장음표시 사용
61쪽
1 Pamphylio mari conflixit. ininii cum multitudino adversariorum sui superarentur, ipse quo com rem gessit fuit superior. Antiocho fugato verens ne dederetur, quod Sine dubio accidisset, si sui fecisset potestatem, Cretam ad Gortynios venit, ut ibi, quo se conserret, OnSide-2 raret vidit autem vir omnium callidissimus in magno se fore periculo, nisi quid providisset, propter Varitiam Cretensium: Magnam enim secum pecuniam portabat, de qua sciebat exisse famam itaque capit tale consilium amphoras complures complet plumbo, Summas perit auro et argento has praesentibus principibus deponit in templo Dianae, simulans se suas fortunas illorum fidei credere his in errorem inductis Statuas aeneas, quas secum portabat, Omnisu pecunia complet easque in propatulo domi abicit. Gortynii templum magna cura custodiunt, non tam a ceteris quam ab Hannibale, ne ille inscientibus iis tolleret sua secumque duceret. I Sic conservatis suis rebus omnibus oenus illusis Cretensibus ad Prusiam in Pontum pervenit apud quem eodem animo fuit erga Italiam neque aliud quicquam egit quam regem armavit et exacuit adversus Romanos quem cum Videret domesticis opibus minus esse robustum, conciliabat ceteros reges, adiungebat bellicosas nationes dissidebat ab eo Pergamenus rex Eumenes, Romanis amicissimus, bellumque inter eos gerebatur et mari et terra; sed utrobiquo Eumenes plus valebat propter Romanorum societatem quo magis cupiebat eum Hannibal opprimi, quem si remo- 'asset, faciliora sibi cetera lare arbitrabatur. ad hunc interficiundum talem iniit rationem classe paucis diebus erant decreturi superabatur navium multitudine dolo erat pugnandum, cum par non 8Set armis. Imperant quam plurimas Venenatas Serpentes vivas colligi easque in vasa fictilia conici harum cum esse-eisset magnam multitudinem die ipso, quo acturus
erat navale proelium, clasSiarios convocat iisque praecipit, omnes ut in unam Eumenis regis concurrant navem, a ceteris tantum satis habeant se defendere. id illos facito serpentium multitudine consecuturos. rex autem in qua nave veheretur, ut Scirent, se facturum quem si aut cepissent aut interfecissent, magno
iis pollicetur praemio ore dati cohortatione militum 11 laeta classis ab utrisque in proelium deducitur quarum acie constituta, priusquam signum pugnae Maretur. Ham1ibal, ut palam faceret suis, quo loco Eumenes esset, tabellarium in scapha cum caduceo mittit. qui ubi ad lavem adversariorum pervenit epistulamque Ostenden se regem professus est quaerere, statim ad Eumenem deductus est, quod nem, dubitabat quin aliquid de pace esset scriptum tabellarius ducis nave declarata suis eodem, unde erat egreSsus, Se recepit. at Eumenes soluta epistula nihil in ea repperit nisi quae ad irridendum eum pertinerent. cuius rei etsi causam mirabatur neque reperiebat, tamen proelium statim committere non dubitavit. horum in concursu Bithyni Hannibalis praecepto universi navem Eumenis
adoriuntur quorum Vim re cum SuStinere non OSSet,
fuga salutem petiit, quam consecutus non esset, nisi intra sua praesidia se recepisset, quae cin proximo litore erant collocata reliquae Pergamenae naVes cum adversarios tremerendi acrius, repente 4n AEas Vasa fictilia, de quibus supra mentionem fecimus conici coepta sunt quae iacta initio risum pugnantibus concitarunt, neque quare id fieret poterat intellegi. post 6 quam autem aVes suas oppleta conspexerunt Serpem tibus, nova re perterriti, cum quid potissimum vitarent, non Viderent, puppes Verteram seque ad sua castra nautica rettulerunt. sic Hannibal consilio arma er Igamenorum Superavit, neque tum solum, sed saepe
aliam pedestribus iopiis pari trudentia pepulit ad-
Quae dum in Asia geruntur, accidit casu ut 0-12
62쪽
XXIII. HANNIBAL 12. 13.gati Prusiae Romae apud T. Quintium Flamininum consularem cenarent, atque ibi de annibale mentione facta ex iis unus diceret eum in rusiae regno esse id postero die Flamininus senatui detulit patres conscripti, qui Hannibale vivo numquam se sine insidiis futuros existimarent, legatos in Bithyniam miserunt, in eis Flamininum, qui ab rege peterent, ne inimicissimum suum secum haberet sibique dederet. his rusia negare ausus non est illud recusavit, ne id a se fieri postularent, quod adversus ius hospitii esset ipsi, si possent, comprehenderent locum, ubi esset, facile inventuros. Hannibal enim uno loco se tenebat, in castello quod ei a rege datum erat muneri, idque sic aedificarat, ut in omnibus partibus aedificii exitus haberet, scilicet verens ne usu Veniret, quod accidit huc cum legati Romanorum venissent ac multitudine domum eius circumdedissent, puer ab ianua prospiciens Hannibali dixit plures praeter consuetudinem armato apparere qui imperavit ei, ut omnes fores aedificii circumiret ac propere sibi nun tiaret, num eodem modo undique Obsideretur puercum celeriter, quid Vidisset, renuntiasset Omnesque exitus occupato Ostendisset, sensit id non fortuito factum, sed se peti neque sibi diutius vitam esse retinendam quam ne alieno arbitrio dimitteret, memor pristinarum Virtutum Venenum, quod semper Secum habere consuerat, SumpSit. 13 Sic vir fortissimus, multis variisque perfunctus laboribus, anno acquierit septuagesimo quibus consulibus interierit, non convenit namque Atticus
M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus mortuum in annali suo scriptum reliquit, attolybius L. Aemilio Paulo Cn. Baebio amphilo, Sulpicius autem Blitho . Cornelio Cethego M. Baebio Iam philo atque hic tantus vir tantisque ollis districtus nonnihil temporis tribuit litteris namque aliquot eius libri sunt, Graeco sermone confecti in eis ad Rhodios
d Cn. Manlii Volsonis in si rebus gestis huius belli gesta multi memoriae prodiderunt, sed e eis duo, qui cum eo in castris fuerunt simulque vixerunt, quamdiu fortuna passa est, Silenus et Sosylus Lacedaemonius atque hoc Sosylo Hannilini litterarum
Sed nos tempus est huius libri lacere finem et Romanorum explicare imperatores, quo facilius collatis utrorumque saetis, qui viri praeferendi sint, possit iudicari.
63쪽
DE LATINIS HISTORICIS. XXIV. CATO.
M. Cato, ortus municipio Tusculo, adulescentulus, priusquam honoribus operam daret, Versatus est in
Sabinis, quod ibi heredium a patre relictum habebat. inde hortatu L. Valerii Flacci, quem in consulatu
censuraque habuit collegam, ut M. Perpenna ce Orius narrare solitus est, Romam demigravit in foro que esse coepit primum Stipendium meruit annorum
decem Septemque Q. Fabio M. Claudio consulibus tribunus militum in Sicilia fuit inde ut rediit, castra secutus est C. Claudii Neronis, magnique Opera eius existimata est in proelio rapud Senam quo cecidit Hasdrubal, frater Hannibalis quaestor obtigit P. Africano OnSuli, cum quo non pro sortis necessitudine
vixit: namque ab eo perpetua dissensit vita aedilis plebei factus est cum C. Helvio praetor prOVinciam obtinuit Sardiniam, ex qua quaestor superiore tempore ex Africa decedens Q. Ennium poetam deduxerat, quod non minoris aestimamus quam quemlibet amplissimum Sardiniensem triumphum. Consulatum gessit eum L. Valeri Flacco. sorte provinciam nactus Hispaniam citeriorem ceu trium-2 phum deportavit cibi cum diutius moraretur, P. Scipio
Asricanus consul iterum, cuius in priore consulatu quaestor fuerat, voluit eum de provincia depellere et ipse ei succedere, neque hoc per Senatum efficere
potuit, cum quidem Scipio principatum in civitato
obtineret, quod tum non potentia, sed iure re publica administrabatur qua e re iratus Senatui considati peracto privatus in urbe mansit a Cato, censor
cum eodem Flacco factus, Severe praefuit ei potestati. nam et in complures nobile animadvertit et multas res novas in edictum addidit, qua re luxuria reprimeretur, quae iam tum incipiebat pullulare circiter annos Octoginta, Sque ad extremum aetatem ab adulescentia, rei publicae causa suscipere inimicitias non destitit a multis tentatus non modo nullum detrimentum existimationis fecit, sed, quoad vixit, virtutum laude crevit. In omnibus rebus singulari fuit industria nam 30 agricola sollers et peritus iuris consultus et magnus imperator et probabilis orator et cupidissimus litterarum fuit quarum Studium etsi senior arripuerat, tamen tantum progressum fecit, ut non facile reperiri possit neque de Graecis neque de Italicis rebus, quod ei fuerit incognitum ab adulescentia confecit
orationes sene historias scribere instituit earum sunt libri septem primus continet res gestas regum populi Romani, secundus et tertius unde quaeque civitas orta sit Italica, ob quam rem omnes Origines videtur appellaSse in quarto autem bellum Poenicum est primum, in quinto secundum atque haec omnia capitulatim sunt dicta reliqua quoque bella pari modo perseeutus est usque ad praeturam
Ser. Galbae, qui diripuit Lusitanos atque horum bellorum duces non nominavit, sed sine nominibus res notavit in eisdem exposuit, quas in Italia Hispaniisque aut fierent aut viderentur admiranda in quibus multa industria et diligentia comparet, nulla
64쪽
Huius do vita et moribus plura in eo libro persecuti sumus, quem separatim de eo fecimus rogatu T. Pomponii Attici quare studiosos Catonis ad illud volumen delegamus.
1 T. Pomponius Atticus, ab origine ultima stirpis Romanae generatus, perpetu a maioribus acceptam equestrem obtinuit dignitatem putre usus est diligente et, ut tum erant tempora, diti inprimisque studioso litterarum hic, prout ipse amabat litteras, omnibus Hoctrinis, quibus luerilis aetas impertiria debet, filium erudivit erat autem in puer praeter docilitatem ingenii summa suavitas Oris atque OeiS, ut non solum celeriter acciperet quae tradebantur, sed etiam excellenter pronuntiaret qua ex re in pueritia nobilis inter aequales ferebatur clariusque XSplendescebat quam generosi condiscipuli animo aequo ferre possent itaque incitabat omne studio Suo, quo in numero fuerunt L. Torquatus, C. Marius filius, M. Cicero quos consuetudine sua sic devinxit, ut nemo iis perpetua vita fuerit carior. Pater mature decessit. ipse adulescentulus propter affinitatem . Sulpicii, qui tribunus plebei inte sectus est, non expers fuit illius periculi namque Anicia, omponii consobrina, nupserat Servio, fratri Sulpicii itaque interfecto Sulpicio posteaquam vidit Cinnano tumultu civitatem esse perturbatam neque sibi dari facultatem pro dignitate vivendi, quin alterutram partem offenderet, dissociatis animi civium, cum alii Sullanis, alii Cinnanis faverent partibus, idoneum tempus ratus studiis obsequendi suis Athenas se contulit. Deque eo setius adulescentem Marium hostem iudicatum iuvit opibus suis, cuius fugam pecunia Sub- levavit. ac ne illa peregrinatio detrimentum aliquod
asserret rei familiari, eodem magnam partem fortunarum traiecit suarum. hic ita vixit, ut universis Atheniensibus merito esset carissimus inam praeter gratiam, quae iam in adulescentulo magna erat, Saepe suis Opibus inopiam eorum publicam leumat cum
enim versuram facere publice necesse SSet neque eius condicionem aequam haberent, semper se interposu1t atque ita ut neque usuram umquam ab I acceperit neque longius, quam dictum esset, debere passus 1f. quod utrumque erat iis salutare: nam neque indul-5 endo inveterascere eorum aes alienum pat1ebatur neque multiplicandis usuris crescere. auxit hoc officium alia quoque liberalitate: nam universos frumento donavit, ita ut singulis seni modii tritici darentur, qua modus mensurae medimnus Athenis appellatur. Hic autem si se gerebat, ut commum 1--S, par principibus videretur quo factum est ut huic omnes honores, quos possent, publice haberent civemque faceres studerent: quo beneficio ille uti nolint quod nonnulli ita interpretantur, am1it tutem Romanam alia scitaJ quamdiu affuit, ne qua ab astatua poneretur, restitit, absens prolistere non potuit itaque aliquot ipsi et hidiae locis sanctissim1s Dosuerunt hunc enim in Omni procuratione re publieas aetorem auctoremque habebant motissimum. i ritu primum illud munus fortunae, quod in ea urbe natus est. in qua domicilium orbis terrarum esset imperi ut eandem et patriam haberet et domum; hoc specimen prudentiae, quod, cum in eam S cIVI-tatem contulisset, quae antiquitate humanitate doctr1naque praestaret omnes, unus ei fu1 car1SS1mus.
Hue ex Asia Sulla decedens cum Ven1SSet, quam gdiu ibi fuit, secum habuit omponium, captus dulescentis et humanitate et doctrina sic enim Graecelouuebatur, ut Athenis natus videretur; tanta autem suavitas erat sermonis Latini, ut appareret in eo nativum quendam leporem esse, non Se1tum. Idem Oe
65쪽
XXV. ATTICUS. A. 5.mata pronuntiabat et Graece et Latine sic, ut supra nihil posset addi quibus robus actum est ut Sulla nusquam eum ab se dimitteret cuperetque secum de
lucere. cu cum persuadere tentaros, noli, oro to inquit Pomponius adversum eo mo velle ducere, cum quibus ne contra te arma ferrem, Italiam reliqui. at Eulla adulescontis mei collaudato omnia munera ei
quae Athenis acceperat, proseiscens iussit -ssippi
NI complures annos moratus, cum et rei familiari tantum operae daret, quantum non indiligens deberet pater salilias, et omnia reliqua tempora aut litteris aut Atheniensium si publica tribuorsit, nihilo minus amicas urbana officia praestitit jam et ad comatia oriam ventitavit et, si qua res maior acta est, non desiit sicut Ciceroni in omnibus eius periculis singularem fidem praebuit eui ex patria sagisnti sestertium fucenta et quinquaginta milia donavit. tranquillatis autem rebus Romanis remigravit Romam ut opinor L. Cotta L. Torquato consulibus: inueni discedentem sic universa civitas Atheniensium prosecuta est ut lacrimis desiderii futuri dolorem indicaret. Habebat avunculum Q. Caecilium, equitem Romanum, amiliarem L. Luculli, divisom, disseillima
natura evius sic asperitatem veritus est, ut, quem nemo ferre posset, huius in os sensione ad summam
senectutem retinuerit benivolentiam quo laeto tulit pietatis mictum. Caecilius enim moriens testamento adoptavit eum heredemquo secit ex dodranto ex qua hereditate accepit circiter contiens sestertium erat nupta soror Attici Q. Τulli Ciceroni, easque nuptias Cicero conciliarat, cum quo a condiscipulatu vivebat coniunctissime, multo etiam familiarius quam cum Quinto, ut iudicari possit plus in amicitia valere similitudinem moriam quam amnitassem utebatur autem intime . Hortensio, qui iis temporibus principatume'oquentiae tenebat, ut intellegi non posset, uter eum plus diligeret, Cicer an Hortensius et id quod erat
disseissimum, Helobat ut inter quos tanta laudis
esset aemulatio, nulla intercederet obtrectatio esse, quo talium virorum copula.
In ro publica ita est versatus, ut semper pila marii partium et esset et existimaretur, neque tamen se civilibus fluctibus committeret, quod non magis eos in sua potestato existimabat esse, qui se his dedissent, quam qui maritimis laetarentur honores non Detiit cum ei paterent propter vel gratiam vel dignitatem quod neque peti more maiori1m que cap1 possent conservatis legibus in tam effusis ambitus largitionibus neque geri e re publica sine periculo corruptis civitatis moribus. ad hastam publicam num a
uuam accessit. nullius rei neque praes neque mamcons actus est neminem neque suo nomine neque subscribens accusavit, in ius de sua re numquam Λ, iudieium nullum habuit multomim consulum prae 4 toriamque praefecturas delatas sic accepit, ut neminem
in provinciam si secutus, honore fuerit contentus, rei familiaris despexerit fructum qui ne cum Quinto uuidem Cicerone voluerit ire iri sim, cum apud
sum legati locum obtinere posset non enim decere se arbitrabatur, cum praeturam gerere Olmsset, Sse- clam esse praetoris qua in re non solum dignitati sorvi at 40 etiam tranquillitati cum suspiciones duoque vitaret criminum. quo fiebat ut erus obse vantia omnibus esset carior, cum eam officio, non
fimbri noque spei tribui V de μ' u. 1Ιncidit Caesarianum civile bellum cum haberet
annos circiter sexaginta, usus est aetatis vacatione neque se quoquam movit ex urbe quae micis HIS
opus fuerant ad Pompeium proficiscentibus omma ex sua ro familiari dedit, ipsum ompeium comunctum non offendit nullum ab eo habebat ornamentum, ut ceteri, qui per eum aut honores aut divitia ceperant. quorum partim invitissimi castra sunt secuti, partim summa cum eius offensione domi remansemini Caesari
66쪽
autem Attica quies tanto opere fuit grata, ut victoreum privatas pecunias per epistulas imperaret, huic non solum Molestus non fuerit, sed etiam sororis virum et Q. Ciceronem ex ompei castris concesserit sic vetere instituto vitae effugit nova pericula. Secutum est illud. occiso Caesare cum re publica penes Brutos videretur esse et Cassium ac tota coatas se ad eos convertisset, sic M. Bruto usus est, ut nullo ille adulescens aequali familiarius quam hoc sene, neque solum eum principem consilii haberet. Sed etiam in convictu excogitatum est a quibusdam ut privatum aerarium Caesaris interfectoribus ab equitibus Romam constitueretur id sacile effici posso arbitrati sunt, si principes eius ordinis pecunias contulissent. Itaque appellatus est a C. Flavio, Bruti lamiliari, Atticus, ut eius rei princeps esse vellet. at 1lle, qua Ossicia amicis praestanda sine factions existimaret semperque a talibus se consiliis removisset, respondit: si qua Brutus de suis facultatibus uti voluISSet, Surum, quantum eae paterentur, Se neque
eum quoquam de ea re collocuturum neque coiturum. Sic Ille consensionis globus huius unius dissensions disiectus est neque multo post superior esse coepit Antonius, Ita ut Brutus et Cassius omissa cura pro-Vinciarum, quae iis dicis causa datae erant a consule. desperatis rebus in exilium proficiscerentur. Atticus qua pecuniam simul cum ceteris conserre noluerat
1lorenti illi parti, abiecto Bruto taliaquo cedenti sestertium centum milia muneri misit eidem in Epiro absens trecenta iussit dari, neque eo magis potenti adulatus est Antonio neque desperatos reliquit. decutum est bellum gestum apud Mutinam. in quo a tantum eum prudentem dicam, minus quam debeam praedicem, cum ille potius divinus fuerit, si divinati appellanda est perpetua naturalii bonitas, quae nullis casibus agitatur neque minuitur hostis Antonius iudicatus Italia cesserat: spes restituendi
nulla erat. non solum inimici, qui tum erant potemtissimi et plurimi, sed etiam qui adversariis eius se venditabant et in eo laedendo aliquam consecuturos sperabant commoditatem, Antonii familiares insequebantur, uxorem Fulviam Omnibus rebus spoliare cupiebant, liberos etiam exstinguere parabant atticus, eum Cicoronis intima familiaritate uteretur, amicissimus esset Bruto, non modo nihil iis indulsit ad Amtonium violandum, sed e contrario amiliares eius ex urbe profugientes, quantum potuit, texit, quibus rebus indiguerunt, adiuvit. Publio vero Volumnio ea tribuit, ut plura a parente proficisci non potuerint. ipsi autem Fulviae, cum litibus distineretur magnisque terroribus vexaretur, dant diligentia officium suum praestitit, ut nullum illa stiterit vadimonium sine Attico, Atticus sponsor omnium rerum fuerit. quin etiam, cum illa hindum secunda fortuna emisset in diem neque post calamitatem versuram facere potuisset, illo se interposuit pecuniamque sine faenore sineque ulla stipulatione credidit, maximum existimans quaestum,
memorem gratumque cognoSci, simulque aperiens se non fortunae, Sed hominibus solere esse amicum. quae cum aciebat, nemo eum temporis causa facere O-
terat existimare nemini enim in opinionem veniebat
Antonium rerum potiturum Sed Sensus eius momo
nulli optimatibus reprehendebatur, quod parum odisse malos cives videretur ille autem, sui iudicii, potius quid se sacere par esset intuebatur quam quid alii laudaturi forent. Conversa subit sortinia est ut Antonius rediit 10 in Italiam, nemo non magno in periculo Atticum putarat propter intimam familiaritatem Ciceronis et Bruti itaque ad adventum imperatorum de foro decesserat, timens proscriptionem, latebatque apud P. Volumnium, cui, ut Stendimus, paulo ante Opem
tulerat tanta varietas iis temporibus fuit fortunae, ut modo hi, modo illi in summo essent aut fastigio
67쪽
aut periculo , habebatque secum Q. Gellium Canum, aequalem simillimumque sui hoc quoque Attici bonitatis exemplum, quod cum eo, quem puerum in ludo cognorat, adeo coniuncte ViXit, ut ad extremam aeta tem amicitia eorum creverit. Antonius autem, etsi tanto odio ferebatur in Ciceronem, ut non solum ei sod etiam omnibus eius amicis esset inimicus eosque
vellet proscribere multis hortantibus, tamin Attici momor fuit officii et ei, cum requisisset, ubinam esset,
sua manu Scripsit, ne timeret statimque ad se veniret: se eum et eius causa Canum de proscriptorum numero
eXemisse. ac ne quod periculum incideret, quod noctu fiebat, praesidium ei misit sic Atticus in summo timore non solum sibi, sed etiam ei, quem carissimum habebat, praesidio fuit neque enim suae solum a quoquam auxilium petiit salutis, sed coniuncti , ut appareret nullam seiunctam sibi ab eo vello for- tunam quodsi gubemator praecipua laude effertur, qui navem ex hieme marique copulOSO SerVat, cur non singularis eius existimetur prudentia, qui ex tot tamque gravibus procellis civilibus ad incolumitatem servenit γ11 Quibus ex malis ut se emersit, nihil aliud egit
quam ut quam plurimis, quibus rebus posset, esset auxilio cum proscriptos praemiis imperatorum vulgus conquireret, nemo in Epirum venit, cui res ulla
defuerit memini non ibi perpetuo manendi potestas facta est; quin etiam post proelium Philippense interitumque C. Cassii et M. Bruti L. Iulium Mocillam praetorium et filium eius Aulumque Torquatum ceterosque pari fortuna perculsos instituit tueri atque ex Epiro iis omnia Samothraeciam supportari iussit. difficile est omnia persequi et non necessarium illud unum intellegi volumus. illius liberalitatem neque temporariam neque callidam fuisse id ex ipsis rebusae temporibus iudicari potest, quod non florentibus se venditavit, sed afflictis semper succurrit: qui quidem
Serviliam, Bruti matrem, non minus post mortem eius quam florentem coluerit sic liberalitate utens nullas inimicitias gessit, quod neque laedebat quemquam neque, Si quam iniuriam acceperat, non malebat oblivisci quam ulcisci idem immortali memoria percepta retinebat beneficia quae autem ipse tribuerat, tam diu meminerat, quoad ille gratus erat, qui acceperat. itaque hic fecit ut vere dictum videatur: Sui cuique mores fingunt fortunam hominibus. neque tamen ille prius ortunam quam se ipse finxit, qui cavit ne qua in re iure plecteretur.
His igitur rebus effecit ut M. Vipsanius Agrippa, 12
intima familiaritate coniunctus adulescenti Caesari, cum propter Suam gratiam et Caesaris potentiam nullius condicionis non haberet potestatem, potissimum eius deligeret affinitatem praeoptaretque equitis Romani filiam generosarum nuptiis atque harum nuptiarum conciliator fuit non est enim celandum M. Antonius, triumvirum rei publicae constituendae.
cuius gratia cum augere OSSessiones OSSet Suas, tantum afuit a cupiditate pecuniae, ut nulla in re usus sit ea nisi in deprecandis amicorum aut periculis aut incommodis quod quidem Sub ipsa proscriptione per 3 illustre suit nam cum L. Saufei equitis Romani, aequalis sui, qui complures annos studio ductus philosophia habitabat Athenis habebatque in Italia pretiosas possessiones, tresviri bona vendidissent consuetudine ea, qua tum res gerebantur, Attici labore atque industria factum est ut eodem nuntio Saufeius fieret
certior se patrimonium amisisse et recuperasse idem
L. Iulium Calidum, quem post Lucretii Catullique
mortem multo elegantissimum poetam nostram tulisse aetatem vere videor OSSe contendere, neque minus virum bonum optimisque artibus eruditum, poS proscriptionem equitum propter magnas eius Africanas possessiones in proscriptorum numerum a P. Volumnio,
68쪽
praesecto labram Antonii, absentem relatum expedivit. quod in praesenti utrum ei laboriosius an gloriosius fusirit, difficile est iudicare, quod in eorum periculis
non Seeu ubSentes quam praesentes amicos Attico
13 Neque vero ille minus bonus pater familias habitus est quam civis nam cum esset pecuniOSUS, nemo illo minus fuit emax, minus aedificator neque tamen
non inprimis bene habitavit omnibusque optimis rebus usus est. nam domum habuit in colle Quirinali Tamphilianam, ab avunculo hereditate relictam, cuius amoenitas non aedificio, sed silva constabat ipsum enim tectum antiquitus constitutum plus salis quam sumptus habebat, in quo nihil commutavit, nisi si quid vetustate coactus est usus est familia, si utilitate iudicandum est, optima, si forma, ViX mediocri. namque in ea erant pueri litteratissimi, anagnostae
optimi et plurimi librarii, ut ne pedisequus quidem
quisquam esset, qui non utrumque horum pulchrρ facere posset, pari modo artifices ceteri, quos cultus domesticus desiderat, apprime boni neque tamen horum quemquam nisi domi natum domique factum habuit quod est signum non solum continentiae, sed etiam diligentiae nam et non intemperanter concupiscere, quod a plurimis videas, continentis debet duci, et potius industria quam preti parare non mediocris est diligentiae elegans, non magnificus, Splendidus, non sumptuosus omnisque diligentia munditiam, non afluentiam assectabat supelle modica, non multa, ut in neutram partem conSpici pOSSet nec praeteribo, quamquam nonnullis leve visum iri putem, cum inprimis lautus esset eques Romanus et non parum liberaliter domum suam omnium Ordinum homines invitaret, non amplius quam ema milia peraeque in singulos menses ex ephemeride eum expensum sumptui ferre solitum atque hoc non auditum, Sed cognitum praedicamus: Saepe enim propter familiaritatem domesticis rebus interfuimus.
Nemo in convivio eius aliud acroama audivit quam 14 anagnosten, quod nos quidem iucundissimum arbitramur; neque umquam sine aliqua lectione apud eum
cenatum est, Ut non minus iunim quam Ventre convivae delectarentur: iamque AEOS Vocabat, 'Horum mores a suis non abhorrerent. cum tanta pecuniae
facta esset accessio, nihil de cottidiano cultu mutavit, nihil de vitae consuetudine, tantaque usus est moderatione, ut neque in sestertio Viciens, quod a patre acceperas, parum se Splendide gesserit neque in sestertio centiens afluentius vixerit, quam instituerat, parique fastigio steterit in utraque Tortuna. nullos habuit hortos, nullam suburbanam aut maritimam sumptuoSam illam, neque in Italia, praeter Arretinum et Nomentanum, ruSticum praedium, Omnisque eius pecuniae reditus constabat in Epiroticis et urbanis possessionibus i quo cognosci potest usum eum pecuniae non magnitudine, sed ratione metiri
Mendacium neque dicebat neque lati poterat 1bitaque eius comitas non Sine Severitate erat neque
gravitam sine lacilitatu, ut difficile esset intellectu,
utrum eum amici magis Vererentur an amarent. quidquid rogabatur, religiose promittebat, quod non liberales, sed leves arbitrabatur polliceri quod praestare non possent. idem in tenendo, quod semel annuisset,
tanta erat cura, ut non mandatam, Sed Suam rem Videretur agere. numquam suscepti negotii eum e taesum est Suam enim existimationem in ea re agi
putabat, qua nihil habebat carius. quo fiebat ut omnia Ciceronum, M. Catonis, Q. Hortensii, A. Τorquati,
multorum praeterea equitum Romanorum negotia procuraret. ex quo iudicari potest non uertia, sed iudicio fugisse rei publicae procurationem. Humanitatis vero nullum afferre maius testimo- 16nium OSSum, quam quod adulescens idem seni Sullas fuit iucundissimus, sene adulescenti M. Bruto, cum
69쪽
aequalibus autem suis Q. Hortensi et M. Cicerons sic vixit, ut iudicare difficile sit. cui aetati fuerit 2 si1SS1mus quamquam eum praecipue dilexit Cicero ut ne frater quidem ei Quintus carior fuerit aut ,3 1 ur1Or. e re sunt indici praeter eos libros in quibus de eo facit mentionem, qui in vulgus sunt
edata, Sedec1 Volumina epistularum, ab consulatu eius usque ad extremum tempus ad Atticum missarum quae qui legat, non multum desideret historiam con- textam eorum temporum sic enim omnia de studiis P cIsum, IlII ducum, mutationibus rei publicae perscripta sunt, ut nihil in eis non appareat et facile
eX1St1mari OSSit prudentiam quodam modo esse divinat1onem non enim Cicero ea solum, quae vivo se acciderunt, futura praedixit, sed etiam, quae nunc usu
a De pietate autem Attici quid plura commemo
rem Z cum hoc ipsum vere gloriantem audierim in
funere matr1 Suae, quam extulit annorum nonaginta cum FSe esset Septem et sexaginta se numquam cum' matre in gratiam redisse, numquam cum sorore fuisse in Simultate, quam prope aequalem habebat quod est signum aut nullum umquam inter eos querimO-ΠIam interceSSISSe, aut hunc ea fuisse in suos indulgentIa, ut, quos amare deberet, irasci eis nefas duceret neque ad fecit natura solum, quamquam Omese paremus, Sed etiam doctrina nam principum philosophorum Ita percepta habuit praecepta, ut iis ad Vatam agendam, non ad ostentationem uteretur. λη. . . I0 λ etὶum maiorum Summus imitator fuit --t1quitatisque amator, quam adeo diligenter habuit cognitam, ut eam totam in eo volumine Xposuerit quo magistratus Ordinavit. nulla enim lex neque pax neque bellum neque res illustris est populi Romani quae non in eo Suo tempore sit notata, et, quod difficillimum fuit, sic familiarum originem subtexuit ite e clarorum Virorum propagines possimus co
scere. secit hoc idem separatim in aliis libris, ut M. Bruti rogatu Iuniam familiam a stirpe ad hanc
aetatem ordine enumeraverit, notanS, qui a quo ortus
quoi honores quibusque temporibus cepisset pari modo Marcelli Claudii Marcellorum, Scipionis Cornelii o Fabii Maximi Fabiorum et Aemiliorum qu1buS libris nihil potest esse dulcius iis, qui aliquam cup1ditatem habent notitiae ilarorum virorum attigit
poeticen quoque, credimus, ne eius Xper esset Suavitatis namque versibus de iis, qui honore rerumque gestarum amplitudine ceteros populi Romani praest1- terunt, exposuit ita, ut sub singulorum imaginibus facta magistratusque eorum non amplius quatem1Squinisve versibui descripserit: quod vix credendum sit tantam res tam breviter potuisse declarari. est etiam unus liber Graece confectus, de consulatu Ci
Hae hactenus Attico vivo edita a nobis munt. υnunc, quoniam fortuna nos superstites ei esse voluit, reliqua persequemur et, quantum potuerimus, rerum exemplis lectores docebimus, sicut supra significav1mus, Suo cuique mores plerumque conciliare fortunam. namque hic contentus ordine equestri, quo erat ortus,
in affinitatem pervenit imperatoris divi filii, cum amante familiaritatem eius esset consecutus nulla aliare quam elegantia vitae, qua ceteros ceperat principes civitatis dignitate pari fortuna humiliores tanta enim prosperitas Caesarem est consecuta, ut hil Inon tribuerit fortuna, quod cuiquam ante detulerat, et conciliarit, quod nemo adhuc civis Romanus umiconsequi nata est autem Attico neptis ex Agrippa. cui vir rinem filiam collocarat. hanc Caesar vix anniculam l. Claudio Neroni, Drusilla nato, privigno
sues despondit quae coniunctio necessitudinem eorum sanxit, familiaritatem reddidit frequentiorem quam-20 quam ante haec sponsalia non solum, cum ab urbe abesset, numquam ad suorum quemquam litteras Isit,
70쪽
quin Attico scriberet, quid ageret, inprimis quid legeret quibusque in locis et quamdiu esse moraturuS, sed etiam, cum esset in urbe et propter infinitas suas occupatione minus Saepe, quam vellet, Attico rueretur, nullus dies temere intercessit, quo non ad eum Scriberet, cum modo aliquid de antiquitate ab eo requireret, modo aliquam quaestionem poeticam ei proponeret. interdum iocans eius verbosiores eliceret epistulas ex quo accidit, cum aedis Iovis Feretrii in Capitolio, ab Romulo constituta, vetustate atque incuria detecta prolaberetur, ut Attici admonitu Caesar
eam refic1endam curaret neque vero a M. Antonio
minus absens litteris colebatur, adeo ut accurate ille ex ultimis terris, quid ageret, curae sibi haberet cer- tiorem sacer Atticum hoc quale sit, facilius existimabit is, qui iudicare poterit, quanta sit sapientiae
eorum retinere usum benivolentiamque, inter quos maXimurum rerum non Solum aemulatio, sed obtrectatio tanta intercedebat, quantam fuit incidereJ
necesse inter Caesarem atque Antonium, cum e uterque principem non solum urbis Romae, sed orbis ter
21 ali modo cum septem et septuaginta anno complesset atque ad extremam senectutem non minus dignitate quam gratia fortimaque crevisset multas enim hereditates nulla alia re quam bonitate consecutus est tantaque prosperitate usus esset valetudinis,2 ut annis triginta medicina non indiguisset, nactus est morbum, quem initio et ipse et medici contempserunt: nam putarunt esse tenesmon, cui remedia celoria sa- ciliaque proponebantur in hoc cum tres menses sine ullis doloribus, praeterquam quos e curatione capiebat, consumpSisset, subito tanta vis morbi in imum intestinum prorupit, ut extremo tempore per lumbos fistulae puris eruperint atque hoc priusquam ei accideret, postquam in dies dolores accrescere febresque accessisse Gensit, Agrippam generum ad se arcessi
iussit et cum eo L. Comelium Balbum Sextumque Peducaeum hos ut venisse vidit, in cubitum innixus ε quantam' inquit curam diligentiamque in valetudine
mea tuenda hoc tempore adhibuerim, cum vos testes habeam, nihil necesse est pluribus Verbis commemorare quibus quoniam, ut spero, satisfeci, me nihil reliqui fecisse, quod ad sanandum me pertineret, reliquum est ut egomet mihi consulam id vos ignorare nolui: nam mihi stat alere morbum desinere namqUe
his diebus quidquid cibi sumpsi, ita produxi vitam,
ut auxerim dolores sine spe salutis quare a Vobis peto, primum ut consilium probetis meum, deinde ne frustra dehortando impedire conemini.'Hac oratione habita tanta constantia vocis atque 22 Vultus, ut non ex vita, sed ex domo in domum videretur migrare, cum quidem Agrippa eum flens atque Osculans oraret atque obsecraret, ne id quod natura cogeret ipse quoque sibi acceleraret, et, quoniam tum quoque posset temporibus superesse, se sibi suisque reSerVaret, preces eius taciturna sua obstinatione depressit. sic cum biduum cibo ae abstinuisset, subito febris decessit leviorque morbus esse coepit. tamen
propositum nihilo setius peregit itaque Hiae quinto, postquam id tonsilium cinierat, iridie kal. Apriles
Cn. Domitio C. Sosio consulibus decessit. elatus est 4 in lecticula, ut ipse praescripserat, Sine ulla pompa funeris, comitantibus omnibus bonis, maxima vulgi frequentia. sepultus est iuxta viam Appiam ad quintum lapidem in monumento Q. Caecilii, avunculi sui.