장음표시 사용
21쪽
anro purissimo: prout legitur in Exodo ubi etiam ponitur serma ipsius altaris. Salomon quoque sicut legitur Regum prope fi n. altare aureum fabricauit. Ab his quidem' antiquis patribus altaria mode norum sumpserunt exordium, quae in coram quatuor eriguntur. quorum quaedam uniri sunt lapidis: quaedam ex pluribus eo ponuntur. t Nempe altaria de arae aliquoties indifferenter inueniuntur: intereii tamen . Nam altare, quasi alta res, uel alta
ara dieitur, in quo saeerdotes incensum adolebant, ara quasi area. id est, plana uel ab arbore dicitur: quia in ea sacrifieia ardebant. t Et nota st multiplex in scriptis legitur altare,uidelicet superius, & inferius , interius & exterius, quorum etiam quodlibet est duplex. Al tare superius.
est Deus trinitas. de quo legitur: Non ascendetea ad altare meti per gradus . Exo. xx. Est & altare superius ecclesia triumphans .de quo dicitur. Tunc imponent Q. per altare tuum uitulos Ps.ll. so. Altare autem inserius est ecclesia militans, de
quo legit nr: Si altare lapideum seceris inihi, no aedificabis illud de sectis lapidibus. Est etiam altare insertu mensa templi: e qua dieitur: Constitute diem solemne in condensis usque ad cornu altarit. Se in iij. Regum dicitur quia Salomon serit,al
tare aureum. Altare uero interius,est cor
mundum prout infra dicetur. Est etiam altare interius fides incarnationis, de qua iubetur in Exod. Altare de terra facietis mihi. altare autem exterius est ara Crueis . Hoc est altare holocausti, super quo eremabatur sacrificium uespertinum. Vnde in emone missae dieitur : I e haec in sublime altare quod tuum latri &c. Autare etiam exterius sunt ecelesiastica sacramenta, de quibus dictum est: Altaria tua
domine uirtutum &e. g Rursus altare et, mortificatio nostra seu cor nostra, in quo carnales motus seruore Spiritus sancti cosium untnr. l Secundo, altare etiam significat e ec Iesiam spiritualem, 'quatuor eius cornua significant quatuor mundi pla Sas , per quas ecclesia dilatatur. Tertio, signincat Christum, siue quo munus nullum acceptabile patri offertur. Vnde ecclesia solet orationes ad patre dirigere per Christum. gQuarto sieniscat corpus domini :prout in v j. parte sub tit. de paratem e d
eetur. Quinto, significat melisam, in qua eum discipulis conuiuatus est Christus. Sane legitur in Exo. st in arca testamenti siue t testimoni j reposita est testificatio, id est, tabulae in quibus scriptum erat testi, monium, licet etiam quaedam reposita ibi testimonia diei pol sunt,& hoe in testificatione in legem naturalem in cordibus scriptam suscitauerat in seriptis. Reposita est etiam ibi urna aurea plena manua in testificationem, st panem dedisset filijs Israel de coelo, Sc uirga Aaron, in testimonium, quia omnis potestas a domino Deo est. &Deuteronomius, in testimonium pacti, quo dixerant,omnia quae dixerit nobis dominus, faciemus. Et ob hoc dicta est arca testimonii, uel testamenti, ob hoc etiam dictum est tabernaculum testimoni j. Super arcam uetd factum est propitiatoriu et de quo dicetur in prooemio quaris parti . In cuius rei imitationem in quibuidam ecclesiis sit per altare collocatur arca seu tabernaculum in quo eorpus domini, & reliruta ponuntur. Praecepit etiam, Dominus eri eandelabrum ductile ex auro puris limo. Legitur in iij. Regum,& in arca foederis aliud non est, nisi duae tabulae lapideae quas posuerat in ea Moses in Oreb, quan 'do pepigit Dominus foedus eum filiis Israel cum egrederentur de terra Aesypti. Et notat quod tempore Siluestri Papae
Constant mus Imperator construxit basili eam Lateranen. in qua posivit arcam testamenti, quam Titus Imperator asportau rat de Hierusalem, cadelabrum aureum, eum septem infusoriis lucernis. In qua area fiunt haee: Anuli: & vectes aut ei. tabulae testimoni j, ct uirga Aaron, manna, panes ordeacei,urna aurea,vestis inconsutilis,&arundo, S uestimentum sancti Ioannis Baptistae: S sorcipes eum quibus tonsus fuit sanctus Ioannes Euangelista. Sane homot si habet altare,inensem, candelabrum &arcam,templum Dei est. Oportet siquide eum altare habere,ubi recte offerat:& recte diuidat. Altare, est cor nostrum in qu debemus offerre, unde Exod.xx. praecepit dominus in altare offerti holocausta,quia de corde debet procedere opera igne char itatis accensa. Holocausta dicuntur ab Lino quod cst totum , O vitiirat, quod est
22쪽
Inrengium sue incenso. unde holoeausta, uali ex toto ineensa. In isto ipitur altari
ebemus recte offerte, & recte diuidere. Recte offerimus, quando bonum quod cogitamus ad persectione perducimus. Sed non recte diuidimus, si non discrete illud faciamus. quia saepe putat homo sacere bonum, S iacit malum:& saepe ex una parte,sacit bonum,& ex alia parte facit matu, S ita ipse a discat,& ipse destruit. Sed isierecte diuidimus, quando bonum quod sa-cimus , non nobis, sed soli Deo attribuimus . Mensam quoque oportet hominem habere, ut inde panes uerbi Dei sumat. Perl mensam, saeram scripturam intelli-- - gimus, de qua Psalmista: Parasti in consipectu meo mensam aduersus eos, qui tribu lant me. id est, dedisti mihi scripturam c6era tetitationem daemoniacam. Oportet ut hanc habeamu , id est,in mente reponamus: ut panes uerbi Dei inde sumamus.
Pro desectit huius pani, dicit Hiere. Paruuli petierunt panem, & non erat,qui stageret eis. Oportet etiam eum habere camdelabrum, bonis operibus luceat. Cau-' delabrum i exterius illuminans, est opus bonum, quod alios per bonum exemplum accendit. de quo dicitur: Nemo aecendit lucernam,& ponit eam sub modio: sed su- ra candelabrum. Lucerna iuxta uerbi uia Domini, est bona intentio, quia Christus dicit: Lucerna, est oculus tuus,oculus ue robest intentio. Non debemus ergo pone re lucernam sub modio, sed supra eandelatiis. ra brum, quoniam si habemus bonam intentionem, non debemus abscondere: sedio δε num opus alijs in lumen , & exemplum manifestare. g t Oportet eum etiam habere aream, quae dieitur ab ameendo. At ea ergo, potest diei disciplina, uel regularis uita: per quam crimina a nobis arcentur. In arca autem sunt uirga,tabula & manna,cum in regulari uita debet est e uirga eorrectionis,ut caro ca -33 stigetur:& tabula dilectionis,ut Deus diligatur. In tabulis enim scripta sunt mandata,quq pertinent ad dilectionem Dei. D bet etiam ibi esse manna diuinae praelibationis, ut quam suauis est Deus,pust mus, ct uideamus, quia bona e negotrati. eius, iuxta illud Prouerb. de muliere sorti . Gu. siauit,& uidit,quia bona est. Ut ergo Dei
templum simus, habeamua in nobis altata
per oblationem, ne apparcamus in cor spectu Dei vacui iuxta illud Ecclesiast. Non apparebis in conspectii Dei tui uacuus. de consec. dist. j. oes. Mensam per resectione, ne deficiamus in uia, quasi ieiuni, iuxta illud evangelij . Si dimisero eos ieiunos,de scient in uia. Candelabrum, per bonam Operationem, ne simus otiosi, iuxta illud
Ecclesiasti. Multam malitiam docuit otiostas. extra de renuntiatio. cap. nisi. f.
uerum. Arcam ne simus quasi filii Belial: id est, absque iugo indisciplinati .disciplina enim necessaria est iuxta illud Psalm. Apprehendite disciplinam , ne quando
irascatur dominus, cte. De his etiam Scaliis altaris ornamentis in seque n. titu .dicetur. t Hoc altare ille aedificar,qui eorsuum uera humili a te, & alijs iiirtutibus exornat . unde Gregorius, Qui uirtutes
sine humilitate congregat, quasi qui pul
uerem in uetum portat. Per altare enim
cor nostrum intelligitur, ut dicetur, ubi de altaris dedicatione agetur, quod est in medio eorporis, sicut altare in medio e etesiae:de quo altari iubetur a domino. Leuitie. Ignis in altari meo semper ard bit. Ignis, s est eliaritas. altare est eor mundum : igni, semper ardebit in altari : quia charitas semper se ruebit in corde nostro. unde Salomon in eanticis canticorum. Aquae multae non possunt extinguere charitatem e quia enim scinper ardet , extingui non potest. Vos ergo secundum Prophetam agite diem lamitae in ste quentationibus , seu in condensis, usque ad cornu altaris , quia reliquiae cogitationum diem sestunt agent tibi. . De hac Aposto. excellentiorem uiam nobis domonstrat: excellentiorem uiam dixit charitatem, quia ipsa est super omnes uirtutes , de quicunque ipsam habet, omnes uirtute, habet, hoe est uerbum abbreviatum , quo ἡ facit dominus super terram, quod adeo breue est, ut dicatur: Habe esiaritatem ,& sae quicquid uis. Ex his nanque duobus mandatis tota lex pendet & prophetae.Vel per altare. unius euiusque animam intelligimus, qua a dificatur domino ex lapidibus uiuis, scilicet ex uirtutibus uarijs S diuersis. i Porto linteamiua alba quibus Operitur altare Fer
23쪽
-rnem sue humanitatem Saluatoris designant, quae multo labore eandi dantur: scut Chri sti caro ex tertia, idest, ex Maria
orta per multas tribulationes ad resurrectionem,& candorem,& lstitiam immortalis perirenit.de qua exterius sunt ecclesiastica sacramenta. de au ibus dictum est: Altaria tua domine virtutum &e. t Rursus altare , est mortificatio nostra seu eornostri, in quo earnales motui seruore Spiritu sancti eonsumuntur. ε Secundo, altare etiam sisnifieat ecclesiam spiritualem rquatuor eius cornua significant quatuor mundi plagas,per quas ecclesia dilatatur. Tettio significat Christum sine quo munus nullum acceptabile patri offertur. Unde ecclesia solet orationes ad patrem dirigere per Christum. Quartό, signiscat
corpus domini: prout in sexta parte sub titu. de parasceve dicetur. Quinto, significat mensam. in quacum discipulis eo ni status est Christus. Sane legitur Exod. ita in arca testamenti t suetesimonii reposta est test ficatio, id est,eabulae, in quibus scriptum erat testimonili: licet etiam quaedam reposita ibi testimonia dici possitnt, S hoe in testificatione, quod legem naturalem in eordibus scriptam suscitauerat inscriptis, Reposta est etiam ibi urna aurea plena manna in testificationem quod panem dedisse filiis Israel de ccelo: & ui ga Aaron: in testimonium quod omnis potestas a dii o Deo est. & Deuteronomi usin testimonium pacti quo dixerat, Omnia quae dixerit nobis dominus, saciemus. Et ob hoe dicta est arca testimonii vel testamenti. ob hoc etiam dictum est tabernaculum testimonii. Super arcam uero factum est propitiatori u de quo dicitur in prognato quartae partis. In cuius rei imitationem , in quibusdam ccclesiis si per altare collocatur arca, seu tabernaculum in templum Salomonis:&a Propheta in xv. psalmis contir ue dem Astratur,quas beatus virascensionis in corde suo dismosuit. Hanct scalam uidit lacob, summitar eius ecet ta tigcbat. lxxxv i ii .d ii .e. j.Per hoc gratus, copetenter virtu tu gradus intelliguntur: quibus ad altare id est,Christum alcenditur iuxta illud Psalmist. Et ambula nide uirtute in uirtutem. de poeni. dist ij.du
actat a principio. & Iob: Per singulos gradus meos pronuntiabo illum. legitur
in Exod. Non ascendus ad altare meum per gradus: ne reue e tur turpitudo tua. nondum enim sortE antiqui semoralibus utebantur. In cocilio Toletano. v xvj.qu Pstio.vj. quicunque .cauetur,quod eleticuseausa doloris in alterius perniciem altate uel imaginem exuens uestibus uel ingubri ueste uel spinis accingens, uel eccleuae I taminaria extingues, deponatur. Sed si ecclesia sua iure sito indebitu spoliatum hoe causa moeroris facere licet. vel secundum quosdam, quemadmodum & in die passionia domini in signum tristitiae altaria deis nudantur . quoq tamen hodie conciliu re probat Lugdune. extra de ossi c.ord. eap. si canonici. Denique altaria, quae per som- nia, & per inanes quas reuelationes hominum constrnuntur, leprobantur omia o de consecr. dist. j. Plac .
tui probatur. s Picttirarum eta' maginam in ecclesia varia
I 3 Ioannes Ballista qua j orma pinguatur. Et
I s conflorei, qua forma pingantur qua Las
res Ma denique virgines. Vἱi νι. iii Iuba ua ratio.
24쪽
1 ai Pnsurarum Marulas, uarietarem virtutum
2s Historiarum tabernaculumquid notet. x 6 Phylaturium, quid. 17 candelabra in titroque altaris eornu , quid notem.Quid emuneraria siue forcipes. m. 18.e 29. Quid Dura.nu. Io. si crux altari superponitur.3 Atarii simi, quo pacia renanda . D quid idipsum notes.s; codex aliari imponitur, O id quare. 3 dragesimae tempore, ornamensa ere, DAantur conteguntur, non sine magna significatione .s s Velum ecclesia, e r triplex. Et quando tuta.
1 r. ν inmers. 3 6. O quando eleuetur. -- mero. 38.
37 Dominicae sex quadragesima, quid deno.
39 Cortinarum uariat color, narium quid fgnifico. o Ornamenta uaria adhibentur insisto Naiianitatis dominicae. t Altare γιbus omamentis tegatur in Pa schate.
α Thesauri e lesia quo consilia erantur sens
43, a,quid notem in ecclesia. Sacrificium antiquitus γιbus uasis , O ci ius generit, fiebaι.ε s Caticis nomen, de tractum. Cnx aureus, quid notet, quid a Beui, vid
46 Ecclesia cur hodia utatur O uasis, O om mentis pretosis. 7 Cmoli, Aureliane M. decretum,circa nuptia
8 Vc Ammia ecclesiae desinata, ne trahantur in priuatos usi a. 49 ornamenta altari a Diaconis lauanda.
ecclesia, sunt laicorum 'lectiones,& scripturae zunde Gregoriuride co- sectatio. dili. iij. c. per
rana adorare, aliud per picturae historiam, quid sit adoradum, ad discere: nam quod legentibus scriptura , hoc idiotis cernentibus praestat pictura et
uia in ipsa ignorantes uident quid sequi
ebeant, in ipsa legut, qui literas nescisit. Sane Chaldaei ignem adorant ,& cogunt alios idem sacere alia idola comburetes. Pagani uero imagines seu icone, , & idola adorant: quod Sarraceni non faciunt,qui imas ines nee habere, nec uidere uolunt, moti ex uerbo illo : Non facies tibi omne similitudinem eorum, quae in eoelo,uel in terra, uel in a ciuis, uel sub terra fiunt. Exo. Exa. xx. & alijs aut horitatibus, quae statim se- xci luuntur nos halde super hoc increpantes red nos illas non adoramus: nec Deos adipellamus, nec spem callitis in eis ponimus: quia hoc esset idolatrix, sed ad memoria, di recordationem rerum olim gestarum,
Unde versus. in se christi, qui transis, pronus honora. on iamen erilem sed quod designat,adora. me Deum, tione caret cui comulis oeMateriale lapis, giale man s. Hs Dc- est, nec homo: praesens quam cernis
Ad Deis est, ct bo, quem sacra figurat imago. Et alibi. am Deis ea quod imago docet: sed no De M Is , .
Hac uideaM sed mere eoti quod noscis in ipsa. Graeci i etiam utuntur imaginibus pin- gentes illas, ut dicitur solum ab umbilico supra, ct non in serius, ut omnis stultae cogitationis occasio tollatur: nullam etiam faciunt sculptilem imaginem,eo, qudd legitur Exo. xx.cap. Non sacies sculptile ne- canti. que imagines Item Leui. x xvj. Non facies idolum neque sculptile. Item Deut. iiij. c p. eap. Ne sorte decepti, saetatis uobis scul- D m. Ptam similitudinem .LItem non facietis 4B uobis
25쪽
PI. t s. vobis Deos aureos & argenteos. Item propheta: Simulachra gentium, argentum, &au II N,Op ra manu m hominum. Similes illis sient, qui faciunt ea, Sc omnes qui confidunt in eis. Confundantur omnes qui
adorant sculptilia, & qui gloriantur in si- , mulachris suis. Item Moses ait populoret . Istael : ne sorte errore deceptus adorest i ea,quae creauit dominus Deus tuus.rHine . itf. et a m est, quod serpentem aeneum, quemia. Mose, erexerat, EZcchias Rex confregit rquia populus ille contra legis praeceptum turis adolebat in celasim. Exl his autem &snulibus authoritatibus reprobatur ni
mius imaginum usus. Ait enim Apostolus 3 cqn ptim et Corinth. Scimus enim,quia idolum nihil est in mado,oc nullus Deus nisi unus. Possent.n annite simplices, Sc infirmi per nimium & indiscretum usum facile ad idolatriam trahi. Vnde Sapientia: Idolis na-
ψ tionum Non erit respectus, quoniam creaturae Dei in odium factae sitiit,& in tentationem animae hominum, & in muscipula pedibus insipient in m. Moderate uero uti icturis ad repraesentandunt mala uitana, & bona imitanda, reprehensbile non E .. 8 est. Unde Dominus ad Ezechielem: Ingredere , de vide abominationes pessimas :quas illi faciunt. Et ingressus, uidit omnem timilitudinem reptilium,& animalium,&abominationem, & uniuersa Idola domus Israel depicta in pariete. Nempe Gregor. hoe exponens in pastorali. lib. ij. cap. xx. dieit : Dum exteriorum rerum intrinsecus
syecies attrahuntur, quasi in corde depingitur qui equid fictis imaginibus delibera-do cogitatur. Rursus ad eundem Eaechie. Iem dicitur: Sume tibi lateram, & pones eum coram te : R describes in eo ciuitate Hierusalem . Ei aute in quod dictum est, Φ imagines, sunt laicorum literar: obuiat ii.
is Iud Euangelii: Habent, inquit, Moysen &Prophetas, audiant eos . De hoc etiam dicetur In mI. parte sib isj. particula Cano-nim super uerbo , seruitutis. Concilium Agathen de consec.distin. iij cap. placuit.
inhibet picturas in eces estis fieri, & quod eo litur Sc adoratur in parietibus depingusta Greg. de conseer. diu. iij ea. perlatum. dicit, st picturas non I icet frangere ea occasione, quod adorari non debent. Pictura nanque plus uidetur mouere animum, qua
scriptura. Per picturam quidem res gesta
ante oculos ponituri de consecra. distin. ii. p. semel. . sed per scripturam res gesta quasi per auditum , qui minus mouet animum,ad memoriam reuocatur. Hinc etiaest, quod in ecclesia non tantam reuerentiam exhibemus libris, quantam imaginibus& picturis. t Dicturarum siue ima- sginum aliae sunt supra ecclesiam , ut Gab. Ius,uel Aquila: aliae extra ecclesiam, sciliacet soris in fronte ecclesiae, ut Bos,& Leo. aliae intra, ut eonaestatuae, & diuersa sculpturarum , &picturarum genera, quae vel in uestibus,tiel in parietibus, uel in vitrealibus depingitur . de quo tu aliquibus stibtractatii de ecclesia dictum est, quod a tabernaculo Mosi, & tepore Salomonis sumptum est. Scripsit enim Moses, scripsit,&pinxit Salomon, & parietes caelaturis, &picturis ornauit. f Sciendum autem est, εquod Saluatoris imago tribus modis conuenientius in ecclesia depingitur, uidelicet: Aut residens in throno. Aut pendens in .crucis patibulo. Aut,ut residenx in matris gremio:auia uerb Ioan. Baptista Chri BL istum digito demonstrauit dicens: Ecce agnus Dei, ideo quidam depingebant Christum sub specie agni. Quia tamen umbra transiuit,& Chri lius uerus est homo: dicit Adrianus Papa de consecrat. distinct. iij. cap.sextam. quod ipsum in forma humana depingere debemus. Non enim agnus Dei in cruce principaliter depingi debet, sed homine depicto, non obest agnum in parte inferiori, uel posteriori depingi,cum ipse sit uertit agnus, qui tollit peccata mudi. His quidem & aliis diuersis modis Saluatoris imago depingitur, propter diuersas significationes. 1 Nam picta inpr septo, 'rememorat natiuitatem. Depicta in matris gremio,puerilem statem. Depicta uel sculpta in cruce, pastionem, & quandoque in ipsa cruce bol & Luna quati eclypmupatientia depinguntur. Depicta uerdia scalarum ascensu, Ascensionem. Picta, ut residens in throno, seu in solio excelso, praesentem indieat maiestatem & potestatem,quasi dicat: Data est ei omnis potestas Maiia in coelo & in terra: iuxta illud:Vidi domi- vis. num sedente in super solium excelsum,&c. TA. a id est, Dei filium super AngeIos regnan- EA . tem: iuxta illud: Qui sedes si per Cheru- x bina
26쪽
bin. Quandoque uero depingitur sicut stamenta,&propter quatuor pedum unguuiderunt cum Moses, & Aaron: Nadab & las, quasi quatuor euangelistarum snias . Abiu, scilicet supra montem, & sub pedi- Per hunc quoque figuratur Christus , quibus eius quasi opus saphiricum, & quasi fuit pro nobis uitulita immolatus: ideoq; elum serenum. Et quoniam sicut ait Lia ponitura sinistris, quia mors Christi sui e eas: tune uidebunt filium hominis uenien- Apostolis trittis. De hoe & qualiter. a' δ tem in nube cum potestate magna ct mala tus Marcus depingi debet, in vij. parte sub
staterideo ei quandoque circumcirca pin- titiae euangelistis dicetur. Ioanc sautemguntur Angeli, qui ei semper seruiunt & figuratur aquila. quoniam ad excelsa pose adsiliunt , R depinguntur cum sex alis, sm uolat, cum ait: In principio erat uerbum.
m. 6 eundum Esa. Seraphin stabat, iuxta illud: Hoc quoq; significat Christum, cuius iuuesex alae uni,& sex alae alteri,& duabus u tus, ut aquila renouatur, quia resurgens alabant saetem eius, duabus pedes, & dua- mortuis, floret, S in coelia ingreditur, hies bus uolabant. I Depinguntur cliam An tamen non iuxta , sed super se depingitur, geli tanquam in aetate iuuenili florentes , qtra ascensionem de gnat, ct verbum apud nunquam enim senescunt. . Quandoque Deum pronuntiat. Sed cum quodlibet ip- etiam circu pingitur archa gelus lxiichael , sorum animaliu haberet quatuor facies, draconem suppeditam iuxta illud Ioan. in &Muatuor alas, qualiter possent depingi, Apoe. Factum est praeliu incocto. Michael dicetur in vij. parte sub titu. de euangelicum dracone pugnabat, que pugna est dis- stis: ubi etiam latius de hoc agetur. Qnq; fidium Angelorum , eonfirmatio bonorii, t etiam ei reumpinguntur, vel potius Iub-& ruina malorum, aut in praesenti ecclesia pisiguntur Apostoli qui fueriit testes eius persecutio fidelium. Qitandoq; etiam ei re verbo,& opere usq; ad ultimum terra'. Et 'r' ' Ompinguntur xxiiij. seniores, secundum pinguntur criniti, quasi Naaearet, i. sancti.' .nisonem ipsus Ioan. in uestibus albis, R Lex enim suit Na Zareorum: ut a tempore coronis aureis, per quos significantur ue- siles arationis a eoi vita hominum nouateris S nouae legis doctores et qui sunt xij. cula non transiret super caput eorum .Pinpropter fidem trinitatis , quam annuntiat guntur etiam qiique sub forma duodecim per quatuor mundi climata, aut xxiiij. pro ovium, quia tanquam bidentes occisi sunt pter opera, & obseruantiam euangelista- propter dominum, sed & duodecim tribus rum Si lampades adduntur,dona Spiritus Israel,qnque sub sorma duodecim ovium santa repraesentantur. Si mare vitreum, pinguntur. Qiaque in plures, Vel paucios baptismus innuitur. f Quandoque etia res oues circa sedem maiestatis pingui ur, Cerctimpinguntur, quatuor anima)ia, se- sed tunc aliud figurat, iuxta illud Matth. Em. i cundum vilionem Ezechielis, & eiusdem xx. in fine: Cum venerit filius hominis in Ioan. Facies hominis,& sacies leonis a de- maiestate sua,tune sedebit super scdo m xtris, & facies bovis a sinistris, & facies a- testatis suae, statuens oves a dextris, & hoelia j quidae desuper ipsorum quatuor. Hi simi dos a sinistris. qualiter Bartholomaeus, &quatuor euagelistae. Unde pinguntur cum Andreas Apostoli depingi debent in vij. libris in pedibus, quia quae uerbis, & scri- parte sub eorum festis dicetur. qt Et ad-ptura docuerunt,mente,& opere comple- uerte, quia patriarchae ct prophetae pinetu. uerunt. Matiliaeus figuram sortitur huma- tu reum rotulis in manibus, quidam ueronam. Marcus figuram tenet leonis,hi po- Apostoli cum libris, S quidam cum rotu-nuntur a dextris, quia Christi natiuitas,& lis. Nempe quia ante Christi aduentum si resurrectio fuerunt omnium laetitia gene des figurative ostendebatur,& quoad mulus is ratis.Vnde in Psal. Et an matutinum i arti, ta in se implicita erat. Ad quod ostendentia. Lucas uero uitulus est, eo O a Zacha- dum patriarchar, & prophetae pingunturria sacerdote inchoauit, & Chra sti passio. cum rotulis, per qua, qua si 'iusdam impernem & hostiam specialius pertractauit. secta cognitio designatur. quia uerb Apo-Vitulus enim,est animal sacerdotum saeri stolia Christo persecte edocti sunt . ideo Gijs aptum. Comparatur etia uitulo pro librisi per quos de synatur congruet perse-pter duo cornua, quasi duo continens te- cta cognitio,uti possunt. Sed quia quidam
27쪽
1 sillorum,nilod didieerur ad doctrina ali riim scriptis redigerunt. Ideo illi congrueranquam doctores eum libris in manibus de pineuntur, leui Paul iis euangelistet, Petr s. lato M,S Iudas. Alii uero qui nihil stabile seu ab ecelelia approbatum scripserunt, non cum librix sed cum rotulis in signum sitae praedicationis pingi intur. Uadu Apostolux ad Ephesios , & extra de haere. cum ex iniuncto. Dominus quosdam dedit Apostolos, quosdam proplietas, alios cua gelistas alios pastores,& doctores in opus
ministeri j. g t Sed & diuina maiestas depingitur quandoque eum libro clauso in manibus, quia nemo inuentus est dignus aperire illum , nisi Leo de tribu Iuda. &quandoque eum libro aperto, ut in illo quisque ierat, quod ipse est lux mundi, Ruia, ueritas. ac uia,& liber uitae. Quare autem Paulus ad dextram,& Petrus ad fini stram Saluatoris depinguntur, dicetur in v ij. parte sub titulo de euangelistis. t Ioa. vero Baptista quandoque depingitur, ut eremita. Martyres cum ' aculeis,ut Laurentius in cratieula. Stephanus cum lapi.dibus, & quandoque cum palmis, quae victoria signandi iuxta illud: Iustus ut palma florebit iit sicut palma viret, sic eoru memoria seruetur. t Iinc est, quod qui de Hierosolymis ueniunt palma in manibus f runt, in signum quod illi regi militarunt, qui Hierosolymis cum palmis honorifice receptus est, Se post modiim ibidem cu diabolo pugnans uictor extitit:& es ii palat iucum angelis triumphans introivit. ver. Iusti ut palma florebunt,& sicut stellae fulgebunt. Contalo rest pinguntur cum suis insigni js: ut episcopi mitrati, abbates capuciati, & quandoque cum liliis, quae castitatem designant,doctores csi libris in manibus , virgines secundum euangelium eum lampadibus . t Paulus cum libro, &ense, eum libro, quia doctor siue propter
conuersionem suam, cum ense, quia miles. unde versus: Mucro furor Pauli, liber, est
conuerso Sauli. Generaliter i aut e lanctorum patium imagines quandoq; in parietibus ecclesiae, quandoque in posteriori altaris tabula, quandoque in vestibus saeris & a i i i uari j, locis pinguntur, ut illors actus & sanctitatem iugiter non indiscreta, uel inutilia meditetitur. Vnde in Exod. Ιου diuina voee preeipitur. ut in Aaron pectore rationale iudieii vi ita ietatibus impetiniatur , qua tenax la crd Italu cor nequa- qiram filixae cogitationes possideat,sed ratio lota constringat, in quo etiam rationali uigilante secudit in ἰreg. duodecim P triarcharum nomina describi iubentur.
Nempe ad seriptos patres emper in pectore ferre, est antiquorum uitam sine is riterinissione eos itare. Tueatitem si cerdos irreprehelia iliter i raditur, cum exempla 'patrum praeredentium indesinenter intuetur, cum sanctorum uestigia sine cellati ne considerat: & illic. tas cogitationes deprimit , ne extra rationis limitem operis
pedem teneat. tConsiderandum quoque sest quod Iesus semper eo ronatus depingitiae. quasi dicat, Egredimini filiae Hierusalem , & videte regem Salomonem in di
demate, quo coronauit eu mater sua. Fuit
enim Christus eo ronatus tripliciter. Primo a matre, corona misericordiae in die eonceptionis, quae corona duplex est propter naturalia & gratuita, ideoque & diadema voeatur, quod est duplex corona: Secundb a nouerca corona miseriae, in die passionis . Tertio , a patre, corona gloriae, in die resurrectionis, unde, gloria, &honore coronasti eum domine. Demum coronabitura familia corona potentie, in
die ultimς reii elationis. Veniet enim cum senatoribuet terrae, iudicas orbem terrae in
aequitate. Si e & omnes sancti pinguntur coronati,quasi dieat, Filiae Hierusalem uenite,& titilete martyres cu coronis aureis,
quibus coronauit eos Dominus:& in librosi pientiae: Iusti accipient regnum decoris, di diadema sipeciei de in inii Domini. l Corona autem huius nodi depingitur in se m a se uti rotundi, quia sancti Dei protinctione diuina fruuntur. Unde cantant gratulabundi: Domine ut scuto bonae uoluntatis coronasti nos. Veruntamen Christi corona per Crucis figura a sanctorum c ronis distinguitur: quia per Crucis uexillum libi earnis glorificationem, S nobis meruit a e ptiuitate liberationem,& uitet fruit Ionem. Cum uero aliquis praelatus aut sanctus uruens pingitur, non in is mam scuti rotundi, sed quadrati, corona ipsa depingitur, ut quatuor cardinalibus uirtutibus uigete monstretur,prout in i
28쪽
renda beati Gregor. habetur. Rursus xl l quandoque in ecclesijs paradisius depingitur, ut at picientes ad delectatione praemiorum alliciat: R quandoque infernus::
ut eos formidine poenarum a uitiis deterreat,quandoque nores,& arbores enm Diictibus ad repraesentandum fructus bonorum operum ex uirtutum radicibus prodentium. ε i Picturam matue uarietas, ' uirtutum uarietatem designat. Alis enim
datur per spiritum sermo sapientiae, alij
' silentiae &c. iiirtutes uero in mulieris specie depinguntum quia mulcent & nutrivi. Rur us, per caelaturas quae & laquearia nominantur, quae sunt ad decorem domu x,
simpliciores Christi famuli in te ligo tur, qui eeelesiam non doctrina, sed solis uit
tutibus ornant. Caeterum sculpti irae prominentes de' parietibus, egredientes et se uidentur, quia cum uirtutes fidelibus in
tantam consuetudinem deueniunt, ut eis
naturaliter insitae uideantur, multifariis
earum operationibus exercentur. Synagoga uero qualiter depingitur, dicetur in quarta parte sub tit. de reuerentia. Qualiter pallium Romanorum Pontista pingatur, in tertia parte sub titu. de pallio dicetur. Annum uero & duode ei in signa &menses qualiter depingantur, dicetur in princ. octauae partis ubi &de mense a itur. Sed N diuersae hystoriae ta novi,quam ueteris testamenti pro uolutate pictorum depinguntur nam pictoribus atque poetis quaelibet audendi semper fuit aequa pote- I na Porro tornamenta ecclesiae in tribus consistunt, id est, in ornatu ecclesiae, ehori,& altaris.Ornatus ecclesiae,consistit in cortinis, & auleis, & palleis sericis, &l rpti reis, d. similibus. Ornatiis chori in cor salibus, tapetis substratorijs & bancalibus. Dorsalia,sunt panni in choro pen dentes a dorso cibricorum. Substratoria, quae pedibus substernuntur. Wapeta, etiasunt panni, aut pedibus si ibsterrisitur, quasi stratio pedum. & praecipue pedibus epi. scoporum , qui mundana pedabusea 'cate
debent. . Bancalia sunt panni, qui supersedes uel bancas in choro ponuntur.' Al taris r uero ornatur,consistit in e psis, in
palleis, m phyla erijs . in candelabris, ii crucibυς, in auisisto, in tu ex illis, in codi bus , in uelaminibus, de in cortini. . Ett no.q, eapse in qua hostiae eonsteratu, sis Estiantur, significat corpus virginis gloriose: de qua dicitur in Psal. Surge Domine inrequiem &c. quae quandoque est de ligno, quandoque de ebqre candido, quandoqueiae argento quandoque de auro, Squa doque de crystallo t& secundum uarias illas proprietates uarias ipsus corporis Christi exprimit dignitates . Rursus capta ipsa
continens hostias consecratas, siue non cosecratas, memoriam destgnat humanarar, debet nanque homo iugiter recordari acceptorum beneficiorum Dei tam temporalium , quae per hostias non consecratas,
quam spiritualium, quae per consecr. dcg- Ιε. gnatur. Quod spuratum eli in una, in qua Deus iust it manna reponi, quod licet temporale esset, praefigurabat tamen istud n strum sacrificium spirituale prscipiens ut est et in memoriale iam puernum in suturas generationcs, siciit legitur in E. O. ca' cincti.
psaeaute positae super altare,quid est Chii issius, sunt Apostoli,& martyres, pallς ς ς ε sstes sunt cosessores, & virgines uel omnes sancti, de quibus ait dominus ad prophe tam: His sicut ii estimento uest eris, de de hoe dictum est in tit. praeceden. Aliud au
tem est phylatterium, aliud phylarteria.' Phylatterium, est chartula in qua dece τε praecepta legis describuntur huiusmodi chartulam solebant Pharis i ante se sanuin religionis portare. unde in Euangetaio: Math.
Dilatat phy lalteria sua &e. & sic sumitur
xxvj. l. v. non oportet.& dicitur phy lat te-riun a φυλατ is, quod est custodire A θύρας, quod est lex. Phylatteria ueto,eil ua-iculum de argento,uel auro, uel chy :allo, uel ebore & huiusmodi, in quo fin&crum eineres vel reliquiae reconduntur.
Cum enim Elin diu, fideles cinericios uocaret, pro eo quod cineres ipsi s seruaba contra eius decisionem statui si fuit in ecclesia, ut honorifice, & in pretiosis uasculis seritarentur quod nomen est comprehensum a quod est seruaret τέρην, quod eii excien itas, quia ibi aliqu. dde extremitate corporis sancti rum , Puta dens uel digitus uel aliquid tale seruatur. ς Super a li are etiam in quibusdam coic- si is collocatur tabernaculum , de quo sub tit .de altari dictum est. qi In cornibus altari, duo sunt candelabra cons illata, ad
29쪽
sgnis eandum gau dium duorum populorum de Christi Natiuitate laetatium, quae candelabra mediante Cruce faculas serui accensas, angelus enim inquit pastoribus. Annuntio uobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est uobis hodie saluator mundi. Hic est uerus Isaae,
ut risus interpretatur. Lumen enim can-
elabri fides est popia limam ad Iudaicum
populum loquit proplicia : Surge, illumina re Hierusalem, quia uenit lunae tuum , di gloria domini super te orta est . A d populum irero gentile dicit Apostolus: Erati, aliquando tenebrae, nune autem lux in domino. Na N in ortu Christi noua stella magis apparuit, secundum uaticinium Baialaam, orietur inquit stella ex Iacob,& eo surget virga ex Israel. De hoe etiam dictu est in ii. de altari. i Emunctoria siue forcipes ad emungendum lychnum, sunt uerba diuina quibus literas legis amputamus S lueentem spiritum reuelamus: iuxta illud : Uetustissima uete tu comedetis,& no-iiis superuenietibus uetera abij cietis. Uan in quibus emuncti lychni extinguntur sunt corda fidelium,quae obseruantia legalem ad literam admittunt.' Rursus sorcipes, quora gemino dente coponitur ignis, sunt praedicatores, qui nocon Gnis utrius. que testamenti paginis instruunt, se moribus eomponentes ad charitatem accedui.
t Scuta uero,id est, uasa aequalis amplitudinis, in fundo,& in ore ad calefacienda facta, sui it illi doctores qui thesaurum cordis non celant, sed ex eo proset ut noua &uetera. Lucernam quoque non ponunt sub modio . sed super candelabrum, ut hi, qui sunt in uomo domini Iumen S calore accipiant super se. g Crux l quoque super altare ponenda est, ct eam inde tollit baiu Ius Crueis, i aquo recolitutaquia Crucem de Christi humeris sublatam tulit Simon cyrenaeus. Inter duo candelabra Crux in altari media calloeatur: quoniam inter duos populos Christus in ecclesia mediator existit. Ipse enim est lapis angularis, qui fecit iitraque unum: ad quem pastores a Iudςa,& Magi ab oriente uenerunt. De hoc alter dicetur in prooemio. iiij. partis sub tit. de ae. sae. ad alta. Rursus t altariss ons, auriscisso ornat, iuxta illud Exo. x s.ct a 2.ca. Construes mihi altare, faciesque
illi eoronam per gyrum seu e multum ab ta. quatuor digitis. Nempe altare quad que signis eat cor holuin D, in quo sacrificium uere fidei pzr contritionem os tridebet:& tune aurifricum coceptum bonae operationis significat, quo non tem nostra
ornare debemus, ut caeteris Iuceamus.
Quandoque altare significat Cluistum, ctunc per auri Disium, cogrue ornamentumesiaritatis designatur . sicut en im aurum prae eminet omnibus metallis, sic & charitas caeteris uirtutibus. xcvj. dist. duo. unde
Apostolus ad Corin. j. Maior hors est etiaritas. Florentem enim nostram sie auristi,sio charitatis debemus ornare, ut parati simus pro Christo animas ponere. Uexilla etiam super altare eriguntur, ut trisphus Christi iugiter in ecclesia memoretur, per quem & nos de inimico triumphare sp ramus. t Codex etiam evangelicus sa per illud adaptatur, eo quod euangelium
ab ipso se ilicet Christo, ut editum,. & ipse perhibeat testimonisi. qui quare exterius ornetur dicetur in iij. parte sub tit. de le- a. in D. Denique vasa, de utensilia inomo domini a Mose, & Salo. originem
habuerunt, quae in ueteri testamento plura & diuersa suerunt prout in Exod. legitur diuersa habetia significata, de quibus hic breuitatis causa non agimus. t SanEomnia quae ad ornatum pertinent tempore quadragesimae, remoueri uel cotegi debent,quod fit secundum aliquos in dominica de passione: quia extunc diuinita, fuit absc5l, ,& uelata in Christo, dimisit enim se capi & flagellarii ut homo tanquam n si habens in te uirtutem diuinitatis, unde in euangelio huius diei dicitur: Iesu, autem abscondit se, & exiuit de templo isse ergo cooperiuntur Cruces, id est, uirtus suae diuinitatis. Alij hoe saeiunt a prima dominica quadragesimae, quia extune ecclesia
incipit de eius passione agere. unde eo tε-pore Crux per ecclesiam non nisi eo perta portari debet, & secandum more quorundam locorum dua tantum uelamma, seu cottinae, unc retinentur, quorum una ponitur per circi litum chori, aliud suspenditur inter altare,& chorum, ne appareat
quq sunt intra sancta sanctorum, ς, Lanctuarium & Crux tune uelantur, significat literam legis.id est,eius curiale obsutuatiam,
30쪽
sue quδd In ueteri testamento ante Christi passionem intelligentia sacrarum scrupturarum uelata. operta & obscura erat.
I - - Et qui tempore illo fuerunt, uelamen , id est obseuram scietiam. ante oculos habuerunt, significat etiam rumpheam illa, quae fuit ante ianuam paradisi, S quoniam hu iusmodi earnalis obseruantia, Scob miritas, & rumphea in Christi passione subla
ta sunt,ideo cortinae, uel uelamina huiusmodi in parasteue remouetur. Sed & quia in ueteri testamento suerunt animalia ruminantia,& gulas scindetia, ut boues arantes, id est, scripturarum mysteria discern εtes , & spiritualiter intelligentes, ideo in quadragesima post velum ingrediuntur sacerdotes p uci,quibus datum est nosse mysterium regni Dei. g t Circa hoe autem
notandum cst,in triplex genus ueli suspenditur in ecclesia : videlicet, Quod saera operit. Quod sacrarium a clero diuidit. Et quod elerum a populo secernit. Prima est nota nostrae legis. g Secundum, nota nostrae dignitatis, quia indigni sumus, im δ' impotetes coelestia intueri. ς Tertium, est coertio nostrae uoluptatis carnalis. Pri- mum , uidelicet cortinae quae ab utroque altaris latere ex teduntur sacerdote secretum intrante, prout in iiij. parte sub ti. de secreta dicetur, significatum est in hoc, se sicut legitur Exo. xxxiiij. Moses posivit u lamen super faciem suam, quia filis Israel claritatem uultus eius sustine e non poterant, di siclit dieit Apostolus: hoc uelamen adhue hodie est super corda Iudaeo- rum. Secundum, uidelicet cortina quς in quadragesima in ossicio Missae ante al- .cor. tare extenditur: signis eatum est in hoe,r qudd uelum infra tabernaculum erat sit spesium, quod deuidebat sancta sanctorum a sanctis, ut diectur in prooemio quartae partis. per quod arca populo uelabatur,& erat miro opere contextum, Ac pulchra uarietate distinctum,quod in pasmone domini scissiim est,& illius exemplo hodie
eortinae uaria pulchritudine texuntur.
De praemisso uelo, & quale, debent esse
. cortinae habetur Exod. xxvj. S xxxvj. ea.
Tertium inde tunc habuit origine, quia in primitiua ecclesia peribolii, id est, paries,qtii circuit chorum, non eleuabatur,
I nisi usque ad appodiationem, quod adhuc
in quibusdam ereIesijs obseruatur, quod ideo fiebat, ut populus uidens elerum psallentem, inde bonum sumeret exemplum . Veruntamen hoc tempore quasi conantuni fersus ditur, siue interponitur velum aut murus inter clersi & populum, ne mutuo se conspicere possint, quasi ipse facio
dicatur: Alier te t oculos tuos, ne uideant uanitate Sce. In parascevetiero omne tol- 3
litur velum, quia in passione Domini ve lum templi se istum est, & per eam reuelata est nobis regi, spiritualis in icth gentia, quae antea latebat, ut praemissum est, S a- Psal. perta est Regni ecelestis tantia, & est data ii ii nobis sortitudo, ut vinci, nisi uelimus a Mishearnali concupiscentia nequeamus. Ueruntamen velum, quod diuidit sanctuar ua clero, retrahitur uel eleuatur in uespera cuiuslibet Sabbati quadragesimae, quando omelum diei Dominicae inchoatur: ut elerus pollit in sanctuarium intueri, quia
domini eam recolit resilirectionem. Hoc
t etiam ideo fit in sex dubiis dominicit , 37 Iaia nulla suit aetas, in qua non fiterit gauium aeternum. Gaudium quidem figuratum quod coelo uelatiar, quod per velum
illud significatur, inde est quod di bus dominicis no ieiunamus,& hoc propter gloriam domini es resurrectionis. Nam prima domini ea, lignificat gaudium, quod habuerunt primi parentes in paradiso ante pe eatum. Secunda dominica figurat gaudiu, quod pati ei habuerunt in arca Noe ali j omnibus diluuio submersis. Tertia, quod
habuerunt fili j Israel, alijs sub Ioseph Ω-
me amictis. Quarta, quod habuerunt stibSalomone, in pace uiuentes. Quinta quod habuerunt redeuntes de captiuitate Babylonis. Sexta, quod discipuli habuerunt a resurrectione usque ad ascensionem, quando eum eis praesentialiter fuit sponsus. In sest mi tat ibus t etiam nouem lectionum 3 quadragesimae velum ipsum eleliatur, vel retrahitur. Sed hoe non habetur de primaria institutione ecclesiae, quia tunc nullusellum celebratur in quadragesima solemniter. Sed si aliquod sestum occurrebat, quacunq, die occurreret, in sabbato, S in domini ea ,de eo comemoratio sebar, prout in ea non e Martini Papae habetur xxiii.