Tertullianea

11쪽

erediderim. Quorum ex numero de eia tantum infra dimerata, quos ipse sis coniectura leniore sanasse sive interpretationis iustiore explicasse mihi Visus sum. Item librum viri Motissimi an de Vli et Lugd. Bat. 1891ὶ, cui inscribitur

Studia ecclesiastica, pars prior aer inspicere eoque uti mihi licuit. - Denique ex animo gratias ago StοWasser praeceptori dilectissimo, qui benignissime, immo amicissime in plagulis corrigendis me adiuverit aliquot insuper coniecturigiisque sagacissimi mecum communicatis. Sed has hactenus. Superest ut brevissime repetam, quod iam omnibus notum est, qui ertulliani scriptis incubuerunt. Dicondum enim mihi est de codicibus, qui in horum librorum textu recensendo in usum veniant. Sunt autemii quinque, ex quibus tres hodie deperiere. Atque primum . quidem Omnium longe optimus Ambrosianus est sit 58 D). Qui tamen nihil contino nisi libri do

oratione capp. 9-29.

Ρroximus Vero preti ei accedit Parisinus Latinus 1622, qui vulgo dicitur Agobardinus in), in quo ex eis libris, de quibus

hic disseremus, adhuc supersunt hi ad nationes duo, cor ace, de testimonio animae, de specta lis , de idololatria, de anima, de ratione. Quorum in librorum textu constituendo plane

hic codex maximum subsidium est. Et vetustate enim IX saec. et stirpis proprietate ceteros longe superare Videtur. Librarius autem, ut aximiliani tuas manni verbis utar Curarum ertullianearum particulae I et II, p. 18): mira quadam et misera constantia dimidia aut universas sententias omittere solet, ubi a similibus aut syllabis aut vocabulis eius oculus aberravit.' Cuius erroris Vestigia planissime apparent in quattuor illis foliis 169-171), quae cum D comparare nobis licet. Quibus rebus ad depraVandum codicem accessit Vis temporis, quae miserrime eum tractavit, ut libri duo ad

12쪽

nationes lacunis eateant, in aliis vero libris quoque sescentis Rro locis aut syllabae aut litterae desint. Αgobardinus vero solus est, si dem iaceamus, ex codicibus, qui adhuc exstat ceteri perierunt. Quorum primo usus est Ioh Gan eius in editione sua B), quae prodiit Parisiis anno i546. Quem codicem peioris notae fuisse natis iam constat. Ρraetor hunc autem o ipso gobardino usum esse G-gneium in recensendis eis libris, quos ille continet, probavit Ernestus lusamannus in sua libri de spectaculis editione. Ita tamen usus est, ut plerumque g. lectiones in margine

mi tantum adscripserit in ipso textu constituondo alterum cuius. In illis tamen libris, ubi Α incit, de assismo scilicet, de pudi dia de estimo, solo alter codice nititur. Hic igitur, quae in margine editionis Gangneianae leguntur, ipsius ingenio debentur cf. rom. p. 1M. raeterea aut sui Odicis librarium aut ipsum Gangneium interpolationibus plurimum peccasse innumeris fere locis Metelius atque

Affinis huic odio fuit illo cf. rvm. p. 7), quo usus est sitelenius Gel in editione sua Basil. 156M. Fuit

autem ex ipsius testimonio liber incorruptissimus ex coenobio ultima Britanniae asburensi petitus'. Sed nec Gelenius usquam adnotandum duxit, quid codici illi, quid votustioribus editionibus, quid ipsius ingenio debeatur in emendandoquidem felicissimo' Κrom. p. 8), saepissime tamen temerariis mutationibus additionibus omissionibus parum abstinenti.

Itaquo in illis libris, quos B et Gel tradunt, a B semper

fero exordium sumendum est, ut recte monuit Κrπm. Ρ. 8.

Superest, ut mentionem faciam illius codicis, qui dicitur libor Ioannis Clementis Angli C), cuius lectiones nonnullas oditioni sua adscripsit amelius Anime . 1579). De quo libro aliquanto plura hic disserere lubet. ut enim non tanti

13쪽

seoisse hunc codicem viros doctos, quanti facisndus est. Atque continebat ille, quantum scimus, libros de vere uicia, εμαε-

de Atinio, de pudi lia. Et primum quidem quin longe melioris notae hic sit quam Gangnei atqus Gelonii libri, nemo dubitat. vita nim continet, quae illi omittunt, alia sana tradit, quae illi depravata habent. Quam ob rem et Reiff. in odondis libris depudiost et de ieiunio lectiones eius Gangnoi

eorruptelis merito praetulis es et Kr m. p. 9). em Vero adhuc eum, hunc odioem comparasse videtur, quamquam eiusmodi collatio ori poterat in libris de poeta lis ot dem sors An haerericorum. Quae igitur de hac re repperi, hic brevissime adnotabo alia eaque plura ad singulos locos

afferam.

Et primum quidem C -- contra B aliosvo siusdem familiae odices facit sex locis: Reiff. p. 3, V. 24, ubi '-satem praebent pro scirietatem; P. 10, V. 28, ubi transsit Aer Aupro transis p. 12 V 26, ubi uinu pro με- p. 17 V. 16, ubi Doeutantibuis in D tantibus pro facientibus Oehi. Π, p. 6.12, ubi martyra pro martyres p. 19 11, ubi coepis pro susce t. Quorum locorum plerisque coniectando Vix ortae esse

possunt libri lem lectiones. Hic loci id quoque adnotandum siti bis in libro de puri ea Reiff. p. 247, V. 5 et dei unio p. 284 V. 20), praebere ne qui, quod A quidem Squequaque exhibet, B autem semper fere in ne quis corrupit. Ρraeterea tribus locis it C praebent voculas quasdam in B aliisve codicibus omissas Reiff. p. 13, V. 22 Vocem situli; P. 14 V. 6 Vocem Aus Oehi II, p. 25. 1 vocem forte. Haec vero iam id probant, C non eiusdem stirpis esse eum codicibus Gangnei atque Gelonii. At id quoque demonstrari potest, C non ab Α, sed ab ipso archetypo pendere. Nam et si mittas dubia quaedam, quae coniecturae deberi

14쪽

possunt ut OeM II, p. 4. 14, p. 23 1M, restans tamen loci aliquot, de quibus infra dicendum oris, ubi vorum ex Crostitui polost, ec autem non potest id quod uno quidem lye et Hariolius animadvertisse vitatur Ρ r. Stud. I, p. 383, cum loco difficillimo Reiff. p. 28, v. 24 optime sanato adiciat Es edar - gur votistandigen Herstessun dor oris nur noch de Lesar Christiaris, elchom bestatigi. Item rom. p. 16 ad locum illum p. 2 v. 3 lectionem ilibri Clem contra A et B vindicare conatus est. lane autem maximi pretii est codex talis, qui ceteris corruptis veritatis vestigia servet. - Quod autem Krymannus ait p. 10): et

ἡpeioris fuisse notae et coniecturis depravatum, cum ad rem accessero per singulos locos demonstraboμ, quomodo

praestiterit vir doctissimus, iam infra idobimus cf. p. 49). Ego ero mendis hunc codicem inquinatum fuisse haud

negem, lectione autem, quae coniecturarum Speciem praebeant,

non inveni, nisi forte unam, de qua vide p. 15. Quibus absolutis iam ad ipsam rem accodere mihi liceat.

15쪽

De spectaeulis.

Exstat in ΑΒ c.

c. 2, p. 2 V. 11: Iam vero nemo eat, qui non hoc quoque praefendine omnia a deo natatu es homini attributa, sicut praedicamus, e tuique bona, ut omnia boni auctoris inter haec deputari universa ista, eae quibus spectacula instruumtur, equum uerbi gra leonem et vires corporis est vobis suavit ea igitur neque alterium videri posse neque inimicum eo, quod de condotione constet ipsis , neque cultoribus dei deputandum, quod est non sit inimicum, quia nec alienum.

Sic editores Loopoldum secuti quae autem in codd. leguntur, haec sunt orat desuetandum Α, iatoribus ei putandum B, cultoribus de vitandum C. Sententiae autem id plane satisfacere, quod C praebet, in aperto est. Unde exorso scribendum esse mihi videtur cultoribus dei de Atandum; ex quo iam apparet, corruptelae quomodo ortae sint. De H putandum auctorem scripsisse egregie suspicatur StoWas A. tum in archetypo interpretamentum superscriptum fuisse hac fere forma: denique AE eri Verba

mendo levissimo depravata servasse, C. autem interpretamentum recepisse. Cf. De idol. c. 11, p. 42 u. 22 Quo ore Christianus, aras despuet 'Ρ. 3, V. 4 sqq. - α δ ignorent, qualiter administrari aut iubeas aut prohibeat quae instituit deus scit.) simul quae

16쪽

uis sit aemuda ae adverso ad orandis inbM GAnae condissionis, quia neque volunt em neque ad marium noveri Ausquem -- --ris. Non ergo hoc solum res triendum est

quo a add. Ursinus omnia sint inaestina, sed a quo conversa. Ita enim apparebis, cui usui fit Hart. Ρatr. Stud Ι, p. 9, cuiusvis Α, ouis τι sint , oui usui An Rigaltius, Reiff. instituta, si appareatu, cui non. Ac primo quidem obtutu nihil mutandum videatur nisi foris Supplendum sed est a quo conversa propter illud antecedens

non hoc solum revi endum , a quo inadistina sint. Sed

et quae ita legerentur, omnino non quadrarent ad sequentia: ὰ -- apparebit, cui usui natatutis, si nare , cui non. Haudquaquam enim apparet, cui usui quid non sit institutum, si respiciatur, a quo conversum fuerit. Apparet autem si respicias quo id est in quem usum conversum fuerit a daemonibus scit.). Cum ero res ita sese habeat, maximi momenti Videtur esse, quod prius illud a non in libris traditum, sed ab Ursino additum sit. Verum enim invenies, si in priore sententiae parte codicum lectiones serves, in altera autem

ex a restituas illud et, quod desiderari supra ostendimus si enim x in archetypo fuit, facillimo in ' corrumpi potuit. Scripsit igitur, ni fallor, ertullianus non remo hoc solum

revet eridum est, quo omnia sint instituta, sed et quo conversa.

V. 20 Ipse homo, omnium flagitiorum actor actori; avidit a BD-. Non mihi persuasit arietius ΡMr. Stud. I, p. 9)respuendum esse quod C praebet. Parum enim veri simileen actor, Oeem Sati raram, ex auctor, Sane usitatissima,

corruptam esse. Accedit codicis auctoritas, de qua infra plurima afferam. Itaque Harioli adsentiri non possum dicenti: Disorkundlicho Gemah istis gut Wie heine.

17쪽

Cf. Αumn Epigram. 24 Hiper: a m Aetorisque mi foetus O Lagus prest. Actoria arisianus Auctoris reliqui StοWRM.). c. 5, p. 7, V. 7 Liber enim a ruata a primo Mant Liberalia scit. ob bono iam quod ei adscribunt demonstrati gratia in sic Reiff. Rigiatii coniectura recepta demons ratagraria vinia pro demonstrata gratia τει R. Scribendum erit ob bene iam quod si adscribunt, demonstratam gratiam vini Corruptelae quomodo ortae sint, in propatulo est. c. 7, p. 9 V. 6. Agitur de pompis, quas sis maiores alat sis minores, deum offendere contendit Tert. Adoris ambisse siue frugalitas eius ait deum offendit qua locumque

pompa Arri. Ita A. Oehi scripsit: videri frugalisas Atia, deum ossem ι - E. Musamannua: derit brugαιέων Atiis; sin et deum ostendit, Reiff. niderit, frugalitasAus . . At Deum. λι-; an des et pag. 101): Aderit frugalitas quanta, ast vel qualis, V. Denique Har-felius I pag. 15) viderit frugalitas, cuius sit deum ostendὶ Fortasse scribendum erit: indoma mibisse με frugalis eius scit pompae): dum sit, sum ostsndi qualis mus pompa tarta Dum enim facillime ante ast datim intercidere potuit.

c. 8 P. 10, V. 7-23 De M arius m locus ea retractandi ad rameniendam quorundam Merrogationem. Quid enim, -- quis A alio in tempore Arcum adiero, per istabor de in λα- mento Nulla est praesciriptio de lotas. Nam non sola ista con- liabula spectaculorum, sed etiam templa psa ne periculodia Enae a re servus A potest urguerit causa Ampiata dum-tainat, quae non pertineat ad proprium Aus tota negotium Host um citerum et plateae est forum et balneae ει tabida ει

ipsae domus nostrae sine dolis omnino non sunt totum saeculum

18쪽

satanas et avia Aus repti retiunt. Non tamen quod saeculo 3umus, a deo an dimus, sed 'si quid de saeculi criminibus ag- Egem us. Proinde si Capitolium, si Serapeum sacri cator vel adorator Auravero, a deo aegidam, quemadmodum Arcum vel theatrum spectator. Loca nos non containsnant per se, sed quas in locis fiunt, a quibus et ipsa loca contaminari altercati sumus de contaminatis contaminamur.

Ad quem locum romannus p. 20 haec adnotat: ἡ redarguere Vult hoc loco eri adversarium existimantem licere christiano ut templa idolorum ita et circum et theatrum adire, dummodo ne adoratum vel spectatum. ertinent adversarii verba a l. 8 quid enim, inquis usque ad i. 20 - vel theatrum vectato O, quod propterea premo, quia ad 10 multa est praescriptio, obiter intuenti auctor ipse loqui videtur. Omnia quae protulit adversarius, his ofellit ortullianus Loca nos non contaminant per se, sed quae in locis fumi, re usius et ipsa loca contaminari altercagi sumus de contaminatis contaminamur. - Offendo in Verbis a quibus et ipsa loca contaminari altercati sumus. Nusquam enim de hac re cum adVersario altercatus est auctor Ceterum quomodo a Verbo altercandi potest pendere acc. c. inf3 -- fontiam hiulcam sic in integrum restituisse mihi videor: Loca nos non contaminant per se, sed qui in tota sunt, a quibus is ipsa loca scimus contaminari, altercati ramus de contam natis contaminamur. Itercati sumus idem est quod altercatio nostra absoluta, finita est.'

Ad quae primum adnotem ipsi roymanno non ante, sed post contaminare collocandum fuisse illud stamus, quippe cum ita tantum fieri potuisset, ut in stimus distographia corruptum alicui librari esse videretur. Atqui ego omnino nihili esse, quae hic profert vir doctissimus, persuasum habeo. Et primum quidem ad grammaticen quod attinet, sane

19쪽

paullo durior est acc. c. ini a Verbo alsero/ndi pendens Ferri fariems'fest, opinor. Nam alte reari hic loci nihil fero os nisi γ' alibi contendere a quo semper Vel disputare, a quo intemrqgativa saltem sententia interdum pondet os locum in lexidis citi tum Cic. r. 101). Ceterum ne quid uis apud ortullianum, nisi plans a latinitate abhorreat, plurima exempla

satis monent.

Sed iam ad rem properamus. Nusquam, ait Toy- mannus, cum adversario altercatus est de locorum conta, minatione. Audio cum adversario enim Kromanniano omnino altercatu non est. Disputavit autem cum suo ipsius adver- Sario, cum quo per totum librum certat, christiano

scilicet, qui spectacula licita ess contendit. Disputavit autem de ea re tota priore ipsius cap. parte. Vide p. 9, v. 18 sqq. Quot igitur in abisti loci illius idololatrias recognoscis Τu, i. e. adversarius, cum quo altercatur. - μα honor castorum ascribunt . De hsnes Neptuno Omunt. Anse eas tres arae resias deis parent. - Consus, ut dirimus, apud mestas sub terra diastes t. - An a rete, Christiane, quot nomina immunda possederint Arcum hoc est quam contaminatus sit de eis. utatione ergo Pu non St. Neque Ver omnino argumenta illa a V. 10 usque ad V 20 enumerata adversuri cuiquam tribuenda sunt. Timum enim,

et si adversarii essent, a Tertulliano nidi modo refellerentur. Nam re vera forum et balneae Aine idolis non sunt; quae tamen christianis adire licet si igitur, ex sententia eri. loca ab eis, quae in ipsis fiunt, in perpetuum contaminarentur, ideoque templa circo theatra vel extra tempus sacrificii ludi rerum scaenicarum adire non liceret, idem observandum esset in foro, in balneis, in ipsis domibus adeundis id quod certissimo Tert. Sicut dicere non potest, non dicit. Itaque sententia adversarii haudquaquam refelleretur.

20쪽

Sod si ius sonsontiam illam non refellit Teri. quia ipsius est. Nam idem fero, quod hic ex opinione romanni advorsarius, ipso dicit in libro de idololatria p. 49 v. 28

p. 6 es et p. 46, V. 10 sqq.), ubi ea quaestio fractatur, an iosa christiano privatis sacrificiis interesse quos locos, ut facilius Omparari possint, iuxta positos subiunxi. de specl. p. 10, V. 10 sqq. decides p. 49 V 28 sqq. Nam non sola sua concilia μή vocatus m invitatus)bia spectaculorum, nec adsacri' si At sitiuum iis i so oriam eo se ipsa γνῶ . Enam quidem nec An per Milo dis pianae servus viderm possimus suae faceredo arire αεδι, 2 urguem causa H A dumtaoeat, 3 qua non perfineat ad proprium Aus Des negotium vel

6 Proinde si apstolium,

si Serapeum sacri cito vel adorator rarauctro, a deo aes dam, quemadm indum Arcum Melctoaurum vectator. nobis nefas est.

quae nos homini, non dolo of osos habent. Plane ad sacerdotis et sacri um vocatus non bo

6 S propter sacri Num

vocatus adsistam, ero pari essidololatriae s 2 sine alia causa conisvis sa- avitic ero tantum specie or

prohibet nos conversari cum idololatris, dicens ceterum de mundo iniretis, non et compeccare Oδώ-8.