장음표시 사용
12쪽
IN NIVERSAMARISTOTELIS LOGICAM
Per Doctorem rataciscum Toletum,
De Dialecticae Scriptoribus eiusdem
Erpauca ante Aristotelem,taq; imperfecta praecepta Dialectices extitere,praeter rudem quandam cognitionem Praedicamentorum,(quorum inuentionem ad
initia Dia Archytam Tarentinii nonnulli referunt lectices dc praeter argumentat, num quarundam enco,tunc temporis maxime nota, quius frequentiu Nebantur Ouis Sophistae pleriq;. qui disputandi peritia gloria bantur 1 ut Gorgias Leontiu Protagora Prodicus. plures alii, Aristotelem prae cesserint:quos quibusdam dialogis exagitat Plato.&o, quorum sophistarum im- Portunitatem Aristoteles libros Priorum e scripsisse profitetur, ut illorum eruillis Aristotelem obiectionibus plene satisfieret. Caet in readedis tum ipse Aristitimus omnium Dialecti.ptaeceptis cam ita perficit,ut vix ullus post eum ali Dialectices qua in parte superauerit Extitcte quidem reliquos Stoici plerique postAristotelem luidissem nesPhilo rendi arte acum in plurimu valuerunt. sophos an dc eius artis praecepta quamplurima con- teste scripserunt ita ut longo interuallo Peripateticosin Aristotelem ipsum ut audiicero, Seneca,variis locis dexteritandi.
sputandi, se antecellere arbitrarentur.
te tum posterorum iudicium secus habuit. unum Aristotelem ita omnlium praetulit,ut praestantissimi quiq Philosophi, eu sequi . di in eum Commentaria ederenoa dedignarcatu , di pubirae omnibus legendum proponere.Hunc etiam, pie ceteris Philosophis Ecclesia suscepi sciam videtur. a mille praesertim annis meum potissimu in Academiis, caeteris aliis Phialosophis posthabitis, adolescentibus er
diendis enarradum exhibere. In huius e go uniuersiam Dialecti eam Commenta. ria edenda curauimus ad iuuentutis ipsius institutionem,commoditatem, istilita
Est autem Dialectica ad plurima, maxima, sine ulla controuersia utilis: ad sele P a lecticaria inquam omnesaddiscedas ad omne, parium sit errores vitandos, ad ipsiusque veritati, in 'ppo una
abditis occulte cognitionem. ad retudent vultuque natura di essentiam,earumque pranci
pia,causas, partes.proprietares, dicarum,
cidentia per uestiganda Haee enimis ictica res latentra definitione explieat. tiplicia&ambigua distinguit diuiditi
Haec subtiliter,acute.&apposite,ac sine deceptione, deonas reus ratiocinadi via ape- rit.Tandem,Haec omnia inuenit, inuenta
iudicat,iudicata disponit disposita Mordinata probat.ae si ab aliis oppugnentur, defendit Deniq-vtvno verbo dicam;cum rahomo sit animal rationis pallice'. heeau tem rationem perficiat; unde e rationali, 'M '. scientia merito vocaturi maxime hominis' ' piopria creeri debet;&a emeti, illum .hi '' mantibus potissimi seiungere. Sed tamen antequam ad Arist.Dialectica accedamus. breuiter propocenda erit scientiatu diui-
13쪽
sio:ut appareat quem ordinem quemque queat Litiones,ut sonorum d concentiri locum o gradum Dialectica sciuet inter in harmoniam, sonorum inquam numealias Scientias ch disciplinas tu, Musica considerat. lam vero Metaphr Miletis Cis ira II. si ea est quae disserit non de rebus coipin De artiκm Crediten: rarum diui . ne reis. sed incorporeisu vide Angelis Un- Vatie quidem adiuersis Scientiae. At telligentii, de iadem de Deo optimo a Metaphyii es. multipliciq; diuisione distinguuntur ximinam ideo naturalis Theologia vidi cacvrThe- Nos autem A ristotelica dii taxat diuisione ximus. oc ur: quod de istis agat, quantum logia dicacotenti erimus,eam tantillam locupleta lumine duntaxat naturali potest cognos rus mi Micita qrum P do. Omnis igitur Scientia. hoe est.clarae ei. Diuino aut beneficio, stantio log iii, modo- cetia alicuius te eognitio. ab Arist et Me Theologia, supernaturali lumine huma- ' isto;qle taph. eis .in Speculativam de Practica distin no genera a Deo concessa est cui annecti dimidatui guttvt Q ac distinctio ex fine desumpta potest ut is Pontificii prudelia: nam ex ea est. Speculativa enim est. cuius finis in sola prodiit magna ex parte, pi texta cns tutaveritatas conte platione consisti Practica cum Theologiae decreta ex sacris litetis, vero .cuius finis est opus Ignobiliores et cla Ecclesiediuino lumine deprompta .ium enim cognitiones,dubias de incertas qua ad mores,tum ad Fidem pertinentia, in v-lcs sunt opiniones in suspiciones.acimi nu corpus redacta ad ipsiusmet Ecclesiae foedullii Iesalie aratione Scientis penitus excludi gubernationem coaluerit t. Qua uis Themo scientiae inor speculativa rursus Scientiam diuidit logia. sum sit omnium prima octaprema. sunt ite, ride Arist, Me t. c. i. in Physicam siue Na non tam speculativa.quam Supra specul Meiabhesi turale. Mathematicam, metap. Quae viti tua.vocari debet: que eminenter eontinet ea diuina ma,tum Diuim,quia de Deo tractata In di Practicae Stuculativam;ut ait VThmselenita relligentiis tum naturali Theologia, seu prima p. q. art. c. atque haec de Speculati prima Philosophia, ab ipso Scali in vocari uis. Physica consueuit Physica scientia est, quae de re Practica vero cura circa operationes ver Placticescibus corporeis de mutationi subiectis tra setur.diuidituripi in operation diui enitae diu, ctat;vide animalibus platis, arboribus. sione. in Activa. vide dii restion imma sio in Acti similibus. Sub qua Medicina collocanda nentium 3 Factiva, seu elucarice operum uam xta videtur, quae corpus humanum scelusas externoru .ex Arist. o. Met ea. . Operati vivam. secti ones considerat Mathematica, quae nes enim aliae sunt Interne.aliae Externae. circa quantitate dc eius at Tectiones versa di Internae quidem in eo, qui operatur,ma Mathema tur. Quae quidem inquatuor partesdiuisa nent,ut intellectus,cognitio' amor,&si. ii eae scien est,ipsius et quatitatis diuisione. Alia. n. miles . quae ob id proprie Actiones dicun Actionestiae quantitas est Permanes.alia succcssiua. Et tur. non Effectiones:&istatu quidem,acti metis qu-
manens quidem una Cotinua scilicci a est scientia Sunt autem Interne mentis tu plices
in stitudo de qua eo incitia disserat . cui nostrae Aetiones triplicis genetis. Volun D nt. Surici clii ut Perspectiva quae est de linea vi tatis, Intellectus .c Memori et Circa Vol volunt mali altera Discreta. scilicet numerus de talis quidem operationes Moralis Philoso tis. Arithme qua agit Arithmetica. successiva similiter phia versatur; que quidem definiri potest,tica alia Continua,ut motus clepus; et i s ient a recie olendi In tres autem partes psis caelestibus olbibus maxim h perspicua secatur. in Ethicam,atae unius actiones de cernuntur: dc circa hac Astrologia versa mores recte instituat: conomicam,quae
o Qs 'lut qued Astronomica dicitur: luctuis di cst 'nes domesticas probe disponit Poliastiorum celotum qi numerum . magnitia licani, seu ciuile scientia que publicas actidinem, distantiam. calia similia, in cae onend Reipublicae videlicet gubernatim lis de astri ope Geometriae ex Arithmeti ne complectitur sub qua luris ciuilis sciencae.ipsa quoq; considerat. Tandem alia est tia magna ex parte continetur atq; ex illa successiva, scilicet Discreta Qualitas, qua fer ortu abuit. Iam vero circa intelleca Intellectis successiius quidam numerus,ut harmo operationes dirigendas Dialeelica vella nicus sonus, choratio longis breuibus tu quae est recte videlicet intelligendi scis tuba consum: di hanc quantitate, eius entia. Cuctic moriae actiones , an rem moli* me
14쪽
memorandi versatur: qualem tradit Cicero, d alii Rhetores, per loca mimagines. calia huiusmodi praece . Operationes vero aliae sunt Externae, Cum exter Vocis scilicet,vel Operis: quae in eo, quina umpat agit. non manent. sed in rem transeunte:
xitio. tetnam: siue post illas opus aliquod esse-
cum permaneat ut post xjificationem, domus: siue non maneat, sed sol ipsae ctiones tra hant:vt vox. cantus saltatio. die aeter huiusmodi. Igitur circa ocis quidem actiones ad congrue loquendum,
Gramatica versatur. adornate loquendu,
Rhetorica:cui annecti merito poterit ad carmina e poemata coponenda, Poetica: di ad histotia scribendas, Historica. In externis autem operibus est iciendis caeterae Mechanice attes Mechanice cernutut quae pro diuersi astes rate te iv koperum, in quibus veriantur. quaeq; in ipsis cinciunt .distinguuntur. vi Agricultura, rastoritia. Militaris, Nauti-
ea, Lanifica, Fabrilis .cum aliis, quas ope, rosum nimis hic esset singulatim telet te. operum ut inescientiatum quidem cotti diuisio sit pecula sita habet: dc que inter has locum Dialectica teneat. ex uictis constat Aduertendum Tautem et lam optulim esse posse specu.
latione .li in sessc per se considerentur de non ad opus dendum referantur.(sunt e nimie quaeda, ut caeterae aliae,quas speculam ut esse aut e practicam cognitionem. . . . , cum ad opus refertur. Existis aut ad uet.
Arte iii Nicendum est septem Uberale artes ab an scp Vmbrum liqui, eonnumerari solere. sic dictas, vel ' ' quod liberum hominem faciat vel quod liberum deceant hominem vel quod mavgis ratione utantur, qua exterae artes Mecnanicae de seruiles,quae in corporis potius exercitatione consistunt. Sunt autem hae Liberales Reales quidem quatuor, quod in rebus versentur,scilicet. Geometria, A. xiihmetica. Astro igia,Musica: sermocinales seu Rationales ire .quia iis sermone seu ratione coni istunt, licet diuerso m do ut postea ostendemus: Dialecti mali iotica dc iam alica sed de his hoenus. Nunc de Dialcctica nobis iam agendum.
Dequium m illus ordiis a Medam Sed antequam ad Aristotelis interpre-xatione accedamu . quaeda in uniuersum
ad totam Dialecticam spectitia cxplicata
berales Tres artes sermociunales.
erunt Haec nempe sexepti mo An D tale.cti ea sit ad alias scientias addiscendas necessaria Secund5, an sit proprie scientiar Tertio, An sit una scientia iuuatio.an sit scientia praetica.an speculati uaa Quinto, de Dialectica Subiecto, seu Obiccto circa quod versatur.Sexto de ipsius Dialecticae diuisione d partibus.
OVA EST IOD. Vir hin Dialecticasi necessaria ad omnes ratistae imas pINxeralia quae in principio cuiussi bet
Attis: Scientiae queri solent, illud primu est o mea Ars aut scientia sit necensaria,vel utilis ut eius necessitate di utilitate perspecta, facile animi ad ea capescenda accendant ut Cum aure constet de eius utilitate. nee in ea re ulla sit controueisia:
de eiusnccesIitate nunc quaeramus. Erit
igitur prima quaestio:Vtrum Dialectile sit
necessariarin qua quaestione tria agemus. Primo tituli questionis explicabim Non enim parum lucis quaestioni definiendae. solutioni comprehedendae asseri,ut Pindubii vertitur. semel intelligatur.Secudo, quid alii senserint, cutio iu rationibus pio ponem no ad modii solliciti omnium intentias referre sedeas duntaxat, quae. praeterqua P probatorum virorum sunt, aliquod emolumentia auditoribus adferre posse vidcatur Terti inquid certius tenen. dum sit ostendemus:ae oppositas rationes solvemus nostia sic sententia undiq; coraroboradosea deq; in disputando methodo, in aliis omnibus Diuina ope freti, temur. i in Titulo ergo quaestionis, duae voces explicanes sunt, ex qua tu cognitione eius intellectus pendet. Altera vox est. Dialectica altera Necessarium Dialectica idem est,quod rati isserendi. id est . rs, qua ve rum a falso discernere docemur. A multis pars Logicae constituitur. Est enim Logi.ca, ut tradit Boet. Toporatio disserendi, cua usaeus sunt partes. vii Topica noeest, ars inueniendi: ec hanc Philosoplius Divi lecti cavscat alia Analytica i. ars iudicandi. Et quis uis Aristoteles aliquando partemTopica. Dolchica vocare visus it litet a me de Dialectica nos loquimur, ut ut iamque coplectitur parie. a Logica quae in uniuerauration :s dicitur. nodist it Alis et crartes sunt quaestionis huius pagm
15쪽
Necessariu tera voeest, Necessarium. Dupliciter aut perientia multos discere Mathematicas at plex. aliquid Necessarium dicitur:ut docet Ari tes absq. I ogica. Refer ut enim, Hippocrastocl. e. Me t. c. . Uno modo. Absolute at te caruisse arte Logicae . qui tam e tecteo,
Necessat tu tero modo. Ex Suppositione. Necessarium tinuit Medicina Et Ius ciuile, ac Ponti sciuabsoluie. Absolute illud est .ci ex natura sua. nullo sine Dialectica acquiritur, c quide perfe- ordine ad aliud habito, no potest aliter se e.ut videtur. Secundum. Si Logica esset Secundum
haberetur, Deus est necessaria res. Et neces necessaria propter alias Scietias, esset quia Argumen. satium est. homine esse animat: duo&tria docet Definive. Diuidere,&Argumentari tum .
Ex hypo, esse quinqt. Aliud est Necessarium, quod haec enim sua instrumenta per quae ac thesi ex se aliter se potest habere. tamen alio ex quiritur cognitio rei sed quelibet Scientia trinseco posito, non potest alite se habe habet suas Definitiones. Diuisiones dere: siciit,esse calorem, non est necessarium Argumenta, secundu diuersitatem terum.
tame posito igne, necesse est,si ea tot. Re quas G siderat;ergo Logica est superflua. spirare non est secundum se necessarium, caeterea Tertio si Logica esset necessaria Tertium tamen si animal debet co sistere, respiratio ad acquirendas alias Scientias esset primo Argum. est necessaria. Sagittam .no est necessariu loco addisceda sed hoc fieri no potest.ο- sursum tendere,si tamen proiiciatur, id es o non est necessaria. Minor probatur. Diaticietur necessarium. Et noe necessarium ecctica tractat de his, qnon cognoscuntur. dicitur. Ex Causa, siue Causa sit in .iens, nisi rebus aliis cognitis ut de argument ut in exemplis propositis sive Finalis, ut tione. syllogismo,propositione: haec auteribus dicitur necessarius homini pro et non cognoscuntur,nis cognitis rebus,ex vitam, siues t quaecunq; alia causa. Hoc quibus nunti Propter quam causam Avermeessuri autem Necess artum,ci Fine dicitur,du roes. a. Metap.comment 2. Logicam asse- ex fine duis plex est:alterum, id sine quo talis finis ob rit tractare de secundis intelligibilibus: ecplex tineri nequit. quod necessat tu simpliciter uici Mer.esse de secundis in tetionibus. dicitur vicibus homini simpliciter neces taliae Scientiae considerant res ipsas: Et
sarius est ad vita metalterum, Id sine quo fi go potius alliae sciem, sunt prius addicnis commode non potest haberi. quamuis cendae, di ita Logican perrit necessaria. simpliciter possit quo pacto hominitare. Quartum. Quaedam pars Logicae videtur Quartum cessarius est equus aditet pelagendum de malae reiicienda, scilicet illa, quae docet Areum. hoe dicitur Necessarium ad bene esse. vel sophismata, fallacias: qui. n. sophistice utile In praesenti loquimur de Necessario loquitur. ibilis est Eccl. D Ergo abso ad fine:&quaetimus: An ista ais dii Seredi lute Logica non est necessaria. s. Quaeri, Quinium qiogica dieitur.sit necessaria simpliciter tur Si Dialectica esset necessaria ad quam Argum.
ad Scietias naturales acquirenda a sol uis Scientiam comparandim citu a Dia
sit utilis,ita ut sineDialectica possut is Sci, lectica sit Scientia quaeda. tetia necessa-entias oesalias adipisci. Ei haec de Titulo ria ad suimet acquisitionem. Quare anthti Opinio. Circa secundam parie prima opinio est quam Dialectica esset comparata, taliam Uemetia Ioannis Iandua. Metam i ' qui asserit, v acquisita: quod implicat contradictione. dbeeti iram Scientia esse priore alia ordine doctri Ptolorum determinatione sit primu i. Fundam,
Meta. vir. nae dupliciter: nomode secundu neces tanda metum. Homo, qua parte intellectustatem Absolutam .e simpliciter: Altero reditus est omni ita turas cognoscere. modo, secundi im Necessitatem secundum laeti causas speculari conatur; nulla ta- rid i dest bene esi e Docet aut et Logica meta a natura cognitio insta est, sed soluconsima non cile neccssariam simpliciter sed soli principium a natura habet,quo omnia cohilo opinio ad bene eitc. e , talem raro hac opinione preti Dere possit et intelleae dicitur: sicut ni,ptimae iunt ali urat argumenta. I tamu illud est naturamilla animali visione tribuit sed Piimum a necessarium simpliciter propter fine, sine potentiam visivam, qua obiecta per se vi-gumentii quo finis haberi non potest sed Scientiae dere posse'. Vnde Arist. i. Ethie.e G. Sicut
possunt acquiris ne Logica ergo non est pupille inquit, inest ullus. Ita ammaelm
Logica simplicitet necessaria Maior est lectus: dc utrumq; a natura datu esse absq;Mria Minor probatus Constat enim ex ullo opere ut stio docuit a. de anima. c. . Quemal
16쪽
Quemadmodum mi animal ipsum per
Tllum a natura receptum .postea per se res
obiectas videt ita Scanima per intellectua natura concessum, res postea intellio te conlepiatur. Propterea,G. Et hic. Clita ut te. bat, nemine esse natura sapiente hoeta. men inter alia,inter Sensum .d Intellectu
interest quod Sensus facile in suoru cognitionem peruenit; quia eius cognoscendi modus.vnus de facilis,ae certus est, scilicet ab ipso obiecto praesente moueri: at Intellectus magna disticultate rei speculatione consequitur caeres in comuni intelligat; modo ditticili procedat scilicet ex o Intellectus ris,eam ignota sunt. indagado. me Discur- facile errat sum vocamus. Hic aut modus multis est expositus erroribus cum quid ex quo, ecqualiter sequatur ii obscutu nec Intellectui, secundu se, peruium . Vnde Arist. de Anima, c. maxima vitae parte sub errore homines ducere aibitratur. Hinc enim Intelleaei inultiplices incidit deceptiones. Fundam. Si a. fundamentum .Quauis modus pro cedendi in rerum cognitione, nolit nobis statim vi , aliqua tam et ex parte not est; cu solo hamine natural intellect .aliquos
discursus,dc ratioci natio ne cognoscam : Dcri tamen novi illi . . vi absolute te omirem speculemur, ut optime docet me. in
sua I Nicaer Natura . inquit. dc prima inchoatio hominis iid sui sui tui en ad veru cognoscendii tui tergo op aliaua arte. per qua modum procededi in cognitione haberemus.vitali modo perspecto, postea ad rerii speculationem accederemus. Haecaute ars fuit Logica seu Dialectica, mobdum uniuersalem tradit rem quamlibet speculari di propter quod a Boetioiicitur Dialecti ea scientia discernens vel a falso Ad Tho. veto scientia rationalis iactuurationis directiva. Ab Augustino sie defi . nitur: Logica est ars ritu, scieri scientia. rii qua apertames aliaeaperiuntur, de qua clausa saliae clauduntur. Est enim, quae ostendit via coenoscedi. Et ab Alber. Magno lib. Pt dica b. e. Logi ea est, quae a phatastis.quae videtur deno sunt, liberarieri res damnat,falsitates ostendit,oc lume rectum in omni opere contemplainnis prae Dialec iratici. Haec autem Logica acqui titur. Non non est a Tnima natura est. Nam quamuis mitium
aliqui Logi eam natura e vocant: de Arist. Rhet ad The. e. i.dicit homines a natura Dialecti eos de Rhetoricos esse; nci nisi co- summatio tam e dc pei sectio a magistris,uel loga obseruatione. sicut alii habitus ex ac sidua operatione in nobis fisit, acquiritur.
t tertium unda metum . quo Dialecti . Fundam. cae inuentio explicatur. Sepe homines multa operantur non cognoscentcs modum, quo operantur, sed modii tantum naturaliter tenent secunde multa a casu dicuntur facere:ita fit in intelligendo. Homo cnim Homo nata naturaliter modum intelligendi habet. v iura litet homo ab H ullo magistro in multis dis discurren currat,dc ratiocinetur ut dicit Arist. i. Io ratioci lench.e. i. non tame modum hunc semper natu t. intelligit de aduertit.ac propterea nescit talem modii applicare omnibus rebus. quib' applicari potest. Et ideo non semper eodemodo in multis ratiocinatur Praeterea cum odum cognoscendi non intelligat nescit bonum a malo distinguere. ob hoc frequente decipitur imo nec cellam consequitur cognitione modo ignorato, cucognitio celtitudinis modi no exigua rei cognitae celtitudinem afferat. Fuit igitur Dialecticarinuenta Dialectria ex obseruatione cauta visat inuendi diligenti huius modi. que homines a. a. turaliter intelligendo obseruet:qua obseruatione reb cognitis, homines supra ipsum odum se reflect.bant, ipsius natura considerantes: de paulatim plurium successio. ne, id quod homo naturaliter, de casu prinstabat.ad artem redactum est. 3c haec. Logica Quod eleganter Aristot doceti. Rhe. Ad Theo e. probans Dialecticam .d Rhetorica posse esse artes ex eo quia id quod temere dc naturae ductu sit ad rationem recta redactu fit ars, ut sit in ipsis artibus.
His igitur suppositis funda metis sit pri i Cones m Coclusio Mo pus elligendi per Dis
cutium i quiritus co aedici potest est
homini naturalis nec e illo Scientiam
aliquam potest otii tui . . niani fista est, eum naturaliter homo sit discursiuus. sicut risibilis, aut disciplinabilis nec in hoc potest, ne debet dubium eadere Veprobaui etiam ex iistri. Rhetot. d i. is stlcnchor. in tertio Fundamento. Secunda Husici Aliqua cognitio mo t. Conesu:
17쪽
dimus,cudemonstratum esse putaueri
percepta ex experientia cum lumen naturale rationis aliquas consequutiones a
nifestct qualis est illa, quae in modo per secra poenae ligutae fit. Tertia Conclusio. Consummata cognitio modi intelligedi, quae Logica dicu ur. non habetur, nisi perdoctrinam a magi, stiri, vel propria inuentione quae magno errandi periculo. dc longo laborere, atq;in his non est controuersia aliqua. Quarta Conclusio Cognitio modi intelligedi siue naturaliter ut nota siue per inuentionem acquisita, siue per doctrina accepta. est necessaria simplicitet ad alias scientias perfecte acquirendas secoque est ante illas discenda.Probatur pti mo. Res non scitur. nisi co- noscatur, quia aliter se habere no potest: ed hoc fieri non potest nis cognoscatur
syllogismi illat o certissima ergo Logica(cuius est syllogismos cognoscere. ea ad
Scientiam necessaria Antecedes est Arist.i Post. ca Scire, inquit,arbitramur,cu cognoscim'ie ex sua causa Acraliter se haberemo pol quod fit,quado necessitatem l fillogismi cognoscimus,ut explicat Alb.M. .
i. Post traca a. c. i.Praeterea .cCgnoscere no
possumus.nisi inuente do de indicado sed
no potest cognosci,an aliquid iit inuentu.vel non inventu: nec similiter,an rei processerit ex principii .velio Acesse iit, nisi per Logica Ergo est necessaria simpliciter.
Haec est sententia ipsius Alist.2. Ucl. CLY-bi impedimentu unum ad Scientias capescendasdocet; non prius tenere modii sciuendi que Auerro et alii vocant Dialem. c Elia ex Logicae ignoratione saepissime in errores scieti aruontiquos lapsos fuisse
tradit,i.de Partibus aut malui. c. i.Preterea Aui .in sua Logica. e. t. inquit.esse necessariam: oc Albis a Prea cab.c. inquit. n sciens Logica .etu scire aliquid vuleatur. nescit tamen cuiationem sui scit nesciat: se habet ad scitumdcacitam sciendi,sicut ignis ad comburendii lignum. Ac propterea dicebat Augustinus clausa Dialectica, omnes clauduntur scientiae: ni muti quia ignorato modo sci edi, ignoratur te s. Quod idem manifestat Arist. i. Meta signu sciuentis est posse docere docete vero non potest . qui rationem scit ignorat Haecia.dein coclusio est Algaec. suae Logicae. e. r. Ad primu et go argumentum. Respox Adideo. negando minorem nullus enim scientiam consequitur absq; aliqua Logicae cognitione vel lumine naturali habita. qualis caecognitio aliquarum rationum Mathematicarum.vel propria obseruati ne di diligetia acquisita; qualistat san fuit Hippocratiisvel a magistris accepta cum tamen illa,quae naturaliter habetur non sit sumiens ad scientia totam.scique: vese multo tempore inuent vel accepta ab alio. Ideo dicitur, Logicam esse necessaria simpliciter ad scientias;siue inuenta siue acquisitam.Ius vero Ciuile dc Pontificis. demonstrandi se sciendi methodo non traditur Non enim res per causas de principia comprobantur sed sola aut horitate credunturMt plurimum etiam ad perfecta eius cognitionem Dialectica conducit. Ad et Circa minorem est considerando, quod in syllogismo.aigumentatione, de ea reliquis instrumentis possumus duo con A gu'siderarcsvno est Forma,alterum Materia mentario
ex qua fiunt. Quaelibet et go Scientia dat
materia arguedi. sed Logicus forma. Itaq; -' s forma considete . una potest elle init Materia ocrib materiis: sic et una mimae figura Re Formngi potest imprimi aurca argento de ferro;
ita una argumentationi Iorma variis potreb. aptari:itaq; cossideratio Forme.est,
munis, dc ad Logici pertinet onsideratio Materita particulares scietias pertinet, qtales res considerant VndeAristis Rhe.ad
The est. inquit: Dialectica est eorum.quae omni u quodammodo,dc nullius determinatae scientiae sunt. Et i Elcnch ca. 8 dicit. duplicem esse redargutionem quaeda est Particularis. ii scieti parti lar fit nimi tu in certa materia: quaeda Comun isdegeneralis,d hec est Dialectica Vnde Auer. distingvcbat duplice modulei edi. Vniuersalem,&Particulai et in qualibet Sciet iam se fit:ex aliis enim principiis costat syllogismus Mathematic'.quam Physic sed
Adem est forma. Vide Aue l. de hoc, I. Metapo. 3.3. Ethic.co. . de Paraph t. de Parii-bus Animalium .d Procem tota Meta. ideri iam Albertus in principio sitae Logicae docet. io stat aure. reo posset in ulla scruentia definitio,divisimai gumeratio in patticulati fieri: nisi praecognosceretur in v , L. niuet saliet, fit in Logica Duplex itaq; est modus
18쪽
modus cognoscendi. Uniueis lis omni b. V IVS TIM II.
scientiis communis. qui diuisione d crini
one. argum etatione i. iter Pallieula in Virum gicasu cientis'
secti diique, in qualibet scieti diu et si mo Irca Tituli declaratione oportet adde proceditur.ac varia est method'. Vnde A.ueriete, scientia duplicite sumit V i distinctio duplex Logica, Vniuersalis cognitio prio nomodo pro ipso actu,scilicet pro si emi inris modi Particularis cognitio posteri cognitione, qua cognoscimus, que Scien is ualem ris. De particulari loquitur 'cistb. de part tia ectualis dicitur: altero modo . pro Ha diu bitu animaliu .c. i. in principio.&vocat peritia. ni tuo promptitudine, quae ex tequenti Hee distinitio est ex locis illis Auer. Et alicuius cognitione in potentia cogno-Met cor. Eti Physicos 3, chare scente remanet.Vt enim ex assidua circa a-
Ada Ad tertium res podeo cocedendo dicta liquid operatione, quaeda in vobis gigni-
Auer. dc Avicennae Dici inustamen tria. tu facilitas ad operandu possea. quae dici Piimum, quod simul cognoscimus rem, rivi Habit': ita ex sicquet intellectione alide utimur modo cognoscedi cum discur cuius . in intellectu superest proptitudo adrentes cognoscamus per intellectu Secun cognoscendum,que dicitur Habitus cog do. res possumus intelligere non cognito bos citiuus, de scientia Habitualis Est au- modo intelligedi notamen illa cognitio riem discrimen inter utranq;..ectualis non dicetur Scientia ut ostensum est in cocta est. nisi illo tempore.quo contemplamur: sione quarta. Vnde fit, ut quavis in Invene Habitualis vero etiam nobis non cognitione Dialectice precessierit rerum cogni scentibus adest. peream ad cognoscentio cognitione modi nunti tame illa fuit dum actualiter sumus prompti,dc certi. scientia,quousq; ista aduenit, cic natura Oportet praeterea aduertere, Scientia, et distinc'. prior fuit qualibet alia scientia potius et actuale,qua Habitualem duplicitetvsur scient ingorei cognitio antecessit I.ogica, qua Sci pari.Vno modo Comuniter. pro quacuq Comun entiaret. Cognitio. rei,sine cognitiones cognitione : praesertim intellectus. siue sit in Propria rationis.queLogicae strino estScictia. Ter rei cotingentis, siue rei necessa Hae idq;itio. post Inuetione aut eius cognitio ante ue certa, iue incerta ratione sciamus: quo redit via doctim die omnes alias Scientias. pacto omnes attracti a Mechanicas scien-
Ada d quartum cilis est solutio Noe m. tias vocam'. secundu . Scientia dicimur traduntur fallaciae syllogr otii in Diale etia scire quecunq; cognoscimus Aherocti ea, ut eis utamur.sed ut eas cognosceres modo proprie, cognitione rei tantum eis
magis rectum syllogi sinum intelligamus: cessatim per sua causam aedem ostrati
utque intellectum nostium aberioribu . nem ut dicemus. quo pacto Arist consid qui ex ignorantia earum accidere poterat. ratre. Post.c. . in te hanc autem Scientiam liberemus. Actualem Proprie dicta. Habitualem .est Aa, Adquinium respondeo: ad eas tantum discrime.Actualis .n multiplicatur secun- ScientiasDialectica necessariam esse, quas dum numerum propolition cognitatur antecedere t. orit ut cum ante sei p. alia. n. cognitione actuali cognosci tui: h
sam esse non possit, non dicatur ad seipia moestri sibilis, alia: homo est disciplinae necessaria, sed ad alias oe, Scietias quam capax: alia, singuli propositiones.quae diuis, di in ipsa quoqun Dialectica pars una uersis demonstrationi b demostratur. Et cognita alteri prosit ad parte alteram me hoc docet erist . i. Ele.c. . infinitae, inquit. Iius cognoscendam movero id, quod est sunt Scientis quia clademonstrationesi naturae. iuuat ad rudem quadam, d im r finit At Scieti Habitualis non multipli-fectam primam Dialectice cognition, dc catur secundu numetu conclusiouu: imo nare imperfecta rursus facultatem praebet sub una Scieti Habituali cotinetur mul- ad pei sectiorem recita gradu quodam id taedem ostratione, tu lub una Geometria,
laseipsam perficit, usq; ad sui nix vltima sub una erithmetica.plures conclusiones persectioncm. Qua obtacm etiam ad seir sciuntur. o aut e modo Scretis Habii 's fam licet diuersis gradibus est necessaria les multiplicetur inferius docebitur. p ''
19쪽
niter accepta. quam Piopti Est etiam sensus quaestionis. An I ogi ea sit Seienti apimprie dicta,an comunitet dictaa quavisco.mum ter dicta absolute non est diceda scientia.Quod a me dicitur de Habnuali dici potest etiam de Actuali cum ab Habituali procedat Actualis. Opiato. Circa secundum fuit quorundam antiquorum opinio,vt Themistit, i. Post e. . qua sequitur Egid. Roman. i. Ele in principio , aliqui neoterici Loeta amio esse scientiam proprie dictam, scd organum in instrumentum, quo Scientiae acquirun
Probatio tui. Pro hac autem opinione potest multii. Opinio. pliciter duci argumentum Plinio Modus i. Argum. sciendi non est scientia. Logica est modus sciendi aergo non est Scientia. Maio test nota modus enim opera di no est ipsa oper tio Mino vero est ipsi Arist. et Meta cap. Cubi ait, Absurdum esse querere scientia simuli modulciendi ubi per modulciendi Dialecticam intelligit. v D.Tho dc a lii exponunt. Et idem ait r. Metap.ca. Tre
Auetro.codem a comment te. Praeterea.
a. Argum Scientia versatur circa aliquod obiectum.. i. tractat de aliqua certare .at Logica non tractat quicqua determinatii. ergono est Scinia. Maior est Arist. multis in locis piesciti, Meta. c. i. xlib. ii Met c. 6. mi.
Post e Minotest ipsius Arist expressia,
sine u Rheto abheod. cci in fine.& satram cx-p-xex s. Tertio argum et scientia est de rebus necessat iis. at Logica est de syllogismis,argumetationib' quae ho sunt res Argum necessarie imo aliquado sunt,quando di- a. opinio, sputatio sit:cessante aut disputatione novi dede hac sunt ergo no est scientia. Maior est Arist.re, soles i. Post. e. r.Vltimo. Vna pars Logice est de . Prior in eeptoria, potius est ad errores, quam ad prologo scientias concipiendas .irgo Logica non ibi de Phi est, altaem secundu eam partem Scientia. lo p. di Al At opposita sentetia est communis, ne- pharana, te Logicam esse proprie Scientia qua se N p qui equiliit Thou Met lect. . rescot. q. t. sui id dispu per praedicab. Alberi Mag suae Logicae
tanti cu Aui .ca. t .suae Logicae Solet aute ista
Themisti quaestio ab antiquis sub ista forma exprii. Post cap tini: Vitum Logica sit pars Philosophis tuta cam ne videte est apud Boet. in prologo super Porgat essesti phe Albc t. rapa Logicae re Avicen. entiam. Alpharabit a principio luae Logicae.Pio huius quastionis ecterminatione trita Timo. primum fundamentum. Scientia proprie Quid sit scidicaa. est habitus certus,euides rei neces ente: satiae persiam propria causam.In qua definitione tres Scientiae continentur conditiones. Prima. Quod sit de re necessaria id est,quae aliter se habere non potest;rcia enim mutabili vini vatiabiliu,quae modo sunt .ec postea mutantur. non est Scictaa l. Post. c. 2 ob quam ratione singularia Entia per accidens ad Scientiam non ctanti re docet Aristo Met. caris. Secunda, Quod sit cognitio rei per causa Cia enirn res etiam necessarias Q, causa cognoscimus cientia noest; cum scire rein, si per causam cognoscere. cli. i. Post. Si Phus. O .i rei Met. c. 3. Tertia conditio est,Quod ista cognitio sit Certa, Euidens Ceila, ad excludendam opinionem quae non est certa, Euidens.ad excludedam iidem, quae
licet celta sit, est tamen Obicuta. Haec autefiunt,quado talis cognitio . edit per sy
logismum bonae perfectu Syllogismus enim bonus rem necessaliam probans per suam causam . qui demonstratio dicitur,
generat scientiam. Sit iecundum sur amentum maxime a a Fundamni maduertendum:ex cuius incosiderati ne,non parua multi ac stredeceptio.Ali AI u li
ud in Modus opeiadi,aliud gnitio mo mi
dio radi. Modus operaditimui est v p, vi N. a
la operatione. At cognitio modi, est . est tantum in potentia cognoscente Ver motibi gratia Est mod quidam operadi ignis.&bie est simul cu ipsa operati ,huiusmodi cognitio est in homine cognosce te. Unde potest esse longe diversum, mi ab altet Ita similiter est modus intelli dires,
di est cognitio modi Haec duo, quavis in ea de potet i litat scilicet in intellectu. v nuta me ab altero secernitur.Modus enim cognoscendi re. est ideci Cognitione rei At Cognitio ipsi modi, est alia cognitio persedistincta Modusigitur cognoscendii Loisi ea esteae gica . sicut resistitan est scient A scd eo illo Corretio' contemplatio ipsi ui modi est modi iniel Logica At vero quia ipsaCognitio modici:Atavique Logica est. est in eodem di in cade potentia.i tua est ipse modus cognoscendi, sit ut aliqui ea in te decepti fuerint ideccse utrumq; ibitrantes Fit rursus, ut intellectus cogi tuo suo modo cognosce di m
20쪽
E. Cta lusi. modus se iendi non et scietia.
tietur per talem cognitionem ad intellige, dum perfectius:quod non fit in igne; quia ipse cognoscit uum modum operandi: Propterea qui suum modum cognoscit, potest illusi uuare. Ex quo processit illain. liqua distinctio Logicae quam liabet S.
Tho. Meta.lea .dc Scotus.&alii, in Docentena .d Utentem. Vocat enim Logica Docens,quae modum cognoscendi cotem platur. Vocatur Vtens ipsemet,quatenus cognita,modum intelligendi perficit,
di per eam Logici certo prompte in om nibus discut sus,d syllogismos compo
uunt .c variis rerum naturis applicant. Hoc obseruandum est maxime.
His suppossitis sit prima Conclusio. Modus sciendi seu intelliget di non est Scientia, nec similiter I.ogica secundit quod ea utimur,ut pei fetaiori modo cognoscamus. Haee est con lusio manifesta Modus enim operandi. vi modus est, non est operatio. sed qualitas operationis: dc similiter ille usus Logicae non est scientia scutu sus rei, ut usus est non est ipsa res Quare nec usus Logicae est Logica absolute, nec secundum tale considetationem est Scientia, ted dicitur Logica utensu improprio forsan vocabaeo Potius dicenda palliue.
Secunda conclusio Logie Doces,quae scilicet traditu speculatur ipsum sciendi
modum ab Hi dubio est proprie Scicntia. Et praeter aut horitates Doctoria inductas. probatur ratione sumpta ex definitione ipsius scientiae expicua initiori landa . mento. Logica est habitus certus, ceu i. de te necessariae per suam causam despexdemonstrationem: ergo est scientia. Con. sequentia est certa Antecedens probatur. Conclusiones enim,quae in Dialec sic traduntur, sunt necessariae di demonstratae.
sicut illae,quae sunt, Physica.sicut enim
est ista necessaria: Corpus naturale mouetur, ita demonstratio generat scientia: Syllogismus Topicus constat ex prob bilibus. 5 sicut Physirus demonstrat ilia onclusionem per tuam causam scilicet: omne habens naturam mouetur,corpus naturale habet naturam,ergo moveor: ta Dialecticus seu Logicus suas demonstrat conclusones Om, is halogismus pro deas ex pi Obubilibus generat opim ne misso,
picus est huiusmodi,ergo generat opinionem. Secundo. Illa est vera scientia, quae . Ati. habet propriu subiectum circa quod ver- satur. de quo proprias passiones, o siderat,d per propria principia demonstrat Dialectica vero est huiusmodi Nam siue Ens rationis eius subiectu assignetur ut post cadicemus siue argumentatio, aut syllogi cmus,aut quodvis aliud. tam illud speculatur,oc eius propria principia,ec partesidi c. Item quavis Dialectica sit utilis ad omnes alias disciplina dc scientias addiscendas non ideo id amittit quod habet in se. per se. dc ex se etiamsi non esset aliis utilis vel necessaria. Sicut de aliae Scientiae.
quae aliis sunt utiles vel necessariae, non id coamittunt nomen scientiae Declaraturii mili, ut bonum aliud est honestae, aliud est utile, sed tam in aliquo uti unq; simul coniungi contingit,ut desidem sit honestud utile. Ut verbi gratia fortiter in bello pugnare,ad sui diu uoi defensione. Nee veto quia illud bonum sit utile,ideo amittit rationem honesti, sed in se di per se est
honestum: ita Scieti una,vt Verbi gratia, Dialectica, quavis sit ad alias omnes utilis vel necessaria non idco ratiorium Scientiae quam habet ex se,dc in se amittit: qua etiam si nulli cil tutilis, vel ad nulla Scientiam via praestaret.tamen in se haberet. Ad p. imum argumentum respondeo ,
concessa maior . negando minorem, si loquatur de Logica docente. Ista enim non
est modus sciendi. sed speculatu iaco steriadit modum sciendi nec Aristot vel Auendocet, Modum sciendi esse ipsam Logiacam, sed dicit prius oportere cognoscere Modum sciendi quam alias scientias,
non vero simul vliun qi quaerere . Cognitio autem haec modi Logica est.
Ad secundula respondeo: Dupliciter xvi posse Logicam considerari A sc udum
ea instrumenta, di modum sciendi de quo tractat. Aut secundum materiam, cui talis modus dc instiumenta applicantur si Logica primo modo consideretur. h. bet obiectum deici minatum de quo sit nem te ipsa instrumenta se modum sciandi resecundum hoc est Scientia dctei minata: At si considcietur secundum materiam. cui applicaatur eius insta umenta chalmodum, asta, quia dat modum cognos ccndi