M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

221쪽

LIB. ΙΙ. 4. 132-66 135. 209

At ille uno verbo '0studo'. Non potueras hoc igitur a principio, citharista, dicere γDefert ad coniectorem quidam, somniasse se Oxum

pendere ex fascea lecti sui cubicularis, est hoc in Chrysippi libro somnium, respondit coniector the-Saurum defossum esse sub lecto Fodit, invenit auri aliquantum, idque circumdatum argento, misit coniectori, quantulum visum est de argento. Tum ille: nihilne', inquit, de vitello γ' id nim si ex ovo videbatur aurum declarasse, reliquum argentum. Nemone igitur umquam alius ovum somniavit cur rgo hic nescio qui thesaurum solus invenit quam multi inopes digni prassidio deorum nullo somnio ad thesaurum reperiendum admonentur Quam autem ob causam tam est obscure admonitus, ut ex ovo nasceretur thesauri similitudo, potius quam aperte thesaurum quaerere iuberetur, sicut aperte Simonid0s vetitus est navigare Ergo obscura 135 somnia minime consentanea maiestati deorum. Ad aperta et clara veniamus, quale est de illo in 66

niavit speciem Dreunae ut ex ovo nasceretur thesauri simi

monides . . . se Ι. 27. M.

222쪽

210 CICER0NIS DE DIVINATIONE terfecto a caupone Megaris, quale de Simonid0, qui ab

eo, quem humarat, vetitus 8 navigars, quale etiam de Alexandro, quod a te praeteritum esse miror. Qui cum Ρtolomaeus, familiaris eius, in proelio telo venenato

ictus esset eoque vulnere summo cum dolore morerΘtur, Alexander adsidens somno est consopitus. Tum Secundum quietem visus ei dicitur draco is, quem mater Olympias alebat, radiculam,ore ferre et simul dicere, quo illa loci nasceretur, neque is long aberat ab eo

loco , eius autem e88 vim tantam, ut tolomasum facile sanaret. Cum Alexander experrectus narra8Set amicis omnium, emissi sunt, qui illam radiculam quaererent; qua inventa et tolomaeus sanatus dicitur et multi milites, qui erant eodem enor teli vulnerati. 136 Multa tiam sunt a te ex hist0riis prolata 80mnia, matris halaridis, Cyri superioris, matris Dionysii, Poeni

223쪽

LIB. ΙΙ. 66 135-67. 138. 211

Hamilcaris, Hannibalis, . Decii pervulgatum iam illud

de praesule, C. Gracchi etiam si recens Caeciliae, Baliarici filiae, 0mnium. Sed haec externa ob eamque causam ignota nobis sunt, non nulla stiam ficta fortasse. Quis enim auctor istorum De nostris somniis quid hab0mus dicere tu de mors me et equo ad ripam, egois Mario cum fascibus laursatis me in suum deduci iubente monumentum. Omnium somniorum, Quinte, 67 una rati est quae, per deos inmortalis videamus ne nostra superstitione et depravatione superetur. Quem 137 enim tu Marium visum a me putas Spectent, credo, eius et imaginem, ut Democrito videtur. Unde profectam imaginem a c0rporibus enim solidi et a certis figuris vult fluere imagines quod igitur Marii corpus erat 3 Ex eo,' inquit, quod fuerat. Ista igitur me imago Marii in campum Atinatem persequebatur Ρlena sunt imaginum omnia nulla enim species cogitari potest nisi pulsu imaginum. Quid ergo istae imagines 138 ita nobis dicto audientes sunt, ut, imul atque VelimVS,

24. 1, 26. M L, . . externa De almindelige elydning

224쪽

212 CICERONIS DE DIVINATIONE

accurrant otiamne earum rerum, quae nullae uni P

quae est enim forma tam invisitata, tam nulla, quam non sibi ipse finger animus possit 3 ut, quae numquam vidimus, ea tamen informata habeamus, oppidorum situs, 13 hominum figuras. Num igitur, cum aut muro Babylonis aut Homeri faciem cogito, imago illorum me aliqua psilit Omnia igitur, quae volumus, nota nobis 880 possunt; nihil est enim, de qu cogitare nequeamus. Nullae ergo imagine obrepunt in animos dormientium

extrinsecus, nec omnino fluunt ullae, nec cognovi quemquam, qui maiore auctoritate nihil diceret. Animorum est ea vis eaque natura, ut vigeant vigilantos nullo adventicio pulsu, sed suo motu incredibili quadam celeritate. Hi cum sustinentur membris et corpors et

sensibus, omnia certiora cernunt, cogitant, sentiunt. Cum autem haec subtracta sunt desortusque est animus languore corporis, tum agitatur ip80 per sess. Itaque in eo si forma versantur et actiones, et multa audiri,140 multa dici videntur. Haec scilicet in inbecillo remissoque animo multa omnibus modis confusa et variata

versantur, maXumeque reliquiae rerum earum moventur

in animis et agitantur, de quibus vigilantes aut cogitavimus aut egimus, ut mihi temporibus illis multum

225쪽

LIB. II 67. 138-68 142. 213 in animo Marius versabatur recordanti, quam ille gravem Suum ca8um magn0 animo, quam constanti tulisset.

Hanc credo causam de illo somniandi fuisse. ibi au 68tem de me cum sollicitudine cogitanti subito sum visus emersus e flumine. nerant enim in utriusque nostrum animis vigilantium cogitationum vestigia. At quaedam adiuncta sunt, ut mihi de monument Marii, tibi, quod

equus, in qu ego vehebar, mecum una demersus rursu8

apparuit. An tu censes, ullam anum tam doliram fu 141 turam fuisso, ut somniis crederet, nisi ista casu nonnumquam forte temere concurrerent Alexandro draco loqui visus est. 0test omnino hoc esse salsum, potest verum; ed utrum est, non 8 mirabile non enim audivit ille draconem loquentem, sed est visus audire, et quidem, quo maius it cum radicem ore teneret, locutussst. Sed nihil est magnum somnianti. Quaero autem, cur Alexandro tam inlustre omnium, tam certum, nec huic eidem alias, nec multa ceteris mihi quidem praeterh0 Marianum nihil sane, quod meminerim. Frustra igitur consumptae tot noctes tam longa in aetate. uno 142

tammus, det viser aut-aut de menes vel ausa som vi har systet med f. 62. 12M, O honstruhtione a assere e hun tempe efferdet forenende verbum honstruktion. in utriusque nostrum animis Maer den Maldende rugis 68 pluralis e uterque sagiens e pistrisin a nostrum. Se illae gget. vigilantium genet coniuncti, styret a cogitationum. casu . . . forte temere Μ1sh shalibris temere auges ammen 141ti sit egreb hvilhet isae hos Livius er et almindelio do tyder de fato 3 6 forte, temere, casu semest i modsat retning est visus se acti sοm I. 21. 42 g flere rade irae folgende). quo maius sit xla Minore det eno mere mulio , s. noten I. 2.3. inlustre .udelig4. Fora tam inlusere e muli is et tum ud- Ialdet Christ vi have det ester certum nihil sane se in omnis

visum St.

226쪽

214 CICERONIS DE DIVΙΝΑΤΙ0 quidem propter intermissionem forensis operae et lucubrationes detraxi et meridiationes addidi, quibus uti

antea non solebam, nec tam multum dormiens ullo omni sum admonitus, tantis praesertim de rebus, nec mihi magis umquam videor, quam cum aut in foro magistratus aut in curia senatum Video, somniare. 69 isnim divisione hoc secundum est quae est continuatio coniunctioque naturae, quam, ut dixi, vocant συμπάθειαν, eius modi, ut thesaurus ex quo intelisgi sbeat Nam medici ex quibusdam rebus et

advenientis et crescentis morbos intellegunt, non nullas etiam valetudinis significationes, ut hoc ipsum, plenienectine simus, ex quodam genere somniorum intellegi posse dicunt Thesaurus vero et hereditas et honos et victoria et multa generis eiusdem qua cum somniis na- 143 turali cognatione iunguntur Dicitur quidam, cum insomnis complexu Venerio iungeretur, calculos eiecisse. Video sympathian; visum est enim tale obiectum dormienti, ut id, quod evenit, naturae vi ' non opinio

142 Nunc quidem Om sectet affareelsesti se notenes. 6. 11. meridiationes jf. 22.4 note mirationem nec tam multum ...Jmis tamen iis ligefrem e udfalde fora tam ha nec elydningen o endda thhec js et Og s1 endd ε 32.6s noten tantis praesertim de rebus io det m 1 smige egivenheder oto det k0nt de e passeret 1 vimige ting, at eg dogaunde venteat s en 1mindeis derom cum aut in foro . . . Det hele politish li irae ide forekommer Cicero tomi octaget som en drom. 69 Etenim istemdeleso, L note 42. s. divisione 60. 124. thesaurus ex ovo se m. 134. Nam medici . . . si vel han

tsegem . . . . pleni enectine simus o om ori legem ersiluuid elle svaehhet ex quodam genere somniorum Sa

227쪽

erroris effecerit. Quae igitur natura obtulit illam speciem Simonidi, a qua vetaretur navigare aut quid naturae copulatum habuit Alcibiadis quod scribitur somnium, qui paulo ante interitum visus est in somnis amicae osse amictus amiculo Ι cum esset proiectus inhumatus ab omnibusque desertus iaceret, amica corpus eius texit suo pallio. Ergo hoc inerat in robus futuris si causas naturalis habebat, an, et ut videretur et ut eVeniret, casus esseeit P

Quid ipsorum interpretum coniecturae nonne magis t

ingsnia declarant eorum quam vim consensumque naturae Cursor ad Olympia proficisci cogitans visus est in somnis curru quadrigarum vehi. Mane ad coniectorem. At ille: vinces,' inquit; id enim celeritas significat et vis equorum.' os idem ad Antiphontem. Is autem: vincare . inquit, necesse est an non intellegis, quattuor ante te cucurrisse γ' Ecce alius cursor atque horum somniorum e talium plenus est Chrysippi liber, plenus Antipatri sed ad cursorem redeo ad

228쪽

interpretem detulit, aquilam se in omnis Vigum esse factum. At ille: vicisti ista enim avi volat nulla vehementius. Huic eidem Antipho: baro,' inquit, victum te esse non vides ista enim avis insectans alias avis 1 5 et agitans semper ipsa postrema est.' arere quaedam matrona cupiens dubitans, 08setne praegnans, Visa est in quiete obsignatam habere naturam. Rettulit. Negavit eam, quoniam obsignata fuisset, concipere potui88e.

At alter praegnantem esse dixit; nam inane obsignari nihil solere. Quae est ars conisctoris eludentis ingenio 3 an ea, quae dixi, et innumerabilia, quae conlecta habent Stoici, quicquam significant nisi acumen hominum ex similitudine aliqua coniecturam modo huc, modo illuc ducentium 3 edici signa quaedam habent ex venis et spiritu aegroti multisque ex aliis futura praesentiunt; gubernatores, cum exsultantis lolligines viderunt aut d0lphinos se in portum conicientes, tempestatem significari putant. Haec ratione explicari et ad naturam revocari facile possunt, ea vero, quae paulo ante dixi,

At enim observatio diuturna haec enim pars una restat notandis rebus fecit artem.' in tandem 3 somnia observari possunt 3 quonam modo sunt enim

229쪽

innumerabiles varietates. Nihil tam praep08tere, tam incondite, tam monstruose cogitari potest, quod non p088imus omniare quo modo igitur haec infinita stsemper nova aut memoria conplecti aut observando notare possumus Astrologi motus errantium stellarum notaverunt; inventus est enim ordo in iis stellis, qui non putabatur. Cedo tandem, qui sit ordo aut quae condursatio somniorum quo modo autem distingui possunt Vera somnia a falsis cum eadem et aliis aliter evadant et isdem non semper eodem modo ut mihi mirum Videatur, cum mendaci homini ne verum quidem dicenti credere soleamus, quo modo isti, si somnium Verum evasit aliquod non ex multis potius uni fidem derogent quam ex uno innumerabilia confirment. Si igitur nequs deus est effector somniorum neque 147

naturae est societas ulla cum somniis neque obserVatione inveniri potuit scientia, effectum est, ut nihil pror8us somniis tribuendum sit, praesertim cum illi ipsi, qui ea vident, nihil divinent, ii, qui interpretantur,

coniecturam adhibeant, non naturam, casu autem innumerabilibus paene saeculis in omnibus plura mirabilia quam in somniorum visis effecerit, neque coniectura, quae in varias partis duci possit, non numquam etiam in contrarias, quicquam sit incertius.

de mange . fidem derogent . . . confirmenti mode med mistro . . . enter bekraemis titi. effectum est, ut ,blive facit det, at . . . . non naturam O 147

230쪽

. Explodatur igit)ι has quoque somniorum divinatio

pariter cum ceteris. Nam ut 0re loquamur, Superstitio fusa per gentis oppressit omnium fere animos atque hominum inbecillitatem occupavit. Quod et in iis libris dictum si, qui sunt de natura deorum, et hac disputations id maxume egimus. Multum enim et nobismet ipsis et nostris profuturi videbamur, si eam funditus sustulissemus. Nec vero, id enim diligenter intellegi volo, superstitione tollenda religio tollitur. Nam et maiorum instituta tueri sacris caerimoniisque retinendis sapientis est, et esse praestantem aliquam 72