Classicorum auctorum e vaticanis codicibus editorum tomus 1.10. ... curante Angelo Maio Vaticanae Bibliothecae Praefecto Tomus 5. 5

601쪽

GRAMMATIcA ET METRIcA. 6 sique caricibus contra rerum naturam sustentasge et aluissu describitur: cum humanae sit naturae earicis quae POSt grossos maturescunt nutriri, brutorum vero bo-bulor uni et tragelaphorum simulque ibicum caricibus educari et vesci. Simplex , duplex , triplex , vervex , seruix , radix, matrix, lodix, ictrix, natrix, Vivax, Verax, Pellax , edax , radix , mendax , imbrex , quae ab arcendis imbribus dicitur, auspex id est qui avium auguria intendit , auceps vero qui aucupium exercet sconplex , duplex , triplex , elix ἔ elices dicuntur sulci maiores ad siccandos agros ducti; celox , atrox , Pollux , coniux , quod nomen in nominativo et vocativo cum additamento .n. litterae libro .VI. de nomine recolo disseruisse , licet in obliquis casibus penitus do-

at. Veniunt etiam a monosγllabis cum in nominativo et accusativo plurali flectuntur , ut nos flores , mos mDres , ros rores, Pons Pontes, sons sontes , rex reges , lex leges, lanx lances, glans glandes , plus Plu

res, mus mures, Cors cortes, eos Cotes, Sors Sortes,

dos dotes , ars artes , pars Partes , calx calces , merx merces, sol soles , cum ad dies pertinebit, ut se quadraginta illi fuerunt ex ordine soles ἰ - Vox Voces ,

nox noetes , Iis lites, dis dites , glis glires , puls pultes.

Δ. Da coniugationum exempla. Μ. Prima et secunda coniugatio. In seeunda persona et tertia plura concordant, ut libo libas libant, sedo sedas sedant, sudo sudas sudant. Item cancti canes canent, polleo

Iles pollent, frondeo frondes frondent. In quarta amtem Coniugatione secunda tantum persona , ut hinnio hinnis , tinnio tinnis , grunnio grunnis , grundio grun dis, trinitio trinnis, grincio grincis. Sunt etiam verba secundae coniugationis , quae indicativo modo tempore praeterito perfecto, prima persona spondaeum giguunt ΦDiuitiam by Corale

602쪽

5 et s. ALDHELMI PROLOGus Similiter et imperativo modo tempore praesenti hecunda persona numero singulari , ut iubeo i lassi iube , sulgeo sulsi fulge , video risi ride , mulgeo mulsi mulge.

Sunt alia eiusdem Coniugationis quae in praeterito Pedi secto concordant, sed imperativo praedicta persona iambum non spondaeum eliciunt, ut faveo savi fave; ut, Christe fave votis ς moveo movi move , maneo mansimane , Paveo pavi Pave . ut Heliam corvi quondam pavere ministri. - Et longe insertus - agmen pavit i norme. - Sedeo sedi sede, video vidi vide, et cetera similia. A tertia quoque coniugatione cum in praeteritum Persectum prima persona vergit , spondaeus siguratur , ut scribo scribsi , scalpia scalpsi , sculpo sculpsi , repo repsi, mergo mersi, SerPo serpsi, cudo cuili, rumpo rupi , cedo cessi , saepio saepsi, plaudo plausi, sarcio farsi , haurio hausi , sarcio farsi , ilecto flexi , rego rexi, veho vexi, ligo fixi, vivo vixi, meto mi uxi, tingo tinxi , cingo cinxi , sugo suxi , uro ussi , trudia tru- si , coqun coxi , duco duxi. Sumuntur etiam eiusdem pedis exempla ab adverbio qualitatis et quantitatis , ut sancte , caste , docte , care , late , longe. Si autem

haec Domitia suerint vocativi casus , ad trochaeum rediguntur rana ad spuridaeum. Plurima quoque participia tempore pracsenti spondaei legibus non refragan-iur sed suffragantur , ut dicens , ducens , vivens , turgens , trudens, Sternens , Stertens , scandens. Δ Partes orationum quae sponda eo subduntur quo accentu P

serendae sunt 8 31. Omnes quidem tam positione quam

natura lovgae regulariter a uulatur.

Incipia du iambo. Δ. Ia bici pedis exempla primitus a nomine u Euien-

603쪽

CBANMATICA ET HETRIc A. 543tia congerere non pigeat . Μ- Nomina, quae iam I, ic legibus concurrunt, haeC esse nosciantur, ut silex s s nex , enlix , calex , apex, latex , tenax , rapax, fuga , SAEPS , Pr ux , minax , edax , emax , varix unde varia eosus dioitur qui varicibus id est tortuosis venarum anfractibus in poplite et suris pulparum deformatur; ari loΝ , triplex , salex , culex , ut Virgilium distichon se

cisse commentaria declarant - parve cui ex . Pecudum custos ti hi tale meretiti - noris Distri uni vitae pro ritu- uere reddit. - Scanditur ita, ParveCu , lex pecu , dum-cu , stos tibi, tute me ,. renti; et hic versus bucolicus v

catur ἰ ferox , sera x , sequax , loquax , Prou X , Pareris , irequens , receus, Cliens, si S , dies, salus et palus paludis si tevtiae declinationis fuerit , ad iambum pertinere haud dubium est. Ut Vergilius libro . VI. - gemuit' sub pondore Μmba sutilis , ut multam accepit rimosa paludem. - Ast vero si secunda declinatione genitivus in .i. torminabitur , trochaicis legibus rite mancipabitur , ut ille versiticus septimo divinae legis libro de pelice fraudulenta Sampsonis , quae subdola pelicatus persuasiones vi agogae typum praetulit, eleganter cecinisse mem ratur dicens - suspensa nectit dextra palisque res ciens. Et insca exilicus , inquit , reicit palos crinemque renodat. - Quaedam etiam verba tam primae quam secundae coniugationis iambo conveniunt in secunda perso ua numero singulari, indicativo et imperativo modo , ut amas ama , Putas puta , Paras para , aras .ra , Sesias Seca , Decas neca , vOCas voca, loeas loca. Item de secuiada coniugatioue tantundem repperiuntun , ut doces doce , mo es move , viges Vige , riges rige , PR'tes pate , unde inchoativa sorma patesce , tenes tene, times time , cares Care , Caves Cave , studes stude , manes mane , lates late. Sed accepta loquellari positioiae Duillaeo by Go le

604쪽

544 s. ALDII ELMI DR RE. a. corrumpitur , ut lateo lates latet, delitesco deliteseis delitescit, et praeterito persecto delituit non delatuit dicimus ; ut poeta - sol nube coruscus delituit. - A te tia quoque coniugatione infinitivo modo tempore Praesenti tam verbi passivi quam deponentis iambum sor- mari censeo , ut geri , teri , seri , tegi, legi , regi , trahi, vehi , mori. Α praedictis quoque monosyllabis ,

quas in pyrrhichio explanandarum rerum gratia Praetulimus , cum dativo singulari aut nominativo plurali declinantur, iambicos pedes derivari certissima me

rorum ratio declarat, ut crux Cruci cruces , adstipulante Prospero - nec crucis asperitas patuit terrere volentem. Fax iaci faces, trux truci truces, nux nucii nuces, dux duci duces. Sic grues sues et cetera similia. Sumuntur etiam iambici pedes a participiis illorum dumtaxat verborum quae in Ρyrrhichio superius degessimus , ut rigaus, litans ἔ sicut poeta probat - stellisque lita ut quae luce sugantur. - Scanditur iisque ii ,

dactylus ; secans , uecaris , negans , vorans , volans ,

curvans, lavaris, ligans, micans. veniunt nihilominus a Secu uda Coniugatione, quando tribrachiis in iambum transmutatur , id est cum significationes verbi activi et neutralis in participia praesentis temporis convertuntur, doceo doceus, careo carens , rigeo rigens , faveo sa- ens , si leo sileas , ealeo calcias , rubeo rubens, Ut luvencus - si ruber astrifero procedit vesper olympo. Et vergilius - vento semper rubet aurea Phoebe. - Nec a tertia coniugatione correpta participia venientia iambum gigni arbitror et a quarta autem nusquam repperi ut puta gero gerens , gemo gemens , tero terens , sero

serens, Tuo ruens, struo struens, alo alens , colo Co-leus , emo emens, lego legens , premo premenS , Canoeaneas. Omnia igitur nomicia seu verba vel participia Dissiligod by oste

605쪽

GRAMMAT 1C RT ME Tnic . 54o praedicta ad iambum perti notitia acuto accentu Prn- nuntiari legitima grammaticorum suad t regula. De trochaeo. Δ. Da exempla ad trochaicam legem conpetentia. M. Nomina primitus quae t Chao congruere videntur haec Sunt, almus, Sauctus , nympba , lympha , abba , ossa , Occa, sapa id est defructum , Ostrum . Postrum, rastrum, fCeptrum , se alprum a quo deminutive scalpellum , labrum unde labellum , bulla , bucca , git

bus, gippus , burrus, barrus, noccus, SOCCHA, muSeus , luscus, fuscus, tuscus. Verum hace sumici aut depositione longis , quae passim in publico et in propatulo sita a metricis facillims deprehenduntur . Nunc illa quac naturaliter productione gaudent , et quae PoetiCa exemplounm adstipulatione plurimum indigent

breviter aduectam , ut musa , meta, suta , creta , the' tu , feta , spina. Roma , ruma , rima , Iima , bruma , 'sama, mitras , dirus, surius , munus , sumus , prunus , pirus, Pinus , taxus , malus, navus , Canus , funus , satus , nanus id est pumilio, crinis , ii uis , lanis , clunis unde clunaculum dicitur. Sic Iulius Solitius in collecta rerum memorabilium - et lassorum , inquit . capita clunibus per vices sustinent. - Nudus , udus , ludus , mutus, nutus , tutus , Atus , lotus , totus , m tus, notus , nodus , nisus , risus , Visus , fretus , SPretus , cretus , salmen , samen , flamen id est sacerdos delubri, numen , lumen, rumen, Plemen , limen , Cri- meu , Vimen , gramen, stamen. Unde Lucanus de Orpheo - nunc, inquit, plenas posuere colos et stamina Pareae - multaque delatis haeserunt saecula filis. - Λ pronominibus quoque trochaici pedes formantur positione

606쪽

546 s. ALDII EI MI DE RE longis , ut ille, iste, ipse, noster , Vester , quisquam , quisnatu, isdem. Veniunt et a verborum significationibus, quae positionum legibus producuntur , ut Prendo, sean dias necto , Pecto , Ceruo , Pingo, ningo , mingo , fingo , pinso, hisco, quasso , lasso , laxo , taxo, saxo quod anO- imalum est, sperno, texo , vexo , mando , pando , linquo , Vinco , subdo , abdo , condo , Pango , Cingo , t iugo, Pungo quod pupugi praeterito dicitur.

Δ. Quae sunt verba , quae naturae regulis produci maiorum auctoritas decrevit Z M. Absque scrupulorum Oh- staculo haec esse creduntur, rado, sumo, di Co, duco, gi-m , Promo , Prodo, cudo, lego legas, at vero lego legis corripitur, subdo , sedo , udo, cogo , dedo, trado. Ut in georgicis truditur e , sicco radix oleage ligno .' an credo , nolo , malo ; ut - malo manere niger ' , minus

ultima sata verebor pono , laudo, laedo , oro , clamo , duro , edo, si do , libo , privo , vivo, quaero quae si vi , nam queror questus sona pyrrhichius est, ludo , Sumo , Suo , plaudo , demo , dego. Huic regulae

concorda ut etiam Passiva communia et deponentia tam positione quam natura longa , ut promor, Prodor, Scrum tor , vador, praedor, laetor , bachor , nascor , rutor , tutor , venor , langor. Nitor si verbum deponens est , trochaeus erit , ut - aliquos nitor conti Vere Ta mos. -- Εt infra - nititur aversi vel flum tangere

Christi. - Quod si nitor nomen fuerit, pyrrhichius Erit; ut idem poeta - quis sitit ille nitor Mariae. - Et Vergilius libro qui paedagogus praelitulatur reddetur

titulus Purpureusque nitor. - Sed hic versus non itas Candendus est, ni heroicus quia colophon in m dio otsine retinctur, Iahor , liquor , vescor , causor , tristor , testor , merc0T , rimor , piscor , metor , grator , Pin-g0r, mir0r, frustrer, grassor. Participia similiter pra Dissiligod by Cooste

607쪽

GRAMMATICA ET ΜETRICA. 547teriti temporis tuterdum troebaico pedi congruunt, ut

dictus , lectus , captus , raptus , Scriptus , tensus , mer gus flexus, vexus , nexus. Nam praesentia et sutura significationum participia ad trocliaeum pertinentia , ni fallor , non repperi. Δ. Troebaici pedes quo tenore quibusve accentibus pronuntiandi sunt Z seu arsis et thesis qua divisionum formula dirim utitur, et quibus

temporum lancibus trutinantur Z M. Si trochaeus extiterit , acuto accentu profertur , ut lappa , maPPR ἰnapta , cirrus , b irris , burrus , barrus , POPIES , Ces pes . Si vero natura littera producitur , cimcumflexo accentu pronunciari lex metrica sauxit. Arsis vero recipit tempora duo , et thesis unum , ut sanum , seu uum, granuin, bubo, bus , tusus , lubus , limes, sti-

Pes , Temes.

De tribractio.

Δ. Expositis disyllaborum pedum regulis, iam nunc pedester deposcit , ut trisylla hos pedes iuxta pollicitationem prologi patefacias. M. Hii sunt tribraclii ex tribus brevibus graece sic nuncupati , primae declinationis , anima , aquila , pedica, palea , tonina , ma cula , famula , patera , hedera , ulula , galea , lacryma , Asia , Libya . Item de secunda declinatione tam

masculina quam neutralia nomina ad tribrachum peditinentia , dominus, radius , Catulus , capulus, querulus , licinus , Puteus , Pavidus, patulus , Zephyrus 3 SO- eius , medius , medicus , numerus , rutilus , placidus , titulus , loculus , modulus , modicus , bibulus , gerulus, gemitus , fremitus , humerus, platanus, tumidus, thalamus , fluvius , uterus , oculus , cumulus , solidus , stolidus , stupidus , rigidus , calidus , validus, varius ,

608쪽

548 s. ALDHELMI DE RE monitus, sonitus, gelidus, trepidus , timidus , laqueus, tremulus, vetulus, Olidus , cuneus , Pelagus 1 geminus , cupidus, nitidus, digitus. Item neutra eiusdem declinationis ciusdemque pedis, ut meritum , pretium, gremium, stabulum, studium, barathrum, proprium, Iolium, iugulum , iaculum, spolium, bivium, trivium, spatium , corium , Vitium , SPeculum. Sic tertiae quoque , facilis , gracilis , viridis, sucinus , icnuis. Verba similiter ex triplici coniugatioue deducta tribracho conveniunt. A Prima haec sunt: ut numero , rogito , maculo , propero , dubito , habito, vacuo , tem

xo , ululo , Socio , geminos Saturo x satio , tolero, tenuia , onero, brevio , reser , violo, revoco, mitto, Cumulo,

glomero, radio, rutilo, titulo, titubo, solido, vator, trepido, iugulo, spolio, vitio, numero, rogito, maculo, prinpero, memoro, vigilo, su ros educo quod est nutrio, rem eo , stimulo , similo, simulo, lapido, crepito, volito , crucio , itero , glacio , macero , lacero , lauto, genero , agito. Item de secunda coniugatione , iubeo , doceo , soleo , studeo , striPeo , Vidilo , rigeo , tepeo , noeeo , inbeo , rubeo , taceo , habeo , vigeo , egeo , caleo, doleo , oleo , ut Polita - atque olido Consuetum vivere

neo , PaVeo , seu eo , moveo . Item de tertia r sodio , quatio , redimo, venio, saeto, rapio, capio, fugio, cupio , metuo , tribu D , statuo , Polio, iacto , serio , D queo. Item verba Passiva , communia , et deponentia, quae sinati .r. littera in prima persona terminantur, tribrucho convcniunt, numeror, temerors DPeror, imitur, venero P, dominor, modulor, famulor, iaculor , stabulor , comitor , stipulor medicor et me

609쪽

GRAM RATICL ET METRICA. 549 declarant. Sedulius - nec tibi parva salus Domino mindicati tu , Maria. - Item Prosper - inque putres fibras descendat cura medentis. - Populor , luculor , ePu lor , comitor, spatior, speculor, moderor, medicor, mereor, lateor , vereor , tueor , gradior , patior , PO-tior , morior. Α pronominibus vero vel participiis cuiuslibet temporis tribrachum haud umquam derivatum reminiscor , quamvis in Ceteris orationum partibus crubro Poematibus insertum rc Order , ut igitur , et quoniam , etenim, et his similia. Δ. Praedicta sermonum Exempla quo accentu prosum titur Z M. Omnia Propenas dum aeuuntur et quia antepenultima accen-lu notatur, idcirco ut arbitror duo tempora in tribracho ad arsin , et unum ad thesin pertinebunt.

suin pedem pertinentem. M. Nomina primitus strictimet summatim digerere Ditor, ta in singulari quam plurali

numero congesto , ut maiestas , libertas , tempestas , Pa VPertaS, ubertas, sermones, mangones, lenones, Praedones, musmouus , caupones, Perones, Sutores, Praecones, lurcones, doctores , lectores, tortores, crabrones, rumores. Ut Prosper - non faciles pateant scaevis rumoribus aures. - Romani, humani, divini, somniosi , frontosi, setosi, muscosi, dumosi , Obsceni , carmcelli , rostrati, nervosi, herbosi, hirsuti, rugosi. Nas- Citur etiam molossus a verborum generibus tempore praeterito persecto , ut dixisti, vexisti , prom sisti , sin psisti, repsisti, scalpsisti, sculpsisti , serpsisti , et cetera. Α participiis quoque tam praesentis temporis quam suturi oriri molassus dinoscitur, ut dicentes dicturi ,

610쪽

suri , prandentos pransuri , pingentes picturi , tondeu-tes tonsuri . Hic ergo pes duplam divisionis normam

partitur, et acuto accentu pronuntiatur , et quia in nultima acuitur , arsiti habere reor tempora Et th sin quattNOP. De anapaesto.

Δ. Quae surit exstin Pla anapaesticis rregulis mancipata ac subiccta ' M. Haec sunt nomina alia paesto sub Dagantia et concordi ratione respondentia, utpote deitas , Pietas, bonitas, novitas, brevitas, levitas, gravitas, Probitas, seritas , species, sanies , macies , glacies, rabies , scabies , series , facies , acies , et reliqua similia. Verum haec paucula exemplis anapaesticis congrue

tia sufficiant di quia de praedictis nominibus , quae in

tribracho congessimus, anapaestus legitime generatur, tam genitivo , dativo , et ablativo singulari quam n minativo, accusativo, vocativo , et ablativo plurali, si masculina seu seminina suerint primae et secundae declinationis , ut anima , aquila , pedica , hedera : item dominus, radius, catulus. Neutralia autem illa in singulari quidem numero per eosdem casus anapBESto CD

cordant, sed in plurali exceptis dativo et ablativo di qeordant. At vero quarta declinatio casibus discrepat , ut sonitus , si emitus , gemitus , rugitus , reditus , ria ditus. Verba autem tam primae coniugationis quam tertiae, quae in tribractio propo mus, quando ad significationes participiorum rediguntur solutione ultimae syllabae in aris aut in ens , anapaesti legibus rite famulabuntur , ut numerans , rogitans , macularis, Pro Perans , dubitans. Haec vero de tertia r veniens, ut Dissili eo by Cooste