Maturini Corderi Colloquiorum scholasticorum libri quinque, cum argumentis et appendice

131쪽

LIBER QU ARTUS,

PRAECEPTORUM,

CEPTORUM SUNT, CUM DISCIPULIS COLLOSVA CONTINET:

Padago in ad exercendam siuorum dscipulorum memoriam , a quodam eorum exercitationis m,utinae nutio nem exigit. Narrat puer ordine s d. stinctosingula, i rememor ter s audientibis tondiscipHis. iExemplum ad pueros in simplici narratione exinercendos, ut puro sermoni paulatim assuescant.

PAEDAGOGUS. ALBERTUS. Hodie mane quota hora expergefactus es

A Ante lucem ; quota hora nescio. P. Quis te expergefecit Α. Venit excitator hehindomadarius cum laterna sua: pulsavit acritero Hum cubiculi: quidam aperuit: Excitator aceendit nostram lucernam, clara voce inclamavit: Experrecti sunt omnes 3 P. Narra niihi ordine , quid egeris ex illo tempore , usque ad finitum jentaculum . Vos pueris auribus atque antismis diligenter attendite, ut distatis hunc vestrum condiscipulum imitari. Alb. Experrectus surrexi h lecto, indui tunieam eum thorace, sedi in scabello, accepi femoralia & tibialia , utraque in-

132쪽

qui ealceos calceavi , semoralia ligulis astrinxi thoraci,tibialia periscelide ligavi supra crura, cingulo me praecinxi, caput dili8enter pexui, aptavi capiti pileolum, togam indui: deinde egressus cubiculum descendi infra, urinam in area reddidi ad parietem, accepi frigidam e situla, manus & faciem lavi, os & dentes collui, detersi mantili manus& faciem. Interea sisnum ad precationem datur

minore tintinnabulo, In aulam privatam convenitur : precamur una, accipimus ordine jentaculum

a famulo culinario: Ientamus in triclinio,sedentes& quieti,sine murmure, sine strepitu: quos audivi inepte garrientes, aut verba loquentes otiosa, aut etiam lascivientes vidi, amiehadmonui: qui non paruerunt admonitioni, detuli ad observatorem,

ut eos notaret. P. Nemone vobis praeerat, dum

jentaretist A. Imo hypodidascalus. P. Quid agmhat interea A Ille per mediam aulam ambulabat, tenens librum in manibus, & identidem monens observatorem, ut notaret ineptε garrientes. P. Nullumne igitur verbum tunc licet emittere 3 Α. Imo licet, verum ii demum not ri solent, qui diu& multis verbis inepte & fine ullo fructu confabulantur. Caeterum licet omnibus jucundos inter se tractare sermones de bonis & honestis rebus:dum tamen id modeste fiat, citra clamorem & contemtionem. P. Hactenus satisfecisti mihi; caetera narrabis a prandio,ni si aliquod ne otium interv nerit. Eamus nune in aulam ad prandium , ne masistro in mora simus. A. Audivi modo,signum

133쪽

Prosequitur puer narrationem , ante prandium in

PAEDAGOGUS. ABRAHAMUS, puer.

UBi finivisti narrationem ante prandiumὶ A.

Quum vellem finem imponere de jentacu- Io,tu me interpallam, Praeceptor. P. Perge igitur narrare ordine relima. Α. Dum jenrandi finem facimus, datur publicum signum posterius. Sumit quisque libros, imus in aulam communem, recitantur de more catalogi singularum classium, qui adsunt, ad nomen respondent, ego quoque respondeo: absentes notamur in catalogis ab ipsis Nomenclatoribus. Finita catalogorum recitatione, Ludimagister pulpitum ascendit, ut precetur: jubet nos attentos esse: tumque publice precatur; ubi precatus est: recipite, inquit, vos in filum quisque auditorium. Conveniunt omnes: ego item venio cum meis condiscipulis. Sedeo in loco meo, Praeceptor ingreditur: inquirit de absentibus, deinde sedet in cathedra sua, & jubet pronunciari auctoris scriptum. Pronunciamus terni clara voce, ut solem us quotidiE. Tum jubet, ut reddamus interpretationem : aliquot ex radioribus lesunt singuli, nos alii reddimus terni, idque memoriter, praeter eum, qui verba ipsa auctoris praeit nobis ordine. Tandem Praeceptor exiis sit vernaculam verborum significationem , d effores, quibus nominatim praecipit, respondent: no quoque jussus ab eo,respondeo: laudat ille,qui λ bene responderint , de quorum numero ego

quod

134쪽

LIBER I v. quod sine jactantia dictum sit) unus eram. Postea jubet singulas narrationis partes ordine tractari ad rationem Grammaticam. Postremo palam praescribit, quid sit a prandio reddendum, audita hora Octava, precationem imperatiqua finita,monet, ut officium sedulo faciamus,tandem nos minsos facit. Eo spectante, eximus ordine, & sine strepitu, laetique discedimus. Satisne tibi feci, Praeceptori P. Imo cumulatissimi. A. Placetnherbi, ut sub coenae tempus idem faciam de reliquis hujus diei actionibus P. Nihil opus erit, nam de iis, quae horis pomeridianis aguntur, alias te audiis vi satis. Λ. Nunquid vis praeterea P. Estne tempus eundi in aulam communem, ad Isalmorum cantionem A. Tempus est. P. Ite igitur.

Padagogus puerum in divinis rebuτ per otium instituis. Disinorum beneficiorum commemoratust.

Christi mors salus est omnium credentium.

Laudatur pueri studium ac dulentia. Locus ex Iohannis Exangelio.

PAEDAGOGUS. AUGUSTINUS, puer.

A Des AugustinetA. AdsumPraeceptor. P. Quid agunt condiscipuli tui A. Adhuc docemura subdoctore. P. vero jamne pronunciam contextum praelectionis in cfastinum manet Λ. Pronuntiavi. P. Satisnhrecth A. Satis,gratia Dec P. Quis te audiviti A. Ludimagister. P. Bene l

135쪽

COLLO L smsoLAs T. het: sed est, quod monere te velim A. Ego istud audire percupio. P. Saepe numero cogitandum tibi est v quantum debeas bonorum omnium ladigitori DEO, qui & ingenium & memoriam tam felicem tibi dedit. A. Quid illi non debeam, qui mihi dedit omnia 3 : P. Dic aliquot ejus beneficia

praecipua, quemadmodum docui te aliquando. Λ. Dedit mihi coelestis ille Pater corpus, animam, vitam, mentem bonam, parentes bonos,

locupletes, nodiles, bene erga me affectos, & qui non modo suppeditant mihi copiose omnia ad hane vitam necessaria, sed etiam squod est longe maximum me bonis literis bonisque moribus tam diligenter instituendum curant, ut nihil sit praeterea requirendum. P. Vere omnia ista dixi-hi; sed unum praetermisisti , quod est singulare

DEI beneficium. Sein' tu, quid siti A. sine me paulisper cogitare. P. Otiose cogita. A. Nunc ego re miniscor: sed pro masnitudine rei, nescio, quibus verbis id possim exprimere. P. Dic tamen,quo p teris modo. A. Cupio etiam atque etiam. P. Dic tandem. A. Innumerabilia sunt DEI optimi maximi erga me beneficia in corpore, in animo, in externis rebus: sed nullum majus, nec dici, nee eogitari potest, quam, quod filium suum unicum gratis mihi dederit, qui me miserrimum peccatorem, & sub Satanae tyrannide captivum, aemorti aeternae destinatum redemit , idque morte sua omnium crudelissima , & maxime ignominiosa. P. Satis apthdixisti, & totidem fere verbis,duot alias te docueram. Sed nunquid DEUS

136쪽

tibi uni hoc tantum bene tum praestitit A. Minime vero. P. Quibus pratere it A. omnibus, quotquot Evangelio fideliter ac verε crediderint. P. Age, profer locum ex Iohannis Evangelio in eam sententiam. A. Sic Deusdilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret, ut omnis, qui credit in eum,non pereat, sed habeat vitam aeternam. Non enim misit Deus filium suum in mundum, ut condemnet mundum: sed ut servetur mundus per eum. Qui credit in eum, non condemnatura qui veromon credit, jam condemnatus est, quia non credit in nomen unigeniti Filii Dei. Haec est autem. P. Hactenus satis:.Sed cujus sunt verba ista λ Λ, Ipsius Christi de se ipso loquentis. P. Quem alloquitur Α. Nieodemum, qui ad eum noctu venerat. P. Faxit ipse Christus unicus Semvator noster, ut magis ac magis in ipsius cognitione proficias. A. Faciet, spero. P. Perge igitur, ut coepisti, alacriter, quod benε vertat Deus in gloriam sui nominis i R. Ita precor. P. Eamus

Suidam paedagogus dyseipulam educit ambulatum.

Exercitatis corporis. Socratis apophthegma.

Ambulatio fit propter eomites jucundior, taxemplum honestae remissionis in studiis. PAEDAGOGUS. BENEDIC s, puer. HEus Benedictet B. Hem Praeceptori P. Pone libros: jam satis toto die studuisti: para i ut

137쪽

B. Memini ex te audire. P. Narra Socratis dissum in eam sententiam. B Q mSocrates usque ad vesperam contentius ambularet, interrogatus, quare id faceret,respondit,se quo melius coenaretio, sonare famem ambulando. P. Prohε meministi: quis auctor B. Cicero. Sed quo prodibimus, Praeceptori P Extra bem. Bened. Mutabonheseeost Paed. Muta, ne istos novos pulvere Con spergas, sume etiam umbellam, ne lis ardor infuscet tibi faciem. Ben. Iam paratus adsum. Paed. Nunc sand erodeamus. B. Vocabonh ex vicinia unum aut alterum comitem P. Recth admones,lla enim jucundior erit deambulatio; nam per ubam sermones inter vos conferetis,& in umbra colludetis alicubi. B. Sic etiam excitabitur tibi appetentia. P. Ego lento gradu praecedam, ubi nactus eris comites, vos me per portam Ripariam sequimini. B. Nos igitur illic exspectabis 3 P. Certo. B. Quid si nullos invenero P. Nihilominus sequere me, audisti 3 R. Audivi,Praeceptor.

Nomenclator o cium vigenter facit in requirendis absentisin.

UBi est frater tuus t B Modo ivit domum. N.

Quid eo B. Petitum nobis obsonium. N. Quid nunc vobis opus est obsonio B. In merendam. N. Annon habetis in arca vestra. B. Non. N. Quid ita non B. Quia mater non solet mihi dare obsonium, nisi in praesens tempus. N. Nemte,

quia novit, vos esse guloso . B. Quomodo gulosi

138쪽

LIBER IV- sumus N. Quia fortasse uno convictu devoratis, quod intres datum fuerit. B.Tace,ego dicam fratri, te nos gulosos vocare. N. Tace, ego dicam Praeceptori, fratrem tuum nihil aliud, quam diDCurrere. B. Atqui prodire non solet, nisi cum bo-niavenia Praeceptoris. N. Atqui Praeceptorem se Iit. B. Quomodo fallit eum y N. Nonenim mens est Praeceptoris, ut ter quotidie prodeat. B. Sine illum venire: videbis, quid tibi respondeat. N. Imo ille viderit, quid Praeceptori respondeat.

OBSERVATOR. DOLETUR, '

D 'ira, 4 pueri, garrire absente masistro,

Verba, quibus summus iaditur ille Pater. 'De duiuis potius tractare s rebus honesis edificite siermones apta rverba loqui. Distites inter vos reddenda revolveresve, Doctor enim pueris semper adesse nequit. Disciso sectari pestigia certa bonorum: Otia ceti blandrum foeda eavete malum. En ego pramoneo, vos ne delectra abuti Tempores ne tergum verbera drara premo Ecce iterum vobis morum praediso magister oesquis erit caesusiae mihi det vitio. n Define plura loqui, nemo parere recuset Est monitor nobis optimur ille Fatere russiatae Patris Naziu, cui nomen IESUS,

139쪽

COLLO SCHOLAs T. Et qui nos renoνam Spiritus, istu alis , . - O. I uaem mihi erasem tam res naereparatumst . . Paulo puer amelisos mittit ab ores offlo quam te memorem nostra docto e classis s m tibi divinum earmen ab ore sirit. . ', D. Non sum tamst , ut fundam ex tempore versura Sed modo qua dixi, praemeditatus eram. o. Si meae tamου eraw, qvi nunc tam fundis aperia 'O'asos iam es 8 quis furor iste novis PD. Nam tua me iantis moverunt carmina flammisa - . Ut mihi nunc videar postse movere feraU. O. Sedeur immeritum tantiae me laudbus essen δν tribuendis uni gloria summa DEO.Arque utinam eloquium nobis spaciumque daretur e Et nostra in laudos siomeret ora suac. Sed quia tempus ades, ut vocemmente precemura Obsenatoris Lligentia in exigenda a Pueris ram

Benh libi conscius securo est animo. omnis

homo mendax.

OBSERVATOR. DESIDERIUS.

π J Ndevenis Desideri r D. Domo. O Quid ad-U fers illinct D. Merendam. O. Quis tibi per

miserat exiret D. Praeeeetor ipse. O. Unde illud probabist D Adeamus illum, ut consulamus. o. At vide, quid agas. D. Hac in re nihil timeo o. Adeone lae rus es t D. Qui verum dicit, nihil tumere debet. Ο.Vera quidem ista est sententia, sed quotusquisque non mentitur D.Certus sum,mo

140쪽

LIBER IIL nihil mentiri nunc. . O. Propemodum persuades mihi. Abi, credo tibi quia in mendacio nunquam te deprehendi. D. Est DEO gratia, quem precor, aet me integrum & purum custodiat. o. Utinam ex animo sic omnes precarenturi recipe nunc te,

adri s simplicis ingenii.

OBSERVATOR. ENNIUS. '

Tu nunquam studes,quando eris doctust E.Id

fiet progressu temporis, Deo juvante. O.Redieis, ted interim laborandum tibi est. E Atqui ego non sum arator. O. Etiam rides quisi laborare idem sit,quod arare. E.Seio, non idem esse O.Cur ergo sic respondest nonne istud ridere esti E.Et rLdere non est malum, quum sit naturale omnibus hominibus. O. Pergin' tu nugas dicere t E Quod diXi, verum est, & verum dicere non est nugari: cur me immerito r i prehendis o dure te arguo. EQuo juret O Quia non ignoras,ridere pro irridere 'aelltatum esse, & tamen sic accepisti, quasi derisu sim locutust. E. Si defendo causam meam, quid mali facio t o. Pergis igitur esse pertinaX t profecto serio notaberis. E. Ne suae mihi irascaris, mi

Marti .ἈNon irascor,sed ossicium meum facio.

E sed audi quaeso. o. id audiam tuas nupas i E. Audi, inquam, nihil mentiar. O.Dis breviter: est mihi alibi negotium. E. Inprimis, quum tu me admonuisti, non eram otiosus. o. Quid ergo ' si