장음표시 사용
11쪽
eunt. xliij. dis M'. dispentatio. saeramen talia eorri enda fion si 'r sed quia seneta intelligere, & uirtutibuι, quae per illa pi E a scientibiis tolleranda. Ouae au-
significanti ir, sulgere debent,ut ex eorum tem sacerdotes scire debent, in secunda luce eae teri similiter illuminentur: si p .irte sub tractatu de sacerdote dicetur. quin caeci sunt, ic duces caecorum: extra de g t Porro nou uidetur, iuba ea quae in ec renuntiationibu , ea pitui. nisi iuxta illud clesiasticis fiunt rebus atque o iniciis figu-peopheti eum : Obscurentur oeuli eorum, raliter fiant. Tu in quia si gure recesserunt, ne uideant. xxxvij. distinctio. f. itaque. & est tempus hodie ueritatis. Tum quia Sed proli dolor ipsi hodie, ni pluri- non debemus iudaizare. extra de sae. un-mum de his quae usu quotidiano, in ecele- cti. in fine. Sed licet reuera figurae qua ilisiasticia contrectant rebus, & pro serut o L hodie ueritas api aruit, recellera iit: tamen se ijs, quid significent, & quare instituta adhue multiplex ueritas latet: quam non si it, modicum apprehendunt, adeo ut im- videmus, propter quod utitur ecclesia fi- p etum esse ad literam illud propheti. guris: Verbi gratia, per uestimenta eandi eam uideatur, & erit sicut populus, si e sa- da, intelligimus aliquo modo decoremeerdos. Esaiae xxiiij. serentes siquidem pa animarum nostrarum scilicet gloriam imnes propositionis ad mensam domini: at- mortalitatis nostrae, quam uidete no ponque mysteria , qui neque intelligunt, ne- sumus manifeste. xxx. quaest. v. sceminae, δι que uident: tantum inde nimirum iusto in Milla a praefatione in antea Christi Dei iudicio liabituri, quantum & iumen- pallio representatur: ut tenacius, & fide ta panes ad usum portantia aliorum. De lius memoriae teneantur. de connecratio. uua ignora ilia rationem reddituri sunt distin . it. liquido . qtNotandum aute est, ηin die uindictae&irae. quandoquidem e in eorum quae in lege continentur, alia dci paradisi tremebunt: quid ergo faciet uini moralia, alia mittica. vi. dillinct. his..irga deserin eis enim per prophetam di- ω ita. Moralia sunt, quae mores insortitur r ipsi uetb non cognouerunt uias mant. Sc sic intelligenda sunt, prout ipsa meas, quibus iuraui in ira mea, si introi- uerba sonant: ut diliges Deum honora itabunt in re lutem meam. Siquidem l li- trem non occides. I liuiusmodi. Misit beralium atque quarumlibet artium pro- ea sunt figuralia , quae aliud significant fessores nude sorte ,& ineolorate in illis praeter id, stlitera sonat. Horum autem plerunque contenta satagunt eausis, de ra alia sunt sacramentalia: alia caeremo iliationibus uel ire, fulcire atque eo lorare. lia. Sacramentalia sunt, de quibus ratio Piέtores quoque ae quilibet mechanici, reddi potest. Quare ad literam sic prae- seu opifices , in quibuslibet operum suo- eepta fuerunt, ut de cireuncisione, dc derum uarietatibus student, verisimiles ra- obseruantia sabbxti de huiusmodi. retiones& causas reddere,&in promptu ha monialia autem sunt. de quibus ratio red 'bete. Sed de secundum ipsas mundanas di non poten,quare praecepta suerunt: utl Nes,turpe eit patricio,& eaucas tractam non arabis in Esue& Α sino: non seres ueti ignorare ius,in quo nersatur. T de ori se stem lsuo lanaque eontextam. Non seres
cerdotibus scientia sit italde necessaria ad quidem quantum ad moralia lex non recidoctrinam, extra de here. cum ex inium pit mutationem, sed quantum ad sacram ε -- cto. xxxviij. dii m. sed ii θ. non est tamen talia & ex remonialia mutata et , quoad simplicibus sicerdotibui etiam a schola- superficiem literae: misticiis tamen eorumnicis detrahendum. xxxviij. distin. quam- intellectus mutatus non est: unde nou di uis . iuxta illud. Exod. xxii. Diis non de- citur lex mutata, quan uis transsato in zos , trahes. Vnde se eundum August. non irri- sacerdotio sit translata. extra de consi. tridebunt, si forte aduerterint aliquos anti- stato . t Sciendum quoq; est et, in diutius stites & ministro, ecclesita, uel barbari L scripturis est sensus historicus, allegorismis,& sol oecismi, Deum inuocare,uel ea- eus,tropologieus,& anagopicus, Vnde sedem uerba, quae pronuntiant,non intelli- cundum Boetium. Omnis diuina aut horigere. perturbat eq; dictiaguerea deo, quia tas aut ex .bistoriali, aut allegorico . aut
12쪽
. r extitroqire posita intellei bi. Et se eundum Hier. debemus diuinam scripturam trifariam scrutari. Primo iuxta literam. Secund5 ii ixta allegoriam . id est spiritualem intelligentiam . Tertio secundum suturorum beatitudinem . Histo aria, est signifieatio uocum ad res, uidelicet quando res quaelibet, quomodo secundum lueram gesta sit, plano sermone re sertur. ut quomodo populus Israeliticus
si ex Aegypto saluatus, tabernaculum Domino fecisse narratur. Et dicitur historia ab I ριν quod est gestieulari. inde histori ei: id est gesticulatores uo eantur, quas histriones. 'rq t Allegoria, est quando a liud sonat in litera, & aliud in spiritu , ut quando per unum iacium aliud intelligi
tur, qudd si illud sit uisibile, est ampliei
ter αλληγopia, si inuisibile & coeleste, tunc dicitur ἀγαγωγὰ . Est etiam allegoria, quando per alienum sermonem alienus natiis designatur, ut cum Christi praesentia uel Getesiae sacramenta uerbis,uel in ysticis rebus designantur. Verbi gratia, ut ibi r Egredietur uirga de radice Iesse, quod aperte sonat: Nascetur virgo Maria de stirpe David, qui suit fili ut Iesse
Mysticis, virgo. Rebus, ut populus ab aezyptiaca seruitute per agni sanguinem liberatus, significae eeelesia passione Cliricti a daemoniaca seruitute ereptam. Et dieitur allegoria ab Mia Graece, quod est alienum i & γha quod est sensius, quasi ea alienus sensus. t τραπολογια e st conuersio ad mores, seu moralis locutio , ad correctionem, & morum institutionem mystice uel aperte respiciens. MysticE, F ut ibi: Omni tempore uestimenta tua sint . eandida: Ae oleum de capite tuo non de sciat, id est, opera tua sint munda, & eharitas demente tua nunquam deeidat. &ibi: Oportet ut David interseiat in no- r. v. bis Goliam, id est Enmilitas sit perbiam. i . Aperte, ut ibi: Frange esserienti panem ori tuum, & ibi: Non dilisamus lingua, uel 1 8 uerbo sed opere & ueritate. Dicitur aut . D. O te τροποι : quod est conuerso, es λογοι, quod est sermo, quasi conix Nersus sermo. σ1 μναγωγὰ, dicitur ab aera, quod est fur Ium, b has, quod est duco : quasi serium ductio . Unde sensus an a
Gm cogi curi dicitur : qui a uisibilibus ad ia- Vir
uisibilia dueit: ut lux prima die tacta, M
enificat rem inuisibilem: id est, angelicam naturam in principio facta in . Ana goge ergo, est sentiis locutionem ad supeperiora siue ecclesiam ducens, scilicet ad Trinitatem & ad ordines angelorum, tu de praemio futuro, & de sutura uita, quae in eoelis est, apertis, uel musicis sermon 1-bus disputans. Apertis, ut ibi: Beati mundo corde, quoniam ipti Deum uidebunt . Milti eis ut ibi: Beati qui lauant stola suas &e. ve illis sit potestas in ligno uitae,& per portas intrent ciuitatem . quod p tenter sonat: Beati qui mundant cogitationes si as, ut illi, si potestas uidendi
Deum, qui est uia, uersias Se uita,& per doctrinam id est, exemplo patrum intrent mregnum ecelorum. Similiter Hierusalem, intelligitur historich, ciuitas illa terre stris, Quam peregrini petunt, alleSor tae, e celeua militans, tropologice, quaelibet fidelis anima, anagogice, coelesti, Hierusalem siue patria. De his etiam alia excinpla uideri pollunt in lectiombus, quae dicuntur in sabbato sancto prout ibi in sexta parte dicetur. In hoc autem opere plerumue ei rea idem diuersi sensus adhibentur, S de uno.sensu ad alium transituri quemadmodum lector sedulos i qiudo poterit intueri. t Sicut enim nemo prohibetur diuersis exceptionibus, uel de sensionibus uti. T. de excep. nemo extra de re sic r. c. auditis. xxiiij.q. ii. 6.1. Sie etiam nee diuersis in laudem dei expositionibus,salua fide. g t Considerari autem oportet,s, in diuino cultu multiplicis ritus uarietas reperitur. Vnaquaeque sere nanque ecclesia proprias habet obseruantias, S in suo sensu abundat. 7ε. di s . utinam . nee censetur reprehesibile uel ab turdum, Deum &fanetos eius uarijs concentibus seu modulationibus, atque diuersis obseruantiis itenerari, cum & ipsa ecclesia triumphans se eundum Prophetam circundata sit uari tate. Psal. xliiij.& in ipsorum ecclesiasticorum sacramentorum adminis ratione de iure eonsuetudini, uarieta; tolleretur. t Unde secundu Aug. xj. di. ecclesiasticaru. Ecclesiasticarum institutionum in diuino ossicio quasda scripturas accepimu ,quasdam uero apostolica traditione sine stri Pluris cons aras per succes ores,quasda
13쪽
Iam , quammtame institutio ignoratur nes sunt secutῖ. san E libet f ille Ratis. iveonsuetudine roboratas, approbat usiis, natis uocabulo, desieribitur. Nam quemia quibus paritus seu obseruantia debetur. admodum in rationali iudici j,quod legae Non t igitur Lectoris moueatur animus lis Pontifex serebat in pectore, scriptum' si fortassi, in hoe opusculo legerit quet in erat, manifestatio & ueritas, sic & hieraia
sua non nouerit ecclesia obseritari, aut tiones uarietatu in diuinis ossiciis, & e non inuenerat qui equid ibi seruatur. Non rum uarietates describuntur,& mani seis enim liniuscuiustiue loci specialia , sed stantur, quas in scrinio pellarii sui eret eomniirnes ar et ii sitatiores ritus lite pro- siarum praelati, & sacerdotes debent fid sequimur. aut eommunem non particula- Iiter conseruare.xxxix. distinct f. eeee. Et
rem doctrinim tralere laboramus, nee sit sicut in illo erat lapis, in euius splendore nobi possibile quorum Iibet locorum spe filii IsraeI Deum sibi sere propitiis agno-cialia per strutari. Deereuimus itaque, scebant, & sic deuotu lector ex huius I pro animae nostrae Calute atque legentium ctionis spledore in diuinorum omelorum utilitate, secreta diuinorum ossiciorum mysteriis eruditus agnoscit Deum nobis mysteria hie e Iaro stylo, prout erit possibi fore propitium, nisi sorte eius indignatio Ie exarare, atquedit gere,&quae uiri se nemor UxoGndiculo improvide in eum etesiastici, pro quotidiani usus intelligeri ramus . illud quoque quatuor mloribustiane eelsaria uisa simi enucleate, Sc medu auroque contextum erat,&hie iit praeis litus explicare, quemadmotum & pro il- mitam est rationes uarietatum in eccle-lis, qui ei rea iudicia uersintur secularia , siasticis rebus atque ossiciis quatuor siet iis
olim in sipeeulo iudiei ali, fideliter egille sibus, uidelicet historieo, allegorico , distnoseimur, in statu dissimili constituti- tropologico, & anagogico, fide media η r Ueruntamen sedulo pensandum est , colorantur. 'Distinguitur autem in octo ιν quod ei rea ipsa diuina ossicia plures sunt partes, quas seriatim fauete domino pro-
usuales obseruantiae,quae nec ad moralem sequemur. In quarum prima agetur donee ad mysticum ex institutione referan- ecelesia & eeelesiastieit Ioeis,& ornamentur intellectrum, sed nonnullae propter ne tis,& de eonsecrationibus, & de sacramen cessitatem, quaedam propter congruita tis. In secunda ,sse ecclesiae ministris, & eo tem, quaedam propter ueteris & nouae Ie- rii ossici j In tertia, de Leerdotalibus,&gis dist. rentiam, quaedam propter earum alij, indumentis. In quarta, de Missa,& de conuenientiam,& quaedam propter maim singulis,quae in ea aguntur. In quinta,de εν - rem ipsorum ossiciorum celebritatem,& alii, diuinis ossiciis in genere. In sexta I reuerentiam inolevisse cognoscuntur.xij. specialiter de singulis Dominicis,& seriis distincLe. omnia Vnde sciit ait beatus Au &festiuitatibus ad dominum pertinent: gusti. talia diuer titur Iocorum diuersis bus. In septima, se sest mitati hus sanct
14쪽
' Histriones.J Presse & ieiune ae etiam pene inepte Author uerbum. li istoria, accipit,& deducit .i ορειν enim, ut Budςo placet est τοδείρχε ia amaωτὰ μανγυινηem τοIs αλλοιι παρώιδονα διγέ ενον intercedere, ει praediscere locos, eo rum q, expolitionem ala II conscrre, tradere, S communicare. Item,inspicere S co noscere,oculi, ibiDere,visere: tum etiam memoriae prodere. unde τα ἰσορουμ ενα Iutarcho, pro rebus memoriae proditi,. Inde ις ορία narratio, cognitio, S. disciplina .-ριογραφοι siue λαγ rores enarrator, expositor . Quintilianus enim hii oticum, expositiuum dixit. Caeterum quam Praepostere reddat uerbum, α κγορία tuum fuerit iudicium, Neeucrd nos instituimus Omnibus immorari nodis, eo, potius studiosorum arbitrio soluendos elinquentes: & uerentes ne Aut hor nostris coloribus nimium anxie ornatus, siti quae omnino dissimilis, moueat talum : tanquam illa eornicula alienis induta plumis. N. Doard.
ARGUMENTUM. In hac ergo prima huius operis parte, de quibusdam generalibus
tractare praevidimus,uidelicet. De Ecclesia & eius partibus. De altari. De picturis & imaginibus,& ornamentis Ecclesiae. De campanis. De coemeterio,& alijs sacris locis. De Ecclesiae dedicatione. De altaris consec. De consecrationibus diunctionibus. De sacramentis E
a Ecclesia,quid. Eι quam varie an Etitur. per disiarium. inm. q. 3 SUM'ga,quid.s Ecclesia nostra unde formam acceperit. 6 Tabernaculam, quibus eon Ira, ct unde diactum. Et ad quid in Ecclesiam uersum. 7 Ecclesiaefundamentum qualiterio a quibus iacientam. 2 Ecclesiae caput,cur orietem Jectare debeat. ν Fecisae spiritualis aedificatio quatis. IO. memιum ex qωbus componatur. Er quid
it Aedificantibus stiritualem Ecclesiam, pugnandum en ad uestis bo ies. Et quibus
ret Tabernaculum ueteris te tamenti, ex quibus fucriteon Iructum.
16 Ecclesiaesturitualis quaesint fundamenta. I Ecclesiae parietes laserales qu/d nolent. I 8 chorus clericorum, quid, cr unde dicaturias Eaedra, quid. et o Atrium Ecclesiae puid denotet. 1 i Turres Ecclesiae quidsignent.1 1 Castus in summitate Ecclesiae fixus auid na-
2 3 Eeclesiae, summitas emitus O rotunda, quid signes. 24 Fenestrae Ecclesiae, quid significent. Quid cacetii.num. 1s. Quid onium nu 26. 27 columnae Ecclesiae,quid nolent. quid pauia
3 2 Stasius in choro ad sedendum, quid portem dat. Quid pulpitum. . 33. 34 Analogium,quid O unde ductum. 3 F Horologium in Ecclesia, quid notet. Qid sacrar tim.nume. 3 3. Qid cocleae.num. 3 7. Mid piscina. numero. 39. Quid reo
15쪽
o Iumen is reclesia,Christum denotas. t crux in media ecclesiae, quid denotet. D in Iub time feratur. x claustrum quid inde dierum, O enouariae
7 Muliero ad quid caput serat uelatum in recisa. 3 Sermo in Ecclesia. qualis esse debeat.
Rio est, ut de E elesia ,& eius partibus uideamus. t Notandum est ergo, Eeclesiarum alia est corporalis, in qua uidelicet diuina omiscla celebrantur. Alia spiritualis, quae est fidelium eollectio. de consecra. distinet. j. Ecclesia, siue populus per mi nistros conuo eatus, ct in unum congregatus ab eo, qui unanimes habitare saeit in domo. Sicut enim corporalis ex congregatis lapidibus conlituitur : sie& sipiritualix ex diuersis hominibus cog regatur. t Fontata ergo Graece,dicitur conuocatio Latine, quia omnes ad se uocat. quod nomen magis propri Eeonuenit Ecclesiae spirituali, quam corporali: quoniam homines, non lapides conuocantur, saepe tamen nomen signati attribuitur signanti. Ecclesia aut est materiali, spiritualem designat: ut dicetur ubi de eius ei secratione agetur. I ursus co . est Graece, dicitur catholica, id eis, uniuersali,. t i .dis in .catholica. quia per totum mundii eliconstituta seu dillusa, quia uniuersi in Deuere dentes, in una debent esse congregatione, uel quia in ea est generalis doctrina ad instituti nem omitium fide-3 lium . q 1 'Συναγωγὰ quoque Graece,
cog regatio dicitur, quod proprium nomen Iu daeorum populus tenuit, ipsis-ru enim proprie συναγωγη dici solet, quamuis etia ecclesia uicta sit Apollo-li in nu quan synagogam dixerunt i sed se in per ecclesiam, sorte discernendi ca.
tDicitur etiam praesen, ecclesia, Sysi: eo P ab hac peregrinatione longe polita promisso. iem rerum ea les Luna speculatur. S: ideo Syon, id est specu latio,
nomen accepit. Pro sutura uero patria& pace, Hierusalem uocaturinam Hi rusalem, pacis uisio interpretatur. Dretiam ecclesia, domus Dei, sic dicta a δε ματι quod Graece dicitur rectum,
citur et quandoq; Κυρία. leti, Domrni eatis. Quadoque ασι cu quod uurbuGraece so uat, Latme rcgia istu regalis regi. L Basilio. carnalium enim regum
palatia se dii a stini: nostra a sit domus rasa orationis, domus regia dicitur, quia in ea regi regii seruitur. Quandoq; templum dicitur quasi tectum amplum, in quo regi Deo sacrificia osseruntur. 26. q. 9. sed illud. Et quando i, Dei tabernaculum . de cosec. dis . e. nec quempiam
quia in prς senti ii ita peregrina est oc in
itinere ad patriam Pergens, ut ia dicetur. uel dicitur tabernaculum,quasi t berna Dei: prout sub ecclesiae dedic tione dicetur. Quare etiam dictum est tabernaculum,uel arca tessimonii, sub altari dicetur. Quandoque uero inartyrium, qua do in honorem alicuius n artyris fit. Vnq, capella, prout in secun da parte, sub tractatu de sacerdote dicetur. Qiam et nobium .Qnq; sacrificiu.Qnq; saceliu . Qnq; domus orationis. Qnq; monailem uin. Et qnq; Orat Oriu. ιε Generalι ter tamen quilibet locus adorandum i fatutus, oratorium dici por. Rursu, ecclesia, in ille dr corpus Christi. xxv j.q. ii. scd N illud. Qiaque etiam uirgo uocatur iuxta illud, Aemulor e- ni in uos,&e. Quatidoque sponsa, Huam 2. ora
16쪽
sponsus est. vij. q. i. sic ut . Quandoque mater, quia quotidie in baptismo spirituales filios Deo parit. xij. q. it. quia su l erit. Quandoque filia, iuxta illud prophetae: Pro patribus tuis nati sunt tibi fili j. lxviij. dist. c. quorum. ς Item qua doque uocatur uidua, quia Propter pressuras nigrescit,& ut Rachel non cosolatur. Quandoque meretrix figuratur, propter ecclesiam de gentibus cons regatam,& quia nulli claudit gremisi redeunti ad se. Quandoque uocatur ciuitas, propter communionem sancto. Ium ciuium, murata propter munitio- nem scripturarum, quibus haeretici areentur, habens lapides,& ligna diu et si feneris, quia diuersa sunt merita singuorum, prout iam dicetur. Quicquid auteni synagoga per legem accepit, hoc nune ecclesia a Christo,cuius spossi est,
per gratiam recepit: S in nrclius coinmutauit. Sare non est nova oratori siue ecclesiae institutio . Praecepit nanque Dominus Mosi in monte Syna ui :faceret tabernaculum de cortinis mirisce labricatis, diuisum enim erat interposito uelo in duas partes, cuius para prior sancta , ubi populus sacrificabat: Interior uero sancia sanctorum, ubi sacerdos di Levitae ministrabant,dicebatur: ut dicetur in prccimio quartae pars tis. 1 Quod post quam uetustate consumptum est, iust, i dominus fieri templum, quod Salomon aedificauit operae mirisco, duas habens parte, , ut In ta bernaculo. iii. Reg. viij. Ab utroque uero scilicet a tabernaculo, & a templo nostra materialis ecclesia formam sumpsit. In cuius parte anteriori populus audit,& orat. In sanctuario uero clerus Drat:praedicat, iubilat,& ira ini strat.Ta-ε bernaculum i autem, quia in itinere satium quandoque gerit typum mundi
ut transit, ct concupiscentia eiu S. Vne constat, ex quatuor cortinatum coloribus , sicut & mundus cum pacius est ex quatuor clementis. Deus igitur in tabernaculo : Delis' est in hoc mundo, uelut in templo Christi sanguine rubricato , ex prusic uero tabernaculum typum gerit ecclesiae militantis, quaenoo habet hic mauentem ciuitatem a
sed suturam inquirit: ideoque dicitur
tabernaculum, tabernacu Ia enim militantium sunt. Dcus enim in tabernaculo . Deus es in fidelibus suo nomine congregatis . Pars prima tabernacul r, in qua populus cacrificabat, uita est ritua, in qua populus in proximi dilectione laborabat : pars altera, in qua Levitae ministrabant, uita es contemplatiua , in qua dilectioni, S contemplationi Dei , religiosorum uirorum
syncera conuersatio uacat tabernaculum uertitur in templum : quia de militia curritur ad triumphum. t I. st autem ecclesia sic aedificanda . Pοῦ rato Mat. nai que fundamenti loco, iuxta illud: PDI. Bene fundata est domus domini super firmam Petram. debet episcopus, uel sacerdos de eius licentia ibi aquam aspergere benedictam ad abigendas inde d monium phantasias, S primarium lapidem cui impressa sit Crux, in landamento ponere. decor, secrat. distinct.
prima, cap. iacmo. l Debet quoque ' se sun dari, ut caput iectu inspiciat uersus Orientem: de quo dicetur in prooemio quintae partis , uidelicet, Der sus Ortum solis aequinoctialem ad denotandum, quod Ecclesia quae in temtis militat, temperare se dcbet aequanimiter in prosperis, di in aduersis : &non ueris solstic ia Iem, ut faciunt qui . dam. Caeterum si muri Hierii salem, quae aedificatur,ut civitas,aedificari per Iudaeos iubetur, secudum Prophetam: quam o magis,& nos muros e celesiae nostrae aedificare debemus λ bi quidem Ecclesia materialis , in qua populus ad lauandum Deum conuenit, san-ctani significat 1 ecclesiam, quae in cα-lis uiuis ex Iapidibus eo nuruitur. xxj. quaestio. sexta. sed hoc daximus. Haec est domus Domini, firmiter aedificata : cuius sundamentum est angula iis lapis Christis : super quo fundamento positum est fundamcntum Apostolorum & Prophetarum, scut scriptum est . Fundamenta eius in montibus sanctis . Superaediscati parietes, Iudaei sunt , & Gentiles de quatuor reundi partibus ad Chrisum venient ei:& qui in ipsum credulerint seu er
17쪽
Strictiu est enim sanctuarium, quam
chorus: & chorus sitiam corpus di quia pauci re, sunt uirgines, quam continetes:& isti quam coniugati. Sactior quoque est locus sanctuarii, quam choruS:& chorus, quam corpus, quia dignior est ordo uirginum , quam continemur it s & illorum quam coniugatoru . t Ad
haec e celesia ex quatuor parietibus co-sstit. id est, ex doctrina quatuor euangelistarum longa lataque sirgit in ab tum. id est, in alta uirtutum: longitudo cuius, longanimitas est: quae patienter aduersa tolerat, donec ad patriam pedi ueniat, latitudo, charitas est,quae dilatione mentis amicos in Deo, & inimicos diligit propter Deum, altitudo u ro spes est futurae retributionis, quae prospera & aduersa contemnit, donec videat bona Domini in terra uiuentisi.
Is Rursus in templo Dei seu gratig est
fundamentum, fides, quae eli de re non uisa. Tectum,charitas,quae operit multitudinem peccatorum. l. Petrin. Ostiit,
obedientia, de qua dominus, inquit Mar. is. Si uix ad uitam ingredi, serua
mandata. Pauimentum, humilitas:de qua P al. ti R. adhaesit pauimento an iis II ma mea. Quatuor: laterales parietes, sitiat qitatuor principales uirtutes: iustitia, ititudo, prudentia,&.temp ran.
tia. Haee sunt in Apocalipsi quatuor latera ciuitatis aequalia. Fenestrae sunt, hospitalita cum hilaritate, & misericordia,cum largitate. De hae domo Dominus ait: veniemus ad eum,& masonem apud eum iaciemus.' Qu da in tamen ecclesiae in modum Crucis sON
mantur, ad notandum nos mundo crucifigi, seu erucifixum sequi debere: iuxta illud: Qui uult uenire post me, ab
neget semet ipsuna, & tollat eruce sua,& sequatur me. Nonnullae etiam in modum circuli rotundae formatur,quae significat eccle sana vi latam elle ner ei r-culum orbis, unde illud. Et in fines orbis terrae uerba eorum, seu P de circulo orbis,peruenimus ad circulum coroa 3 nae aeternitat is . Sane t chorus cler, eorum , est consensio eantantium, uel
multitudo in sacris collecta. Dictus est autem chorus, a chorea uel corona.
Olim enim in modum eo ronae ei reum aras stabant:& ita psalmos concorditer continebant, sed Flavianus Theodorus alternatim psallere constituerunt, edocti ab Ignatio, qui sit per hoc suit diuinitus edoctus. qDno ergo chori psallεtium, designant angelos, & spiritus iustorum , quasi reciproca uoluntate Iaudantium, R in se ad bonam operatione invicem exhortantium . Alij chorum dixerunt a concordia, quae in charitate consistit, quia qui charitatem non habet , conuenienter cantare non potest.
Quid autem chorus iste significet quare in illo maiores sedent posteriores: dicetur in quarta parte sub introitu, & sub titulo de accessu pontificis ad
altare. Et nota,qu ia cum unus cantat,
dicitur Graece μονοLet Latine lycinium. Cum uero duo cantat, bicinium appellatur,cum multi. chorus. Exe
is dra f eli absida siue uolta,quaedam separata, modicum a templo uel palatiose dicta. t I. q. t. praecipiendum.UNia extraheret muro : Graece autem εuocat,& significat fideles laicos Christo & Ecclesiae inhaerentes.' Criptae siue specus subterraneae, aue in quibusdafiunt ecclesijs, sunt eremitae, cultoresa o si ali idem siecretioris uitae. et Attium clesiae signis eat Christum, per quem in eoelestem Hierusalem patet ingrensus, quod & porticus dicitur,sie dicta a porta, uel θ sit aperta. 37.q. . si quis cu.2i S cap. si quis in atrio. Turres t ccelesiae, praediratores sunt, S praelati ecclesae, qui sunt munimen & defensio eius. Vnde sponsus ad sponsam in canti eis amoris sic loquitur: Collum tuu , sicut turris Dauid aedificata cum propugnaeulis.Canti. . Pinaculum turris uita uel mente praelati, quae ad alta tendi 2 a repraesentat. Gallus t supra Feclesiam positus, praedicatores designat. Gallus enim profundae noctis perutingit horas suo eantu diuidit,dormientes excitat, di eur appropinquantem praecinit, sed prius seipsum alarum uerbere ad cantandum excitat. Haec singula mysterio non carent. Nox enim,est hoc seculum, dormientes sunt filii huius nostis in peccatis iacentes. Gallus praedicatorea
18쪽
eatores qui distincte praedicant, & dor
mientes excitant, ut ij ciant opera te AIb. 1 nchrarii in clamantes : Vae dormientibus. Exurge citii dormis: lucem uenturam praenuntiant, dum diem iudieij Se futuram gloriam praedi eant, & prudenter ante, quam aliis uirtutes praedicent se a somno peccati excitantes, corpus, e suum castigant. iij.qiiaest. vij.g. idem testatur Apostoliis, unde ea si eo corpus meum &e. Hi etiana, sicut & Gallus coatra uentu in se uertunt, quando increpando,& arguendo contra rebelles sortiter resistunt: ne lupo ueniente fugisse arguantur. extra de renu. nis cum quidem. Virga serrea, in qua Gallus sodet, rectum repraesentat praedicantis sermonem , ut non loquatur ex spiritur .Pa. hominis:sed Dei, ii ixta illud: Si quis lo quitur quasi sermones Dei, Se. Quod IOZis vero uirga ipsa: en supra L rucem seii summitatem ecclesiae posita, innuit sermonem scriptiirarum consummatum
esse,& confirmIttim. Vnde dominus in Iassione ait: Consummatum est,& tituus eius super eum indelebiliter scri- 3 ptus est. onus, id est summitas templi eminens & rotunda, supra qua crux ponitur propter sui rotunditatem, si- pniscat quam perfecte, & inuiolate ea tholica fides praedicanda sit, & tenenda: quam nisi quisque integram inuiolataque seruauerit, absq, dubio in aeternuperibit. t Pemestrae echlesiae uitrear, sunt stripturae diuinae, quae uentum, Siluviam repellunt, id est nociva prohient,&dum elaritatem ueris solis, id est, Dei in ecclesiam, id est, in corda fidelium transii ittunt, inhabitantes illvminant. Hς intus latiores sunt,quia mynicus sensus amplior est & pra cedit liter alem,de conse. dist. iiij. c. nullus autem. Item per senes tras quinque sensus corporis signis cantur, qui extra stricti esse debent, ne uanitates hauriant: Seitus patere ad dona spiritualia liberiusas capi eda. Pertcacellos uero, qui simiante senestras, prophetas uel alios doetores obscuros intelligimus ecclesiae militantis, in quibus ob duo charitatispr areepta, quandoque duae columnae du
pi icantur: secundum quod Apostoli bi
υε ni ad n r dicandu mittuntur. 1 Ostisi ecclesiae, est Christus, unde in Euange Iuc. rolio : Ego sum ossisi dicit dominus Apo Ioa. to soli etiam portae sunt. dictum est auteostium ab obs stendo his,qin fori, sunt, uel ab obsit edo hos, qui foris striat, uel
ab ostendendo aditum. Uallia uero . dieitur a uoluendo, porta a portando, quia per eam portantur quaecun O; osse 16 runtur.q i Columnae uero ecclesiae, episcopi, & doctores sunt, qui templii Dei per dodi rinam sicut S euageliss ita ronum Dei spiritualiter sustinent. Hi
namque pro sonoritate diuini eloquii argenteae columnae dictitur, iuxta illud in calici, canticorum: Columnas secit Gil. 3argenteas:Vnde & Moses in ingressit tabernaculi posuit suinque columnas,&ante oraculum, sancta sanctorum. iiij.uod exponetur in sexta part , iii b tit. c t Pe ad uetus. Licet aut columnae plures iit: in septena e se dicuntur, iuxta Pr.. silliid:bapieritia sdificauit sibi domum, S excidit columnas septem, esu elle debet septiformi gratia spiritus sancti repleti,& Iaco. & loan. ut ait Apostolus uidebantur columnae. Bases columnarum sunt Apostolici clii uniuerialia ecclesis machinam supportates. Capita
columnarum sunt rinetes oportim N doctorum. Si t. n. capite membra, sena εte uerba nos ra diripuntur S opere, eapitella quoq, sunt uerba sacrae scriptu i erς quorum meditationi subdiutur,& obas seruantiae. i Paui mentum ecclesie, est aso. ss dei nostr ς sundat ne tuni . In ecclesia uero spirituali pauimentum sunt pauperes Christi,s .pauperes spiritu, qui se in ossius humiliant quare ps humilitatem pauimeto assimilantur. Rursus pauimentum , quod pedibus caleatur uulgus est, cuius laboribus ecclesia susten- 29 tatur.Trabest quae domum eOiungunt, sunt principes uel pridicatores seculi, qui eeclesiς muniunt unitate, hi lierbo, 3 o illi facto . qt Reclinatoria in ecclesia,sgnant contemplativos, in qua b. Deus
sne offensa quiescit, qui per silmma dignitatem,& aeternae uitae claritatem cotem plantur, auro comparatur.Unde in canticis dr: Reclinatorium fecit a tires.
si ' Tigna tin ecclesia sunt praedicatores,
19쪽
qui eam spiritualiter sibi euant. ς Laquearia etiam siue celaturς sunt praedi
catores, quia eam ornant uel roborant,
de quibus quia per uuia no putrescui, sponsa gloriatur in eisdem canticis dieens:Tigna domorum nostrarum,cedrina laquearia cypressina. Deus. n. ec lesiam sibi eo struit uiuis ex lapidibus, Stignis imputribilibus, iuxta illud Ferculum sibi fecit rex Salomon de lignis libani. .Chi issu, dc sanctis eastitate cadidatii. De hoc aliter sub tita depicturis dicetur.C ncellii Mi. eaput ecclesiae, humilior reliquo corpor e ecclesiae mystice, significat, iii ata humilitas debeat elle in clero seu praelato, iuxta illud et Ouanto maiores, humilia te in Olbus. Cacelli uero quibus altarc a choro diuiditur separationem coelestium fgnt' scant a terrenis . de cancello seti peribulo chorum et rcuneunte, dicetur sub
si ritu. de picturi,.q i Stallus ad sede dum in choro, designat quod aliquando corpus recreandum est, quia quod caret alterna requie,durabile non est. Pulpi
3 3 tum t in ecclesia est uita perscctorum, ct dicitur quasi publicum , liue in loco
publico constitutum. Nempe legitur: Salomon iacit basim meam,ponens ea in medio basilicae, fictitq; super eam taexte dens manum suam loquebatur populo Dei. Esdras quoq; fecit gradum lirn cuin ad loquendum, in quo stans luper uniuersum populum eminebat. 3 Ana. ogium t etiam dicitur, uia in eo uerbuni Dei lcgitur S enuntiat: λο γιenim Graece, uerbuna, uel ro dr. Quod dretiam ambo, ab ambiendo: quia intrantem ambit, ct cingit. ς De quo in quarta parte sub tu. de euagelio dicct.
3 1 qi Horologium, per quod horae leguntur,i. colliguntur, significat diligentia quam Dccrdotes in dicendis canonicis horis debito tempore habere debent,
iuxta illud: Septies in die laudem dixia 6 tibi. q i Tegulae tecti qui imbrem a domo pcllunt, iunt nul ite, , qui emesam a paganis, S ab hostibus protegunt. 37 q: Cocleς quarum exemplar a templo
balomonas suinitur, si in t uiae muris intervolutae latent er, per quas latenter arcanam cognitionem singulorum acci
pimus, quas soli qui ad coelestia gradititur, aenoscunt. De gradibus, per quos ad altare ascenditur in seq.tit. dicetur.3 3 Sacrarium siue locus, in quo sacra reponunt, siue i quae sacerdos saeras ues ex induit, uterv s cratissimae Mariς Ggniscat, in quo Christus se sacra ueste carnis induit. Sacerdos, a loco, in quo ueste, induit ad publicu procedit, quia Christus ex utero virginis procedes inmund si venit. Locus epi in ecclesia, altior est, sicut in se eund i parte sub tra C. 39 de epo dicet. lPrope altare et quod Christu significat, colloca ξ piscina seu lauacrum, i. Christi misericordia, in qmanus t atrant, ad nota dum,' in baptismo,& pnia,quer illa signiscatur a peccatorum s br,bus diluimur,quod a ii
teri testo tractum est. Legitur. n. Ex O. PMoses secit labium aeneum, cu basi sua, in tabernaculu , in quo Aaro sacerdos, S iiiij lauarentur, accessi uri ad altare, ηo ut in eo olferrent tymiama. 1 Lumen,
quid in ecclesia accenditur, Christu significat iuxta illud: Ego sum lux mundi,& Io. erat lux uera &e. Vel luminaria ecclesiae significant Apostolos,& cqtcros doctores quorum doctrina sulgete eclesia, ut sol S luna, de quibus Dominus ait: Uos e sis lux mundi,id est bonorum operum exempla ,Vnde ipse admonens eos ait: Luceat lux uestra coram hominibus. Illuminatur autem ecclesia ex prς ceptis Domini, unde ibi Exo. legitur Praecipe filus Aaron, ut offerat oleum de arboribus olivarum purissi,muiri, ut ardeat lucerna semper in tabernaculo testimoni j. De quo in seclinda parte de acolyto dicetur. Fecit quoque Moses lucernas septem, quae sunt septem dona spirarus sancti, quae in nocte huius seculi tenebras nostrae caecitat , it tu strant quς si per candelabra ponuntur, quia requievit sit pra Christum spiritu, lapientiar, S intellectus, spiritu, consilii,& sortitudinis, si, iritu, scieriae, S pietati, spiritus timoris Domini, quibus praedicauit captiuis intella gentiam . Pluralitas in ecclesia lucernarum, plural talem, designat in fi- 1 delibus gratiarum. Cruxit riumphaui, in Pictisque lacri in medio ecclesiae
20쪽
flare contra maiores huius seculi telat i nes, infirmioreς uero contra minore, seum in ux fortiores, firnuoremqtie sexum in apertiori loco consistere debe re, quoniam secundum Apostolum : Fidelis est Deus, qui non patietur uos tetari si pra id, quod potestis sustinete. Ad hoc etiam pertinet, quia Ioannes uidit Ange Ium sortem , qui posuit situm pedem dextrum seper mare: nam ct sertiora membra maioribus periculis opponuntur. secundum alios uero uiri in parte anteriori, mulieres in polleriori parte manent,quia uir eaput est mulieris, ideoque dux eius. qi Mulier quoq; uelato capite esse debet in eceleta. xxxΠj.q. v. mulier,quia non est imago Dei, & quia per illam praeuaricatio inchoata est ideoque in ecclesia propter reuerentiam facer
doti, qui est Christi ut ea rius ram eo
taquam coram Iudice propter reatus oti-ginem, habeat eaput uelati mamon liberu, nec proptet eandem reuerentiam habeat
potestatem loquendi in ecclesia cora eo. Olim antem uiri, & mulieres eo mam sibi nutrientes,adsistebant in eeelesia,nulo eapite crinibiis gloriates, quod inhonestum erat. ς' Qualis locutio in ecclesia habenda sit. Apostolus ostendit, dicens: Loquentes uobisme psis in Psalmis, & Hymnis, ct Canticis spiritual ibus, unde ibi a ue bis superfluis abstinendum est, extra de ee Iebr. misi c.dolentes. iuxta illud Chrysio. stomi: In aulam regiam ingressurus, habitu Se incessu te c5ponas: Angeli enim Domini adsimi quia domus Dei, plena est virtutibus incorporeis. Et dominus ad Minsen & Angelus ad Iosie: Solue eala tamen tu de pedibus tuis, locus enim, in quo flao sanctus est. iUhim 3 notandum est,quod ecclesia etin seerara reos finguinis ad te eis fugientes, qui in illa, uel contra illam non deliquerunt, defendie ne uitam pem
dant aut me bra.x iis q. v. reos .exi ra de im- mu .eccIe. c. inter. Tamen legitur se Ioab in tabernaculam fugit,& cornu altaris apprehedit. Idem etiam priuilegium habet non consecrata, in qua diuina ossicia celebrantur. extra de immun .eccle.c. ecclesia.
Corpus t autem Chii lira tabulis lumia
trahendum , tum quia i IIussest ei bus animae, non corporis, de consec alio. distinct. ii. non iste. unde animam liberat ,&non corpus. qt Ecelesiae tribus de causis de Io eo ad locum mutantur, de confeci distinct.j.tribus.&c seqlsen. Primo,propter nece iasitatem persecutorum. Secundo, propter diis cultatem locorum:puta Propter aeris intemperiem. Tertio, cum malorum societate grauantur, S tune cum Concilio Papae uel episcopi. gQuare ecclesiam ingrediens, signo Crueis se munit, dicetur in prooemio quintae partis.
r Altare qui prisum ex truxerint,se unde ruxeris hodiamus inunx Atiare O ara, quid diis rost. y Aliare multiplex, mutiri liceminicis sem L
s Arca Leriamenti, quibus f omata. O me.
I 4 Linteamιna alba,opariunt altare. ir Malae ad altare.
De a Itariis Cap. 2.Ltare in t Ecclesia propter tria fit, prout sibe ius dedicatione dice. rvr. Sciendum autem est, ν Noe primus, deinde Isaac, Abraam, Sc Iacob,altaria ς difica L se leguntur , quae non aliud quam lapides erecti intelliguntur super quos sacrificiaptum, eos non defendit, nec confugientes mactabant, quae supposito igne cremabat. ad illud tum quia hoe priuilegium eccIe Moses etiam secit altare de lignis Sethin, coaeegum est,quare ad ea alia pro- & inde aItare Tymiamatis, quod uestiuitr