M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

201쪽

LIB. II. 50 103-51. 106. 189 ea, quae Ventura unt.' agnus Dicaearchi libor est. nescire ea melius esse quam scire. Negant id osse alienum maiestate deorum. Scilicet casa omnium introspicere, ut videant, quid cuique conducat. Neque non 106 possunt futura praenoscere. Negant posse ii, quibus non placet, esse certum, quid futurum sit. Videsne igitur, quae dubia sint, ea sumi pro certi atque concessis Deinde contorquent et ita concludunt: non igitur et sunt di nec significant futura' id enim iam perfectum arbitrantur. Deinde adsumunt: sunt autem di quod ipsum non ab omnibus conceditur. Significant ergo. Ne id quidem equitur possunt enim non significare et tamen esse di. Nec, si ignificant, non dant vias aliquas ad scisntiam significationis. At id quoque potest, ut non dent homini, ipsi habsant cur enim Tuscis potius quam Romani darent Noe, si dant vias, nulla est divinatio. Fac dare deos, qu0d absurdum est; quid refert, i accipere non possumus 3 Extremum est: est igitur divinati0'. Sit extremum, effectum tamen non est ex falsis enim, ut ab ipsis

202쪽

190 CICERONIS DE DIVIΝATIO didicimus, verum effici non potest. Iacet igitur tota

: Vsniamus nunc ad optumum virum, familiarem nostrum, Cratippum. Si sine oculis . inquit, non potest

exstare officium et munus oculorum, possunt autem aliquando oculi non fungi suo munere, qui vel semel ita est usus oculis, ut vera cerneret, is habet sensum oculorum vera cernentium. Item igitur, si sine divinatione non potest officium et munus divinationis exstare potest autem, cum quis divinations habeat, errars aliquando nec vera cernere, satis est ad confirmandam

divinationem, semel aliquid ita esse divinatum, nihil ut fortuito cecidisse videatur; sunt autem eius generis innumerabilia; sse igitur divinationem, confitendum est.' Festive et breviter; sed cum bis sumpsit, quod voluit, etiamsi faciles nos ad concedendum habuerit, id tamen, 108 quod adsumit, concedi nullo modo potest. Si' inquit, cum aliquando oculi peccent, tamen, quia recto aliquando viderunt, inest in iis vis videndi, item, si quisssmel aliquid in divinatione dixerit, is, etiam cum peccet, 53 tamen xistumandus sit habere vim divinandi. Vids,

anuisningen ab ipsis didicimus Stoiherne arci store dialek

ilhere.

4 sine culis . . . Citat a I. 32. 1 ordretis et par ordstil-lingssendringer aer Se noram deriit. Festive et breviterii elegant Og 13ndioc. bis sumpsit De to versseisinger e dem, Cicero horteli genove strah ester. 108 Si, inquit, cum . . . Ved iisHelsenis eum Μadvicative itemm . . . Rersseising. dixerit existumandus sit Konjunktivem er 1saldende, o man hunde med Christ foret o diaeti eriarumandua est vel gsi heis seeoah. Ogsi ira meningens sideer udtryriet aliquid in disinatione diserit underito De e visisoksejici teksten; tuler laeser diapeaeerit, andre viderit. 53 Vide . . . quam sint ista similia Ἀhva licte de e de

203쪽

LIB. II. 1. 106-53 109. 191

quaeso, Cratippe noster, quam sint ista similia nam mihi non videntur. Oculi enim ora cernentes utuntur natura atque sensu, animi, si quando vel vaticinando vel omniando vera id frunt, usi sunt fortuna atque casu nisi forte concessuros tibi existumas eos, qui somnia pro somniis habent, si quando aliquod somnium verum evaserit, non id fortuito accidisse. Sed demus tibi istas duas sumptiones is quae λημματα appellant dialectici, sed nos Latine loqui malumus, adgumptio tamen, quam προσληψιν iidem vocant, non dabitur. Ad 109sumit autem Cratippus hoc modo: sunt autem innumerabiles praesensiones non fortuitae. At ego dico

nullam Quide, quanta sit controversia Iam adsumptione non concessa nulla conclusio est. At impudentes SumuS, qui, cum tam per8picuum Sit, non concednmus.'Quid si perspicuum 3 Multa vera', inquit, evadere.'Quid, qu0 multo plura falsa Nonne ipsa varietas,

quae est propria fortunae, fortunam 880 RuSam, non naturam esse, docet Deinde, si tua ista conclusi0, Cratippe, vera est tecum enim mihi re est , nonne intellegis, eadem uti posse et haruspices stfulguratores et interpretes ostentorum et augures et sortilegos et Chaldaeos quorum generum nullum St, ex quo non aliquid, sicut praedictum sit, evaserit. Ergo aut ea quoque genera divinandi sunt, quae tu rectissume inprobas, aut, si ea non unt, non intellogo, curimellem, a d sel se a finde i. t. s. imperative brugesci detudio gaerae honjunktiv, saledes n. d. III 4 9 quam rimile istud

sit, tu videris. natura atque sensu aderes naturlige sans . iam adsumptione . . . Iam etyder Og 1ε, solgetig a 10srietasIm inconstantia, iusikkerhed . et fulguratores osten

204쪽

haec duo sint, quae relinquis. Qua ergo ratione haec inducis, eadem illa possunt esse, quae tollis.

, is Quid vero abs auctoritatis furor iste, quem divi

num Vocati8, ut, quae apiens non videat, ea videat in8anus, et is, qui humanos sensus amiserit, divinos

adsecutus sit Sibyllae vorsus observamus, quos illa furens fudisso dicitur. Quorum interpres nuper falsa quadam hominum fama dicturus in senatu putabatur,

eum, quem re Ver regem habebamus, appellandum quoque e88 regem, i salvi esse vellemus. Hoc si est

in libris, in us hominem et in quod tempus est 3 callide enim, qui illa composuit, perfecit, ut, qu0dcumque accidisset, praedictum videretur hominum et 111 temporum definiti0ns sublata Adhibuit etiam lat0bram

obscuritatis, ut iidem versus alias in aliam rem posse accommodari viderentur. Non esse autem illud carmen furentis cum ipsum poema declarat est enim magis artis et diligentiae quam incitationis et motus, tum Iero ea, quae κροσυις dicitur, cum deinceps ex primi S.

se n0tenes. 58. 132. Qua ergo . . . Man Vendide narere qua enim .... inducis relinquis, proba8.

aec alio mea, non potiu accu8atio quam defensio est existimanda,

205쪽

LIB. Π. 53 109-M. 112. 193

versuum litteris aliquid conectitur, ut in quibusdam Enniani Q. ENNIUE FEON. Id certe magis est att0nti animi quam furentis. Atque in Sibyllinis ex primo 112τρrsu cuiusque sententiae primis litteris illius senisntiae earmen omno praetexitur. Hoc scriptoris est non furentis adhibentis diligentiam, non ipsaniis: Quam ob rem Sibyllam quidem sepositam et conditam habeamus, ut id quod proditum est a maioribhs, iniussu senatus ne legantur quidem libri valeantque ad deponendas potiusquam ad suscipienda religiones cum antistitibus aga-

206쪽

mus, ut quidvis potius ex illis libris quam regem pr0- ferant, quem Romae posthac nec di nec homines esso patientur.55 At multi saepe vera vaticinati, ut Cassandra:

iamque mari magno . . .,

eademque aut post:

sheu videte . . . .'113 Num igitur m cogis etiam fabulis credere quae de-lsolationis habeant quantum volos, Verbi8, SententiiS numeris, cantibus adiuventur auctoritatem quidem nullam d0bemus nec fidem commenticiis rebu8 adiungere Ε0dsmque modo nec ego ublici nescio cui nec arciis vatibus nec pollinis opertis credendum existimo: quorum partim ficta aperte, partim effutita temere, numquam ne mediocri quidem cuiquam, non modo prudenti 11 probata su . Quid γ' inquies, remex ille de class0 Coponii n0nne ea prasdixit, quae facta sunt γ' ni vero. et ea quidem, quae omne eo tempore ne acciderent timebamus. Castra enim in hossalia castris conlata audiebamus, videbaturque nobis exercitus Caesaris et audacia plus habere, quippe qui patriae bellum intulisset, et 40bori propter Vetustatem p casum autem

207쪽

LIB. II. 4. 112-56 115. 195

proelii nemo nostrum erat quin timeret, sed ita ut constantibus hominibus par erat, non aperte. Ille autem Graecus quid mirum si magnitudine timoris, ut plerumque sit, a constantia atque a mente atque a se ipse discessit qua perturbatione animi, quae, Sanu8 cum esset, timebat ne evenirent, ea demen eventura esse dicebat. Utrum tandem, per deos atqus homines imagis veri simile est, vesanum remigem an aliquem nostrum, qui ibi tum eramus, me, Catonem, Varronem, Coponium ipsum, consilia deorum inmortalium perspicere potuisse ΘSed iam ad te v0nio, 56 sancte Apollo, qui umbilicum csirtum terrarum obsides, unde sup0rstitiosa primum asiva evasit vox foras. Tuis enim oraculis Chrysippus totum volumen inplevit,

208쪽

partim falsis, ut go opinor, partim casu veris, ut sit in omni oratione aspissime, partim flexiloquis et obscuris, ut interpres egeat interprete et sors ipsa ad sortes flarenda sit, partim ambiguis, et quas ad dialecticum deferenda sint. Nam cum illa sors edita esset opulentissumo rogi Asiae: Croesus Halyn penetrans magnam pervertet opum

vim1 hostium vim se perversurum putavit, pervertit autem 116 suam. Utrum igitur eorum accidisset, Vorum oraclum

fuisset. Cur autem hoc credam umquam editum Crosso 3 aut Herodotum cur veraciorem ducam Ennio 8 Num minus ille potuit de Croeso quam Ρyrrho fingers Ennius Quis enim si, qui credat Apollinis ex oraculo yrrho esse re8ponsum: Aio te, Aeacida, Romano vincere po8808Ρrimum Latine Apollo numquam locutus est; deinde ista sors inaudita Grascis est praeterea yrrhi temporibus iam Apollo versus facere desierat; postremo, quamquam semper fuit, ut apud Ennium est,

omiales I. 3. . in omni oratione Udtrohet e sagiens Dr-vansist Oressi forestar in omni ora lorum ratione, re et in omni divinatione C. F. . iille in omni ea ratione flexilο- quis et παξ λεγομενον, vis elydning orylares a synonymet obseus o. f. λοξο om spadomme. Nam cum . . . Nam indlederet plysende hsempel: da saledes js edensor i 12M edita esset Emesti' reuelse; ds r. est Asiae se noten I. 1. 3:

det e possessi genetiv. Croesus Halyn . . . se noten I. 19. 37.

209쪽

stolidum genus Aeacidarum, bellipotentes sunt magis quam sapientiloquentes, tamen hanc amphiboliam versus intellegere potuisse vincer i Romanos nihilo magis in se quam in Romanos valere; nam illa amphibolia, quae Croesum decepit, si Chrysippum potuisset fallere, haec vero ne

Epicurum quidem. Sed, quod caput est, cur isto modo l

iam oracla Delphis non eduntur non modo no8tra aetate, sed iam diu, iam ut nihil possit esse contemptius γHoc loco cum urguentur, evanuisse aiunt vetustate vim loci eius, unde anhelitus ille terrae fieret, qu0 ythia mente incitata oracla ederet. De vino aut salsamento putes loqui, quae evanescunt vetustate de vi loci agitur, neque olum naturali, Sed etiam divina quae quo tand0m modo evanuit Vetustate', inquies. Quae Vetustas est, quae vim divinam conficer possit quid tam divinum autem quam adflatus e terra mentem ita movens, ut eam providam rerum futurarum efficiat, ut ea

210쪽

198 CICER0ΝIS DE DIVINATIONE non modo cernat multo ante, sed etiam numero Versuque pronuntiet 3 Quando ista vis autem evanuit an 118 postquam homines minus creduli esse coeperunt Demosthene quidem, qui abhinc anno prope trecent0s fuit, iam tum pia παγι Ρythiam dicebat, id est quasielim hilippo facere. Hoc autem eo spectabat, ut eama hilippo corruptam dic0ret eae quo licet existumare, in aliis quoque oraculis Delphicis aliquid non sinceri fuisse. Sed nsscio quo modo isti philosophi superstitiosi et paene fanatici quidvis malle videntur quam e non ineptos Evanuisse mavultis et extinctum esse id,

quod, si umquam fuisset, certe aeternum 88et, quamen, quae n0 Sunt credenda, non credere.

I Similis est error in somniis; quorum quidem de

fensio repstita quam longe est Divino animos cen-8ent 88 nostr08, eosque e88 tracto extrin8ecu 8, animorumque consentientium multitudine conpletum esse mundum hac igitur 6ntis et ipsius divinitate et c0niunctione cum externis mentibus cerni, quae sint futura.