Pauli Iouii Nouocomensis medici De Romanis piscibus libellus ad Ludouicum Borbonium cardinalem amplissimum

11쪽

DE BOVE BELLUA ET CANICULA

SE danteo ad eos pisces in conuiuiis inseruntur, proisposito ordine ueniamin. BOS ille Ingentis,latIS colPO . iris natatium hominum deuorator, minime erit praetereundus. Is admirabili calliditate in mari nostro grassatur . potitusque re exculta aedificiis litora saepius frequentat. inde occultus α quasi torpens simulata segnitia natantes adoritur. Bendinellus Saulus Cardinalis saepius referre solebat.se admodum adolescentem cum alas eius aetatis sodalibus natandi studio. no longe a portu in mare altius prouectum, in huiusmodi belluam incidisse. quae sedato ac maxime tranquillo in mari quieta re immobilis distincte. atque perspicue visebatur. culus aspectu adeo expauerit, ut timore praepediente ab solita natandi peritia pene destitutus. aegre se receperit. Aethiopem uero qui peregregius erat urinator. quique ipsis adolescentibus corpora eorum ac anImm maris periculis paulatim insuefaciendo natandi arte tradebat.1kbsidenti in insidiis belluae obuium celeri natatu prolisse, siue ut pauentium mentes.eius monstri incursu constem,tas.despecto periculo confirmaret. uel ut ipse ad reserendumiraculum. belluae essigiem propius intueretur. Sed bellua Praedae intentam illum temere adnatantem immani excoptu hiatu cofestim deuorasse. nem alia infeliciter pereuntis Aethiopis ardita signa .praeter spumam cruciam.agitato in . mari ebullientem. ita ut prius multiplici re peraciita den. tium serie confixus.4deuoratus esse crederetur. Oppianus homicidam boue elegantissime descripsit cuius sententia a Lippo pulcherrimis uersibus latine tralata est, quu caeterii

12쪽

TERTIUM.

authores de hoc nullam sere mentionem fecissent. Est dc infesta natantibus ipsa Canicula .quae mortiferis potius denti- - bus mordicus homines dilacerat. q. deuoret,quu capite tan tum saeua castigatum habeat uentrem dc in praelongam ac

i tenuem exeat caudam Minus astus, naturamq; multo simul metu multaque audacia memorabilem .si reserre conare

insulsissime facerem. quum Plinius incomparabili elegatiali '- breuitateque, ut miri eius ingenii mos filii, suo loco eam

expresserit.

De Sturione. Caput. IIII. ---. M X omnibus Piscibus. qui lautioribus apponuntur

mensis, nullus est toto mari.uel amnibus ipso Sturione procerior atque sapidior.&quidem ubique terrarum et maximum pretium re summam dignitatem hac aetate semper obtinuit. Maria hu gignunt.sed eum flumina maxime nobilitant, pinguescit enim dulcium aquarum haustu, subagrestemm illu saporem exuit,qui praealto in mari concipitur. Magnos amnes perqua libenter subit. propterea in Nilo.Tanai.ec Danubio,Padom fluminibus maxime reperitur.Caput eius rostratum est. dc ad emgiem quadratae pseramidis protensum. illi est sine maxillis sne dentibus diuersum penitus ab reliquorum pisciu forma.idq; sub meto in ipsa prope iuguli parte ad similitudinem fistulae harundineae rotundu semperq; patens.&chartilagineum re summe candidum. cuius hiatum in procerioribus hasta brachii crassitudine haud facile impleret. C aeterum totu caput dura potius, ct callosa chartilagine, certis ossibus constat.

13쪽

quod ex lento quodam.& praepingui mucore concretu esse

uidetur. Natibus autem omnino quae illi pertenues sunt supra rostrum .refrigeratur, cum branchiis careant,re si quam ita, hauriendo recipit aqua. Illam eodem prono ore statim rogerit. Toto autem dorso crassiores quaedam squamae ossea duritie certo numero.ordinem distin antercurrente spinae acie ad elegantiam eminent. uti in magnificentioribus ualuis hodie videmus, quas serrei atque inaurati claui certa serie confixi decentissime figuranti caeterae corporis partes

cuticulari re scabro admodum operimento potius quam Perpetuis squamis integuntur. idcs ad subviridis altim coloraris speciem. Quo nomine aute ab antiquis Sturio fuerit appellatus.haud facile diuinauerim,quando grauissimi nostrae tempestatis scriptores uariis sententiis inter se dissentiant. quae quidem magno etiam interuallo a veritate discrepant. Et has quidem sententias uanis innixasconiecturis aliquato

facilius erit confutare, uerum cerrumin nomen celebratissimi piscis in medium afferre. Satis tamen fuerit. curiosos de alienis erroribus admonuisse. ut aliud ipsi accomodatius ac melius inuestigenis nos fortasse minus proprium nomeinuenisse uidebimur. Rhaphael Volaterranus.qui laboricr

sissimum cunctis de rebus uolumen condidit. arbitratus est eum hodie Sturionem esse.qui apud Graecos Labrax. apud latinos uero Lupus fuerit, cuius opinione plerim Romanae Academiae proceres re ante alios Thomas Phaedrus S Potitius Camillus omnibus conuiuiis probauerunt.his maxime

adducti argumetis quod Lupus Tyberinus longe omnium piscium apud Romanos esset laudatissimus, re is maxime

14쪽

qui cloacas urbis intraret. atq; inter duos pontes caperem qua una modo codicione Sturiones omniuiudicio sitnama saporis commendationem accipiant. sicuti eos Horatius αIuuenalis tem*.M. Varro re Plinius re Macrobius celebrarint, referre etiam ad prisci nominis coniectura. Sturiones hodie a nostris piscatoribus. Lupos appellari, solerem eos capto eo pisce, quum retia trahunt, clariore uoce prae laetitia.lupi nomen ingeminare. Quae coniecturae multis ratio nibus mihi admodum friuolae uidentur.quum id genus a

gumeti apud Dialecticos fallacissimu sit.lupi Tyberini sunt delicatissimi.sed SturionesΤyberini sunt delicatissimi , igitur Sturiones sunt lupi. In hoc enim non comparatur totulaporum genus.cum aliis piscibus.sed eorum qui inTyberi capiuntur.ab his qui in alto degant mari.differentia exprimitur.Ridiculum enim esset etiam apud mediocriter intelligentes parasitos Lacciam. uolam .atis Lampetram in Tyberi pariter captos. qui mox latine nominabuntur,uno praelato Sturione in secundis dignitatis gradibus collocare. quum Sturio non semper sit gratissimus, utpote qui In me diis tantum solstitii seruoribus laudetur. Pogius doctioris Pogii filius in senectute non modo eruditus.sed usq; ad ira- cundiam in conditura ferculorum morosus. dc uehemens Parasitus.quum Sturionem apud antiquos Lupum fiussere ipse crederet in potificiis quas maxime sectabatur .coenis .dicere solebatneteres insulsum habuisse palatum. tatopere

Lupum celebrassent, eum enim carnes habere cum praeduras.tum multa glutinosiorissucci exuberatia insuaueis, quae

Prius appetentesatient δέ expleam4 delectent. Propterea

15쪽

non domini. sed familiae potius mensis apponendum esse

censebat.uno latum excepto capite, cuius elixi dc leucophago conditi. latebras re recessus omnes ipse furcula simul aedigitis auidissime scrutabatur. Sed ne in refellendis eorum argumentis nimium immoremur, dicamus Lupum alium esse piscem a Sturione Spigolam uulgati nomine nuncupatum . quo probato, Sturionem illas sine nomine relinque. mus . Spigola hodie apud Romanos est, qui in Venetia Uarolius Lupactus in Liguria.in Hetruria Araneus.& Lupus in Hispania uocitatur. Romanus inter Tyberinos captus pontes omnium consensit palmam obtinet,constat enim pist torum testimonio qui pluris illum, in altocaptum mari, ,- Iautorum obsonatoribus vendunt. Is admodu uorax subire cloacas solet re mediae cryptas intrare Suburrae ut ait Iuumnalis . circa sterquilinia.& eiecticias sordes moratur,obuia quaeq; deuorat. nec piscibus ullis, uel corruptissimis escis Parcit . paucis ante mensibus quum in soro piscario ingens Spigola exenteraretur, oblongus serpens in uentre repertus

est. Quibus de causis in Tyberi mirum in modu pinguescit

re adolescit.nec abnuerim etiam Sturiones subire amnem dc pinguioribus aquis gaudere, eosq; tanto sapidiores esse. quanto magis a maris litoribus recesserint. Sed hac ratione Lupus re Sturio idem esse minime probatur.quum utraque differentia ambobus aeque conueniat. subire enim amnem Τyberinum. N ea pastione gaudere atq; pinguescere,pro prium potius Spigolae. Φ Sturionis esse uidetur.quonia noeomparamus Sturionem in alto captum .cum eo quem in

Urbe expiscamur, quum nunis sere Sturio uel certe rarissi. me in

16쪽

me in praealto mari capiarur, ut piscatorum testimoniis clare deprehendimus. at contra Cola re ex alto mari re amne Tyberi quotidie hamis uel retibus extrahatur. I taut Horatiu id inuisse clare admoduexistimemus, quu dicit . - ,

Unde datum 1entis Lupus hicTyberinus an alto - - -- Captus hiet.pontesne inter iactat .an amnis II b.

Hostia sub Tusci .laudas insane trilibrem H

Mulum,in ungula quem minuas pulmenta nece1le est. Ducit te speciesvideo.quid perimet ergo f. Proceros odisse Lupos 3 quia scilicetillis '

Maiorem natura modum dedit.hΛbreue pondus. 4 1 . , Ieiunus stomachus raro uulgaria temnit. Patet igitur Lupos capi 8c in alto.& inter pontes quod euidentissime in Spagolis hodie contingit. Facit etiam ad Coniectura no contemnedam.illud captus hiet.quis enim uni Sturionem uidit hiantem .quum os sub rostro habeat. &Immobile re angustum. quodq; nullo uel uertebrae.uel ductilis mandibulae beneficio dilatari potest . in Spigola autem sit repandum S latum.uti semper in ipsis videmus. leat ad elegantia obsonatores malo Arancio lassatas illas hiam tu oris maxillas adimplere.Nem illud obstiterit.quod dic re solebat Amiterninus pertinax grammaticin qui perpetuas cum syllabis lites exercuit. Horatium scilicet dixisse proceros odisse Lupos . ut significaret paruos maioribus esse prietantiores. quod adamussim Sturionibus ipsis congruere uideatur, quando Lurcones S diligentissimi quique Ganeonum parvos Sturiones. quos Porcelletas appellant.repudiatis maioribus consectentur. Plurimum enim

17쪽

a Poetae sensibus bonus ille grammaticus aberrabat. Nam Horatius proceros Lupos cum seipsis minoribus non com Parauit, sed cum Mutis trilibribus. sicuti passiopost aperutissime declarat, dicens maiorem a natura modum Lupis esse datum, qui Μulas parum crescentibus sit denegatus.

uerum is tum egregie fc magno quidem cum ioco,quum superbe contenderet . a nobis coarguebatur. inter ganistibus enim quem nam antiquitus piscem fuisse Spigolam Putaret, quam adeo libenter ipse edere soleret. si Lupus Sturio esse diceretur. respondebat illam esse Squillam. rudendo quidem errore ut in proprio capite de Squilla quum de Iuuenalis uersibus agetur diffuse narrabimus. Sed id me

plurimum mouet. quod Spigola hodie in Hispania Lupus

appelletur, quae una terrarum lacinam linguam magna ex parte incorruptam conseruauit, ipsique Ligures proximum latino eius piscis nomen pronuncient. Caeterum ad tollendam huius quaestionis ambiguitatem . Aristoto telis sententiam adducemus, ait enim Lupum esse Ru migerum re quaternis pinnis innatare. quae differentiae ipsum Sturionem excludere uidentur,quum non squamis. sed cute potius aspera contegatur, nec quatemis pinnis adnatandi usum instruatur. Praeterea Galenus in tertio de Albmentis Lupum ait,subtiliorem generare sanguine repropterea cum perdicis camibus quadam similitudine conumnire,quod nemo sanus Medicus Stutioni attribuere aud bit. quum crassum potius humorem adgeneret. dc ualde Imrum quod uiscosum dicunt. ipsisq; aptius adultae virulae

carnibus, quam perdicum leuissimis pulpis aequiperetur.

18쪽

Cornelius quoq; Celsiis ad corroboradam Caleni authorbiem .Lupure Mulum inter pisces leuioris esse alimeti apertissime dicit.quod re nostra quom experietia cotidie copr hatur. Porro ipse diuus Mnbrosius in Hexahemero.tenertitudine in lupo mirifice laudat. sicuti Plinius in eodemolliaciem extollit.quum nec Sturionis praetenerae sint cames. αLuporum longe tenerrimae consensis omnium habeantur. Putauere etiam Plinium quum Lupos a candore lanarum lanatos dictos asserat.de Sturione intelligere uoluisse. Sturionum carnes plurimum albicare uideatur. quasi Lupi uel argentearum squamarum candore uel summo illa lactea phcarnium albore. caeteros omneas pisces no superent. Illud quoque Μartialis. Laneus euganei Lupus excipit ora Τimavi. cEorum opinionem aperte redarguit, quoniam Timavus flumen in finibus Aquileiensium cuius ostia celebrata a Virgilio.hodie magna ex parte extenuata. oblimataq; sunt.Stu 'siones no habet.qui tame Uarollis&Troctis abudat. Quod si dicatur Martialem pro Timavo Medoacum . qui hodie Patavinorum Brenta est, accipere uoluisse. eadem ratio ne respondemus. quum Brenta manifeste. aut nullos. aut certe paucissimos .ec quidem minutulos Sturiones serat. ita ut Martialis celebraturus Sturionem .insulse admodum ad Timavum recurrisse uideatur.quum in propinquo P

dum haberet. 8c sua magnitudine insignem dc multa Sturionum copia longe clarissimum. Ad certiorem quoque opinionis nostrae fidem pertinere uidetur , id quod a piscatoribus non sine miraculo de Spigolis hodie recitatur.

Diuiti

19쪽

C APUT V s

tareque uulnera referunt, ut hamorum insidiae excarnificato sponte gutture excidant,atq; eo modo in libertatem

se uendicare.id quod distincte Plinius ipse Aristotelem secutus commemorat. Ex aduerso autem constat.Sturiones solis retibus capi .nunc, uero hamis praesertim si cubito malo, res fuerint, eosin piscatores referunt.magno impetu plagarum saepe maculas dilatare dc abrumpere consueuisse, propteream accidere, ut hamis non capiatur,quoniam Sturi nes lambendosugendoq; potius qua uorando, inepto ad escam corripiendam ore ipso sine controuersia alaptur. Caeterum id me plurimum admonet, ut lupum Sturione esse non posse certissime credam. quoniam ec Lupi omniuferme scriptorum testimonio.& Spigolae hodie. hamorum lineas dentibus serratis abrodere soleant, quod Sturiones ipsos quum dentibus manifeste careant,efficere posse nemo

sanus affirmauerit. Extat quom apud Columellam dictum illud Philippi admodum luxuriosum. qui apud hospitem Cassino in oppido Lupu sibi in coena appositum gustabundus expuit, addens peream inquit.msi piscem putaui. quasi uelletinuere solos Tyberinos Lupos piscis nomine dignos

esse caeteros aute Lupos inter quisquilias potius qua inter -- pisces esse reponendos.ex quo ego plane coniicio illum Lupum Sturionem esse minime potuisse, quando eius tractus amnes.qui sunt in Casinate agro S in Arpinatium finibus. Sturiones non serant. Quis nam autem fuerit ille Lupus

M. Philippi palato ingratus, docebimus. quum deTroctu agetur. Secunda opinio de nomine Sturionis Franciscum

20쪽

' ' Philelphum principem habuit in qua etiam nuc quosdam

. . nostris Transpadanis exoletae admodum eruditionis,esse uideo. Is ut erat inter imperitos audax utpote qui rudi illa tempestate Graecarum literarum notitia clarus atq; Insignis

euaserat, Stutionem latine esse Attilum, pluribus per tota Italiam epistolis super ea re conscriptis diuulgauit, IndOctos appellans non sine uerborum contumelia quI secina ipse crederet e ui eius uocabuli sentire uoluissent, sed tantum abest, ut uerum nomen inuenerit. ut ipse dum ali inscitiae bonarum literarum arguere cotendit,in ahum aliquanto grauiore errorem pueriliter sit lapsiis. Scribit enim

Sturionem nullo modo Lupum esse. quoniam Lupus sine cotrouersia.is hodie sit piscis, qui ab omnibus Lucius appellatur. quoniam lycos graece .Lupus sit.qui postmodum immutata litera in Lucium . deprauantibus latinis abierit. ex

primitq; Phile hus Mne illius Lucii oblongi piscis,exteticapitis Noris maxime denticulati. qui furum per transuetasum fascias habet.dorsum item atrum S uentrem admoducandidum .quim amnibus ac lacubus totius Italiae maximet, k.. . sit familiaris. quasi praeproperus senex non animaduerterit Lupum quadrupede lycum. pisce uero Labraca a suis Graecis appellari. Sed per deos immortales. quae na insania fuerit, Lupos tantopere ab omnibus authoribus commedato dicere eosdem esse,qui uulgo Lucii uocitentur,quum Lucii. plebeia potius inter obsonia censeatur. b Romae nobilium usurpentur mensis. ita ut nun*. nisi in summa marinorum penuria. sicut aliquando accidit piscatione tempestatibus' siblatam mensam uemant.& id tum etiam ad honestanda