Commentatio in opus caelatum antiquum musei PioClementini auctore Arnoldo Heeren Bremensi ..

31쪽

Video in umbilico , terrae scilicet, I. e. In arvis Apollinis Delphici, quam in medio terrae collocatam este putabant , virum diis invisum .supplicem, manus sinantem fanguine, O recens strictum ensem,

O altum oleae ramum lana candida ornatum tenentem , sedem babentem . Ante eum autem agmen

mirabile mulierum , in tbronis sedentium , dormit :Gorgonas potius quam mulieres eas dicerem . Neque tamen Gorgonibus eas fimiles esse dico, vidi enim eas quondam depictas minei prandium auferentes . Hae enim funt fine alis , nigrae , tristes visu , fer tunt vero non ficto somno , atque ex oeulis sillant

terrorem . Gerunt autem ornatum , quem neque ad Deorum aras neque in bominum aedes portare

fas es .

Cernimus primo in opere nostro solitam tripodis Delpbici figuram, quem sculptor historiae fidem 1 e vaturus super rupem collocavit. Novimus enim hanc vatis Pythiae sedem positam fuisse super speluncam, ex cuius Ore vapores , furorem excitantes , prove niebant . Telles est ut alios taceam Diodorus Siculus, qui in opere suo & oraculi Delphiei inventionis historiam , ct tripodis ex quo vates vaticinia redde. re solebat, delcriptionem nobis reliquit V) . . XVIII. Ex ara illa descendentem conspicimus iuve nem , quem , quod ex iis quae dixi iam patet , esse puto Orestem . Dextra tenet adhuc gladium quo matrem Iugulaverat, secundum illud Αeichyli tu .

32쪽

reeens strictu in ensem tenentem ἰSinistra autem vaginam . Brachio , heroum more , chlamys intesta est . In ara ramus conspicitur , quem Minhelmannus quod ara Apolliani sacra erat, pro laurea habuit . Uerum meliora

Ex quo patet ramum illum non esse lauream , sed oleam , quam supplices cum ad aram confugerent , solito more prae se ferre solebant . In eo tamen noster a poetae descriptione discessit , ut eam cum Crelles iam sub Apollinis tutela ex ara d scenderet , non in Orestis manu , sed arae impositam emnxerit. In ipso autem opere miremur sculis Ptoris artem , qua iuvenem , timido ac submisso gradu digitis incedentem , oculisque in Furiam a te aram prostratam ac somno obrutam, quam ne a expergefaceret timebat, defixis , ex custodia elabentem , egregie repraesentavit .

q. XIX. Restant denique quatuor illae dormientes seminae, ex quibus una ante aram prostrata iacet, reliquae tres in altera parte marmoris conspiciuntur, quae , si quid video, nullae possunt esse aliae, quam Furiae , Orestem , in ara sedentem, custodientes , ab Apolline autem ut ille elabi posset, insopitae a.

33쪽

Quod ad primam attinet, quae ante pedes Orest Isprostrata cernitur , cum omni Furiarum ornatu sace ardente ac anguibus crinibus innexis instructata sit , nullum de ea dubium esse potest . Ceteris tribus unum tantum anguem tribuit, in medio earum delabentem ; neque tamen crinibus quoque earum

serpentes innexos suisse , qui, cum in ipsa acie . marmoris essent exsculpti , temporis iniuria detriti sunt, dubito . Quod autem Winhelm annus unam ex illis non seminam sed virum esse putaverit, cum ita collocata sit, ut neque iacies neque pectora conspiciantur , adeoque sexus discerni nequeat, id quidem eodem iure sibi sumsit, quo nos eam seminam esse contendimus . Nostrae tamen sententiae haud parum inde roboris accedit , quod eodem prorsus vestitu , quo caeterae Furiae induta cernitur . In iis autem repraesentandis sculptor Aeschyliquidem descriptionem secutus est , sed ita ut suo quoque iudicio uteretur . Cum enim Aeschylus eas thronis sedentes fingeret si .

. te virum hunc autem mirabile dormit agmen mulierum in tbronis rodens , noster , de figurarum dispositione sollicitus , Ita eas essinxit, ut unam tantum sedi lapideae insidentem , alteram stantem , dextraque sedi innixarnia, tertiam denique in terra recumbentem , Omnes ta men dormientes , exhiberet . In eo autem Praeclare ab Aeschylo discessit , ut cum ille eas horrendas

aspectu describeret k .

. . . in πτε

34쪽

Sine alii sunt illae , nigrae , horrendae visu , ex autem sillant terrorem ;noster eas iuvenili pulchraque iacie essingeret . Id

enim eo consecutus est , ut cum eas alias non sine horrore contemplari potuissemus , iam non crudeli& saevo, sed severo tantum vultu, ornatuque adiecto, Furias eas ess e admoniti, non sine voluptate eas intueamur . In earum autem ornatu nonnulla sunt , quae insolita, ac nescio an prorsus nova esse videantur . Cernimus enim omnes esse ocreataS , unam vero securi esse instructam , quod utrumque Amaronum esse solet . Quo si quis Furias eas esse noni posse , contenderet , is velim cogitet , primo ceterum earum ornatum saces ac angues Furias eas esse docere ; porro omnem hunc ornatum non ita a Furiarum natura abhorrere ut iis tribui

non posset denique in Furiis describendis poetas non ita sibi constare , ut nihil artificis arbitrio relictum esset . Quod enim primo ad Ocreas attinet , cum eeleri ac indefesso pede , venatorum instar , reos persequi dicantur , optimo sane iure iis tribuuntur . Sic enim loquentes eas inducit --

Ego vero venatoris instar virum bunc persequor .

35쪽

Ab Euripide autem Δρομιδες meantur mm . Ae nescio an splendicia illa Aeschii imago , cum eas desuper in reos insilientes depingit, occasionem

Summa vi desuper infitiens , gravi in eos irruo pede , tristem ferens perniciem trepido cursu fugientibus . Furias denique ut vocant Etruscas ocreatas reis praesentari solere, ut alia monumenta taceam, docet opus caelatum quo Echetli sabulam repraesentari volunt ooὶ , quod in museo Collegii Romani ex argilla fictum , in villa Albani autem ma mori insculptum cernitur . Eodem autem i ure quo ocreae,cum& carnium lacerationes & caedes ipsis ab Aeschylo tribuantur , securis quoque alteri ex iis data est . Sic eni in Orestem alloquuntur π - Καὶ ζωροα σ' ἰσχνάνας' κατω . Vivum te emacians ad inferos deducam .

atque ibi se versari dicunt ubi sqqὶ:

36쪽

perniciosae oculorum esto sones , lim Oeaedes .

Nec denique , quod modo iam monui aliquid est in quo poetae sibi minus constent , quam in F riarum descriptione . Sunt enim qui eas dira ac horrenda facie depingunt ut Aeschylus tre) , sunt qui eas virgines dicunt ut Sophocles ss) . Sunt qui eas alatas fingunt , ut Euripides it) , sunt qui eas sine alis esse dicunt , ut Aeschylus uu) ; sunt denique qui eas vel seminudas , vel nudatis saltem brachiis, sunt qui eas nigra veste indutas depingunt tu . u. XX.

Vero enim vero, quamvis omnes figurae Ope ris nostri ita ex Aeschylo explicari possint , ut ar tificem & fabulam ab ipso tractatam repraesentare s& descriptiones eius imitari voluisse dubium pro sus esse nequeat , facile tamen video fore , qui eo offendantur, quod auctor operis nostri scenam hanc ita diviserit , ut figuras ad eam pertinentes in utra que marmoris parte essingeret. Qui tamen cogitent, scenam hanc non esse principem , sed ad locum

Alatae reverendae Deae . Signum aeneum alatum Furiae Etruscae quae tamen , quod scio , semper alis sunt instructae cernitur in amplissima sigilloruin antiquorum collectione, quae M eum Boetianum Velitris exornat.

37쪽

tantum explendum ab auctore esse additam ; ade que illum commune illud artificum exemplum secutum esse, qui in effingendis iis quae non ad rentia, ipsam pertinent, multa sibi dare solent, quae in semna principe locum habere non possent . Quod si datum est artificibus , quare non illud concedamus nostro, ut scenam principem, in medio marmore . iam praeclare caelatam , ab utraque parte alia scena cingeret λ Sed quid multa λ cum in alio eiusdemiamusei marmore , quod eodem loco , quo Musarum statuae repositae sunt, muro affixum est, eadem figurarum dispositio observatur λ Repraesentatur eo saltatio Drrbica, sex autem figurae quas exhibet, ita dispositae sunt, ut non secunda solum cum tertia , ac quarta cum quinta, sed prima quoque cum ultima saltando pugnare videantur . Denique autem dicendum est, nostrum rem ita animo concepisse , ut tres illae Furiae post aram decumberent , adeo que cum in ipso lapide post aram non amplius t ' cus esset relictus , in altera lapidis parte collocandas eas fuisse .

. XXI. Expositis iam omnibus quae ad singulas figuras pertinent, iam ad altiora progrediendum , consiliumque ac idea totius operis , qualem illam artifex mente conceptam habebat , exponenda est, quo facto de omni opere certum iudicium serri poterit . Primo itaque omnium, cum sculptoribus non idem datum sit , quod poetis , ut historiam continuam nobis ante oculos sistam, sed ex omni historia unum tantum temporis momentum spectatorum oculiss ubiiciant; de eo instituenda est disputatio , quod sibi temporis momentum ex Orestis historia auctor operis nostri repraesentandum sumserit Erunt

38쪽

Erunt sorsan, qui, cum Orestem gladio strIEto

ac averso vultu expressum conspiciunt , in opinionem incident quod & mihi primum accidit ) effingere voluisse artificem ipsam Clytaemnestrae caedem , ac rem ita animo concepisse , ut Orestes, cum matris , pectora in anuique supplices obtendentis , adspectum ferre non posset, aversis oculis eam iugulaverit . Quod quamvis summo artifice non esset indignum , atque verbis illis Orestis apud Aeschylum , Pyladem respicientis ac quaerentis xxj.

Pylades quid faciam vereor occidere matrem l is praesidium ipsi parari possit , esse tamen nullo modo potest . Uidemus enim Clytaemnestram iam mortuam humi prostratam , videmus peplum illud iam expansum , videmus denique Furias irruentes, quod utrumque caede iam peracta factum est . Natre enim iugulata Orestes , quod supra ex Aeschylo probavimus, peplum , quo illa olim marito insidias

1 ruxerat , speictatoribus . ex quibus apud nostr umia sola Gel illa expresia est , expansum, una cum cae sorum corporibus Ostendit subito autem cum in is hoc ipso esset occupatus, a Furiis correptus est. Cum itaque Furias iam in eum irruentes in opere nostro cernimus, patet , hoc ipsum temporis momentum, quo diro earum adspectu inopinato oculis Obi esto , choro apud Aeschylum haec verba accla

39쪽

Servael illae Gorgon i m instar nigris vestibus sunt indutae ct densis anguibus armatae , non amplius manebo lsculptorem sbi exprimendum sumsisse , in quo , si quid video , tanto sane iudicio versatus est , ut

melius e. igere omnino non potuisset. Primo enim hoc eo consecutus est , ut quam vis dirum ac crudele facinus oculis subiiceret, illud tamen iam ita mitigaverit. ut spectatoribus non horrorem incuteret , sed eos potius ad misericordiari flecteret. Quodsi enim matrem, supplices manus obtendentem , quodli filium eam ad supplicium rapientem , immotoque animo iugulantem , essinxisset . quis tantum facinus cum voluptate intueri potuisset Atqui cum matrem iam mortuam humi prostratam , cum filium caede peracta subito facinoris conscientia territum Furiitque correptum cerni muS , qHi S non tanto adspeesu oculis sis biecto ad commiterationem movetur ρ Quod quo studio imis omni hoc opere sectatus sit lummus artifex, ac Contra , ut horrorem incuteret animis . caverit, velim intelbgant omnes . Eo enim consilio Orestem , Furiarum impetu perterritum quidem , non tamen horrentem , eo consilio matri, occisae vultum com- politum , ac dormienti potius quam mortuae sim, lem , corpus vero integrum non laceratum, eo denique consilio Furias non dira saevaque , sed iuvenili ac severa tantum facie ex pretiit. Quidquid autem horroris in omni opere esset , illud summo iudicio in Aegi litium transtulit , quem lupinum a solio dei edium , ac terra prostratum ce nimus . Atqui quis non gaudet , cum foedum

illel.

. Diqiti Corale

40쪽

In omnI porro Orestis historia nullum erat

temporis momentum , quo & tantas & tam varias figuras oculis subiicere potui siet. uuodsi enim caedem ipsam exprestillet , neque Furiis neque . Gelissae locus sui siet ; solo autem comitum numero . nullo charactere dii tinctorum, thenam ornare , ieiunum videtur . Atqui in noli ro opere ..

loquor autem de scena tantum principe octo figura S cernimus , quarum nulla, fide lailioriae se vata , abesse poterat. Neque vero figurarum solum copia , sed varietate quoque spectatorum oculos delectare potuit , cum ex omnibus quae cernuntur, si Furias exceperis , ne duae quidem sint, quae non charactere plane lint diverso .

Denique cum hoc temporis momentum exprimendum sibi sumeret , id quoque eo consecutus et , ut tantam Orestis historiae partem oculis

subiecerit , quantam nullo alio modo exprimere . potuisset . Quamquam enim unitatem , ut vocant, actionis , religiose observaverit, iis tamen quae sin scena cernimus , cum c& peplum illud expansum , & nutrix Gelisia, di caelorum corpora conspiciuntur , ea quae antea gella erant , facile divi

namur .

β. XXII. Quod denique ad figurarum dispositionem attinet . eam ita ab artifice inlii tutam esse cernimus, ut rei ipsius ratio postulabat , id est , ut melior esse non possit. Primas enim , principesque figuras, Clytaemnestram & oreitem , medio loco politas cernimus, quibus qui secundum locum occupare . debebant, Aegisthus & Pylades, a dextra sunt. Pyladi enim aptiorem locum tribui non potuit se , quam ut , cum caedis esset socius , Aegi lilio caelo adita