .de jurnin. id tale, L eis - 79 ejud.LProperamaum. 3. Sse moribus adhuc obtinet. Vucleuib.d.n 9. Sed neque
414쪽
advocasi aut procuratores amplius in singulis caulisJusiurandum praestant; verum semel in universum , cum de lignatur, sive ad postulandum
agendunive pro aliis admittuntur. Pereae. adiit. c.de urem t. eat.Gudeli n. d.e. 8.1n se. Merul. d. xit. S. ea .r est . quod tamen iusiurandum quotannis statis temporibus apud nos renovare t nentur, Qt. Ti. I stri cur. HOIL Iure communi
ipsi quoque iudices in singulis causis sacramenti
religione oblitinguntur, ut iurent, se ex vero&legibus iudicaturos , l. rem non sevam. I 4. in
urandum dant in ingrella muneris, quod in cau- sis singulis pro repetitio habetur, HI auth. Hoc lsae emum. c. de juretur. pr pr. eal. vveseinb. lia tis. c. de ord. , . num s. Porro nec usu
hodierno recepta est actio illa dec maria, quam diximus Iustinianum, obliteratain antea & hic repudiatam, postea in usum revocare studuisse v. t i 2. Gudeli n. d.lib. 4 e. r 3. in . Quae vero dicta sunt de condemnatione in expensas stis, &caetera damna adversarii, ea sere nodieque obtinent, nisi quod victus non aliter in haec condomnari nune solet,quam si petita suerint;non quod iudex non possit ex ossicio victori impensas adjudieare, etiamsi petitae non sint ; sed quia, ut
Bart. Bald. de DD. comm. in d. l. properandum. 3. dixe aurem.6. C. dejudis. censent, & usus iu-d .ctoriam recepit , non tenetur. Caeterum im- pentae satis petitae intelliguntur secundum plerosque, si libello , ut fieri solet, adjecta sit clausula ,
ne super omnibus optimo quoque modo jus Orust tia administretur. Gais. 3. νbs I. Myns. . obf. ss Dan Oud. prax. e v. e . io 2 O abi in me. Nie. Tulden. Merul. d. sies. 3. tis. I. cap. I. Hum. s. Gudeli n. d. cap. I 3. Victor quas seeit impensas libello eomplectitur, de adversarius quantitatem earum deminuit; ae dcmum iudex vi t xationis in sententia sibi reservatae, utraque Padire audita, modum earum constituit, art. 9s. seq. Instruct. cur. Hoti Merui. lib. 4. ds 4. Iea. s. ris. rs. O seq. Gudelin d. cap. 13. versnlr. Temerarii litigatores apud nos mulctantur hoe modo. Qui in oppidis aut apud Baillivum Se Patres Curiae litem temere aut intendit aut suscipit, praeterquam quod causam amittit,&impensaru in damnum sent; t, iubetur condemnari in actionibus realibus in summam trium florenorum, in personalibus in tricesinam partem ejus, quod petitum est, ut tamen haec poena non excedat summam sex notenorum In pagis e dem temeritas coercetur in actionibus realibus pana unius florent Sc decem astium; in personalibus plena quinquagesimae aestimationis rei petitae, quae tamen poena non egrediatur summam trium florenorum, art. 11. ord. Iustis. Quod si quis ab inseriore iudice ad Curiam provincialem ren ere provocet, is iubetur condemnari in fi
a Curia temere appellans supremum Senatum, in florenos quinquaginta, ara. 132. InstrMes.sup. Sena ι. quae Poenae fisco cedunt , uti superiores
De infamia . a. Ex γ Uliam iudiciis damnati en miniosi fiant : veluti furti , vi bonorum raptorum , injuriarum , de dolo ; item tutelae, mandati, depositi , direstis , non contrariis actionibus: item pro focis; qae ab utraque parte directa est: ct ob id quilibet ex sociis eo iudicio damnatus , ignominia
notatur. Sedfurti quidem, aut viso norymraptorum, aut iniuriarum, ant de doti, non
solum damnati notantur ignominia, sed stpasti e ct recte : plurimum enim interest , utrum ex delicito aliquis, an ex contractu de
NOTAE L. Disems, non eontrariis actionibus J d. ι. r. Nam in contra iis iudiciis de dolo aut perfi-ὸia non agitur: sed tantam de calculo Si surputatione eius , quod contrario iudicio agenti abest , d. l. 6. g. ωlt. l. s. depos. Nemo autem notatur, nisi qui ex his eausis ob dolum ae pet-fidiam damnatus sit, d. l. 6. I. uti. d. L s. depos. Sed pacti J d. l. r. I. . ..isit.d. D . Ratio est, quia intelligitur consteti crimen, qui paciscitur, ι s. eod. utique si cum pretio quantocumque pMetus sit: non si gratis remissa sit actio. Inhum num en m esset, veniae nullum locum dari, d. l. 6. s. 3. COMMENTARI Us.1 Itidiata GVilia ex delicto, qua , qua eandisi
ne concurrente , franos 2 ramosam non esse act/onem qnia me . ea. neque interd/cta , neque cond/Πισnes, quamvis ex
famosita causis 3 Ex contractis quae, quibur eonditi nibus tam eurrentibus judieia famosa 4 Cur non omnia ,- eia bonae M iam, a s In actionibas famosiis ex delicto , etiam Ractas ,
infamia natari r ιn iis , quae ex contractum , non item : O eur tam vari.
Poena infamiae non tam temeritatis poena est , quam doli, & certi, dumtaxat ex causis ju-d cio civili damnati, instigitur: quales sunt illae
quatuor ex dilicio, di totidem ex comi ac tu ,
quae hic recensentur. Iudicia quidem eriminalia & ipsa ut plurimum famosa sunt : sed ea
V luti furii , e e. J Furti , rapἰnx, iniuriarum, de dolo malo damnati, edicto notantur infamia, l. l. de hιν qu/ ποι. . . Damnatio ea accipienda est, vel a qua non .st provocarunt , vel quae
415쪽
edicto, s damnatἰ sint sim nomine, I. I. I. 4.
s. .le. red. Conditio addita propter procuratores, tutores, & euratores, qui alieno nomine conventi , tametsi ipsi eondemnentur , infamiae tamen notam non subeunt, d. l. ff. s. 1. Faminti quoque sunt iudicia sepulcri violati , L i.
da sepis&hr. -l. de expilatae haereditatis, quod est piavius ludieio furti, ι. si te. II. c. ex q. b. . infam. itent actio, quae est adversus muli rem , quae ut in Pollessionem bonorum ventris
nomine mitteretur, praegnantem se adseveravit, elim praegnans non esset, aut ex alio concepisset, Σ I. notat Dr. 1 f. eum 4. seqq. eod. Actio autem
quod metus causa famosa non es, quoniam in hae t . in visum quadrupli poena eontumaciam coc i ceri. Don. .comm. 4o. Sed neque ulla in- te id cta famosa sunt, quamvis sint ex causa delicti , I. neque. 3. niae v. . Pol remo nee i ter caulas famosas ex dei cto numeratur damnum iniuria dammmimi in quia etsi ponamus, consulto & malo animo damnum datum esse , t men quia hoe factum contumeliam coniunctam
non habet alioqui & iniuriarum actio competeret non videtur tam atrocem poen m me
reri. Hotom. He. Illud eonstat, in e dictioni-hus cellare ignominiam , quamvis ex famos scausa descendant, ι. esar. 3 si de ab . O act. veluti in eondictione surtiva, & actione verum amo
via tuor faee iudicia ex contractu proficἰsce tia, tutelae , n aridati, depositi, ero socio, famosa sunt, noranturque his iud; et is damnati ,s tres hae eonditiones concurrant; li quis suo nomine; si de dolo ae perfidia sua; si directo lu-
dieio condemnatus fuerit. Prima conditio cum caulis superioribus communis est 1 t. i. L 4. S. MIt..his, ani usis. ν . Ex qua intelligimus, notari eos solum , qui suo , non qui alieno nomine damnantur , veluti procuratores , tuto NS, curatores, haeredes. Itaque si quis ludi elo amoso conventus curet, ut per procuratorem defendatur, hic tuturum est, ut & ipse infamiam effugiat, quia non condemnabitur, sed procurator eius, i. I . c. de sem. in interloe. neque
tamen notetur procurator , quia condemna
tur alieno nomine , d. L 6. b. x. De haerede quoque ideo eodem loco diei turr nimirum etsi haeres actionibus ex eontractu venientibus etiam obdolum defuncti in solidum teneatur, & lite comestata poenales quoque ex delicto contra
eum transeunt, ι. a. l. amnes. 16. t. ex contra
Et Daes. 49. de obi. O act. I. ad eati s . s. nit. ι. panal/a. 164. eum simil. de reg. jμν. neutro tamen casu ita tenetur. ut damnatus insandae notam subeat, cum non suo nomine, nec ex suo dolo
S delicio , sed ex alieno conveniatur. Hodie autem exipuum haee usum habent, quoniam non amplius sententia in pto ratorem, sed in dominum dirigitur. D. Tulden. in ast. c. de ρnr. O
6. Merul. 5b. 4. GR. 4. ρα I. 'is. I. cap. i. N que privata iudicia poenalia habemus, quae diei possint lite contestata in haeredes transire, nias forte iniuriarum. Illud adhuc manet, quod licet suceessores etiam ob dolum defuncti ex eo
tract bus in solidum teneantur , nunquam in men ita tenentur, ut damnatu, si quatur infamia. Seeunda conditio est, siquis ex his causis ob dolum ae perfidiam damnatus sit, I. 6. F. isti. de his qui not. . . ia. ι s. de os s. susteani. 6 des I. rur. Neque enim convenit, infimiae notam cuiquam inuri, qui nihil turpe admisit , sed eulpa tantuni imperitiave aut solita negligentia me. eavit et quoniam hoe etiam in hominem Idoncum& seugi eadere por st , ι .probrism. 42. de verba
signa. Tertia & postroma eonditio est , si quia condemnatus fuerit judicio dirceio, d. ι i. da
his qυι set . . Nam in contrario de dolo aut perfidia non agitur, sed tantum de calculo εἰ supputatione eius, quod contrario iudicio agenti .ibest , d. ι.ε g. ωle. eodem risui. d. l. s. dens. Haec autem conditio addita non propter actionem pro socio , quippe quae utrinque directa tisi i sed Propter tres reliquas 1 quarum quaedam dire' , quaedam contrariae. Plane in causa man dati interdum etiam contrario iudieio de fide violata agitur, & damnatus notatur infamia rut in specie d. l. 6. g. ante' de his qui nον. insem Tureta, mamdia. , depositi , n. s.ci. Quid .erso an reliquis bonae fidei iudiciis, puta empti , venditi , locati , conducti , commodati , actione p gneralitia, ob dolum & perfidiam damnati infames non erunti Et cam praetor quatuor illa, quae hie proponuntur, nominatim exceperit, notaveritque, haud dubie in exteris int ram existimationem servari voluit. Neque verδesuit 'toti sua ratio, eur quatuor illa a caeteris segregaret. Licet enἰm in omnibu , , qui te malitiose gerit , fidem cx aequo violet, in solis tamen illis qua uor eam violat specie amicitiae; quod majoris est improbitatis : nam quod de mandat non ex fide gesto ait M. Tullius pra Rost. Amer. eo nomine non minus turpe iudicium constitutum esse, quam furtἰ , propterea quod haec culpa duas res sanctiis inas violat , amicitiam& fidem; id non magis ad mandati iudicium, quam aὸ tria reliqua , tutelae, depositi , pro
esmm. 8. Hodiernis motibus nulla iudicia civilia famosa eslc dicuntur, & non iam ex causas quam ex Senere poenae infamiam irrogari ;
Sed O pacti i Non stilam damnati ex seri rribus delictis, sed N pacti infamia notantur, d.t. l. ι.ε s ult. de his qui κοι. - Ratio est, quia intellisitur confiteri crimen qui paciscitur, ι.s .eod. con- tessus autem pro iudicato est , ι. de conses . Quod tamen ita acceptum est , s quis cum pretio quandocumque pactus si, non si statis remissa steactio i
416쪽
in or nam inhumanum esset , veniae nullum i cum darἰ, l. 6. q. 3.de his quino inflat action bus vero, quae samos, sunt ex contracti bus, paciscens infamia non notatur: quoniam in his causis non tam turpis est pactio ; & potius hic de eo, quod adversarii interet , interposita praesumitur, quam ex conscientia doli, ι. 7. eod. Atque ad has causis tantum illud quoque pertinet, quod traditur in I. si reus. N. de procur. reuna actione famosa comventum infamiam declinare polle, si tantam pecuniam, quanta petitur, actori solverit, aut eo recusante accipere , si oblatam apud acta depostierit: quamquam DD vulgo hoc etiam ad causas famosas ex delicto reserunt Uid. quae notamua sup. g. ιn summa. I . de injur. TEx Τυ s.
De in jus vocando. 3. Omnihm acitem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur , qua praetor edicit de iv jus vocando. Utique enim in primis ad diersarius in ius Docandus es, id est, ad eum uocandus , qui ius dicturas sit. Uua parte praetor paren: ibus σpatronis , item parantιbus liberisque patronorum σ patronaram hunc praestat ho πο-
rem . ut non aliter Δυ- tiberis tiberto que
eos in ius vocare, quam si id ab θώ p ctore
postulaveriut, or impetra dierint. Eisquis aliter voca uerit, in eum poenam Iolidoram quinquagιnta constituit.
N o T AE . 3. Actianum instituendarum J In ius vocatio principium est jud eii instituendi, S pr ma o dinis iudiciarii pars, I. i. c. de eae. rei rudis. Parentibus O patro is I l. edim sqq. de
Solidor.ιm quinquaginta J l .pe,.. d a. Quod si libertus inopia laboret, a praefecto urbi, quasi inofficiosus eastigatur, t. nit. eod. Unde vulgo dici solet, qui non habes in aere, luat in pelle . COMMENTARIUS.I Panes ρνοeessur serietaria. 1 An ta jus vocat a pars sit judieiit 3 Q sera in ima voeatroni . 4 Omi Ira injus Meraione nital eognosti ana statui
Concluditur hoe loco tractatio de actἰonibus, ad quam omnia, quae hactenus dicta sunς , periinent ι doceturque actionem omnem inlii tuendam esse apud magistratum ,
cujus de ea re iurisdictio est, vocata prius ad eum ad elisio.
sus iudiciarii partes sunt quatuor, gnarum ordinem dc progressum natura Ipsa ostendit, & eleganter expresserunt Impp. in I. r. c. de execut. rei
jud.jnius vocatio, litis eoi testatio, caulae e gnitIo, sententia. Additur&quinta, sententiae executio, quae tamen ab ordine, quo ad eam pervenἰtur, secemi potest. Prima ordinis iudieὶ riis pars est in ius vocatior ab ea enim , ut hie dicitur , omniam actionum instituendarum initium profieistitit r. Quidam S iudicii partem esse eon-tcndunt i sed hoc alii S plures negant ; quoniam iudicium non ante coeptum dicitur, quam lis est
num I x. O decis lys. 1um. 9. Dissidium non difficile compositu. Nam aut vocem judicii latius accipimus pro toto litis tractu ab in ius v eatione usque ad executionem, quae processus iudieiarii ε si pars ultima. Uvesemb. ad risbr. c. de
lud.num. : 9. Casi .ad risbr.c.de edend.num. LI. 24. aur pressius, ut ea tantum contineat, quae
olim apud judices pedaneos expediebamur , nempe pro ptopreisu iudicii a lite contestata unque ad lententiam , qui instantia dici solet. Marant. Dec. anm p s.num. 2. Priore sensu non minus
in ius vocatio proprie & vere pars iudieii est. quam litis eontestatio, &e. Posteriore proprie judicii pars non est, quamquam nihil vetat Par t in iudicii etiam propriὰ dicti voeare id principium , quod iudicium ita anteced e, ut sine eo ad illud non perveniatur. Unde etiam qui partem elli iudicii negant, eam voeant principium, basim & fundamentum processus. Gail.d. abs. 3. O dist.obs. 74. n. t. Effecta in ius vocationis haee 3 sere lunt i . Ut si quis postea quam in ius vocatus est, alterius sciti esse coeperit, ruta mutatio ne domicilii, aut privilegio proprii judicis quaesito, is in ea causa ius sorum revocandi non habeat, quasi vocatione praeventus, I. 7.de iudie.2.
Quod perpetuat iuri silictionem judicis delegati,
hoc est, ut is dclegante post promIitum citati nis edictum mortuo, ni nilom nus in causa proineedere possit & debeat, e grasum. χ . de es delet. 3. Quod post ei tationem in actionibus in re in res, de qua agitur, litigiosa esse incipit, avib. lnisi. a. c. de litigios rid.Couar. pra Lquaest. II.
In primis adversarius in i ua voeandus est J Qui iudicio cum aliquo contendere constituit, is ante omnia adversarium suum in ius vocare debet, eique actionem edere, quo is secum interim deliberet, utrum cedere velit, an iudicio contendere ;& si contendendum putet , ut veniat insti uctus ,
telligimus, hunc actum omnino neeessarium esse, eoque omisso, nihil coFnosci, nihil itatui miser dc li contra iactum sit, id pro insecto habendum , nee rei iudicatae auctoritatem obtinere, facit Lq. .de sent. interiae. de meritor quoniam sie d licit una ex petionis, quae ad comtitutionem iu
417쪽
ἐ si necessaso requiruntur: neque inde emtratus naturale ac divinum reum private debet defensione, quae naturalis est. Clement. Hy-Hrs.
Bia ius dicturMMJ in Jus vocare est ad eum vocare , qui Ius d cturus est , iuris experῖundi πω ia , t. r. δε an jtia voe. hoe texi. Iudicem igitur, ad quem vocatio fit, oportet aut tribunesi praeesse, aut aliam tu isdictionem habere . Ad eum, qui nudam dumtaxat notionem habet, hoc est, ad lindicem pedaneum vocatus, impune non parebit, ι. 3. s. r. ne quis enm , qMi initis vae. Additur iud. ι. l. imias επεν aintaios L qui finis est voemtionis. Non enim meatur quisquam in ius nisi ea gratia, ut eum eo liceat iure iudicioque experiri, sive agere de re , quae in iudicium vocatur.
In ius voeat Io vulgo nune citat;o appellatur, & rpromiscuus etiam horum verborum usus est ineonstitutionibus Iust nani, comτa quam verere sqtsi verbo estare numquam utun r pro in ius vineare. Sanὰ verbi Granda lallar etiam nunc usus
est , quam in ius vocandi: qu ppe eitationi locus est etiam post ereptum iudicium, di in quavis parte iudieii ; velati cum quis citatur ad audiendam sententiam, ad videndum iurare testes , dic cum in ius voeatio de prima illa citatione, quae iudicium praeeedis , dicatur damtaxat. Quomodo nune citatio seu in ius meatio MK soleat, quibus
Continuatio . Quid si litis contestatio . An ea . parte rei aliquando pera mationem aut conse nem sed catyr : ejus essecta , ετ quibus
SIi , qui in jus voeatus essν neger, quod
intenditur, & cum actore paratus sit contendere , negatio ejus rem dubiam , comtentis utriuique litem faeit, & a veteri ritu testationis ta lite instituenda, litis eonte- satio dicitur; de quo ritu vid. Pet. Fab. I. se
Perlitis contestationem potestas fit iudiei de recognoscendi & iudicandi; ante nihil cognosci,
aut definiri potest. P v. s 3. e. . ter. t. . n. M3 lit. eone. non proc. Eaque se recte nune definietur , nam vetus contemtio sublata est, Iicet nomen
manserit ὶ negotii hine inde apud iudicem laeta
narrat o, continens petit onem actoris,& ad eamdem rei conventi responsionem per contradictio
non quaelibet petἰtio actoris & iesponsio seu contrad cito rei litis contestationem inducit, sedd stincta, & quae statum eausae ludici demonstrat. Cumque lis este non possit, nisi uiaras affirmet, alter ne et, apparet, litis contestationem non fieri, nisi quemadmodum definivi, per contradictionem eius, quod petitur ; ac proinde ex
flationem ivduci; nam qui hosti se dedit, certare diei Non potuit. Lite contestata, sio hars de
telligitur, d. ι. Mn. c.de ii . eoni. LI s. t. Fem his. l. tite. I . de ἀν. iunci. l. r. C. delud. Est enitulit is eontestasio, ut dictum est superiore titulo ν
ma iudicii pars , si voeem iudicii proprie distridie aeeipimus , & a DD. appellaturIudieii
prineipium formati I euius effecta congesserunt νGail. r .o .76. O 2 seqq. Merul.d.ritis. e. T. Pere in c. de Iια eone. -m. g. & D. Tuld. G. n. 3. Sunt autem sere haec . r. Per Iit x eontestationem statim rea subjicitur cognitioni iudicis. a. Aetiones Omnes, quae alias tempore aut morte periturae essent, semel iudicio inelusae, salvae pedimanent i s. I. sup. de ρeV. tem. aEL. I. amne 16. ι-serendum. 8. de obi. O in. l. nemo. 87. t. omne . 139. de reF.l uri y. Aetiones, quae alias triginta annorum i patio circumscriptae, post litis eontestationem omissae, intra quadraginta annos repeti possum , l. uir. c. de praestatri Larm.I. . b. I c.de -.exr. .Litis contes alio indueit praestati ne mihi tuum in strictis iudiciis, quibus agitur ad consequendum quod nostrum non suit , uvideamur.3 g. goactionem.7.de usuri s. Excludit exceptiones dilatorias, t. peri. in Mis. c. de exe, S in universum aetoris conditionem melioremiscit, i. non solet. 86. eum I. seq. de rer. iur. 6. Litigatores in eodem iudicio retinet, I. ubi M-c ιism. 3Ο. de iudie. 8c retinet in coniuncto, ne causae contruentia dividatur, t. null/. I . c.d. iii adeoque actorcin petitioni mutuae reconventionem vocant pragmatiei obnoxium reddit,
syreenter C. de sentem. nterloe. Illud omnes Pallati notant, omissa sitis contectatione proce
418쪽
sum vἰtἰasr quamquam sunt quaedam musae, quae comestationem non desderant, quales sunt causae appellationis , summariae, notoriae, & ubi perieulum in mora. Mync I. OU I. 8.er 3. ab . 4.Gail.M.IM.Merui .d.tιι.ε. eap. I. Chrissim. Mi. 2Aecis Is s. n. I. Constituto lic per litis eo
testationem iudicio statim res ad eo mitionem iudieis pertinere incipit , de cuius ossicio porro .idendum. Τ Ex TUS.
De officio judicis in genere. Superest, ut de oscio iudicis dissiciamus. Et quidem in primis illa d observare debet
iudex, ne aliter iudicet, quam legibus aut constitutiombas aut moribus proditum est.
D. . A iudieis J Aliud veter est omeIumius dieitis, aliud ossietum iudicis, de quo hie
quaeritura alterum enim iurisdictionis est, cui cohaeret potestas exequendi, quae mixtum imperium nostris dicitur, t. r. in se. ι. .lt. s. I. de Q. eius, eam d. iurisd.I.yde torisd. alterum nudae notionis, causae cognitione , S sententiae dicendae potestate circumscriptum , l. s. l. I s. l. 1s. dare iussi . - VNec aUrer, quam legibus J I. t 3. c. de sene. interiae. amh. iubemus. c. da iudie. Quippe i dex legum minister, non arbiter est. Augustin. e. 3. dist. 4. Postquam leges larae sum, non de ipsis , sed seundum ipsas jud/eandum est . er Nov.
in quas iurabant Athenis 3c Romae. Atia ean Divisionibus J Sententia, quae expres sm lata est contra legum , constitutionum, morumve praesci ipta, adeo inutilis est, ut ne appellatio quidem neces aria, l. 39. de appelι. l. . g. . qu sem. D. pro. ι. x. c. quandore .non est nec. COMMENTARIUS.I Aliud esse . iam ias diseneis, aliud iudieis r
3 o iam luceis in iudieanda quale.
ALiud est veteribus cisseium ius dicentis , aliud ossicium iudieis, de quo hic quaeritur:
alterum enim iurisdictionis est, alterum nudae notionis. Illud interpretes vulgo ossicium judi eis
nobile voeant , hoe mercenarium 4 verbis magis quan sensu inconeinno . Ad ossicium ius d centis haec pertinent: minores facilitate sua trisos in integrum restituere, i. I.I. I .de mi r. bono rum possessionem dare; in possessionem mittere ; pupillis minoribus tutores curatoresve non habentibus constitum; iudices litigantibus dare a iubere cavere praetoria stipulatione , l. r. l. 4. da iurisd. sntentiam iudicum a se dat rum exequi, t. a Divo. r. de re itid. multam dicere; pignora capere, ι. I. si quis iudic. non obtem'. I. . s. I. de damn. ias Sie hodie elim magistratus, non servato iudicii ordine, reum nee auditum ad solius actoris supplieationem iubet supersedere salis aliquo , puta caesione sylvae, cultione agri, &e. idque sub poena, addita elausula, quae St necessario addenda, ut si gravatum se sent; at mandato poenali, eerto dIe veniat se de- sensurus; quo veniente mandatum illud re lH-tur in simplicem citationemr hoe item proficistitur ab auctoritate praetoria & ossicio iudicis n bili . Oldend.m praefatici s. e.de l. iud.D.Tuld. hie.e. i. Ad ossicium iudicis pertinet, causam eo-gnoscere, i. s. c. de iisd. dare & moderati dii tiones; t. 7. de sis. ἐγ dilat. iubere eavere m pulatione iudiciali, f. r. Q. da diu. stip. denique
de te eognita pronuntiarer nam 8c sententiae onficio iudieis, quod mercenarium vocant, Pro nuntiantur tam super re princiyali, quam super usuris, fructibus, sumptibus litis, aliisque Mees sionibus, ι. de quare. 7 .de i tidie. t. qni per collusionem. 49.6 nit. de aes. empl. dicta autem semel sententia, cessant partes iudicis, & succedunt
magistratus, ι. in drx. 1 s de re iud. Igitur ad ossi-eium ludi eis duo haec maxime spectant; eausae cognitio, & iudicatio . Causae cognitio, quae & disi xquisitio, & examen, & disceptatio , est corpus &lubstantia judicii , nee ullus potentior iudieii d
V M.AH. Consistit autem in his rebus; ut iudex negotii veritatem examinet, deinde & iustitiam ;quorum alterum ad factum refertur, alterum adjus, i. 3. in ι--ν63.Cognoscitur autem eausa ex iis quae a litigatoribus allegantur probanturque . Primo igitur litigatores audiendi; inde expendenda, quae ad probationem afferuntur; neque id per-suncto te ac summatim, ut interdum fit, cium de re aliqua non ex prosesso agitur, sed dumtaxat per occasionem, ubi iudex praesentem probationem sequens , id quoὸ eontra affertur, si altiorem quaestionem habeat, in aliud tempus reiicere so let, t. 3. g. 4. de carb. ed a. l. is. g. 4 de rejud. Consule de eausis summarii judicii &per
ut iniusto iudicio, adhibita plena Sc iusta inquisitione . Est autem plena de iusta inquisitio ae eosnitio, cum iudex nihil eorum, quae ad intentionem actoris & de sensionem rei pertine tia
419쪽
χἰa afferuntur, quaeque iudicii natura non repudiat, praetermittit, quin audiat cognoscatque , l. s. c. de iudie. & ibi DD. Cauta se disceptata ae eognita, superest, ut judex, qui de re e pnovit, etiam iudicet seu sententiam serat, I. de qua. 74. de dic. in qua serenda quid pro OLficio observare debeat , docti deinceps Iustinianus a
missum non est, quo velit modo, ita iudicarer quippe qui lcgum minister, non arbiter est. Sed cavere debet, ne aliter iudicet, quam legibus aut
moribus est proditum, hoe text. t. nemo. 3. c. de fem. O interloe. authdubemus. c.de judis. ov. 26. eap. I. ubi iubentur iudices ut ἐγνωσαν διδόναa ψπφον , legibus eunitam edere sentemeiam . Cui consentaneum est, quod principes humanae iapientiae Plato ει Arist t. non uno loco tradiderunt, iudici m letibus alligatum esse opo tele . Et illud Augustini e. 3.dιβ. 4. I'ostquam leges lata sunι , non de ipsis, seu seeundum 1 Mitidι eandism . Potcst sine iudex verba lcgis, si
duriora videantur, aequitate quadam flecteria, ut voluntatem legi Liatori, conservet e quinimmo ad sacere iubctui , t. h.mgnus. ig. de legιb. atque in re omni aequitat L potius quam stricti iuris
rationem habere, ι. 8 c. d. jMie. Seriptum se,
ritatemque defendero At enim vero si S ipia logi, verba R i.mul ment legislatoris perspicua sint, quamvis a generali illa aequitate, quae commur ter in omni lege inesse putatur, dissideant, cujus rei exemplum habemus in I. prospexit i I. g. I .quio a quib.man. hie iudex non potcst praetex- u aequiratis a verbi, legi recedere, ne simul laciat contra legis sententiam, nec tam interprete tur legem, quam tollat: quoὸ solius est Principis, hoc est eius, cuius est S legem condere, ι. I.
4 Luti. c. de letu. Gudelin. lib. I.detur. να. 2.Scri tentia eontra formam iuris lata nullius momenti est, xeliui quae eauia non e pnita, aut non Pu blice & palam , ae more maiorum, aut non prae sentibu , iis, inter quos res astitur, dicta, tit. c. quom. qua .iud. quae ex icripto recitata non est : c.deIem.ex brevis. νεα quae absolutiorum aut condemnationem non continet, i. 3 c. sem. O meri. quae sine certa quantitate prolata, c. de sent. quaesine eern quam. quae lata est contra rem iudicatam, a qua provocatum non est, i I. c. qua . prov. non est nee. quae exprini in contra le- res, Senatusconsulta, aut constitutiones, da-Wa, ι si expr/ssim. r9. d. appell. l. r. b. a. quae fient. sin. π.ι. 2.c quod. prov. non est nee Ac si quae sunt similes. Climque huiusmodi sententiae auctoritatem iudicati non habeant, etiam line appellatione eausi denuo induci potes , dd. II. Sed quid si horum nihil obiici possit, & tamen sententia iniusta dicatur Placet sententiam valere , Noandum esse rei iudieatae , si appellatum non
erit, aut non intra tempora ad appellandum eonstituta , I. praese/.27a.cum pratas 3.3 2.de re jud. d. I. .c. quand. yrav. non est me. usque adeo, ut nee rescriptum Principis contra sententiam ree; iatur, ι ωlt.c. sent rese. Ueldm hoc ita est, si nihil amplius propon Mur, quam sententiam in hypothes n. iustam disse ; quia de iure litigatoris iudex pronuntians eum condemnavit, quem a solvere debeat, aut contra . Ut ecce, actor cen
tum nomine sortis & viginti usurarum nomine petit: reu, negat, usuras usurarum a se peti mile ex constitutionibus; iudex reum in eam quantitatem, quae petita est, condemnat, exi illinans, eas eonstitutiones nihil ad rem saceret qυamvis
iudex id imperite & iniuste lac at, rei tamen i
dieatae standum esse responsum est, d. l.praeses. 27. iunct. .eum prolatis 3 1. de rejud. Diversa eauia est, si eronuntiasset, usuras usurarum peti posse ttune enim una cum rco coalii tui Iones Ipias damnaret;qualis sententia eum non solum. δἐ ι.ει sit,
sed etiam αφήνιμμ, de lege ipia & eontra eam di recto lata ipso iure nulla est ; S id o nec pio vorationis auxilium in hae specie necessarium L si ex
pra m 9.de a P. d.ι. .s 1. quasent. sin. aορ. ubi Se aliud exemplum habes ad utramque partem hujus distinctionis accommodatum , d l. .c. quod. pro v non es nee. ubi item exemplum aliud. Adide tota hac re Vant. de null. ex defect proe . n. II 8. O num. Ex .er seqq. ZasDuar. 8c DD. ind I pνa sis. 17 de re iud. ubi recte observant, verba eond in Ut contra leSer saerat constitutiones,non esse
iudicis pronuntiam is i sed Iurisconsulti easum rein serentis . Add D.Christin. νοι. 4. Ge. 3 37. ubi post
est me. in hisce partibus non observari, sed appellationem necessariam esse, etiam eum sententia ipso iure nulla est, uti & moribus Gallorum ,
Rebust Bugnion.& aliis resere.Rectius videtur di-eere D. Diod. Tuld. ad d tis. c. nsin .sententias iudieum in his regionibus ipso iure irrita aut nullas non esse. Et initur in statu judiciali seu quaestione iuris, quod judicem sequi oporteat, in m dici positum est: si quidem ex iure, quod certum est, & notum ei esse debet, sententiam seret , tametsi a litigatoribus aut eorum advocatis non
allegetur aut probetur, I. un. c. Mι qua des adriiud. svp. ει ibi DD In siatu autem coniecturali, seu cum de facto ambigitur, plus difficultatis res
habet. Nam cum facta plerumque incerta sint, probationibus eruenda veritas, & secundum acta& erobata iudicandum, ι.ε s. i. de Ost praef.
Proin reus convictus condemnandus, non con
victus, etsi ipse nihil praestiterit, absolvendus,
ι.ε. c. de edend. l. s. c. de abi. O as nee quod deest in facto, iudex supplebit, are. d. l. uncatit qua desadvoe.ubi Glossa εἰ DD.nili iactum actis continctur, puta exceptio aliqua, quae non sui eallegata, ex instrumento, quo probatur obligatio & actio, appareat. Ranchin. innot. ad Guid. Pap. q. vir Christin. vol. 1.decν 36s .n. Quoniam
autem judex in iudicando sequi jubetur rerum rpiobatarum fidem, d. l. s. g. I. de osse. pras plerique ccn fuerunt, etiatri si liquido judici eonsset, falsita
420쪽
sit state at qua vel testium vel instrumentorum bonam causam laedi, tamen secundum asta &probata, ut loquuntur, eum iudicare debere, non secundum privatam scientiam; adeoque in soro animae excusatum esse, qui secundum probataeum , quem scit esse innocentem , condemnat. Canon istae in e. Pastoralis. 18. g. quia vero. C. deesse. telet. Cun. iv t. tin. c. ut qua deciadu Couar. Caar. l. s.f.siti. 'crim. q. .n. 1. Cacheran. dee. 79. 43.Oseqq.Christin. HI. 2. dec f. 48. n. LI. O vos. l. dee. q. ubi plures cἰ tantur. Mihi vero
longe tutius videtur, ut dicamus, ita ex actis &probatis iudicem iudicare debere, ut tamen num quam iudicet contra conscientiam . Etenim jub tur iudex iudicare secundum ea, quae probantur. At qui hoc facit, non potest non iudicare secundum conscientiam. Quippe probare Latinis est fidem facere . Cui autem fides lacienda. nisi i diei Huic enim eorum , quae allegantur, examen mandatum est , & ita mandatum, ut ex animi sui sententia a stimare eum oporteat, quod aut credat , aut parum probatum tibi opinetur , l.3. da ista. & prout religio suggerit sententIam pro serre, ι.eum qMm 79 g. r dejudis. Iam vero si ea, qua at lcgantu , pugnent cum scientia iudicis, fidem iudici lacere nou poterunt, eum salsa snt, de religione metuque iust satini Numinis prohibebitur secunduim ea iudicate. Una enim S simplex est vetita, ἔ ac Proinde diuidi eonteientia aut scientia iudieis in publicam aut prἰ vatam non debet. Neque obstat d. l. s. 6 1. de Osi. pra nam &ibi iubetur praeses, non tam instrumentis, quae vitiosa & salsaeli e possunt, quam rei veritate,quae ex iis, quae probantur , perspicitur , moveri . Itaque arbitror , & divino & humano iuri eoi sentaneu in esse , ut iudex in quaestione iacti exanimi sui sententia, religione & conscientia Pr nuntiet, veIitatemque asterat, stiretis testimoniis, quamvis ille solus falsa ea esse sciat: maxime si talis est iudex, ut ab eo nulla sit provocatio, nee veritati nisi id fide illius ullum praesidiunt. Sin vero is iudex est, a quo provocari pol est, satius est , eum a iudicando abstinere , ex testimonio suo, quantum iu se est, causam ejus, cui iniuria fit, apud judicem superiorem adjuvarer ne temere publica testimoniorum spernatur auctoritas, aut senestra aperiatur pravis hominibus passim gratificandi cui velint, obtentuqueae colore scientiae aut conscientiae id Ipsum excusandi aut defendendi. Consent. sere Cora Α .miscieto Holom./llulgr. quaest.27.D.Tuldeii. y de princ. iuri pr. 6. in emm .hie.e . 3. eoque etiam inclinare videtur Collat add. ι.ε.9.r .deos praes Caeri rum est haee quaestio de raro contingentibus, cum
difficulter contingere possit, ut vera judicis scientia pugnet cum testimoni s aut instrumetuis, quibus nihil obiici queat.
Praeceptum hoe ad omnes iudices ex aequo per tinet, five magi fratuiti gerant, sue aliter iudicent et quamquam sunt , qui id pertinere ne sant ad summas prefecturas seu Curias ultimae Usinius in Institur.
iurisdictionis . Nam Iustinianus generaliter i
quitur, & in P ov. s. e. Ir. nominatim depraesidibus provinciarum, omnemque dubitat; onem tollit P 'v. 81. e. I 3. In his provinciis qui iudicant. pes mum iura mun cipalia & constitui ones provinciales , tum inores has consuetudines lecorum spectant, quibus ii controversia dit mi non possit, ad ius commune, id est, Romanum, apud bonam
partem Europae observatum , tamquam ad ιιι , eonfugiunt. Gudet n. lib. t. de jur. Vist. Christin. τοι. I de Q. - . Grol. l. manndua. ad iurispr. Bato e. L
I. Ideoques noxial/judicio aditas est, οί sertiare debet, ut, si condemnancius videtur dominus, it et debeat condemnare, Publium η υium Lucio Titio in decem aureos comdemno , aut noxam dedere. N o T AE r. N eat; indisio aditus J Cuiae. addictus, vel addit uir sed huiusmodi verba parum conveniunt moribus saeculi Iustinianei, quo Impetrationes
actionum iam sublatae eram . Uvcl. COMMENTARIUS.
UT sententia iudicis valeat , & res iud e
ta esse inteljigatur, necesse est reum aut ab lvi aut condemna i , l. I. de νe jud. l. t. c. d. Iene. O interloe. condemnatio autem incertam rem vel quantitatem fieri debet i incerta & vaga vim sententiae non liabet, b. eurare.
31. sv. de a T. nisi natura rei petitae obstet , quominus certa sententia serti possit: velliti in iudiciis universalibus, qualia sunt petitio haereditatis, & actio Amit ae erciscundae ; aut si plures res generaliter aut disjunctim promitiae petantur: nam eodem modo condemnatio fae e da, ne per sententiam reo auferatur ius electionis, via. mi. sub d. b. eurare. I. Quod autem
Iustinianus hic scribit , iudicio noxali convictum ita condemnandum esse , ut aut pecuniam solvat, aut servum noxae dedat , id non v; detur esse necessmium : quoniam pecunia tantum in
actionem judieati venit; dedendi autem saeuitas
non a iudice, sed a lege est, ι.6.9. I .de re IM.quod alibi quoque monuimussura. v. de noxact.
De actionibus realibus. r. Et si in rem asti m sit coram istaece