장음표시 사용
711쪽
616 Hieronym. Card. Gastald. Trach.
Aro VII. habere, maFna, quae nobis contigit, felicitate contἰ erit. Reliquum vero est, Ut generalia quaedam de Peste non historica quidem, aut Politica, sed Pnilosophica, dc Theoretia ea methodo prosequamur, ea ratione, quam Cap. I. n. q. dc I. ad. duximus. Licci enim Artis Medicae aduersus pestilentem morbum ia imbecillitas fatis fuerit explorata, ea ramen i quae a Medicis deestentia Pestis, & Contagij Viribus, tum etiam de externis, ac in ternis causis, signis,& prognosticis tradita fuere, quam maxime ad paranda Politic Legalia remedia conducunt, & a Medicis ad morbi curationem excogitata pro insectis remedia, felici euentus quandoque experta, haud omittenda Videntur , in eorum gratiam, qui in t extremis morbis expediens potius anceps remedium,quam nullum existimant. Caeterum quod opinionum attinet varietatem , quae, Ut in qualibet materia multiplices,ita in hac praesertim innumerae fere occurrunt, in tam magno scribentium t dissidio nec ludicem , nec partis alicuius fautorem agere profiteor: Sua cuique stet sententia; quisque pro placito haec approbet, illa reprobet fundamenta , Etenim nonnisi selectiores sententias indiscriminatim congerere, tantummodo meus animus est, ut sicut mihi apud celebriores Auctores eas indaganti non mediocris su te solatij, ita oc legentium curiositati satisfiat,& publicae, quantum fieri potest, inc
712쪽
Λ Gitur de Peste , caeteri sique vulgaribus morbis; eorum-o que ethymelogia, essentia, atque disserentia refertur,&qui Pestilentes sint dilucidatur. Pestis autem unicam esse speciem eiusdem semper efficaciae comprobatur; Causas vero cur Pestis aliquando magis, vel minus grassetur aliunde procedere conuincitur, ac huius perniciosi morbi laeuities, & horrendi essectus recensentur.
SVM MARIUM.1 Pestis nomen perniciosis rebus tenerisum. x Pestis nomen proprie Fumptum Pestis morbum significat, ei queethymologia aperitur.3 Pellis morbus varias stib si morborum peries complectitur. Pestis nomen nulli proprium morbo; vulgaras tamen morbus, spe blens est.
I Morbi mno in loco multos inuadentes, non omnespolentes; quinam dicantur, quare.
6 Morbι endemii alicuius proprii sunt loci. 7 Bocci, morbi causa, s origo. 3 Morborum quibusdam Regionibus familiarium series.' Pandemj ,seu Panceri morbι inter vulgares sunt, eorum 'e d
io m , non a propria ,seIa communi sunt causa. ri Morborum communium alij quoque communes,mmagis uni. uersales causas habent. I 3 Epidemia uniuersalium morborum genus generalissimum est Q. gares continens, polentes.
3 Pellis, τι βpecies est, Epidemia, ut genus.
713쪽
i. Estidemia non semper exitialis.1ue Pestis morbus Popularissemper, sperniciosius. 16 Pestis Omnis Epidemia est, sita non e conuerso .r Medicorum quorundam errata circa Pestem, s Epidemiam. is Aristotelis error confutatur. 1 9 Error vulgi, perniciosos morbos Pestem esse negantis. ao Epiri a ,s Pestis in quo disserant. a1 Pestis definitiones ex Hippocrate, Galeno, S alijs examinantur. ii Pestis triplexstecies ex quorundam opinione. a 3 Pestis periculosior a magis uniuersali causa, eae contagiosa, reliquis
a Pestis plura insciens Loca salubria, perniciosior .
as Auctoris opinio, s ratio de vera Pestis natura. a 7 Pestis, cur non omnia, sed certa quadam animalia inuadat. x8 Pestis non omnes inficit, qui se alii immisient. 29 Venere a Lues non omnes contaminat, s quare ρ3o Pestis, a maiori, vel minori hominum cautela, grassandi recipit
3i Pestilens qualibet constitutio nomine Pestis insignitur, s quare Pax Pestis mortifera est, es eius effectas.
3 3 Coλ Iagio, omnium acerrima,spericulos or labra ess, nec non a denissimus morbus.
3 ue Pestis nulli sexui, alatiue parcit, ρο Pestilentium cadauera conimosa evadunt. 3 6 Pestilentia feritas a Brutis in cadaueribus agnita . 3 7 Pestis morbus Maximus, atrocissimus per antonomasiam dictus. 3 3 Pestis, adinstar veneni operatur , soloque timore homines necat , square ἐ3 9 Pse mortui, veneno perijsse creduntur. o Pestis genus est morbi, venenorum omnium pestiferrimum. I Pestis etera, non vltra sieptimam diem agros etiuere patitur, quatriduo saepe, triduo, biduo, ' non raro eadem die, qua invadit, per ιt.
a Pestis nonnullos intra horarum spatium perdidit. 4 3 Pestis 'mutantes homines abstulit, loquentes interdum , aut stam es meluti fulmine perculit. 4 Pelis, ubi viget, habitatores in mortis articulo αυιtuit,s quare'
714쪽
.1 PO correpti ab omnibus euitamur, ut Diabolus..έ Pest rasante Paremesis consanguineos auersamur. 1 Pestis, quare Bellum inter Deum, s homines dicatur. a Pestis, quomodo an nomastice a Sacris Paginis,s Scriptoribus Est is nomen i generale est,& pluribus commu- ,
ne, a plerisque ad res perniciosas non inepte ac commodatum,cuius significatione Plin. pestia serum taurum . Terentius pestiferos lenones . Horat pelistrum ventum. Cicer. pelliferam ma clijs pecunia cupiditatem, pestistram lux
riam , pes eram auaritiam, pestiferum M distratum , pestiferos Ciues frequenter appellat. Ipsi quoque sacri
Canones, tum simoniacam labem,tum ambitionem in Religionibus , pestem vocant, cap. sicut de Amon. cap. quorundam s. v limes de elecf. in Κ, dc omnia plena pestiferae curiositatis exclamat D. August. de Docis. Christ. lib. M cap. a , . , ac passim Pestis nomen per metaphoram usurpatur pro quacumque re exitiali significanda. Pun. lib. 2. cap. 7. Immo, cum quid maXime noxium n minare volumus, quasi per antonomasiam, pestis nomine illud insignire solemus; ita Homeri Iliad. I. Iram cane Dea Peuda Achillis petiveram . Virgil. lib. 3. Eneid. de Polyphemo. Di, talem auertite pestem. Et lib. 4. AEneid. de Amore Didus. Quam simul, ac talip eniit peste teneri
Cara Iouis Coniux. Plaut. in Pseud. ach. i. sten. t. de Lenone Ballione loquens
cui, si omnes una, peste hac populum hunc liberant RTorquat. Tass. in sua Hierusalem introducens Armidam se occidere volentem Cant. vlt. stanZ. Iv6. Felice me, se net moris non recocue D mia petie ad institari Inferno.
Sic etiam modernus Lyricus de nauis inuentore canit.
Argo , T , o chiunque Trasse dat Monte ii Pino, e si compiacque Gonsar Gura incolante i lini sparsi μ' Iu de mortalι.
Hoc autem pestis nomen in proprio signineam sumptumi I'eltis m*rbum significans, apud Graecos dicitur limosae verbo timulo,
715쪽
idest deficio, quia gentes Peste deficiunt; Hebraicε vero appellatu tDebor, Psal. 9o. 6. Ossa l3. I . a Verbo, Dabar, quod in tertia con- iustatione habet hidribis, videlicet subuertit; Pestis namque suta uertit omnia. Verum Latino nomine retento, deste ita verbo pascor, quia gentes depascitur. Galen. de Theriac. ad Pson. c. i6. curinem de Ps. dist. i. cap. I. in princ. Anton. Port. de Pest. cap. L. n' Ghn Pint. de PV. cap. t. At etiam a pasta originem traxille ait lTUtat. L. Parasipom. cap. 7. vers. Pestilentia , eo quia facilius propter saturi tatem, quam propter inediam corpora corrumpuntur ι qua etiam de causa inquit Marchis. debesi. Diusn. cap. I. sub n. a. pestem familiarem esse nationibus, quae nimium gu indulgent. 3 Pestis autem morbus, i neque una certa quaedam species morbi est, Gaten. bb. 3. Epid. com. 3. Andri Gall. de Pest. fascic. . Li- deI. Scol. M 3. cap. i. Huciar. desur. bb. . cV. Σ. , sed quoddam genus sub se plures morbos comprehendens,ωq6.M. 3. observ. 9. ad Instar Protei tam varias, ac saepe numero contrarias induit for- lmas, ut satis compertum sit Pestem insurgere sub qualibet specie linorbi, & omnes morbos in uniuersum amplecti, ut aperte colligitur ex Hippocr. bb. 3. 'id sieci. 3. a context. 9. inque ad I9. Gmlen. . Epid. comment. M .s 28. ,s ben3 notat Assallar. de Pegbb. i. i4 Al. 6. col. a. Quare hoc nomen Pestis i nullo morbo proprium est, sed unus de vulgaribus morbis ipse pestilens est, & cuicumque conuenit morbo, qui uno in loco multos simul inuaserit.& horum plerosque perimat. Galen. bb. 3. Epid. sin 3. comment. 2O., lI rursus lib. Epid. 7. comment. l. Plures Vero morbi t dantur qui multos in uno loco simul inuadunt, verum non omnes pestilentes sunt; Alij enim dicuntur sparsi, ac inter se dissimiles,&genere diuersi, quos Graeci vocant sporades a verbo Graeco spiro, Latine, semino, seu di pergo, Galen. lib. I. Auct. Comment. 9. Ac dispersi appellantur, quia sparsim, priuatimque hunc, vel illum hominem aggrediuntur , non una , eademque affectione, sed ivnumquodque diuersa, veluti alium pleuritide, alium tertiana, latium vero quartana febri vexantes. Non enim ex communi qua- idam cause,sed ex proprio uniuscuiusque vitio,& errore propriaque causa procedunt ;&quamuis multos interdum invadant, non ra- lmen ex communi causa, nec simul eodem tempore, & loco, nisi i forte quosdam per accidens prehendunt, at seorsim , separatim que discrepanter fatigant, de quibus agunt Hippocrati in bb. de regi m. sn morb. auct es in lib. de morb. mulieri ae in bb. de salubr. diet. Galen. in praem. , re lib. 2. de nat. bum.
6 Alij autem morbi t sunt alicuius Ciuitatis, vel loci proprij, aς
716쪽
vetnaesi, apud Graecos Endem nuncupati a praepositione en, Latuae ιτ,& dictione id est, Populus, q. tiam in
loaticinus Regionis familiariter excitantur, communem causam agnoscentes ab ipsius loci proprietate, de quibus pariter agunt Binocr. bb. de aer. 'M,VAc., Ο' Gama. bb. a. devict. actu. , Ubi ait, Boccium morbum t ob peculiare loci aquarum vitium gigni, cui consonat Plin. lib. I. cap. 0.'si med asseverans hominibus plerumque guttur intumescere ex vitio aquarum, quae potantur, & idem innuit Oribas lib. 3. infim ubi de aquis loquens, assi mat Gutturossis nonnunquam fieri ab ipsis aquis; idemque testatur Uitruumsub. S. i Archite t. cap. 3. iuxta . inquiens, in Alpibus genus adesse aquae, quam bibentes turgidis gutturibus efficiuntur. Vnde Iuuena sat. I 3.
uis tumidum guttur miratur in Alpibus Psatisque exploratum habemus Indis familiarem esse Morbum Gal-8 licum; t Melit ensibus Dymenterias; Tridentinis Pleurit idem Populis Vallis Tellinae Fatuitatem ; Britannis Sudores; Hispanis Strumam ; Lusitanis Phti sim ; Atticis Podagram o Romanis Hippocondriacas assectiones ι alijsque Regionibus alios morbos,
cum nulla fere sit Natio, quae ex peculiari situ, naturalisque constitutionis temperamento, morbos non habeat patrios, de quibus itidem agunt Hippocr. bb. de aer. aqv., s Ac., ου Galen. bb. de nat.bum. tex. I9., dc huius rei causas sequentibus versibus eleganter enarrat Lucri bb .
Est elephas morbus, qui propter Flumina Nili
Gignitur AEnpto in media; neque praeterea usiquam Attide tentantvrgressus, oculique in Achais Fimbus; inde alijs alius locus est inimicus
Partibus, ac membris; varius concInnat id aer.' Alii vulgares, seu populares sunt, i apud Graecos Pandemj a dictione Pan, Latine , totum, siue omne,& demos, quae Populum significat; quia scilicet tot uni Populum eodem molbo,ex eadem.cὸusa inuadunt: qua ratione dicuntur etiam Pancam, nimirum mnibus communes, cenos enim graece, nobis communem signi-i' ficat. Causam i autem non habent propriam, sed communem, plexumque ob aerumnas passas, vel putrefactas aquas, aut ob corrupi m alimoniam ex Hippocr. M. de aer. aqv. f loc. Galen. bb a. de L iam. ,.dae diser. fur. e. 3 . ac de cib. bons mat suco in princi xque etiam lika. Epid. , ac praesertim βίL .in . text. I 3, stis. 6. 'mment. φ de quibus pariter nonnullas historias refert Auenet Oari M. 3. tit. 3. cap. 4. ante mei
717쪽
ii Communium morborum alij communes quoque causas, sed magis uniuersales adipiscuntur ex aeris coinqum amento , a cali dis oc humidis, siccis, dc frigidis tempestatibus simettiam n ni i corporis ad intemperiem, cum humorum apparatu disponen
res, qui Epidemi, seu Didemst a Graecis dicti sunt, a dictione es, scilicet siler, & demos, quod est Populus ή quia in Populos
ruunt. Vnde Epidemus idem prae se fert, quod super Popularis; ideoque Populares, ac etiam Vulgares morbi nuncupantur : liberque de Epidem ijs, liber de vulgaribus appellatur, quorum natu aram, essectus, & qualitatem explicat Hippocrat. in bb. Epid. V bb. Aphorasm. 3. Galen. de rat. mct. In morb. acui. commem. 9. ac z3. Epid. si t. 3. comment. ao. Isti autem, aut adeo perniciosi existunt, ut plerosque interficiant: aut non sunt perniciosi, ita ut ab illis plerique evadant, Sc primo casu pestilentes sunt, secundo vero nequaquam, sed Epidemij, id est Populares simpliciter ex Hippocr. dc Galen. ubi proxime. ιι α Quare Epidemia dicitur i genus generalissimum morborum a
procedentium ab uniuersali causa, continens in se duo genera sub- alterna, videlicet vulgares, dc pestilentes morbos, ut bene ait lil Septat. de Pes. lib. 3. cap. 3., dc sic Pestis i ab Epidemia, perninicie differens est; Epidemia se habet tamquam genus, Pestis Vero utamquam species, ex sententia eiusdem Galen. de morb. - . bb. 1 . adicentis Pestem esse ex genere Epidemiorum, ab Epidemijs sola pernicie differentem, re idem tradunt Gaineri de Ps. dist. d. acap. l. Altimari a cbr. pari. 4. cap. 3. Cumque Epidemia sit nomen a generis sit balterni, dicitur quidem morbus a communi causa vi originem habens, sed ut plurimum salutaris est , t quales sunt rau- ο cedines, tertiana febris, similesque morbi, qui nec perniciosi , nec maligni existunt, & licet pluribus communes, nequaquam pesti' lentes sunt; at e contrario Pestis morbus habens utrumque, quod sas sit popularis, & perniciosus, semper exitialis est, i quia plures imvadit, bc ex li is plurimos interficit ex doctrina Hippocr. hb. 3. E praequam explicat Galen. eod. lib. 3. text. eo. , U' bb. i. de rat. πιδε. in imors. acui. comment. 9. Ex quibus manifestum est omnem Pestem Is esse quidem Epidem iam, non tamen e conuerso et omnem Epidem iam esse pestem, ut animaduertunt Philipp. de Grau de pestistis
morb. para I cap. r8. Roderic. quast. canon. tom l. quast. 4'. arx 4 Sanch. in siumm. Decal. lib. . c. t s. n. 33. vers. caterum. Marchis debell. divin. p. r. nu. . insin.
I Errant propterea nonnulli Medici, et quos refert TiraquAr dei gib. cominb. pari. I s n. r. idemiam, re Pestem confundentes, nullum Disitired by Corale
718쪽
nullam inter utramque constituentes differentiam ἰ ac decipitur Savonarotide sese. cap. 9. rubr. i. qui omnem Epidem iam dicit esse pestilentem z In quem errorem videtur quoque lapsus Aristit. i 3 problem. bb. I. probi. 7. dicens ex morbis i solam Pestem esse pluribus communem, hoc enim modo confundit Pestem, & Epid miam, inter quas ex superioribus constat magnam esse disterentiam, aliosque dari morbos communes, non pestilentes, prout obseruat Roderic. d. quast. 49. an. . vers ex his sequitur. Et lice ζnonnulli Aristotelem tueri conentur, praetextu, quod ille fuerit locutus secundum vulgi consuetudinem Pestem appellantis quoia cumque morbos non perniciosos, dummodo communiter vagentur; attamen hic fuisset error peior priore, siquidem non lubsistit suppositum, quod vulgus soleat appellare Pestem quoscum-i3 que morbos communiter vagantes. Quinimmo vulgus t perniciosos morbos contendit semper non esse Pestem; Et maximus error est, immo causa , quod Pestis suas dilatet fimbrias, & sine framo Ciuitates depopuletur, ut suo loco peculiariter dicetur. Verum etiam adhuc defecisset Aristoteles si ad instar vulgi, tam insignis Philosophus locutus fuisset, quandoquidem errasset in terminis, dum speciem nomine generis insignisset, tum quia morbi simpliciter Epidemici, a pestilentialibus proprie dictis maxime di Lserunt secundum conuenientiam, δί naturam; in Epidemia enimio vagatur t morbi genus in omnibus, vel pluribus non perniciosum, Ut de raucedine, tertiana febre, ac similibus supra diximus; at in Peste fiunt aegritu lines diuersorum generum habentium sociam quandam prauam , deleteriam , seu venenatam qualitatem, ex cuius pernicie plures aegrotant, & istorum plurimi interficiuntur, ut ex Hippocr. d. G. 3. Epid. explicat Galenus
His praemissis, iuxta seniorem scribentium sententiam Pestis sicu definiri potest , quod sit Epidemia i perniciosa plures assiciens, Mistorum plurimos interficiens ex Hippocr. d. lib. 3. Diae Galem ibid. sict. 3.comment. ΣΟ. ac . Epid.pem 7. comment. I.,vel respectu Contagij,quo ipse morbus communicatur,non disiplicet definitio, quam tradunt aliqui, nempe, quod sit Morbus exitialis, & communis, qui contagione ab uno ad alterum ad instar veneni serpit; Non tamen placet definitio, quam ex nostris affert Ripa de peli. in ρ duae n. . nempe Pestem esse morbum contagiosum a nutrimen. totum, vel aeris infectione procedentem; haec enim definition0n Vid etur perfecta, quia non conuenit omni, soli. & sempei,
um Scabies, Lepra, Phlisis sint morbi,&ipsi contagiosi, ac
719쪽
a nutrimentorum, & aeris etiam insectione procedant, nullus tamen istorum morborum Pcstis sit . . L Assirmant nonnulli huius morbi tres dari species, ' primam nempe esse intensae , & effraenatae feritatis, ut fere omnes corre pios perdat; secundam Veio, ex qua multi evadunt, & multiaque fere pereunt, tertiam denique, ex qua maior pars Correptorum euadit, sed nihilominus multi intercunt, dc quidem ratione cauta grauiorem, re periculosiorem esse illam , quae magis unia, uersalem habet causam. Sic ferociorem esse , t quae ex aere coria rupto, tamquam a causa communiori eXcitatur; quo vero ad Contagium grauiorem esse, eo quod non semper Pestis actu contagiosa sit, vel in ipsa non sit semper eadem Contagij vis. Viterius perniciosiorem esse Pestem si plura inficiantur loca, praesertim, L quae vix, aut raro Pestem t experiuntur, iuxta illud,corruptio optimi pessima; respectu quoque longioris, vel breuioris temporis,quo durat Pestis, breuem , aut longiorem esse cladem. Propter vero differentiam specie ruin, dc indiuiduorum, quae Peste assiciuntur, tanto grauiorem esse Pestem, i quanto plures species, & plura indiuidua corripiuntur; quandoque enim non nisi certum genus, aut certa animalium species inficitur : sed dc ratione indifferen. tiae temporum, in quibus viget Pestis, illam esse magis, dc minus Vrgentem : aliquando enim esse remissiorem per hyemem , taver, ac ut plurimum crudeliorem in autumno , denique atrOciorem fieri, quo plures occidit, atrocissimamque nulli parcere, ac tamquam feram inexorabilem quaeque animalia depasci. a 6 Sed cgo puto prauam , & venenatam perniciosae Pestis i naturam semper esse eiusdem essicaciae, magis vero, aut miniis debacchari secundum magis,& miniis prauam dispositionem, ac intemperiem indiuiduorum cum agens operari nequeat nisi in subiecto disposito,iuxta axiomata Aristotelis dicentis, nullum a sens nisi in patienti accomodato, apto,bc disposito suam exercere actionem eui assentitur Hippocr. lib. de lib. inpranc. ubi per modum inter rogationis inquit: sed dicat aliquis, cur ergo non omnibus an a mantibus, i sed generi cuidam ipsorum accidunt hi morbi λ quia respondet ille) differt corpus a corpore, natura a natura, nutri mentum a nutrimento; non enim omnibus generibus animantium haec contentanea, aut non consentanea sunt; sed alia alijs congrua, & accomodata; Galenus vero quam apertissime haec confirmat lib. i. dedisssiebr. cap. ., ideoque non omnes necessario 23 inficiuntur, qui Pesti t se immiscent, correptis assistunt, ins cta supellictilia tractant, ac semina Pestis in aere dispersa attra hunζ al
720쪽
De Auert. & Proflig. Pest. Politi Leg. 63 s
hunt, ut inquit Seneri desum ob cis s. neque etiam; immis
ex eisdem Loemoc Omiis nonnullos semper incolumes euasisse experientia docet. superque conuincitur ex venerea lue, quae, & ipsa contagiosa est, & tamen non contrahitur, nisi dispositio patientis concurrat ad infectionem recipiendam, namque pacsim experimur ex pluribus Una, eademque nocte scorto alicui im- puro te commiscentibus, non necessario omnes, sed i vel aliquos tantum, vel unicum, Vel quandoque etiam nem mem Pro- multam reportare mercedem. Hoc autem adscribi non potest semiti, qui dumtaxat unicus existit, sed ex diuersitate dispositionis su biectorum prouenit, quorum alij, vel naturae robustioris, vel ob huiusmodi exerciti j nouitatem, minus adhuc alijs a nativo 3ο vigore recesserunt. Minus etiam autem, aut magis gras latur Pestis prout magis , & minus sese praecavent indiuidua, ac prouum agis, aut minus Pestis furor, atqne impetus cohibetur, siue laxioribus, aut angustioribus terminis coercetur, ut latius, Vbi 31 de Peste Urbis egimus. Quidquid autem de hoc sit, i ad rem suscit praefatas omnes quascumque pestilentes constitutiones crudeliores, vel mitiores comprehendi sub nomine Pestis, quod negari non potest, quia iuxta ipsorum Medicorum axiomata intensio, S remissio non variant speciem, re in iure nostro , plus,& min is non mutant substantiam rei, nec faciant differre specie
sv Caeterum Pestis mortifera est, i ac vi inquit tacui. lib. . ae Medic, princ. histori in parapis. quae q. a. tamquam immanis Ciuitates devastar, Prouincias solo aequat, omniaque animalia profligat, atque premit diu, & importune. Hinc miserandae clades, citissimae mortes non tam ex saeuientis veneni malitia, quam ex diuturnitate , & prolixitate huius mali subortae, de cuia ius ingenti saeuitie tam veterum, quim Parrum nostrorum memoria, saepissime in miseros mortales concitata, varij horrenda, ae plane inaudita reserunt, de quibus Ioann. Fui . dein*. - tr. cap. ro. Acerrima enim Contagio , t ac periculosissima omnium labes existit. Rolan. cons S s. num. 3 4. s seq. lib. I. , nam ut graphice canit Lucret.
Hac ratio quondam morborum, lesbifer astus Finibus in Cecropis sunestos reddidit Agros, Vastauitque vias, exhausis Ciuibus Urbem. Dueri Rhetori in carminibus de mortibus Boum Io. g. Biblioth. Hac tam dira lues serpere dicitur Pridem