장음표시 사용
51쪽
giae, quod Nora appellatur, confugit in quo cum
circumsederetur et Vereretur, ne uno loco manens
equos militares perderet, quod spatium non esset agitandi, callidum fuit eius inventum, quem ad modum stans iumentum Oncalfieri exercerique posset, quo libentius et cibo uteretur et a corporis motu non re- moveretur substringebat caput loro altius, quam ut prioribus pedibus plene terram posset attingere, deinde post verberibus cogebat exsultare et calces remittere: qui motus non minus sudorem excutiebat, quam si in spatio decurreret quo factum est, quod omnibus mirabile est visum, ut aeque nitida iumenta ex castello educeret, cum complures menses in obsidione fuisset, ac si in campestribus ea locis habuisset in hac conclusione, quotienscumque Voluit, apparatum et munitiones Antigoni alias incendit, alias disieci tenuit autem Se uno loco, quamdiu hiems fuit, quod castra sub divo habere non poterat Ver appropinquabat: simulata deditione, dum de condicionibus tractat, praefectis Antigoni imposuit seque ac suos Omnes extraxit
Ad hunc Olympias, mater quae fuerat Alexandri,
cum litteras et nuntios misisset in Asiam consultum, utrum repetitum iret Macedoniam nam tum in Epiro habitabat et suas res occuparet, huic ille primum Sumit, ne e moveret et exspectaret, quoad Alexandri filius regnum adipisceretur; sin aliqua cupiditate raperetur in Macedoniam, oblivisceretur omnium iniuri arum et in neminem acerbiore uteretur imperio horum illa nihil fecit: nam et in Macedoniam profecta est et ibi crudelissime se gessit petiit autem ab Eumene absente, ne pateretur Philippi domus ac sa- miliae inimicissimos stirpem quoque interimere, ferret que opem liberis Alexandri quam veniam si daret, quam primum exercitus pararet, quos sibi subsidio adduceret id quo acilius faceret, se Omnibus praesectis, qui in officio manebant, misisse litteras, ut ei
parerent eiusque consiliis uterentur his rebus Eumenes permotus satius duxit, si ita tulisset fortuna, perire bene meritis referentem gratiam quam ingratum
Itaque copias contraxit, bellum adversus Anti Tgonum comparavit quod una erant Macedones complures nobiles, in eis Peucestes, qui corporis custos fuerat Alexandri, tum autem obtinebat ersidem, et Antigenes, cuius sub imperio phalanx erat Macedonum, invidiam verens quam tamen effugere non potuit), si
potius ipse alienigena summi imperii potiretur quam aliquis Macedonum, quorum ibi erat multitudo, in principiis Alexandri nomine tabernaculum statuit in
eoque Sellam auream cum sceptro ac diademate iussit poni eoque omnes cottidie convenire, ut ibi de summis rebus consilia caperentur, credens minore se imvidia foro, si specie imperii nominisque simulatione Alexandri bellum videretur administrare quod effecit. nam cum non ad Eumenis principia, sed ad regia com veniretur atque ibi de rebus deliberaretur, quodammodo latebat, cum tamen per eum unum gererentur omnia.
Hic in araetacis cum Antigono conflixit, non 8 acie instructa, sed in itinere, eumque male acceptum in Mediam hiematum coegit redire ipse in sinitima regione Persidis hiematum copias divisit, non ut Oluit, sed ut militum cogebat voluntas iamque illa phalanx Alexandri Magni, quae Asiam peragrarat deviceratque Persas, inveterata cum gloria tum etiam licentia, non parere se ducibus, sed imperare postmlabat, ut nunc veterani faciunt nostri itaque periculum est ne faciant quod illi secerunt, sua intemperantia nimiaque licentia ut omnia perdant neque minus eos, cum quibus fecerint, quam adversus quos steterint. quodsi quis illorum veteranorum legat facta, Paria horum cognoscat neque rem ullam nisi tempus interesse iudicet. sed ad illos revertar hibem sum-
52쪽
XVIII. EUMENES. 8. 9.pserant non ad usum belli, sed ad ipsorum luxuriam, longeque inter o discesserant hoc Antigonus cum comperisset intellegeretque se parem non esse paratis adversariis, statuit aliquid sibi consilii novi esse capiendum duae erant viae, qua ex Medis, ubi ille hiemabat, ad adversariorum hibemacula posset perveniri. quarum brevior per loca deserta, quae nemo incolebat propter aquae inopiam, ceterum dierum erat sere decem; illa autem, qua omnes commeabant, alter tanto longiorem habebat anfractum, sed erat copiosa omnium que rerum abundans hac si proficisceretur, intellegebat prius adversarios rescituros de Suo adVentu, quam ipse tertiam partem confecisset itineris; sin per loca sola contenderet, sperabat se imprudentem hostem OppreSSurum ad hanc rem conficiendam imperavit quam plurimos utres atque etiam culleo comparari, post haec pabulum, praeterea cibaria cocta dierum decem, ut quam minime fieret ignis in castris iter quo habeat, Omnes celat sic paratus, qua constituerat, proficiscitur. Dimidium sero spatium consecerat, cum e sumo castrorum eius suspicio allata est ad Eumenem hostem appropinquare conVeniunt duces quaeritur, quid opus sit facto intellegebant omnes tam celeriter copias ipsorum contrahi non posse, quam Antigonus affuturus videbatur hic omnibus titubantibus et de rebus summis desperantibus Eumenes ait, si celeritatem velint adhibere et imperata sacere, quod ante non secerint, se rem Xpediturum. nam quod iter diebus quinque hostis transisse posset, se effecturum ut non minus totidem dierum spatio retardaretur quare circumirent, suas quisque contraheret copias ad Antigoni autem refrenandum impetum tale capit consilium certos
mittit homines ad infimos montes, qui obvii erant itineri adversariorum, iisque praecipit ut prima nocte, quam latissime possint, ignes faciant quam maximos atque hos secunda vigilia minuant, tertia perexiguos
reddant, ut assimulata castrorum consuetudine suspicionem iniciant hostibus, iis locis esso castra ac de eorum adventu Sse praenuntiatum idemque postera nocte faciant. quibus imperatum erat, diligenter prae 5 ceptum curant. Antigonus tenebris obortis ignes conspicatur: credit de suo adventu esse auditum et adversarios illuc suas contraxisSe copias mutat consilium
et, quoniam imprudentes adoriri non posset, flectit iter suum et illum anfractum longiorem copiosae Viae capit ibique diem unum opperitur ad lassitudinem in dandam militum ac reficienda iumenta, quo integriore
Sic Eumenes callidum imperatorem vicit consilio 10
celeritatemque impedivit eius, neque tamen multum prosecit nam invidia ducum, cum quibus erat, per 2 fidiaque Macedonum Veteranorum, cum Superior proelio discessisset, Antigono est deditus, cum exercitus ei ter ante separatis temporibus iurasset se eum defenSurum neque umquam deserturum sed tanta fuit nonnullorum virtutis obtrectatio, ut fidem amitters mallent quam eum non perdere. atque hunc Antigonus, cum ei fuisset infestissimus, conserVasset, Si
per suos esset licitum, quod ab nullo se plus adiurari posse intellegebat in eis rebus, quas impendere iam apparebat omnibus imminebant enim Seleucus, Lysimachus, tolemaeus, opibus iam Valentes, cum quibus ei de summis rebus erat dimicandum. sed non passi sunt ii qui circa erant, quod videbant Eumene recepto omnes prae illo parvi futuros. ipse autem Antigonus
adeo erat incensus, ut nisi magna spe maximarum rerum leniri non OSSet.
Itaque cum eum in custodiam dedisset et prae-111ectus custodum quaesisset, quem ad modum Servari vellet, ut acerrimum' inquit leonem aut serocissimum
elephantum' nondum enim Statuerat, conserVaret eum necne. veniebat autem ad Eumenem utrumque genus
hominum, et qui propter odium fructum oculis ex eius
53쪽
XVIII. UM S 11 12. casu capere Vellent, et qui propter Veterem amicitiam colloqui consolarique cuperent, multi etiam, qui eiussormam cognoscere studebant, qualis esset, quem tamdiu tamque vald timuissent, cuius emici po- sitam spem habuissent victoriae at Eumenes, cum diutius in vinclis esset, ait Onomarcho, sene quem summa imperii erat custodiae, Se mirari, quare iam tertium diem sic teneretur: non enim hoc conVenire
Antigoni prudentiae, ut sic uteretur devicto quin nut interfici aut missum fieri iuberet hic cum ferocius Onomarcho loqui videretur, quid tu' inquit animo si isto eras, cur non in proelio cecidisti potius quam in potestatem inimici venires γ' huic Eumenes utinam quidem istud evenisset sed eo non accidit, quod numquam cum fortiore sum congressus non enim cum
quoquam arma contuli, quin is mihi succubuerit.' neque id erat falsum non enim virtute hostium, sed amicorum perfidia decidit . . . nam et dignitate fuit honesta et viribus ad laborem serendum firmis neque tam magno corpore quam figura Venusta. 12 Des hoc antigonus cum solus aeonStituere monauderet, ad consilium rettulit hic cum omnes primo perturbati admirarentur non iam de eo sumptum esse supplicium, a quo tot annos adeo essent male habiti, ut saepe ad desperationem forent adducti, quique maxi- mos duces interfecisset, denique In quo uno tantum esset, ut, quoad ille Viveret, ipsi securi esse non possent, interfecto nihil habituri negotii essent postremo, si illi redderet salutem, quaerebant, quibus amicis
esse usurus: sese enim cum Eumene apud eum Ona futuros hic cognita consilii voluntate tamen usque ad septimum diem deliberandi sibi spatium reliquit.
tum autem, cum iam Vereretur ne qua Seditio exercitus oreretur, Vetuit quemquam ad eum admitti et cottidianum victum removeri iussit: nam negabat se ei vim allaturum, cui aliquando fuisset amicus hic tamen non amplius quam triduum fame fatigatus cum
castra moVerentur, insciente Antigono iugulatus esta custodibus. Sic Eumenes annorum quinque et quadraginta, 13 cum ab anno vicesimo, uti Supra ostendimus, septem
anno Ρhilippo apparuisset, tredecim apud Alexandrum eundem locum obtinuisset, in eis unum equitum alae praefuisset, post autem Alexandri Magni mortem imperator exercitus duxisset summosque duces partim reppulisset, partim interfecisset, captus non Antigoni virtute, sed Macedonum periurio talem habuit exitum vitae in quo quanta omnium fuerit opini eorum, qui post Alexandrum Magnum reges sunt appellati, ex hoc sacillime potest iudicari, quod, quorum nemo
Eumene rivo rex appellatus est, sed praesectus, eidem post huius occasum statim regium malum nomemque sumpserunt neque, quod initi praedicarant, se Alexandri liberis regnum servare, praestare Voluerunt et hoc uno propugnatore sublato quid sentirent aperuerunt huius sceleris principes fuerunt Antigonus, Ptolemaeus, Seleucus, Lysimachus, Cassandras Antigonus autem Eumenem mortuum propinquis eius sepolisndum tradidit ii militari honestoque funere, Omitante toto exercitu, humaverunt Ossaque eius in Cappadociam ad matrem atque uxorem liberosque eius deportanda curarunt.
Ρhocion Atheniensis etsi saepe exercitibus prae 1 sui summosque magistratus cepit, tamen multo eius notior est integritas Vitae quam rei militaris labor. itaqus huius memoria est nulla, illius autem magna fama, e quo cognomine Bonus est appellatus fuit enim perpetuo pauper, cum diritissimus esse posset propter frequentes delatos honores potestatesque Summas, quae ei a populo dabantur hic cum a rege
54쪽
Ρhilippo munera magnae pecuniae repudiaret legatique l1Ortarentur accipere simulque admonerent, si ipse iis facile careret, liberis tamen suis prospiceret, quibus difficile esset in summa paupertate tantam pater
uam tueri gloriam, iis ille si mei similes erunt, idem hic' inquit agellus illos alet, qui me ad hanc dignitatem perduxit; sin dissimiles sunt futuri, nolo meis impensis illorum ali augerique luxuriam.' Idem cum prope ad annum octogesimum proSpera perveniSset Ortuna, extremis temporibus magnum in odium pervenit suorum civium, primo quod cum Demade de urbe tradenda Antipatro consenserat eiusque consilio Demosthenes cum ceteris, qui bene de re publica meriti existimabantur, populi scito in exilium
erant expulsi neque in eo solum offenderat, quod patriae Male consuluerat, sed etiam suo amicitiae fidem non praestiterat namque auctu adiutusque a Demosthene eum, quem tenebat, Scenderat gradum, cum adversus Charetem eum Eubomaret: ab eodem
in iudiciis, cum capitis causam diceret, desensus aliquotiens, liberatus discesserat. hunc non solum in periculis non defendit, sed etiam prodidit concidit
autem maxime in crimine, quod, cum apud eum summum esset imperium populi iussu et Nicanorem,
Cassandri praefectum, insidiari Piraeo AtheniensiumJa Dercylo moneretur idemque postularet ut provideret, ne commeatibus civitas privaretur, huic audiente populo hocion negavit esse periculum seque eius rei obsidem foro pollicitus est. neque ita multo post Nicanor irae est potitus ad quem recuperandum
cum populus armatus concurrisset, ille non modo neminem ad arma vocavit, sed ne armatis quidem praeesse voluit. Sine quo Athenae omnino esse non POSSunt.J3 Erant eo tempore thenis duae factiones, quarum una populi causam agebat altera Optimatium. in hac erat hocion et Demetrius Phalereus. harum
utraque Macedonum latrociniis utebatur iam populares olyperchonti favebant, Optimates cum Cassandro sentiebant. interim a olyperchonte Cassan 2 drus Macedonia pulsus est quo facto populus superior factus statim duces adversariae factionis capitis damnatos patria propulit, in eis Phocionem et Demetrium Phalereum, deque ea re legatos ad olyperchontem misit, qui ab eo peterent ut sua decreta confirmaret. huc eodem prosectus est Phocion. quo ut Venit, causam apud hilippum regem Verbo, ae ipsa quidem apud Polyperchontem iussus est dicere: namque istum regis rebus praeerat. hic ab Agnone accusatus, quod iraeum Nicanori prodidisset, ex consilii semientia in custodiam coniectus Athenas deductus est,
ut ibi de eo legibus fieret iudicium.
Huc ut perVentum est, cum propter aetatem e 4 dibus iam non valeret vehiculoque portaretur, magni concursus Sunt facti, cum alii, reminiscentos veteris famae aetatis misererentur, plurimi vero ira exacuerentur propter proditionis suspicionem Piraei maximeque quod adversus populi commoda in senectute Steterat. quare ne perorandi quidem ei data est a 2
cultas dicenti causam in iudicio legitimis quibusdam confectis amatus traditus est undecimviris, quibus ad supplicium More Atheniensium publice damnati tradi solent. hic cum ad mortem duceretur, Obrius ei fuit Euphiletus, quo familiariter fuerat usus is cum lacrimans dixisset quam indigna perpeteris, Phocioni' huic illo at non inopinata' inquit hunc
enim exitum plerique clari viri habuerunt Athenienses.' in hoc tantum fuit odium multitudinis, ut nemo ausus sit eum libor sepelire citaque a servis sepultus est.
55쪽
Tmoleon Corinthius sine dubio magnus omnium iudicio hic vir exstitit namque huic uni contigit, quod nescio an nulli, ut et patriam, in qua erat natus, oppressam a tyranno liberaret, et a Syracusanis, quibus auxilio erat missus, iam inveteratam servitutem depelleret totamque Siciliam, multos annos bello vexatam a barbarisque oppressam, suo adventu in pristi num restitueret sed in his rebus non simplici sortuna conflictatus est et id quod difficilius putatur, multo sapientius tulit secundam quam adversam fortunam. nam cum frater eius imophanes, dux a Corinthiis
delectus, tyrannidem per milites mercennarios occupasset particepSque regni ipse posset esse, tantum afuit a societate sceleris, ut antetulerit civium suorum libertatem fratris saluti et parere legibus quam im- perare patriae Satius duxerit hac mente per haruspicem communemque affinem, cui soror ex eisdem parentibus nata nupta erat, Datrem tyrannum interficiundum curavit ipse non Od munus non attulit, sed ne aspicere quidem ratemum sanguinem voluit. nam dum res conficeretur, procul in praesidio fuit, ne quis satelles posset Succurrere hoc praeclarissimum eius actum non pari modo probatum est ab omnibus nonnulli enim laesam ab eo pietatem putabant si invidia laudem virtutis obterebant mater vero post id factum neque domum ad se filium admisit neque aspexit, quin eum fratricidam impiumque detestans compellaret quibus rebus ille adeo est
commotus, ut nonnumquam Vitae finem sacere voluerit atque ex ingratorum hominum conspectu morte decedere.
Interim Dione Syracusis interfecto Dionysius rursus Syracusarum potitus est cuius adversarii opem a Corinthiis petierunt ducemque, quo in bello uteremtur, postularunt. huc imoleon missus inerodibili se-
licitat Dionysium tota Sicilia depulit eum interficere posset, noluit, tutoque ut Corinthum perveniret effecit, quod utrorumque Dionysiorum opibus Corinthii saepe adiuti fuerant, cuius benignitatis memoriam Volebat exstare, eamque praeclaram Victoriam ducebat, in qua plus esset clementiae quam crudelitatis, postremo ut non solum auribus acciperetur, Sed etiam oculis emeretur, quem ex quant regno ad
quam fortunam detulisset post Dionysii decessum eum Hiceta bellavit, qui adversatus erat Dionysio: quem non odio tyrannidis dissensisse, sed cupiditato indicio fuit, quod ipse expulso Dionysio imperium dimittere noluit hoc superat Timoleon maximas copias Karthaginiensium apud Crinissum flumen fugavit ac satis habere coegit, si liceret Africam obtinere, qui iam complures annos possessionem Siciliae tenebant. cepit etiam Mamercum Italicum ducem, hominem bellicosum et potentem, qui tyrannos adiutum in Siciliam Venerat.
Quibus rebus consectis cum propter diuturnitatem 3belli non solum regiones, sed etiam urbes desertas videret, conquisivit quos potuit, primum Siculos, dein Corintho arcessivit colonos, quod ab iis initio Syracusae erant conditae civibus veteribus sua restituit, novis bello vacuefactas possessiones divisit, urbium moenia disiecta sanaquo detecta resecit, civitatibus leges libertatemque reddidit ex maximo bello tantum otium totae insulas conciliavit, ut hic conditor u bium earum, non illi qui initio deduxerant, Videretur. arcem Syracusis, quam munierat Dionysius ad urbem a obsidendam, a fundamentis disiecit, cetera tyrannidis propugnacula demolitus est deditque operam, ut quam minime multa vestigia servitutis manerent cum tantis esset opibus, ut etiam invitis imperare posset, tantum autem amorem haberet omnium Siculorum, ut nullo recusante regnum obtinere liceret, maluit se diligi quam metui itaque, cum primum potuit, imperium depo-
56쪽
sui ac privatus Syracusis, quod reliquum vitae fuit, Vixit neque vero id imperite fecit nam quod ceteri reges imperio potuerunt, hic benivolentia tenuit nullus honos huic defuit, neque postea res ulla Syracusis gesta est publice, de qua prius sit decretum quam
Timoleontis sententia cognita nullius umquam consilium non modo antelatum, sed ne comparatum quidem est. neque id magis eiris benivolentia factum est quam prudentia. Hic cum aetate iam provectus esset, sine ullo morbo lumina oculorum amisit quam calamitatem ita moderate tulit, ut neque eum querentem quiSquam
audierit neque eo minus privatis publicisque rebus interfuerit veniebat autem in theatrum, cum ibi concilium populi haberetur, propter Valetudinem Vectus iumentis iunctis, atque ita de vehiculo quae videbantur dicebat neque hoc illi quisquam tribuebat superbiae: nihil enim umquam neque insolens neque glo- riosum e ore eius exiit qui quidem, cum sua laudes audiret praedicari, numquam aliud dixit quam se in ea re maxime dis agere gratias atque habere, quod,
cum Siciliam recreare constituissent, tum se potissi- mum ducem esse voluissent nihil enim rerum humanarum sine deorum numine geri putabat itaque suae domi sacellum Automatias constituerat idque sanctissime colebat.
Ad hanc hominis excellentem bonitatem mirabiles
ReeeSSerant casus nam proelia maxima natali suo die
fecit omnia. quo factum est ut eius diem natalem sestum haberet universa Sicilia huic quidam Laphystius, homo petulans et ingratus, Vadimonium cum vellet imponere, quod cum illo se lege agere diceret, et complures concurrissent, qui procacitatem hominis
manibus coercere conarentur, Timoleon OraVit homines,
ne id facerent namque id ut Laphystio et cuivis
liceret, se maximo labores summaque adiisse pericula. hanc enim speciem libertatis esse, si omnibus, XX TIMOLEON. I.
quod quisque vellet, legibus experiri liceret idem, cum quidam Laphystii similis, nomine Demaenetus, in contione populi de rebus gestis eius detrahere coepisset ac nonnulla inveheretur in Timoleonta, dixit
minc demum se voti esse damnatum namque hoc a
dis immortalibus semper precatum, ut talem libertatem restitueret Syracusanis, in qua cuivis liceret de quo vellet quod vellet impune dicere. Hic cum diem supremum obisset, publice a Syra 4 cusanis in gymasio, quod imoleonteum appellatur, tota celebrante Sicilia sepultus est.
Hi sero fuerunt Graecae gentis duces, qui memoriari
digni videantur, praeter reges namque eos attingere noluimus, quod omnium res gestae separatim sunt relatae. neque tamen ii admodum sunt multi. Lacedas emonius autem Agesilaus nomine, non potestate fuit rex, sicut ceteri Spartani. ex iis vero, qui dominatum imperio tenuerunt, excellentissimi fuerunt, ut nos iudicamus, Persarum Cyrus et Darius, Hystaspi filius, quorum uterque priVatus Virtute regnum est adeptus prior horum apud Massagetas in proelio cecidit, Darius senectute diem obiit supremum tres sunt praeterea eiusdem gentis Xerxes et duo Artaxerxae, Macrochir cognomine et Mnemon. Xerxi maxime est illustre, quod maximis post hominum memoriam exercitibus terra marique bellum intulit Graeciae a Macrochir praecipuam habet laudem amplissimae pulcherrimaeque corporis Drmae, quam incredibili Omavit virtute belli namquo illo
Perses nemo manu fuit fortior Mnemon autem iustitiae fama floruit nam cum matris suae scelere amisisset uXO-
rem, tantum indulsit dolori, ut eum pietas vinceret ex his duo eodem nomine morbo naturae debitum reddideriant, tertius ab Artabano praesecto ferro interemptus est.
57쪽
XXI DE REGIBUS. I. 2 Ex Macedonum autem vientes duo multo ceteros antecesserim rerum gestarum gloria Philippus, Amyntae filius, et Alexander Magnus horum alter Babylone morbo consumptus est, Philippus Aegiis Ρausania, cum spectatum ludos iret, iuxta theatrum Occisus est unus Epirotes, Pyrrhus, qui cum populo Romano bellavit is cum Argos oppidum oppugnaret in Peloponneso, lapide ictus interiit unus item Siculus, Dionysius prior nam et manu sortis et belli peritus fuit et id quod in tyranno non facile reperitur, minime libidinosus, non luXuriosus, non VaruS, nullius denique rei cupidus nisi singularis perpetuique imperii ob eamque rem crudelis: nam dum id studuit munire, nullius pepercit vitae, quem eius im sidiatorem putaret hic cum virtute tyrannidem sibi peperisset, magna retinuit felicitate maior enim annos sexaginta natus decessit forente regno neque in tam multis annis cuiusquam ex sua stirpe funus vidit, cum ex tribus uxoribus liberos procreasset multique ei nati
Fuerunt praeterea magni reges ex amicis lexandri Magni, qui post obitum eius imperia ceperunt, in eis Antigonus et huius filius Demetrius, Lysimachus, Seleucus, Ptolemaeus ex his Antigonus in proelio,
cum adversus Seleucum et Lysimachum dimicaret, occisus est pari leto assectus est Lysimachus ab Seleuco: namque societate dissoluta bellum inter se gesserunt. at Demetrius, cum filiam suam Seleuco in matrimonium dedisset neque eo magis fida inter eos amicitia manere potuisset, captus bello in custodia socer generi periit a morbo neque ita multo post Seleucus a Ptolemaeo Cerauno dolo interfectus est, quem ille a patre expulsum lexandrea alienarum opum indigentem receperat ipse autem tolemaeUS, cum vivus filio regnum tradidisset, ab illo eodem vita privatus dicitur.5 De quibus quoniam satis dictum putamUS, ODXXII HAMILCAR. a. 2.
incommodum videtur non praeterire Hamilcarem et Hannibalem, quos et animi magnitudine et calliditate omnes in Africa natos praestitisse constat.
Hamilcar, Hannibalis filius, cognomine Barca, Kar 1 thaginiensis, primo Poenico bello, sed temporibus e tremis, admodum adulescentulus in Sicilia praeesse coepit Xercitui. cum ante eius adventum et mari et terra male res gererentur Karthaginiensium, ipse ubi affuit, numquam hosti cessit laeque locum nocendi dedit, saepeque e contrario occasione data lacessivit semperque superior discessit. quo facto, cum paene omnia in Sicilia oeni amisissent, ille Erycem sic dolandit, ut bellum eo loco gestum non rideretur. interim Karthaginienses classe apud insulas egates a C. Lutatio, consule Romanorum, Superati statuerunt belli facere finem eamque rem arbitrio permiserunt
Hamilcaris ille etsi magrabat bellandi cupiditate,
tamen paci serviundum putavit, quod patriam exhaustam sumptibus diutius calamitates belli ferre non posse intellegebat, sed ita ut statim mente agitaret, si paulum modo res essent resectae, bellum renovare RomanOSque armis persequi, donicum aut irtute vicissent aut victi manus dedissent. hoc consili pacem conciliavit, in quo tanta fuit ferocia, cum Catulus negaret bellum compositurum, nisi ille cum suis, qui Erycem tenerent, armis relictis Sicilia decederent, ut succumbente patria ipse periturum se potius dixerit, quam cum tanto flagitio domum rediret: non enim
suae esse Virtutis arma a patria accepta adversus hostes adversariis tradere. huius pertinaciae cessit CatulUS.
At illo ut arthaginem venit, multo aliter ac 2
sperarat rem publicam Se habentem cognovit num-
58쪽
que diutumitate extera mali tantum exarsit intestinum bellum, ut numquam in pari periculo fuerit Kar- thago nisi cum deleta est primo mercennarii milites, quibus adversus Romanos usi erant, desciVerunt, quorum numerus erat viginti milium. totam abaliena- runt Africam, ipsam Karthaginem oppugnarunt quibus malis adeo sunt Poeni perterriti, ut etiam auxilia ab Romanis petierint eaque impetrarunt. Sed Stremo, cum prope iam ad desperationem pervenissent, Hamil- carem imperatorem feceriint is non solum hostes a muris Karthaginis removit, cum amplius centum milia facta essent armatorum, sed etiam e compulit, ut locorum angustiis clausi plures fame quam ferro interirent omnia oppida abalienata, in eis Uticam atque Hipponem, valentissima totius fricae, restituit pa- triae neque eo fuit contentus, sed etiam fines imperii propagaJit, tota Africa tantum otium reddidit, ut nullum in ea bellum videretur multis annis fuisse. Rebus his ex sententi peractis Identi animo atque infesto Romanis, quo facilius causam bellandi reperiret, effecit ut imperator cum exercitu in Hispaniam mitteretur, eoque secum duxit filium Hannibalem
2 morum OVem erat praeterea cum eo adulescens
illustris, formosus Hasdrubal, quem nonnulli diligiturpius, quam par erat, ab Hamilcare loquebantur non enim maledici tanto viro deesse poterant). quo lactum est ut a praefecto moram Hasdrubal cum eo vetaretur esse huic ille filiam suam in matrimonium dedit, quod moribus eorum non poterat interdici so- cero genero de hoc ideo mentionem secimus, quod Hamilcare occiso ills exercitui praefuit resque magnas gessit et princeps largitione vetustos pervertit mores Karthaginiensium eiusdemque post mortem Hannibal ab exercitu accepit imperium. At Hamilcar, posteaquam mars transiit in Hispaniamque Venit, magnas res secunda gessit fortuna: maximas bellicosissimasque gentes subegit, equis, armis, XXII HAMILCAR M.
viris, pecunia totam locupletavit Africam hic cum in Italiam bellum inferre meditaretur, non anno OSt- quam in Hispaniam venerat, in proelio pugnans amVersus Vettones occisus est huius perpetuum odium erga Romanos maxime concitasse videtur secundum bellum Poenicum namque Hannibal, filius eius, assiduis patris obtestationibus eo est perductus, ut interire quam Romanos non experiri mallet.
Hannibal, Hamilcaris filius, Karthaginiensis sinuerum est, quod nemo dubitat, ut populus Romanus Omne gentes Virtute superarit, non est infitiandum Hannibalem tanto praestitisse ceteros imperatore prudentia, quanto populus Romanus antecedat fortitudine
cunctas nationeS. nam quotienScumque cum eo con 2
gressus est in Italia, semper discessit superior quod nisi domi civium suorum invidia debilitatus esset, Romanos Videtur superare potuisse sed multorum obtrectatio devicit unius Virtutem. Hic autem velut hereditate relictum odium pater 3 num erga Romanos sic conservavit, ut prius animam quam id deposuerit, qui quidem, cum patria pulsus esset et alienarum opum indigeret, numquam destiterit animo bellare cum Romanis iam ut omittam Philippum, quem absens hostem reddidit Romanis, omnium iis temporibus potentissimus rex Antiochus fuit hunc tanta cupiditate incendit bellandi, ut usque rubro mari arma conatus sit inserre Italiae rudis quem cum legati venissent Romani, qui de eius Oluntate explorarent darentque operam consiliis clam destinis ut Hannibalem in suspicionem regi adducerent, tamquam ab ipsis corruptus alia atque antea sentiret, neque id frustra secissent idque Hannibal comperisset seque ab interioribus consiliis segregari vidisset, em 3
59쪽
XXIII. HANNIBAL. I. 3.pore dato adiit ad regem, eique cum multa de fide
sua et odio in Romanos commemorasset, hoc adiunxit: pater meus' inquit Hamilcar puerulo me, utpote non amplius novem annos nato, in Hispaniam imperator proficiscens Karthagine Iovi optimo maximo hostias Immolavit quae diiuna res dum conficiebatur, quaeSm a me vellemne secum in castra proficisci id cum libenter accepissem atque ab eo petere Oepissem ne dubitaret ducere, tum ille, faciam, inquit, si mihi fidem quam postulo dederis simul me ad aram adduxit, apud quam sacrificare instituerat, eamque ceteris remotis tenentem iurare iussit numquam me in amicitia cum Romanis fore id ego iusiurandum patri datum usque ad hanc aetatem ita conservavi ut nemini dubium esse debeat, quin reliquo tempore eadem mente sim futurus quare si quid amice de Romanis cogitabis, non imprudenter feceris, si me celaris cum quidem bellum parabis, te ipsum frustraberis, si non me in eo principem posueris.'
Hac igitur qua diximus aetate cum patre inmi-
SpanIam profectus est, cuius post obitum Hasdrubalo 1mperatore suffecto, equitatu omni praefuit hoc quoque interfecto exercitus summam imperii ad eum detulit. id arthaginem delatum publice comprobatum
est sic Hannibal minor quinque et viginti annis natus imperator factus proximo triennio omnes gentes Hispaniae bello subegit, Saguntum, foederatam civitatem V expugnavit, tres exercitus maximos comparavit ex his unum in Africam misit, alterum cum Hasdrubale 1ratre In ispania reliquit, tertium in Italiam secumduxit ut altum Pyrenaeum transiit, quacumque iterfecit, cum omnibus incolis conflixit: meminem nisi victum dimisit. ad Alpes posteaquam Venit, qua Italiam ab Gallia seiungunt, qua nemo umquam cum exercitu ante sum praeter merculem Graium trans-1erat quo facto is hodie saltus Graius appellatur
Alpicos conantes prohibere transitu concidit, loca pate-
secit, itinera muniit, effecit ut ea elephantus ornatus ire OSset, qua antea imus homo inermis vix poterat repere. hac copias traduxit in Italiamque pervenit.
Conflixerat apud Rhodanum cum . Comelio Sci 4
pione consule eumque pepulerat. cum hoc eodem
Clastidii apud adum decernit sauciumque inde ac fugatum dimittit. tertio idem Scipio cum collega Ti.
Longo apud rebiam adversus eum venit. cum iis manum OnSeruit, utrosque profligavit. inde per Ligures Appenninum transiit, petens Etruriam. hoc in
itinere adeo gravi morbo afficitur oculorum, ut postea numquam dextro aeque bene usus sit. qua valetudine cum etiamnum premeretur lecticaque serretur, C. Fl minium consulem apud Trasumennum cum exercitu insidiis circumventum occidit, neque multo post C. Cem tentum praetorem cum delecta manu Saltu occupam
tem. hinc in Apuliam pervenit cibi obviam ei venerunt
duo consules, C. Terentius et L. Aemilius. utriusque exercitus uno proeli fugavit, autum consulem Occidit et aliquot praeterea consulares, in eis Cn. Servilium Geminum, qui superiore anno fuerat consul Hac pugna pugnata Romam profectus nullo re 5 sistente in propinquis urbi montibus moratus est cum aliquot ibi dies castra habuisset et Capuam reverteretur, Q. Fabius Maximus, dictator Romanus, in agro Falerno ei se obiecit hic clausus locorum angustiis noctu sine ullo detrimento exercitus se expedivit Fabioque callidissimo imperatori, dedit Verba namque obducta nocte sarmenta in cornibus iuvencorum deligata incendit eiusque generis multitudinem magnam dispalatam immisit quo repentino visu obiecto tantum terrorem iniecit exercitu Romanorum, ut egredi extra vallum nemo sit ausus hanc post rem gestam
non ita multis diebus M. Minucium Rufum, magistrum equitum pari ac dictatorem imperio, dolo productum in proelium fugavit. i. Sempronium Gracchum, iterum consulem. in Lucanis absens in insidiam inductum
60쪽
sustulit M. Claudium Marcellum, quinquiens consulem apud Venusiam pari modo interfecit longum est
Om1 enumerare proelia quare hoc unum satis erit
dactum, ex quo intellegi possit, quantus illo uorit: quamdiu in talia fuit, nemo ei in acie restitit, nemo
adversus eum post Cannensem pugnam in camno eaStra posuit. V6 in invictus patriam defensum revocatus bellum gessit adversus . Scipionem. filium inius Seisionis quem Ipse primo apud Rhodaenum, iterum apud Padum tertio apud Trebiam fugarat cum hoc exhaustis iam' patriae acultatibus cupivit impraesentiarum bellum
componere, quo Valentior postea congrederetur indos colloquium convenat condiciones non convenerunt post id factum paucis diebus apud Zamam cum eodem conflixit pulsus sincredibile dictu biduo et duabus noctibus Hadrumetum pervenit, quod abest ab Zama im cater milia passuum trecenta in hac fuga Numidae qua Simul cum eo ex acie excesserant, insidiati sunte quos non solum effugit, sed etiam ipsos oppressit. Hadrumet reliquos e iuga collegit, novis dilectibus
paucis diebus multos contraxit.
thaginienses bellum cum Romanis composuerunt illa nihilo setius exercitui postea praefuit resquo in Africa gessit itemque Mago frater eius isque ad R Sul- picium C. Aurelium consules his enim magistratibus legati Karthaginienses Romam Venerunt, qui senatui populoque Romano gratias agerent, quod cum iis
pacem secassent, ob eamque rem corona aurea eos donarent simulque peterent, ut obsides eorum res gellis essent captivique redderentur his ex senatus consulto responsum Si munus eorum gratum acceptumque esse Obsides, quo loco rogarent, futuros captivos non remissuros, quod Haemibalem, cuius opera susceptum bellum foret, inimicissimum nomini Romano etiamnum cum Imperio apud exercitum haberent item-XXIII. HANNIBAL. I. .
que fratrem eius Magonem. hoc responso Karthaginienses cognito Hannibalem domum et Magonem revocarunt huc ut rediit, rex sactum est, postquam imperator fuerat, anno secundo et Vicesimo ut enim Romae consules, sic Karthagine quotannis annui bini reges creabantur in eo magistratu pari diligentia se Hannibal praebuit, ac fuerat in bello iamque effecit ex novis vectigalibus non solum ut esset pecunia, quae Romanis ex foedere penderetur, Sed etiam SupereSSet, quae in aerario reponeretur deinde anno post prae situram M. Claudio L. Furio consulibus Roma legati Karthaginem venerunt hos Hannibal ratus sui e poscendi gratia missos, priusquam iis Senatus daretur, navem ascendit clam atque in Syriam ad Antiochum perfugit. hac re palam facta Poeni naves duas, quae eum comprehenderent, si OSSent consequi, miserunt, bona eius publicarunt, domum a fundamentis disiecerunt, ipSum exulem iudicarunt.
At Hannibal anno quarto, postquam domo pro 8sugerat, L. Comelio Q. Minucio consulibus, cum qui qu's navibus Africam accessit in finibus Cyrenaeorum, si orto arthaginienses ad bellum inducere posset tiochi spe fiduciaque, cui iam persuaserat ut cumoxercitibus in Italiam proficisceretur huc Magonem fratrem excivit. id ubi oeni resciverunt, Magonem eadem, qua fratrem, absentem affecerunt poena illi desperatis rebus cum solvissent naves ac Vela ventis dedissent, Hannibal ad Antiochum pervenit. de Magonis interitu duplex memoria prodita est. namque alii naufragio, alii a servulis ipsius interfectum eum scriptum reliquerunt antiochus autem si tam inae 3 rendo bello consiliis eius parere Oluisset, quam suscipiendo instituerat, propius iberi quam in Thermopylis de summa imperii Mimicasset quem etsi multa stulte conari videbat, tamen nulla deseruit in re praefuit paucis navibus, quas ex Syria iussus erat in Asiam ducere, iisque adversus Rhodiorum classem