장음표시 사용
51쪽
si, g ait praetor.Si ergo bliciana non sunt contralis emptor ante completa ria, sed aduersa: cum adiisucapioneina possessione , eundem finem tendunt, L ure quasi domini j. Et ap- secus cum tendunt ad fi-pellatur actio publiciana at nos diuo sis. publico autore qui eam in Actio publiciana rescitaria uenit.iust.de actio. g.aliae. datur ei,cuius res, quam a Ad hoc ut auctor obtineat non domino emit credens oportet isthim probare iu- sum titulum, & rem sibi fuisse traditam, & bonam fide habuisse tempore emptionis & venditionis, praesumitur nisi contrariuprobetur S quod credat modo venditorem vel do-
ctus dominum, non fuisse, ias publiciana non competeret. Perimitrittir auturali v editione, ac si usu cepisset veudicare: nisi sorte verus dominus possideat, vaeXceptio ueri domini j publicianam excludit. Si autem post usucapionem k posiessione cadat: tuc nocopetit publiciana: sed ciuilis actio uel rea uendi camitio : secundum qitos a mutilis, s ecu ndum quos i a m directo, ff.de publ .l. l. De
hac materia uide not. perio nein And. de senten. .
eum dominum, ut supra, usu capta est, cum absens erat causa reipublice, uel
nis , uel legationis ciuita. tis, uel causa appellationis prosequendae, uel testimo nij ferendi, uel quia in cae pituitate suit,uel alia causa necessaria fuit absens . Licet enim Ppter necesta. ria absentiam infra annupost quam reuersus est remicindere usucapionem, ut dicat aduersariu .no usuceil iste, qui usucepit per auxi tum pr toris, hoc auxilius bi datur. Si autem verei fuit dominus rei tunc cli , petit ei uendicatio resti sibi riacii uero nes talis erat pir Hori. obligata, copetit et bypothecaria rescissoria ,& hoc in realib. actionib/ὼ In actione aut Psonali co , do rescissoria.De hac ma iteria uide Gul in Sp.de in . .
52쪽
Tum super uerbo,sid scias, aliam rem vitiosam uel& sequenti, & gl. l .in uerbo dominij vel udasi, circa medium in c.Abbate san de re. tu .li, . 6. Actio quanto minoris quaedaest priutoria quaedam ciuitis . Praetoria locum habet cum quis emit animal, vel seruum morbosum seu vitiosum,qui propter morb6 vel vitia minus valet qua emptus sit, dc datur ad petendum id , qJ minus ualere,puta si res non esset uitiosa uel morbosa, ualeret viginti nunc aute ualet qudecim,Pponitur hic actio ad petendum quati minoris intersit emptoris. Hoc autem scies, T de vitio nuquam tenetur venditor nisi in trib.casib. Primus eluq5 nominatim promisit, ει tuc agetur ex stipulatu. Secuudus est,quando sciebaseruum habere uitium
M emptorem non admonuit & tuc tenetur ex empto, uel quod redhibeatur. vel amittere teneatur.
admixtum vitium corporis.Datur autem infra annum utilem. Sed civilis actio quanti minoris com
morbosim emit propter quod res minus valet re agitur: quanti minoris es set empturus.De hac actione nihil dicitur in arbore
acti omini: sed de pretoria solum. Vide similiter da
hac materia in Specul. iii titulo de emp. Sc venditi . g.nunc dicendum, versicu. est & alia amo. Actio quasi serviana,q etian hypothecaria dicitur, prie toria est, per quam re m
bile, vel immobile tibi pignori obligatam qua possidet aliquis, siue sit de biroesiue alius poteris ab eo euocare, seu petere, &est actio in rem utilis, et datur creditori ad praesequendupi nus, hypothecam ve, vide de hoc insti .de actio. g. quasi seruima. Actio Fiussu perpetuo datur
contra patrem, uel domi num,quorum iussu cum filio vel seruo aliquis cotraxit, siue dirigatur iussus ad coiitrahentem, siue ad seruu.Nec est in ea opus uer
bis aut scriptura, vel ut diastringatur fecitndum ΑΣ. an videat iussus uel iussi specialiteri uno cotrami
53쪽
eum seruo meo cotrahere ut seruum vel animal mox secure possit Nideor.n.Ola iussisse. nisi lex certa. i.conditio uel pactum cotrariusthibeat. Habet ergo locuactio quod iussu, quando domino vivente vel patre, seruus vel filius contraxit quia hac dominus, vel pater eo quod iussit tenebit.
Actio qd metus ca datur et , qui probabili uel iiisto me
aduersus eum, qui metum intulit : sed insta annu erit quadrupli propter columaciam nolentis rem restituere iustu iudicis ante lit conte . Post annii vero simpli. vi an l .si cum exceptione. .responso, S g.postanum,sLquod i Iet. Cau. Actio rei vendicationis est, quando dicis rem corporalem esse tua, ut hunc seruuliunc equum,hac vestem .
Alia dicitur vendicatio, quam legistae non habent,quq datur pro re i ncorporali,ut no .per docto.in capita examinata de iud. . Actio rescistpria triplex est, ut sum a de publiciana rς' seisso. Actio redhibitoria datur em proti contra venditorem, bosum recipiat, &praetiurestituat, S datur infra sex menses utiles , quia haec actio, tantum sex mensi bus durat ut, isde dii.edi. Al. I. verbi gratia. Si uendis mihi animal morbosum latentem morbum habens, vel aliam rem uitiosam tali vitio,quod virium si sciuissem nullo modo emis sem,mihi datur actio contra te ad hoc, quod pretiureceptum instituas infra sex menses, & rem tuam morbidam vel vitiosam
reastimas. Actio rerum amotarum cbmpetit marito. aduersus uxorem de rebus costante matrimonio ca diuorti j ablatis. Datur autem post diuortium , S ntinet rei, persecutionem.Sed si pendente iudicio reantegretur matrimonio, soluitur tu
dicium rerum amotarum,& si redintcgratio matri monio iteru fiat diuortiuremanebit actio reru amotarum ob res amotas prioris diuortij causa, dc in quo
casu actio furti daretur cotra extraneum, in eodem casu actio rerum amotaru
54쪽
A. rate illa concurrant.so res mariti dolo malo amoueant, α econtra. Ite i fiat amotio constate matrimonio,
amotione habeatur. Item quod fiat causa diuoriij. Datur etiam haec aetio cotra patrem filio vel filiae . quatenus ex ea re locupletior est factus, vel de dolo malo eius factum est, quominus fieret. De hac materia uide not. per Azo. in
A rei uxoriar vel uxoratitiae sublata est: in cuius locum surrogata est actio ex stipulatu, quae dat marito vel eius patri,ut dos reddatur. Si enim a datione dos inciperesilisc actio locum non haberet licet quidam dicunt contrarium, ut dicit Azo.in sum.eod.tit. Actio reuocatoria dat i eos, quibus alienata suere bona debitoris in fraude creditorum,uide supra. Actio
non conueniente pignoretur,tamen iuris costitutione obligatur tacite pro locatione iure pignotis in urbanis praediis inuecta& illata, in rusticis vero pdiis mictus tantum. De hoc uidem s. item Seruiana institutione de actio. Actio serui corrupti copetit non solum aduersus eum, cuius hortatu, vel consilio seruus camlptus, vel deterioratus est,sed etiam contra eum noua lex datur, si sollicitauit seritu, licet bonos mores eius comimpere non potuerit. Haec autem actio i duplum habet condemn tionem, squanti deterioratus est semuKquanti uires suerit a seruo sol licitato subtracta,& tenetur qui corrumpit: siue
ex bono malia,sive ex malo deteriorem secerit. De hoc in l.si quis semo alieno suaserit, C. de fur. ubi casus de hoc. fauiana,& in b. item si qs Actio stricti iuris, req. infra in fraudem , institutione adtionum qu qda,&de e de actione. cep. in c. cum uenerabilis Actio seruianadsio sendi,vel uide instit.de est. 9. actio- domus competit ad perse- num autem. quendas res conductoris Actio subsidiaria dicit, quia pro mercede domus quasi in subsidium, & auxilium pignoratas , νοῦς quamuis alterius, q inefficax facta est.
55쪽
est,datur,ut si iutor res pu- . impignorauit , vel obligi. pilli alienaverit, uel male uit pro pupillo oadministrauerit, & ipse tu Actio venditi competit veM-tor 8c eius haeres sint non tori ad petendum pretium soluendi, idest non sussicietes ad soluendunt pupillo, datur actio contra illum, ad quem res eius alienatae sitnt. Actio tributoria creditorib. qui cum seruo aut filiosa-& usuras ex tepore mole c
Comprehenditur, prout is tibi paciscitur uel interpa res csiuentlim est.ri huius contraria est actio empti , quam vide supra. milias cotraxerunt innaer Actio vi bonorum raptorum cepeculari, ut distribuetur de reb. mobilibus vi surre- pro rata crediti inter illos,& dominum seu patrem illius, cu quo contraxerunt, s. 2.inst.quod cum eo.
Actio tutelae subsidiaria compulit pupillo, quando nec tutor nec haeres soluere hastis datur, & cui res mobi es per violentia sunt ablatae, Sc copetit restitutio infra annum ad quadruplu, ita V in quadruplo conti neatur ei restitutio.& haec est uis ablativa. . bet cotra eum, cui iura tra Actio utilis, vide supra Actio dita sunt a pupillo, ut cau- directa . tionem exigat a tutore de Actionum quaeda sunt in re,
indenitate pupilli, quado vel nullam uel parum idoneam admisit cautionem .
Actio tutele directa datur aduersiis tutorem ipsi p upillo in quantum conuenit, si tutorin reb.pupillarib. damnum dedit dolo uel culpa
Actio tutelae contraria competit tutori aduersiis pupillum, si in rem eius aliquid
de suo impendit, uel P eo fideiussit, aut rem propria& quaedam in personam. Actio in rem dicitur ucdiacatio rei quando scilicet dicit aliquis rem qua agitur esse sua, & aduersarius di
cit contrarium .Quando ergo petis rem aliquam ut tua rei vendicatione, tunc
agis actione in rem. Actio vero in personam cu petis ab adueriario aliquid tibi dari vel fieri . Ite actiones
quaeda bonaesidet diar quae cam strictituris. A ctionis
56쪽
A' ante C. Bbiesdei diar no ideo, qa
in eis debetur seritari bonasides, quia et bona fide; seruatur in actionib. stricti iuris, sed dicuntur bonae fidei
ideo: Quia maxime exube-xare debet bona fidos anter c5 trahente in ci' ultra id etiam veni ut omnia antecesibria, dc ea,de quibus nihil est cogitatum, ut in ξtione empti vel venditi, venit etia id quod expresse non est a ira, videlicet a tempore morae, qui alteri non reddit illud ad quod tenetur de natura contractus
ventui damna, & interesse quae debet restitui, & sic in eis multum exuberat omiudicis pinguius, quam inaci ione stileti iuris.S.int au
venerabilis. Aliae vero daractiones stria ii i uris, ut a tio ex mutuo, ex stipulatu ex arbitrio, consimiles. Et in istis non venit accesserium, nec ea, de qui b.n5 est cogitatum, ut not.Ba t. in gi praeall.Nec in his a tepore morae, qui alteri non
redit illud, ad quod tenetur se natura inactus ventutdamna,& interesse,quq edbent restitui. Item actionurealium aliae competunt prebus incorporeis, di sic nabet locum rei vendicatio. Ali pro incorporalibus,&pio seruitutibus acquirendis, seruiendi, & patiendi,& sic competunt duae actiones, quarum, una Vocatur consesseria, alia negatoria. Item nota. Pactiones per sonales usque ad metas IO. ann .extenduntur. ut C. de constitu.pecu.l .secunda. ScC .de praescr.triginta anno.
I sicut. Reales autem Vsq; ad metas quadraginta an nonini,vt C. de luit.pign.l. secund. M & in gl.de utroq; casti. Est ergo ut clarius dicaturo adtio realis, quae obligatum eum , contraqucm dirigitur, non siipponit. Sed ideo competit: quia quis contendit restituere, contra quem talis actio dirigitur, verbi gratia. Intrasti domum meam violenter, ego peto possessionem mea quam occupas: tu nullo iure mihi obligatus es et nec aliquid mihi promisisti: nec tecum contraxi: sed tantum te conuemo,qa res inea apud te est.
57쪽
. ponit debitore, conti a quo petunt hereditate tantum, dirigitur, obligatu esse ex cuius nomine comprehen-cotractu vel maleficio, seu ditur uniueitum ius de in ex varijs causarum figuris. Et ista datur etiam ad re,
sed praesupponit obligationem personae,ut vendidisti mihi librum,vel locasii mihi domum,tu mihi obligaris ex cotractu, licet agam ad rem, suibru vel domu . Actionum aliae sunt particu lares, aliae uniuersales.Pa ticulares,dicuntur, quae di- tur ad res, particulares,vel singulares, non aut ad id,
quod est uniuersum vel generale, ut si peto vestem, Scet gore usidicatione vel alia ae . particulari, seu peto T. quae tibi mutuaui, & haruactionum aliae diculurreales, ut quia competunt ad rem,& non dicunt persona obligatam.Aliquae vero di cuntur personales, quia noad rem: sed in personam diriguntur, ut si ago ex em' pio vel actione ex mutuo, dico enim personam obligatam, dc non rem nec pecuniam , 5 prosequere latius, ut institutione de amin prin. Actiones uniuersales dicit Innoc.in c.conque Tent de ossi .or. quod sunt
cti .l.nihil aliud, si de verb . signi f. & sunt istae petitio haereditatis, familiae herci
quae datur pro hereditat: eae trebelliano restitueda ,& actio ex empto,quae datur quoties tota hereditase initur,& licet ibi dicat Innoc.quod sunt quatuor, in
te, sed multae aliae possunt dici uniuersales adsimilitudinem harum quatuor, Vt quando petitur villa feci castrum, ut sentit idem Innocen. in capitulo cum ad sedem, de restitui .spolia. de clarius per Bartol. in l. prima, sLde eden.Itein quando petitur ecclesia cum P tinentis stiis, ut est glo .in c.
scrip. Vel dic melius secundum Bar .ind.l. I.F.de ede. quod actio uniuersalis potest intelligi quando da-
sua significatione multa talia uniuersaliter continet, siue sic uniuersalitas iuris , Ut
58쪽
ut ii reditas vel bon. poss& similia:siue sit uniuersitas facti, ut peculiu,de quo, in dicendum est, ut l. q. T. de pecul. Acti' vero generalis ex eo dicit,ut dr in d.
petit ad id, quod sub se cotinet plura capitula, non tamen uniuerium ut est actio negotiorum gestor tutelae &c.Nam multa potuit habcre defunctus, quet non peruenerunt ad illiu , sed continet sub se multa Capitula, ut administrationem frumenti,vini olei,dcfimilium, secus autem ex se Sc ex proprio significato non continet plura, seu
licet petantur plura bona. non tamen dicitur peti tio uniuersalis, vel generalis, vide Panormitanum in d. c.significantibanu. IS. Actionum 13. species enunierat gl. in f .sunt praeterea . Instit.de actio. qui b. adde actionum alias esse nati-uas alias dativas . Native
sufficientem prae existente, a qua oriantur. Datitiae vero quae eiusmodi materia carent quod declarat Barant.iuris Sen.S. IAda pactis 3 praeterea actiones quaedam criminales sunt, quaedam ciuile de quibus infra in verbo , iudicia
Actiones civiles, qui sunt, reqvot:require in Spec.ti.deact. & exceptione propo. 9 postremo .Et no .93 qsiq; distinguitur act.ciuilis c6tra criminalem: & tuc ideest,qd actio intenta pro aliuo interesse .Quandoque istinguitur contra pr toriani & tunc idem est quod actio descendens ex aliqua parte iuris ciuilis veluti l. senatusconsulto , constitutionib. Imperat rum Fin gl.Institu. de per-pe.& temp. act. in princip. Pretoria autem dicitur, ut infra actiones praetoriae. Actio ex contractu sunt de actioni b.in personam inst. de actio. g. l. que nascunt ex pacto,sive obligatio surgit ex re:vt conditi O cer siti, de numerata pecunia , codictio certitudinaria,c5 dictio ob carn, actio comodati,depositi, pignoratilia de quib oib.suo loco dico
naus siue es consurgit obligatio est verbis , sicut in actione ex stipulatu Maudo res in certam s
59쪽
pulationib deducta est. Si- ibi not.quae neq; ex pacto,
ite et oriatur obligatio extiteris, de qui b. condictio vidio desidis datur in eu,qcum spe futuret numerationis scribit se die qδ ei non
est numeratum Numeratione aut non secuta infra biennium non repetit chi graphum .Et est introducta exclusa exceptione non numeratae pecuniae. cum minime cogat solue-
neq; ex maleficio oriunt, sed in maiorem habet couenientiam assinitate cum pastis,quam cum malefici,s. De his actionibus uidendum sΙ.de actione Mobligatione l. ex maleti
g. seq. & institutione de obligatione quae ex quasi
contra . nasse.& de singulis exposuimus nominatim
supra suis locis. oriatur obligatio, ex con- Actiones vel obligationes exiensu, ueluti empti,vendi- maleficio sunt actiones in ti,locati,c5diicti, Psocio, mandati, pscriptis verbis, de actio costituis pecunio, nec n5 actio in tactum de iureiur. Et de his actioni b. in proprijs locis secundum ordinem patebit. Et istae sunt species actionum
in personam, quae oriuntur ex contractu , siuere, verbis, literis, aut consensu obligatio oriatur , de quibus vide ride actio-
me & oblig. l. 1. & 2 .de institui. de obligat,one S. I. iii g.& titul. seq. usque vid titu.de obl. quae ex quasi contractu nascuntur. Actiones ex quasi contradius int de actioni b. in Psona. instone de actione, S. Aursona instone de actione, g. I .cum ibi notatis. ib. delicta hominuria coerceritur, quod publicae utilita tis interest. Ude fideiuss. I. si areo. g.f.&Tad legem Aquiliam. l. ita vulneratus, cum similib. ut est condictio rei furtiuae, actio arborum furtim caesarum , actio furti, actio vi bonorum raptorum, attio legis Aquiliae, actio tu iuriam, spmetus ca, de dolo actio serui corrupti, actio rem amotarum, condictio ob turpe causam, interdictum unde
vi , interdictum quod vi aut clam, interdi in delibero homine , exhibendo , de uxore ducen- . da,
60쪽
iunt, Ict conitatelo NaaInibus
da,de liberis extatbendis, in tur, quae transeunt ad haede
rum, interdictum prohibitorium,ne quid in flumineri pave publica, interdi ctum de itinere actatque priuato. De quibus omni bus require in litera I, loco suo. Actiones vel obligationes ex quasi maleficio sunt actio oes in personam institutio redes uel no distingue, auenascitur actio ex maleficio vel quasi, aut ex contracta quasi , prout prosequitur Αχo in sumina eodem tin& secundum Plac. in sum.
stia, eodem titu. Hae actio. conueniunt his, qui succedunt in ius,& non his, qui succedunt in rem, ut donaetaxij vel legatarij. ne de acti*ne g. I.quae ne- Actiones interrogatoriae adque ad pacta accedunt, ne- quid intentarentur olina, que ad maleficia, sunt ta- vide in gl.in rub.f .de intermen similiores malefici js, ro .actio. . quana pactis,ut actio infa- Actiones mixtaediculur ametum aduersiis iudicem, si familiae herciscundae, actio litem suam fecit, &actio in factum de eiectis, dc e sisis. Et actio in factum de dolo & furto eorum.
ministerium cauponum , aut stabulariorum, aut nauem exercet. ff.de actione
ει obligatione.l.ex maleficijs. s.fi iudex usque ad fi- communis diuidundo, dc finium regundonim 9.quet dam instit.de act. At quare appellentur mixtae,& quid differant ab actionibus personalibus in rem scriptis, declarat ibi Ιas.col.3. & in
s. I. colum. I.& a. eodem titulo. ne& institutione de obli-Actiones personales in remio atione quae ex quasi ma- scriptae oriuntur ex contra
Iesi .nas .per totum . Actiones haereditariae dicuntur,quae transeunt ad haeredes vel contra haeredes secundum Aet. Item quae ab
hqredibus incieiunt uel c6tra heredes.ssiae ac.& ψbl. hqressivi autem plene scia
ctu vel quasi, ex maleficio vel quasi, sicut & mere personales sed quia comittaatur posses res rem instar realtu, io in rem script et appellatae sunt. Quae sint haeactio. docet Accur. in l. 3. 9.est autem , sead exhib.