장음표시 사용
501쪽
A qubd suas & amicorum copias diceret ad id bellum serendum satis multas suturas. De altero verb quo milites Italiae sortissimos secum ad bellum dissicillim v v tabatur educere, senatum leuiter reprehendit. Nam si propter hostium fortitudinem Romani toties victi essent,strenuis omnino sibi militibus opus esse, quoniam cum iisdem hostibus dimicandum esset: sin autemyr pter suorum ignaviain minus bene saepe pugnatu es set, viris item se fortibus indigere, ne copiis iisdem p rem ipse calamitatem acciperet. Quare consensu sen B tus multos qui se vitrb militiae offerebant, conscripsit,
quos reges ciuitatEsque miserunt. magnam praeterea seruorum manum armauit, amicis quoque quingentis, quos secum educeret, ex omni nobilitate delectis. His autem ac reliquis necessariis rebus apparatis parte e
ercitus ad quatuor millia hominu statri Fabio tradidit. ipse ante eu quam maximis itineribus potuit, cum reliquiscopiis in Hispania ire contendit. Eb verb quii venisset, non protinus in hostes se intulit,ut eos tanquam imparatos circumueniret: quod exploratum haberet, C nunquam id genus hominum adeo otio luxuriaq; dic fluere quin ipsa naturae suae ferocitate apparatus ali
ruiti facile superareti verum accepto a Pisone exercitu,
quum eum ita inertem imbellEmque factum intellus ret,ut nihil eiusmodi moribus strenue se gerere posse confideret, ita porrb libidini & auaritiae deditum, ut voluptati ille tantiim & quaestui,nihil gloriae & laudi mi-deret,ita denique seditionibus plenum,ut omnino sine ullo imperio habitus videretur: propterea non ante si- . bi bellum attigendum esse arbitratus est quam praesen- D tem intemperantiam ad pristinam maiorum continentiam reuocasset, ac milites ipses more maiorii laborare coegisset. Pbst autem quum militarem disciplinam restitutilet, militesque obedientes ac laborum patientes reddidisset, ineunte aestate motis castris Numantia versus contendit. Erat aute eius in hoc bello administrando consilium, ut nec nimis firma ad stationes loca delia geret, nec copias ullo modo diduceret: ne,siquid a principio detrimenti cepisset, ab hostibus a quibus adhuc
502쪽
irridebatur,omnino contemneretur, ac ne proelio qui - Αdem hostes ullo modo lacesseret, qubd genus belli ac
Numantinorum vires quantae essent non ignotas haberet ,verum interea frumenta eorum incenderet, &agros ipsos perpetuis populationibus infestos faceret. Dum autem vastatis agris castra sibi propius urbem putaret esse admoueda, duo esse itinera quibus eis perueniri posset, inueniebat: unum angustum atque dissicile,alterum quanquam multo superiore longius, tamen & facilius & expeditius. Multis autem madentiabus ut breuiorem viam iniret, iis haud sibi esse paren- Bdum putauit. cuius rei consilium hac ratione explicabat,qubd timendum sibi esse diceret, ne si angustiore via exercitum duceret, reoetinam in se hostes eruptic nem faceren iumentis, plaustris N impedimentis reliquis implicatum, neque ea de caussὶ satis vel ad pugna-dum,vel ad pedem reserendum paratum. Quod ii illi fecissent, se nec si vicisset, magnu quaestum facturum, nec si victus esset, nisi cladem incredibilem accepturu duci autem prudenti in primis eius rei habedam rati
nem esse ut nullo unquam tempore, nisi aut monente Coccasione, aut necessitate urgente certaret. neq; enim
turpius quicquam in re militari posse cotingere quam siquid imperator eiusmodi commisisset ut sibi dicen dum esset,Non putaram. I isque rebus dictis simul tribunis imperat ut longiore itinere agmen ducant, atq; ita exercitum in sines Vaccaeoru perducit. Ibi frumeto quantu plurimu potuit, coacto, omne, praeterqua quod ubi necessarium esse arbitrabatur, incendit. Quum autem in Vaccaeis moras quosdam Pallantinorum equiates sub Coplanii collibus in insidiis latentes anima uertisset in suos saepe quoties frumentatum exirent,impetum facere, Rutilium Rufum cum delecta equitum manu qui eorum incursiones contineret, immittit. Is quum ad manus cum Pallantinis venisset, illud secit imprudentius ut eos terga dantes usque ad collem insequeretur. qud postquam peruenit,patefactis insidiis, statim ille suis ne hostem insequi aut adoriri contenderent,imperat,sed pilis tantum eum a se quoad pollent,propul-
503쪽
A sarent. Scipio autem intereia quum Rutilium longiusquam mandatu ei fuerat, esse progressum videret,quod
euener t, ne accideret, veritus, eum cum reliquo exe
eitu sequi coepit. Quumque ad locum venisset, equit tum in duas partes distribuit, eumque ab utraque par
te una inferre in hostes iubet, iactjn: iaculis gradum
senum, quoad se cum reliquis copiis coniungerent,r serre,atque hac ratione equites incolumes in campum
reduxit. Moturo interim ex Vaccaeis castra Scipioni nuntiatur flumen ad traiiciendum difficile in medio sit tum esse, ad idque hostium esse insidias collocatas. ea re, fecit ut priore itinere relicto longiore alteram via, eamque ab insidiis tutiorem ingressus sit. Ibi aquarum inopia multos effodere puteos est coactus, in quibus
plerunque quit aqua amarior inueniretur, pars iumentorum liti confecta est, homines vix incolumes iter secerunt. Inde traiiciens per sines Cauceorii, quibus f perioribus annis Lucullus contra foedera bellum mi ierat, edixit ut suam quisque domu ad negotia sua reuerteretur. post ad hiberna in fines Numantinorum
C pr gressus est. Eo tempore cum rex Numidarum Mi cipsa populo Ro. peditum atque equitum auxilia mit teret, Iugurtham Manastabilis fratris filium, eum quocum postea populus Ro. bellauit, quum diret elephantis oc sigittariis & funditoribus multis misit: quem virum& in amicis Scipio habuit,& ad res grauissimas pericu losissimisque saepe adhibuit. Haec Appianus, Orosius, Epitoma x v ii ab Africano consule hoc anno gesta in Hispania prodiderunt. In Sicilia vero C. Fulvius co- sui rem gessit, ut in Epitoma x v i, & apud Orosium M scriptum est. versim quo euentu parum cognitum est
quia annalium veterum memoria interierit.
Hie annus consules habuit P. Mucium, L. Calpurnium, auctore Cassi odoro: Scaevolam & Calpurnium fastis Siculis: Velleio autem P. Mucium Scaevolam de L. Calpurnium. Horum sic meminit Paedianus in Verrinas , Scaevola iuris peritissimus cum L. Pisisne consulsuit,quo anno Ti. Gracch' occisus est. P.Scaeuola filius
504쪽
est P.Scaeuolae consulis anno DLxxvri: Cicero au- Αα ctor in Bruto stater P. Crassi biennio pὁst consulis, ut ii idem significat in Lucullo. In fragmentis Capitolinis' est L. CALPvRNavs Piso FRvGI. recte. scribits enim Cicero in Verrem,& pro Fonteio, primum hunc' d Pi nibus esse s Ruci vocatum. Idem tribunus pl.α legem tulit de repetundis Marcio & Manilio consul a bus, & annales Romanos scripsit.Cicero in Bruto. Hieir idem consularis legem C.Gracchi frumentariam pinti dissuasit auctor idem in I ii Tusculana.
α His consillibus resp. Romana seditione a M. Gra ei cho tribuno pl. excitata,vehemetissimὸ perturbata est, , quod ipsum aliorum quae plurima sequuta sunt, mal , rum initium fuisse exivi matur. Res autem acta sic est. o Ti. Sempronius Gracchus clarissima familia atque primis maiorum exemplis tribunus pi ad popularemo: aucupandam auram legem tulit inuitis senatoribus a s que equitibus,nequis ex agro publico plus quam D i ' Eoa possideret. cui quum Μ. Octauius collega causi C, iam diuersae partis defendenti intercederet ,in eum fu-s rorem exarsit ut ei potestatem lege lata abrogaret, que & Caium fratrem,& Ap. Claudium socerum tria' timuiros ad diuidundum agrum crearet.Promulgauit' & alteram legem qua siquis latius agrum pateficeret,' ut iidem triumuiri iudicaret,qua pubdicus ager, qua pri, uatus esset. deinde quum minus agri esset quam quod a diuidi posset sine offensa etiam plebis, quoniam eos in
ei summam spem opum erexerat, lesem se promulgatu es rum ostendit ut iis qui Sempronia Iege agrum accipere' deberent, pecunia quae regis Attali suisset, diuideretur. haeredem autem populum Ro. reliquerat Attalus rex Persami, Eumenis filius, paulo ante mortuus.Tot igi-' tur indignitatib' comotus grauiter est senatus, ante o- mnia P.Mucius consul qui quu in senatu in Gracchum M perorasset, raptus ab eo ad populu, rursus in eu pro ro- stris cocionatus est. Quu autem iteru tribunus piarea-
ri Gracch' vellet,quod cum summo reip exitio iuturu
505쪽
A optimates arbitrabantur, auctore P. Cornelio Nasica in Capitolio ab optimatibus occisus est, ictus fraginem iis subselliorum & inter alios qui in eadem seditione occisi erant,insepultus est in flumen proiectus. Haec ferE ex Epitoma L viii. In libro autem De viris illustribus in eandem sententiam ita scriptum est, Ti. Gracchus tribunus pl. legem tulit nequis plus D agri iugera libberet. Octauio collegae intercedeti nouo exemplo magistratum abrogauit. deinde tulit ut ea familia quae den Attali haereditate erat, ageretur,& populo diuideretur. . Pbst quum prorogare sol potestatem vellet , aduersis
auspiciis in publicum processit, statimque Capitolium
petiit, manum ad caput referens,qua silutem inam populo commendabat. hoc nobilitas ita cepit quasi di dema posceretur. segniterq; agente Mucio consule Sc
pio Nasica sequi se iussis qui salua rem p. vellent, Gracchum in Capitolium persequutus oppressit. Cuius co pus Lucretii aedilis manu in Tiberim missum, unde ille Vispillo dictus. Eadem uberius Appianus, Plutarchus C & Velleius. Hinc Cicero De aruspicum respon. dixit, Ti. Graccho inuidia Numantini foederis, cui feriem do quaestor C. Mancini consulis quum esset, interfuerat,& in eo foedere improbando senatus seueritas dolori & timori fuit. itaque res illum a grauitate patrum desciscere coegit. Et pro Sextio, Ti. Gracchus legem
serebat agrariam .grata res erat populo. nitebatur comtra optimates quod ea discordiam excitari videbant. &quum locupletes possessionib' diuturnis mouerentur, spoliari rem p. propugnatoribus arbitrabatur. Et in C tilinam, Ti.Gracchus, quod iterum tribunus pl. fieri
D vellet, occisus. Et De legibus, Ti. Gracchii nihil aliud perculit, nisi quὁd potestate intercedendi collegae a rogauit. E pro domo, P.Scipionis factu statim P. Mucius consul qui in gerenda rep.putabatur fuisse segnior, multis senatusconsultis non modo defendit, sed etiam
ornauit. Et pro Plancio, P.Mucius arma quae priuatus P.Scipio sumpserat, ea Ti. Graccho interempto iure
506쪽
Hoc anno bellum in Sicilia L . Piso consul ita gessit
G ut eius virtutis populum Romanum haud poenituerit, quemadmodum veterum in commentariis scriptu est
quorum verba proferam ut quid de eo nobis scriptum ras relictumst, omnes intestigant, Sic loquitur Orosius, i Post Fulvium Piso consul in Sicilia Mamercium oppidum expugnauit,octo millia fugitiuorti interfecit,quos 'capere potuit patibulo affxit. Et Valerius ita lib. 2, L. Calpurnius Piso in Sicilia bellum cum fugitivis gessit, & acerrime in Titium equitu praefectum, qui fugitivis arma tradiderat, animaduertit. Idem scribit Frontinus m lib. cap.r,ac Valerius lib. , hoc modo, Calpurniustis Piso consul graui fugitiuorum bello a se liberata Sici- s lia, eos quorum praecipua opera usus fuerat, imperat rio nomine donis quii prosequeretur, inter eos filium' suum aliquot locis proeliatum sortissimὰ titulo trium
librarum aureae coronae decorauit. Atque haec quidem minime dubiam victoriam Pisonis ostendunt.At in Epitoma xv III rem aduersus fugitiuos vario euetu ge. o nam scriptum est,& apud Obsequentem in Sicilia a sui gitivis Romanos exercitus esse necatos. Neque verb, Stellia solum hoc tempore seruili peste vexata est, sed G tiam Italia, quod & apud Obsequentem, S apud Oro
sium extat. Orosius quidem post Gracchanam sediti nem ita scribit, Orta in Sicilia belli seruilis cotagio mulis tas l. a te insecit prouincias Nam & Minturnis ccccx serui in crucem acti,& Sinuessae ad uir 'millia serum rum a Q Metello & Cn. Seruilio Caepione oppressa Dib sunt. Et obsequens, In Italia multa millia seruorum quae coniurauerant,aegre comprehensa di supplicio co Dampta. Haec autem dum in Sicilia Italiaque cum seruis geruntur, P. Scipio in Hispania prorogato imperio 'debellauit, atque Numantiam ipsam eius belli caput excidit . Significat hoc ipsum cum Obsequens , tum etiam Cicero in primo De inciis, quum scribit, Africanus in excidenda Numantia non plus reip. prosuiς
507쪽
A quὶm eodem tempore P.Nasica quum Ti. Gracchum interemit.Res autem ex sententia Appiani gesta se est. Quum omne studium Scipio in populando agro ubi hibernaverat,collocaret, accidit ut quodam die ad pagum nescio quem valle rvpEque altissima cinctum e
ercitus eius maximum in aiscrimen adduceretur. Etenim quum magna pars militum intra pagum popul tionibus esset intenta, equites autem pauci agros incursionibus praedarentur,ab insidiis hostium qui non procul a pago in rupe consederant , circumuenti vix satis B firmi ad se tutandum esse videbantur, nisi propere Sc ro accurrisset. Qui quum ad signa extra passum con
itisse uis repente per tubicinem euocatis,tacta in hostes impressione, eos in fugam coniecit. neque tamen illos persequutus, se intra munitiones suas recepit pa cis utrinque occisis. atque ita quidem A opianus. Or sus autem, Quu partem aestatis inquit totamque hiemem ne tentata quidem pugna Scipio transegisset, hoc
eum demum profecisse quὁd ubi pugnandi copia ficta
est, Romani impetu Numantinorum oppressi quu te C gavertissent, increpatione minisque limperatoris er eti,conuersis signis hostem fligarunt Cuius etiam se tentiam Frontinus comprobat, qui Scipionem tradit, quum exercitum suum in fugam compulsum videret,
se palam eun ro hoste habiturum pronuntiasse qui in castra redis et. Eode tempore Antiochus Syriae rex quum ad Scipionem munera misisset amplissima , ina gnitudinem animi sui Scipio declarauit: qui quum alii
imperatores munera regum occultare soliti essent, ea ipse pro tribunali accepit, atque omnia quaestorem re-
D ferre in tabulas publicas iussit, quum ex iis se fortissimum quenque virum palam donaturum esse profiter tur. Posthaec bina ad Numantiam castra ponit t. qu rum unis ipsemet praestist,alteris Qil imum fratrem praefecit. Eo tempore accidit ut a N umantinis sese ex urbe proripietibus saepe pugna lacesseretur. at ille haud cum iis esse pugnandum ratus, qui desperati eneam ad dimicandum .sescenderet, sui potestatem no faciebat.
umque idcirco a nonullis nimiae quasi tarditatis a
508쪽
tueretiit,id potissimu respondebat, se a matre sita impe Aratore u genitum esse, non bellatorem. Ergo a proelio abhorrens animum ad hostes obsidione premendos ac fame conficiendos intendmea caussa fecit viliteras per omnes prouincias & icias ciuitates dimitteret , a quia
bus auxilia peteret. Quae quu ad die conuenissent, v bem ipsam hoc modo circunuallare instituit. primum copias suas atq; auxilia ciuitatum in plures partes distribuit,smutq; iis ut tota undiq; urbent fossa valloq; cin. gerent,imperauit. Quod si ab erumpentibus hostibus opere forte prohiberentur, se interdiu purpureo velo nnoctu isnibus fieri certiore iussit. His vero persectis a teram russam post hanc ducere coepit,& muru erigere, qui in altitudinem pedes decem, in latitudine octo p teret, in eoq; turres iugeri inter se interuallo distante
excitare. Quum autem stagnu quoddam cum moeniae coniunctum muro sepireno nosset, aggere valido ci cundedit. Hoc apparatu ita clausi omni ex parte a Scia pione Numantia erat,vi nemo egredi neq; ingredi terra inuito illo posset. Verum quit flumen Durius urbem
praeterlaberetur, erat id quidem Numatinis conrodio csmum tum ad comeatus importandos, quos secudvmnacti ventu paruis in urbem nauiculis inuehebant,tum ad homines emittendos, qui se undis obruentes, foras
en atabant. Igitur eius fluminis usum quit eripere Numantinis Scipio statuisset, ubi illud propter eius altitudinem,latitudine, rapiditatemq; iungi ponte no posse animaduertat, castellum in utraq; ripa costituit, ab ii'; castellis proceras trabes firmissimis senibus utrinq; sustentatas in aquam demisit. Trabes aute erant mucr nibus ensium circunfixae, quae magno impetu in or- Dbem ductae prohibcbant nequis nauigando aut natando exire aut ingredi posset. ex quo Numantini inopia rei frumentariae simul & consilii laborare coeperuntiquum nec quicquam necessarium posset inuehi, nec quid λris ageretur, ulla ratione cognosci. Quod si
qui forte aliquo modo frumentatum exissent, eos
tamen Scipio interfici prohibcbat , quod diceret hoc celerius eos absumpturos frumentum, quoψ
509쪽
A haberent, quo plures suissent. His rebus ita constitiisetis super turres machinas cetersque ad iacienda tela tormenta collocauit,omnibusque non cohortibus cilii sed etiam centuriis funditores &sagittarios interiecit parique ratione viros in muris ex interuallo disposuit, qtii omnium quaecunque gererentur , clamore edito,edque inde ab aliis deinceps excepto, & proximis tr dito, certiorem se repentὸ facerent. Iis vero qui in tu
ribus erant, edixit ut squid sciri opus esset,id uno e
m to denuntiarent, quae verbcertius ab se cognosci oporteret, ea ut per nuntios indicarent. adhaec totum exe
citum qui ad sexaginta millia hominu continebat,quaadripartito diuisit. quorum alios pro muris voluit excubare, alios in usus necessarios, si cub fortἡ contende dum esse reseruauit. viginti porro millia quae usu postulante pugnarent, totidemque quae siquid iis durius ascidisset,subsidio essent, constituit iisque locus erat suus cuique attributus, ex quo decedere cuiqua iniussu i peratoris permisum non erat. ex qua diligentia essici C batur ut quoties hostes impetum fecistent, tum omnes qui ad id parati erant, ex qua parte signum datu fisis.set, se proriperent. Numantini verb quoties muricustodias inuadebant, saepe autem id faciebant partim
multitudine signorum quae ad ceteros excitandos e turribus edebatur, partim aspectu eorum qui propere atauorabant,tuni nuntiorum huc & illuc curstantium copia,tum sortitudine eorum qui Vallum murumque cerrime defendebant, tum denique tubarum quae bellicum e turribus canebant, altissimo perterriti λno iii.
hil proficiebant. Hac ergo ratione Scipio quum septos D illos teneret putabat haud diutius obsidionem esse pas
suros, praesertim quum neque Virorum neque armoruneque cibariorum subsidii quicquam iis posset ulla ex parte suppeditari. Quum autem illi ita iam fame assii etarentur,vi diutius obsidionem sustinere no posse V derentur, Rhetogenes quidam extitit inter Numantis nos longe & audacia & fortitudine princeps, qui per clitanti patriae ultimis eius temporibus auxilium se rei. Is comitibus quinque, quos in suam sententiam
510쪽
pertraxerat,totidemque famulis atq; equis assumptis, Anoctis silentio spatium illud quod inter urbem & munitiones erat quum traiecisset, scalis secum allatis munitiones superat. Ibi custodes imparatos adortus, remissis semulis equos conscendit, ac protinus singulas Areuaccum urbes adit, sim utque eos docet quanto res Numantinorum in periculo sint, videndum eis diligentius esse ne similis ad eos casus recideret. Optimam autem ad id rationem futuram, si cognatae ciuitati maxime necessario tempore subuenirent. Haec oratio nullius populi animos permovit, nisi Lucensis.quae ciuitas Ba Numantia quinque millia passuum distat. Cuius quuiuuentus omnis subsidio Numantinorum esset intenta, maiores naru veriti ne quid prauis adolescentum consiliis detrimenti acciperent,confestim Scipionem certiorem faciunt. Ea de caussa Scipio hora noctis octaua magna manu sine impedimetis accurrit, & ante lucem urbem exercitu circumsedit, simulque petiit ut iuuentutis priricipes in potestatem sibi dederentur. Ciuibus eos euasisse dicentibus , sese bello ciuitatem persequuturum esse demonstrat. qua de caussa traditi sunt ei iu-'Cuenes ad quadringentos . quibus quum manus praeci dimet, subi id motis castris Numantiam se recepit.Vltimis temporibus Numantini, ubi diligentia Romanorum nihil his rebus prosci posse intellexerunt, quum omnino nodum animo defecissent, sex legatos ad Scipi em de pacis conditionibus mittunt. Eorum primceps Avarus laudata N umantinorum animi magnitudine magnifice apud Scipionem loquutus, Numantinos se dedere ei paratos dixit esse, si tolerabilia imperarentur: sin minus, omnino se in acie intersci malle Dquam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperant, retinere. Scipio quum ex captivis quo statu res in urbe esstat, comperisse vera sine ulla exceptione deditionem fieri velle respondit, simul Vrbem eos, arma, & se atque omnia sua fidei & potestati suae committere. Haec quum legati populo Numantinorum exponerent, quanquam no aliud Scipionem daturum eue responsum suspicati antea fuerant,