M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

211쪽

LIB. II 57 117 58. 120. 199

Contrahi autem animum Zeno et quasi labi putat atque concidere, et id ipsum esse dormire. Iam Pythagoras et lato, locupletissimi auctores, quo in omnis certiora

Videamus, praeparatos quodam cultu atque victu profi-

-cisci ad dormiendum iubent faba quidem Pythagorei

utique abstinere, quasi vero eo cibo iens, non Venter

infletur Sed nescio quo modo nihil tam absurd dici potest, quod non dicatur ab aliquo philosophorum.

Utrum igitur censemus, dormientium animo per generam ipsos in somniando moveri an, ut Democritus censet, externa et adventicia visione pulsari Sive enim sic est sive illo modo, videri possunt permulta somniantibus

212쪽

121 200 cICERONIS DE DIVINATIONE salsa pro veris. Nam et navigantibus moveri videntur ea, quae stant, et quodam obtutu oculorum duo pro uno lucernae lumina. Quid dicam, insanis, quid ebriis quam multa falsa videantur Quodsi eius modi visis

credendum non est, cur somniis credatur, nescio. Nam

tam licet de his erroribus, si velis, quam de somniis disputare, ut ea, quae stant, moveri si videantur, terraθmotum significare dicas aut repentinam aliquam fugam gemino autem lucernae lumine declarari dissensionem ac seditionem moveriJ. Iam scinsanorum aut ebriorum visis innumerabilia coniectura trahi possunt, quae futura videantur . . . . Quis est enim, qui totum diem iaculans non aliquando conliniet Totas noctes somniamus, neque ulla est fere, qua non dormiamus, ι miramur, aliquando id, quod somniarimus, evaderet Quid est tam ineertum quam talorum iactus tamen

213쪽

LIB. Π. 58. 120-59. 123. 201

nemo est, quin saepe iactans Venerium iaciat aliquando, non numquam etiam iterum ac tertium. Num igitur, ut inepti, Veneris id inpulsu fieri malumus quam casu dicere Quodsi ceteris temporibus falsis visis credendum non est, non video, quid praecipui somnus habeat, in quo valeant salsa pro veris. Quodsi ita natura a 122 ratum esset, ut ea dormientes agerent, quae Somiarent, alligandi omnes essent, qui cubitum irent maiores enim quam ulli insani efficerent motus somniantes. Quodsi insanorum visis fides non est habenda, quia falsa sunt, cur credatur somniantium visis, quae multo etiam perturbatiora sunt, non intellisigo an quod insani sua visa coniectori non narrant, narrant, qui somniaverunt γQuaero etiam, si velim scribere quid aut legere aut canere vel voce vel fidibus aut geometricum quiddam aut physicum aut dialsoticum explicare, omniumne e spectandum sit an ars adhibenda, sine qua nihil earum r0rum ne fieri nec expediri potest. Atqui, ne si navigare quidem velim, ita gubernem, ut 80mniaverim; praesens enim poena sit. Qui igitur conVenit, aegro 123

a coniectore somniorum potius quam a medico petere

medicinam An Aesculapius, an Serapis potest nobis

underiora ita, ut omniarimus hvilae in D tande taenhes lige- fremat sere Maltae Venerium se notenes. 13. 23. in quo valeant m cur in eo esse ut in eo. Smim Christensen-Schmidi s

214쪽

124 202 cICEB0ΝIS DE DIVINATIONE

praescribere per omnum curationem valetudinis, eptunus gubernantibus non potest et si sine medico medicinam dabit Minerva, Musae scribendi, legendi, ceterarum artium scientiam somniantibus non dabunt 3 At si curatio daretur valetudinis, haec quoque, quae dixi, darentur; quae quoniam non dantur, medicina non datur; qua sublata tollitur omnis auctoritas somniorum.

Sed haec quoque in promptu fuerint; nunc in

teriora videamus. Aut enim divina vi quaedam, consulens nobis, somniorum significationes facit, aut coniectores ex quadam convenientia et coniunctione naturae, quam Vocant συμπάθειαν, quid cuique rei conveniat sx

215쪽

LIB. II. 59. 123 61. 126. 20380mniisJ, et quid quamque rem equatur, intellegunt, aut eorum neutrum est, e quaedam observatio constans atque diuturna est, cum quid visum secundum quietem sit, quid evenir et quid sequi soleat. rimum igitur intellegendum est, nullam vim esse divinam effectricem somniorum. Atque illud quidem perspicuum est nulla visa somniorum proficisci a numine deorum; nostra nim causa di id facerent, ut pr0vider futura possemus quotus igitur est quisque, qui somniis pareat. 126 qui intell0gat, qui ieminerit quam multi vero, qui contemnant eamque superstitionem inbecilli animi atquρ anilis putent Quid est igitur, cur his hominibus consulens deus somniis moneat eos, qui illa non modo cura, sedis memoria quidem digna ducant Nec enim ignorare deus pote8t, qua mente quisque it, nec frustra ac sine causa quid facere dignum de est, quod abhorret etiam ab hominis constantia. Ita, si pleraquo omnia aut ignorantur aut negleguntur, aut nescit hoc deus aut frustra somniorum significatione utitur; et horum neutrum in deum cadit nihil igitur a deo somniis significari, fatendum est. Illud etiam requiro, cur si deus ista visa nobis ρή providendi causa dat. 0 vigilantibus potius det quam

216쪽

dormientibus. Sivo enim externus et adventicius pulsus animos dormiontium commovet, sive per se ipsi animi moventur, sive quae cau8a alia est, cur secundum quietem aliquid videre, audire, agere videamur, eadem cauSrexigilantibus esse poterat idque si nostra causa di secundum quietem facer0nt, vigilantibus idem facerent, prassertim cum Chrysippus Academicos refellens permulto clariora et certiora esse dicat, quae vigilantibus videantur, quam quae somniantibus. Fuit igitur divina beneficentia dignius, cum consulerent nobis, clariora visa ars vigilanti quam obscuriora per somnum. Quod 12 quoniam non fit, somnia divina putanda non sunt. Iam vero quid opus est circumitione et anfractu, ut sit utendum interpretibus somniorum potius, quam derecto deus, si quidem nobis consulebat, hoc facito hoc ne racsris' diceret idque visum vigilanti potius quam dormienti daret γ62 am vero quis dicere audeat, Vera omni 088 80mnia' Aliquot somnia vera,' inquit Ennius, sed omniis

Sive enim externus . . . se vensor iram. praesertim cum

12 circumitione et anfractu homsob chro ejec diceret

217쪽

LIB. II 61. 126 63 129. 205

noenum necesse est. Quae est tandem ista distinctio 3 quae vera, quae salsa habet et, si vera a deo mittuntur, falsa unde nascuntur nam si ea quoque divina, quid inconstantius deo quid inscitius autem est quam mentes mortalium falsis et mendacibus visis concitare si vera visa divina sunt, falsa autem et inania humana, quae est ista designandi licentia, ut hoc deus, hoc natura fecerit potius quam aut omnia deus, quod negatis, aut omnia natura quodquoniam illud negatis, hoc necessario confitendum est Naturam autem eam dico, qua 128 numquam animus insistens agitatione et motu esse Va--cuus potest. Is cum languore corporis nec membris uti nec sensibus potest, incidit in visa varia et incerta exrsliquiis, ut ait Aristoteles, inhaerentibus earum rerum, quas vigilans gesserit aut cogitaverit; quarum perturbatione mirabiles interdum existunt species somniorum; quas si alia falsa, alia vera, qua nota internoscantur, scire sane velim Si nulla est, quid istos interpretos audiamus si quaepiam est, aveo audire, quae sit; sed

hasrebunt. Venit enim iam in contentionsm, utrum sit es

hehsametris dio. Se illae gget. quid inscitius es V det

Naturam . . eam dico, qua . . . xjeg mener med ordet natur iis de naturriendommetioed iora af hvilhen . . . . numquam . . insisten . . . esse Vacuus potest Naemelsen Mer Me il

218쪽

probabilius. deosne inmortalis, aerum omnium pruΘ- stantia excellentis, concursare circum omnium mortalium, qui ubique sunt, non modo lectos, Verum etiam grabatos et, cum stertentem aliquem viderint, obicero iis visa quaedam tortuosa et obscura, quae illi xterriti somno ad coniectorem mans deferant, an natura fieri,

ut mobiliter animus agitatus, quod vigilans viderit, dormiens videre videatur utrum philosophia dignius, Sagarum Iuperstitione ista int0rpretari an explications

naturae ut, si iam fieri possit vera coniectura somniorum, tamen isti, qui profitentur, eam facere non p08- sint ex levissimo enim et indoctissimo genere constant,

Stoici autem tu nogant qu0mquam nisi sapient0m di-130 vinum 688M posse. Chrysippus quidem divinationem d0finit his verbis vim cognoscentem et videntem et explicantem signa, quae a di hominibus portendantur; officium autem es8 eius praen08cere, dei erga homines

219쪽

LIB. II 63 129-64 132. 207menim qua sint quidque significent, quemadm0dumqu0QR Procurentur atque expientur. Jdemque 80mniorum coriise otionem desinit hoc modo esse vim cernentem et

e stranantem, quae a dis hominibus significentur in Somnia. Quid ergo ad haec medi0cri opus est prudentia an et ingenio praestanti et ruditione perfecta γTRlem autem cognovimus neminem. Vide igitur, ne, '

etiamsi divinationem tibi esse concessero, quod numquam faciam, neminem tamen divinum reperire possimus Qualis autem ista mens est deorum, si neque ea nobis significant in somnis, quae ipsi per nos intellegamus, neque ea, qu0rum interpretes habere possimus 3 Similes enim sunt dei, si ea nobis obiciunt, qu0rum nec Scientiam neque explanatorem habeamus, tamquam si Ρooni aut Hispani in senatu nostro loquerentur sine interprete. Iam vero riuo pertin0nt obscuritates et 132

quemadmodumque ea . . . Da ea mangle et ordis vis hen

neque possimus et ea nobis signincant. . . quae ting, 80m . . . Non inteumamu8, et ea, quorum interueretes non ο8- simu habere Bissetvingens negation e siliet ammen me den

220쪽

208 CICERONI DE DIVINATIONE aenigmata somniorum intellegi nimis nobis di volt

debebant ea, quae nostra causa nos monerent. Quid Ppoeta n0mo, nemo physicus obscurus 3 Ille vero nimis etiam 133 obscurus Euphorion; at non Homorus iter igitur melior Valde Heraclitus obscurus, minime DemocrituS. Num igitur conferendi Mea causa me mones, quod

non intellegam Quid me igitur mones ut si quis

medicus aegroto imperet, ut sumat terrigenam, herbigradam, domiportam, sanguine caS-sam,

potius quam hominum more cocleam 4dicereJ Nam Ρacuvianus Amphio quadrupsis tardigrada, ansistis, humilis, aspera, capit brevi, cervice singuina, aspectu truci, eviscerata, insinima, cum animal sono cum dixisset obscurius, tum ' Attici respondent: Non intellegimus, nisi si aperte dixeris.