장음표시 사용
11쪽
pertate Fabricis& Em iiij norque in sipate deorum o habuit. Et Plinius Fabricius bessicosos Imperatores bus a se m p m .f. V ex argento habere vetabat. At de simula cris deorum, quod addit Arnobius verum est, collocasse eos in mensa latuam de cuiuspiam velut tutelam geniumque mensae. Ita Herculem Epitrapezium ego in Silvis Statu qui Vindici fuit -C Genius tutelaque mense. Et ante Vindicem, eum
cita vi K Repnator aetu numen venerabile mensis. oumErip. Mum etiam deos plos mitio metnsa inuocabant.Quintilianus
- - Declamat. C; C i. Habui m bonorem tui ita humile limen intrasti, O disti mensem:ad quam cum venire coepimus uos inuocamus. In te hos sermones puer regressus a Cantero. Ego inclamavi, Ades,inquam testudo, non homo: qui ignauiorem possis facere ipsan, ignauiam Dic,ubi moratus e Parabat respondere puer, sed DuZa occupauit. , nam hanc noxiam amitte Li- .. o. Δ DR ῆVix spruorum hic dies est.Qujd tu iam inquam. Nempe,inquit,hodie Saturnalia ve-- ὁ,inquit,hodie legitima veterum Saturnalia aut Fasti omnes me fallunt,qui ea coniiciunt in diem xvi.Kalendas Atqui per id festum velut usurariam quandam libertatem seruos habuis se,non ignoras Imo ius iis datum quodam genere supra ipsos dominos: cum quibus commutabant etiam vestem. Dio lib. 1-d Aria. id est Saturnabbus serui habitum herilem sumentes fesZuὸ astunt.
ta Atque adeo sedebant ad dominicam mensam dominas 'prae
id est, Saturnalium diebus, mos Romanis rabereseruis conmutium, sic uti oscisseruorum obirent. At iij versus huic rei: Exercent epula lati amulosqueprocurant in quesuod. V Et Senecae locum non inuitum huc traxerim, epistola, L, tr Inctituerunt die sum, non quosolumi ex veteri meo libro solo, mi . cuin sententiae totius medicina cum seruis domini et escerentur,
12쪽
fdquo utique bonores istis in iuri rere vi dicere permisierunt, ,
domum pusillum re .esse iudicauerunt. Nam intellegit noc Saturunalium festum. Ego postea Duetae verba placatior, imo vero iam hilarior, Abi puer,inquam,vicisti hoc patrono conuersus. que ad conuiuas,Amici,aio, comburamus hunc diem Bona Saturnalia hodie. Auapropter edulcare conuenit vitam, curas ue acerbas sensibus gubernare. ut ait Matius Ido uidem in proclivi, ait Pighius Certe ut hic apparatus est,nos hodie mollius apud te curabimur, quam egi Antiocho oculi solent. Non cibo Pighi, inquam, subita
enim haec caenula est, velut condicta sed voluntate certe lubentiaque Sed doce nos antiquum ne hoc Saturni festumὸ Antiquissimum,ait Pighius Nam Saturnus,uti scire te scio,inter veterii mos Italiae deos qui frugibus repertor,quique gentes eas primus docuisse creditur sationes. Itaque non dubie Laiatinis nomen inuenit a satu, Vt enim a portu Portunus, a nuptu' 'μ'
Neptilianus,licd: serica satu,Satunnus. Nam ita primitus pronuntiabant.Festus. H Deus in Sabaribm Satunnus nominatur,vi---
Ee ce asationibus male ibi vulgo alimus ei,Saturnus. Nam ' 'Salij scilicet aliter indigetabant, quam vulgus. Sic Tertullianus, Exceptus a Iano, velut Salii volunt, Eano Crebra autem u vetus ea terminatio in nominibus deorum. Si Pilunnus, Pitan. cunnus,Uertulanus,etiam hodie in antiquioribus libris deni que, ut dixi, Neptunnus Victor hic interfatus, De Neptunoris 'Pigm, inquit,permitte ambigam Cicero contra te,qui derivat
.inando. Eius verba M. De natui a deor Vt a portu Portunus,
sic Neptunus a nando,prioribus litteris paullam immutatis Pighius excepit, Imis tu permitte descriptura ista ambigam Neptunus ais a nandoὸ quomodo potest 3 Rem spectem, laue verba, infelix originatio tua Cicero,i md falsa Varro melius Neptunus, i, c. Inquit,quod mare terras obnubit Sed, mea fide, nunquam fugit. -- id verbum ab ore Marci Corruptum locum adsero, scribendumque,a vel, a nupta. Res auctor est,& Cicero ipse, qui comparat Neptuni etymon cum Portuniat ineptissime,
vulgata quidem illa lectio si vera sit quam ego planissime per suasus sum ab stolido aliud o Herma esse,qui nubendi verbum
13쪽
non nisi in coniugiis nouerat Metus ergo in Italia ille deus: etiam festum, si Macrobi centonibus fides, quos vobis non inculco. Dionysius Halicarnasseus originem Saturnalium ad T regem Tullum clare resert libro tertio. At Liuius post reges ex
s. in ' actos demum festum id constitui clib. ii. ASempronio incula. ct QM. Minutio os . aedes Saturno dedicata Saturnaba inctitutus sessus dies lino ceptenis aliquot post annis agnoscere institutionem eius videtur libro vigelimo tertio:ea mente tamen,credo, quod aut paucis adhuc lacer festusque essetis dies aut quod tunc demum in Decembrem mensem reiectus,cum antea habitus alio mense Verba quidem Liui clara haec: Postrem), ex libriis Decembri iam mense ad aedem Saturni immolatum A, lecti Gniumque imperatum 1, conuiuium pubbcum ac per orbem Saturnalia die ac nocte clamatum: populusque eum diem festum habere ac fruare in perpetuum iussus. Nam haec narrat Cn. Seruilio C. Flaminio Coss. bello Punico secundo. Ait Liuius, clamatum Satu iὀso a nati a. Vellem voce addita, Io Saturnalia Certe is solemnisil mor. Dio de militibus in Claudi libertum iocantibus es μω- timebam in , n, Θμ πι-ον ι Σατουρναλια id cli. timantes gaiatim ita ιritum, I)Saturnalia Macrobius tamen, ut vulgatat Clio Liuij:quoselo die apud aedem Saturni,conuiuio soluto Saturnalia 1: ὀ ni clamabantur. Clamabanti, Bona Saturnalia Arrianus in Dissertationibus Epictet, I 3ναυδος --- Θωπα κροτῆι, ns,
em .i en , id est, Pueris enim cum adueniunt plaudentes o dicentes, Hodie bona Saturnalia, icimusne, Nonsunt haec bona nequa quam: sed siquoque applaudimus Martialis allu 1it, I le tibi faciet Bona Saturnaba porcus Fortasse&Catullus, Saturnalibus optimo dierum. Caussa huic clamori,praeter religionem,etiam laetitia. quia certe non alium diem priuatim publiceque habuerunt hilariorem. Inde sermo,s-,ων, Saturnum Pollucis filium eis, vel a postendo ait Fulgentius in 'r Mythologicis potacibi tute,quam nos humanitatem dicimus. Vnde Plautiis comoedia Epidici ait, Bibite, pergraecamim pota cibiliter. Nec male Fulgentius. Omnes enim illi dies reuera iocorum conuiuiQrumque. lnde Ortum,Vt praeter reliqui tempo-Μ ris morem, Saturnalibus mane lauarent.quali statim transituri ad
14쪽
ri ad mensam Didici e solo iertulliano Non lavor, inquit,H-
loculo Saturnalibus , se noctem in diem perdam attamen lavor honestali ora di salubri. Et ab eadem causia, ut ego quidem coniicio, institui mutatio vestis. Nam imperatorum tempori-Dmbi Mibus, Senatores Equitesque, Saturnalibus,in synthes couspicie-ntiti . bantur. Refero ad imperatorum tempoia quia vix est, ut id iaobtinuerit ante, vel ex Seneca, epistola xv IH Si te hic haberem, in uvim. Ibenter conferrem quid existimares essesciendum trum nihil ex cottidiana consuetudine mutandum,anis hilarius caenandum Ur exuendum tuam. Nam quod eri nisi in tumultu trissi tempore ciuitatisnensolet voluptatis casa in Iesiorum dierum vestem mutauimis. Ita enim narrat ut videatur eam culpam impingere suo aeuo.
Idque in parte verum. Nam olim quidem Togas ponebant domini, easque serui induebant: at synoesim sumpsisse eos
non credo, non ego. Quae tamen Senecaei post aeuo receptissima per eos dies Martialis: Durbesibiu dumgaudet Eques dominusque Senatus,
Dumque decent nostrum picta sumpta Iovem. Nec alterius sententiae illud epigramina:
Saturnalibus ambutit togatus. Caussa recipiendi, quoniam caenatoria,opinor, ea vestis. At Ui'Saturnalia,non aliud quam promiscuae epulae is velut conti-Taentes com illationes Iure ergo,ianquam in publico quodam ciuitatis conuiuio sumpta vestis quae ad conuiuia eaque etiam
in publico usurpata laetitiae testandae. Finierat Pighius sed ad cum Victor, Velim Pighi, inquit, paullo ista fusius Tibi hic liquet, credo i sed nobis in priscis iis ritibus adhuc nubes.
quam sermonis tui luce remoue Parebo , inquit etsi vobis eruditis rerum veterum, satis censebam, ut pedem modo ponerem in viam. Romanis in duplici discrimine vestis his , Alia Domestica, alia Forensis Suetonius Ammianus Iu R' risconsulti. Illa intra parietes scilicet, sui haec in negotiis in que soro Commutare eas,&domi forensem aut foris domesticam induisse probrum. Inter domestieas Caenatoria. quam non ras videre publicam lucem Martialis In lemma te, canatoria:
15쪽
Necsera sunt nobis, necJ Avadimonia notarHoc opus est, pictis accubuisse thoris. Ain sum Itaque, rem nouam narrat Dio in Hadriano, quod Fronto Paenobilis orator Turbonis tribunal adierit O τῆς Peti δε- me iis conuiuiali vege. Et ab hac mente idem Hadrianus Imp.Ω rores e Equitessemper in public togaetos esse iussit,usa caena reuerterentur, ait parilanus in eius VRa. Et bene iuuat Spartianus. Fas enim mosque, Ut apparet cum caenatoriis conspiciis publico, sub caenae tempus Cur non igitur Saturnalibus diebus Permissum, per quos continuae, ut dixi, caenae Hercules non
aliam caussam video Synthesis sumptae. Nam quod proban-
2 dum superest synthesim ad fir 'o dictam caenatoriam vestem:
utique hominum lautiorum Martialis satis clarue Undecies una Urexti, Zoile, canae
Et mutata tibi est anthesis undecies.
Tranquillus valide adiuuat,qui in Nerone obseruat cum no ta, quod plerumque Itbesinam indutus,prodierit in publicum, sine cinctu , di calceatus. qui scilicet conuiuantium habitus. Iamne capitis ἶ an etiamde Caenatoriis latius dico Annuistis: diam' ' cam Mos ille vetus Romae, ut domi haberent vestes ad cae zuis nam de si foris caenarent, acciperent ab amicis,aut ipsi adsem --- rent.Capitolinus in vita Maximini: Cum ad caenam ab Alexandro esset vocatus in patris bonorem cu)d ei deesset vectis caenatoria, ipsius Patium, pre Alexandriaccepit Plautus pallium malacum id appellauit, me interprete,Bacchidibus: ruati lux. Progaleastaphium,pro insigni P coron pyctra, Pro basia talus,pro lorica malacum capiam ac ium. Nam describit omnia,quae solita conuiuio Et bene Pallium. credo enim fuisse ad eam sormam. Martialis quidem sic appetilat,ubi de se cum uxore accumbente:
Ad mensam venies sed sic divisa recumbes,
Ut non tariantur palsa nostra tuis. Et Petronius de Trimalcione caenante Piano coceis adrasium in- Euferat caput, circaque onerat dis veste ceruices titiclauiam immi erat mappam Recie etiam , Malacum Plautus. Renera enim mollior pretioliorque ea vestis,&c purpura saepe . Apud Horatium vetula matrix; Mu, -
16쪽
Muricibus Tyriis iteratae vesiera tinae cuiproperabantur stibi nempe. Ne fore aequales inter conuiua, magis quem Diogeret mulier sua , quam M. Nam ad conuiuia manifeste accommodat. Etiam Petronius rve limenta mea cubitoria legerim, accubitoris, litterula retracta perdidit quae mibi natali meo Mnauerat cliens quidam, Tyria De si
bio sed iami malim negandi nota,sed haud, ut dibapha significet) semel lota Sed tersius r
Romulidaesturi quid dia poemata narrent. HAc aliquis,cui circumlu vero bacinthina lana est, Rancidulum quiddam c. Nam lamam circum humeros inuidem hyacinthinam, vestem hanc dixit conuiuialem Lautiorum videlicet hominum caenatoria semper purpurea coccinaue quae fortassis proprie Σ' , -- Synthesis dicta,& ideo tantum Equitii Senatini ad tributa a Martiale exclusa plebe. Dio,vbi Suetonius de Neronea tia- sinam dixit siue synthesim vertit in eadem re in is id est. uniculam floridam. Et scio storidam vestem in Apuleio aliis c talis. que legi; sed videte tamen ne veri u Shic sit, ἰ--. a colore vi 'delicet,qui in synthesi violaceus,vel ut Plinius etiam appellat, in Ianthinus. Ha de Caenatoriis. quem morem mansille ad Si L. QU. donistempora disco ex libro primo Epistolar ubi de conuiuio ηαβε. imperatorio, quo iam surrexerat: Paulum apro*ectu Imperato stasiaris processeramus,atque etiamnum chlamdibus induebamur, cum mi bi Cresia,&c. Ostendit clare posita resum
De Saturnalium diebus. Opalia Suidae lux risionis medicina Varroni lux o medicina Aucti Saturnalium dies.
BE a nos, Pigbi sermonibus istis,inquam sed denum
rodierum Saturnalium,nilne addi, Neque enim liqui. da vulgὁ ea res:& Macrobius,qui conatur, puluerem ob oculos nobis spargit ita concinnat nescio quid perplexi,4 quod, peream,si umquam cepit ipse. Pighius,Ita solus ego qui consulor
17쪽
lor inquit Melius est domunisaperiam vi solium mihi po-'Qηiulti nam nouus Brutus Tamen,qua de re quaeris, sic habuit. Animi iam liquitus unus Saturnalia dies: adem c mmunis cum Ope.
Vt I amo patiari Saturnalia utraque incidebant in diem x I v.' M. Kal. Iani Macrobius testis,&Kalendarium vetus repertum Romae. Quid mirum Θ quorum lectus communis est ut sit dies Nam Ops siue Rhea uxor Saturni. Hoc nisi praescimus,s,dire nunquam illud Suidae e Lexico dextra manu capiemus:Kes ,
tum Saturno matri deum. Quid enim in speciem vanius, quam Saturnalia adscribere Matri deum, sue Opia At causa confusionis Graeculo non iniusta, communio illa dierum a me dicta. Haec Ops opem feret Ausonio poetae,cuius desperatae sanitatis versum etiam Esculapius noster, Scaliger, deposuit:ego de via medicus sanabo. In car vine de Feriis Romanis Ui n ope sanctesacrum vel Satu ab Aca Fesaque seruorum, cum famulantur heri m-α - Nam clare leseM,UVne Opisant acrum Ambigit poeta Opalia
prius an Saturnalia dicat . quare quia,Vtiam iteraui,conueniebant ea testa, utrique deo, leae,sacer idem dies. Interpellauit hic Victor: , Correctio, inquit, per- clara non illa quam ponis dierum concursio. Varro facit tenebras,qui lib. lti into dem a L. Saturnabu, inquit, dicta ab Saturno, quod eo,dioerrae eius, ut post diem tertium palia. u. Ecce,nonne diserte post diem tertium a Saturnalibus Opalia celebrata vultἶat tu aiebas die eodem. Respondit Pigbius His tenebris, Victor, dabo lucem. Quae de communione dierum praedixi, ad Consulum tempora pertinenti rem p. priscam: non idem de C. Caesarisa deinceps aetate sentias. Vt enim Caesar fastos correxit,4 huic De--via M. cembri mensi duos addidit dies 'Saturnalia, ut sic dicam, se-- G H. dem mutarunt, lax v I Kal. numerari coepta, non ut ante axiv. Migrarunt igitur Saturnalia non tamen Ops,quae in die veteri stabilis permansit. Hanc correctionem Caesarianam
V nclarum Varronem spectasse qui condidit eos Delingua Lati- , is i. . a libros uti vel hinc discimus Caesare iam Dictatore: siseria rum dies ad Fastoscius aptauit. Tamen in Varrone scribi erit α; verius,ut postidie tertio. Hoc mihi iam lucet, inquit Victor ta
18쪽
perge. Iterumque Pighius V ergo coepi dicere,inquit,unus
Saturnalium dies mansit ad C. Caesarem. ab illo, tres celebra M. ri coepti idque Octavianus Augustus tenuit,qui in legibus iudiciariis triduum serias seruari iussit. Hactenus certa possum: de die quartoclicam incerta. Nam illum quis addiderit, non lectum mihi, credo, nunc non scriptum. Quintum saltem diem additum a Caligula reperio. Suetonius Vt Letitiam tubI
cam in perpetuum augeret,diem adiecit Saturnabbus appelgauitque I uenalem. Diem Beroaldus intellegit sextum vel octauum. Errat vos accipite quintum. Dio lib. Lix.de hac ipsa re πι τεν rc εορπα μ' - do id est Satureabaper dies umque
celebrari iussit. Tamen ille ipse Iaintus dies post Calic dem abolitus , sed restituit Claudius docente eodem Graeco lib. tax.Tῖς, Κρονιοις, - - - - τί Ἀωπαδε cicum υπὸ τουτοι , si v τα πτα- ,- κε id est Saturnauus quintum diem, a Caio innitutum posteaque omissum rectituit. In uniuersum ergo Satur
natium dies legitimi,ut videtis, quinque. Ego dixi. Cum destilliet Pighius, Lernutius occupauit. Sed enim scrupus ille da die quarto non tollis hanc molestiam pedibus Z Vellem tu meo capiti,inquit. nam iuxta tecum id scio. Diutiemus, inquam ego. An Tiberius, si sol te,addidit Certe ille solus inter stoli. . lectus Caligulam de Augustum. Huic vaticinio,ait Pighius,ex: Tibcri moribus non eltifides. Nec enim ille unquam fautor rei ludicrae &,ut eius seueritas fuit diminutum potius publicas voluptates illet,quam auctum. Ego quamquam cum E ripidata nuttice pollina dicere,
tamen diuinem diem quartum esse ab Augusto. cuius extre mi annis irrepseri crescente luxu, quia ea auctio plebi vo '
Etiam quaesitum de diebus. Obiectiones positae, in prete remotae. Vs Cipi Lernutius Anchoram iecisti, Pighised nondum adspicis terram. Duo me turbant. Ais a Iulio Caesa- stimax tres Saturnalium dies factos, antea unum. Ais nunquam VO' ' plures
19쪽
plures suisse quinque Prim uim oppugnat Cicero, qui libro Rad Atticum diu ante Iulianam correctionem tertia Saturnalia nominat: mocipia Ninibant laquil,Saturnalibus tertius. Sed de Mallius quidam apud Macrobium,cuius ibi verba. Alterum. Interrupit Pighius,St, inquit. turbinem huc prius rem Oucam, ne naui nostrae frangat ratem Tertia Saturnalia nominat Cicero φ Fateor hilaritas ergo triduana, sed non seriae, non sacrum Festus promta uinquatrus appetiari quidam putant an meim dierum qui scilicet errant,tam hercules quam qui triduo Satur ues initi nuba totidem diebus Compitalia Nam his omnibus, singulis diebiu.ωὰ '' fiunt; acra. Iam dic de altero Septem dies Saturnalium comperior,ait Lernutius,non ut tu perseueras quinque. Lucianus in
Croniis plus uno loco Martialis.
Saturni septem venerat ante dies.&poetae abj. Subridens Pighius, Per hanc, inquit,tempestatem facile ero in portu Saturnalia legitima dixi quinque suisse tu, illi ue quos laudas, spurios adiicitis dies binos. Vt clare dicam. Ipsa Saturnalia constabant diebus quinque at Sigillaria, quae subsequebantur, binis. Quae festiuitas quia non abhorrcnsa laesitia priori illique continens erat:factum ut confuse numerati Saturnales septem. At in re aliud fuit. Itaque illeipse Martialis, ubi veritatis diligentior, nominat Saturnalia modo quinque i ia. Et a Saturni quinque fuere dira
Alibi l cc signata mibi uinque diebiu erunt
- 'H Etiamne haec res in vacio Imo,inquit Dura,ecce alius imbri- . O ., in cito guster.Nam, Martialis aetate dies septem numerentur, caussam video: anteriori aeuo quid fieti cum septem recensitos reperiam multis ante Caesarem annis Novius Atella
Olim essectata septem emunt Saturnalia. sed&Mummius quidam: P. Multa in Tituere sic hoc optime frigora Fecere Immo die septem Saturnilia. sis . x quid i tu . Vnu ante Caesarem Saturnalia dies: binos Si hia uis gillaritios addes ubi septem Amplius largior tres suerint
20쪽
Saturnalium: ubi septem Exi pecto quid ad ista noster Brutus. Tacebat Pighius. Et mehercules obbrutui, inquit.Iuua inia tem Lipsi. Egone inquam. oram reperite nullam qua te expediam queo. quin ad prius illud tectorium confugimus, laetitiae futile dies plures non festi Nisi id tu, submuto equidem arma.
Saturnalia tigatoribus ludisque de sinata. Ipsi Gladiatores Marti, vel poti9 Saturno sacri Saturnus inter inferos maleficus cruento sacro gaudens Tibul o lux, et Tertu iano Sacerdo
quit,Vos Omnes perculit. Heus puer divinum huic naufrago Lipsio: sed merum. Nam aqua non vltra illi opus. Etiam rides inquam ego ulciscar. Da mihi puer eccillam pateram crystallo illam capaciorem dico, quae eli in Delfica Admiratus Duga, Hui tam grandem inquit. Non id e more tuo,none sanitate. Nimirum, inquam,non Cereri, sed Saturno hoc sacrum fit. Itaque, ait Duza,tu nos omnes hodie reddes saturos. mallem hilaros, lubentes. Sane mos Romanus non magis conuiuiis hunc diem dicauit, quam facetiis cludis. Itaque Gladiatores,Venatio, Circenses, quanquam alias tamen nise ae diebus proprie dabantur Gladiatores inprimis quorum tutela Saturnus. Erras DuZa,inquam Mars potius Apud Ter D mni
tullianum certe ego libello de Spectaculis Martem , Dia nam utriuisue ludi praesidem nouimus ludi videlicet gladiatorij,
venatoriique. Item Salvianum: Colituris honoratur Minerua gymnasi s enus in beatris, Neptunus in Circu, Mars in arenis. e cui ius inpa ris. DuZa renidens S renitens, Non pugnem,inquit tantis scripto bus libens. tamen vereor ut verior Lactantius sit munera,inquit, Mauae Nocantur Venationes, Saturno ad 4 α tribu runt. Ea eum locum inserta copula lego. Nam S iri Epb toma Lactanti : Munerum editiones Saturno actae ego ac sunt:
scena labe patruo Addicit Lactantio Ausonius, hEt et diatores Iunebria praelia notum Decertas esero nunc sibi bareuis os Vindicat,