Tertullianea

31쪽

A nationes libri tuo.

Exstat in A.

I, c. 4 p. 63 V. 12 Sed dicitis sectam nomine punωί sui auctoris. Primo quidem sectam de auctoris a Alatione notari

notari Rigiat. Reiff. mutari As, nominari aspar Barthius; inutum, lusamannus Reiff. p. XIII) inique probum

usitatuinque ius est.

Digna erat lussmanni coniectura, quae inter Verba reciperetur. Firmari enim potest altero eorundum librorum loco assato, II, c. 4, p. 100, V. 11 - palam est ut vocabulum istud sit aliunde desumptum promiumque, quia a Se nativum, diuinitatis inventum. Itaque semota interprefationis eius astutis veri Amilius est non a cursu re motu θεους dictos, sed de aspialasione veri de mutuatum, Scilicet vocabudum, quae vox occurrerat in sententia priore. Sic et hic nomen mente supplendum erit. Sectam de auctoria nomine, a Alatione in mutuam StoWRSA. D. 5, p. 65, V. 19 Necesse est in corpoτ' et qua tum Hisinsegro aut puro, ut naevus aliqui est rurice aut rerumta -- surgat aut lentis sordescat. - Modica macula in rorae, in parte quadam Me lari visa, universita munda est. Scribendum erit: α υας referenda enim Sunt haec Verba aes modica macula; emplar autem ad parte. Universitas

32쪽

enim n nullo exempturi munda AESse potest quippe quod ipsius urticuli sit. o. 12, p. 81, V. 23 sed et qui nos cruc/s antistites a format,

consacerdo eris, nostem Crucis qualitas sigmι est de ligno etiam de materia ita Α; et eandem materiam Reiff. coistis penes vos cum e late. Quanquam sicut vestrum humana Aura est, ita et no8trum ua χrreria.

Reiff. lectio minus placet; non enim id solum contendere vult ert. ethnico quoque lignum colere, sed etiam signum de ligno eos adorare. Illud quidem dicit in apolog gomino loco Oehi I, p. 177): cum lignum aliquod λropitiatur.

Aderit habitis cum materiae qualitas eadem sis viderit forma re ob eam reminari. II, p. 58 probat Reiff. coniecturum. Verum hoc loco verbis expressi crucem definit ut signum de ligno itaque parum esset, Si lignum quoque adoraron ethnici signum ligneum colant necesse est. - Accedit grammaticum quoque argumentum. In Sequenti enim enuntiato neseio, quomodo explicaro velit Reiff. illud vestrum ι et nostrum JNam ad mater auri vel inissem referri non possunt referenduergo sunt ad signum Scribendumque crucis qualita8 signum est de ligno; Aignum etiam de eade=n materia colitia pene NO8, cum ei siem. Nemo enim dubitabit, quin suoillimo signum post ligno et erecte poS etiamde h. e. ad posti ideo intercidore potuerint. De breviloquentia autem illa cum es ieiu fuit colitis), satis iam constat. Alioquin haec lectio cum rationi tum contextu optime convenit rationi. quoniam et revera effigies signum appellatur, itaque qui effigiem colit ligneam et signini de ligno colere merito diei potest contextui autem quia dissertatione fusiore pergit

33쪽

c. 16 p. 86, v. 21 Sed et Macedon cura primum scaenam eorum OedFu intravit, trucidauus oculos, risu ac derisu incepreunt. Pragoedus, numquid, ait, domi ni, diaplicui Mobias Respond runt Macedones immo, tu quidem pulchre , st

ut ehi. aut A scriptor vanissιmus, s snaeis, aut Oedipus deminuissimus, si ita eo LScribendum erit: at aut scriptor vanissimus, s snaei aut Oedipus demeritissimus, si ita fecit. II c. 1, p. 93, V 21 Denique si tantam eo um sitat in una praescriptione discuti liceret, in e edito untiatio. Suppleverat Gothohedus in sepedis esset nunt/atio, quam lectionem omnes post illum editores receperunt. Neque Vero, ut puto, recte. Vox enim nuntiatio, ut ex elit indice apparet, alias non occurrere ridetur in scriptis eri. nisi sensu

proprio et Oehi. I, p. 439. 25. Scribas igitur velim in

eoeperito iam renuntiatio. De cuius vocis significatione si dubites, eadem atque hic sententia ea usum esse eri Videbis, cum p. 101, V. 3 inspexeris. c. 3, p. 98, V 19: Cum stoici negem quicquam de nasci. Corrigas quaeso de deo nasci. c. 3, . 99, V. 10 dicens eo animalia credita elementa Scit.), quia per metiwa Ovreentur, nullo intrinsecti apparentem talore eorum ut initiatore ita Α; et sustiat e Goth. aut incitatores Oehi. Reiff. . Dubito an servandum sit initimore, cum bis occurrat

haec Vox adV. Marc. IV. 14 Oehi II, p. 188 et 22 p. 215), ubi deus initiator veteris et novi testamenti appellatur. v. 22 Disseritur de divinitate elementorum h. e. Siderum), quae ideo Varro deos dicat, quia animalia sint, et ideo uni-

34쪽

malia, quia per semetipsa mobilia: iret ergo et animalia, quia

mobilia per se, et iam mobilia pem δ' quia non per alium, tamen ....

statim te fietita animalia, ita nec ideo, quia per se mobilia aut quid vetat universa animalia, ut mobili per se deos haberis Seripsit, ni fallor, eri tamen aut eo non statim dei quia animalia, ita nec ideo, quia re se mobilia; aut quid vetat universi animalia, ut mobili per se deos haberis Ρr ita nec ideo exspectes laque nec ideo At hic usu Voculae sta situlliano sollemnis est. Nam scriptum legimus in c. 24 de anima p. 337 V. 16): Ceterum quae, nulli passioni subiacebit, ita nec oblivioni ; item adv. aro. I, 7 Oehi II, p. 54 : tamen id isco ers competat possessio summi magni, it nec creatori. Quibus locis immerito eam vocem mutabat roym. pp. 109, 122). Item et sine negatione ita aliquando Surpatur, ut p. 268, V 26 Nondum enim caro a Christo manumissa, cui servabatur, impune contaminabatur ita iam manumissa non habetneniam. Et hunc locum mutandum censebat roym. p. 93 . u. 4, p. 102, V. 7-11 Merito ergo Milesius Thales, dum totum caesum Maminat et ambulat oculis , in ueteri cecidit turpiter, multum inrisus Aegyptio illi in terra. inquit nihil perspici lum iubi speculandum isaeiae res Itaquq casus Aus per issuram philosophos notam, scilicet eos, qui iustaremeaeerceant uet logitatem, in res naturae quam prius h. e. potiusquam prius in arti cerui Aus et praesidem, in vacuum dum habituro ου.

Quod ad priorem lacunam pertinet, Olli supplevit:

pervi ebas, caelum, quae Verba omne editore receperunt.

At parum veri simile esse videtur sententias illas συνδμως positas fuisse. Scribas ergo velim numero litterarum a Reiff. signato accuratissime obserVnto: - nihil prespicis, qui

35쪽

caelum tibi speculandum emiammas CL et Graecam eiusdem historiolae versionem p. Diog. Laert. I. 8 34): οὐ γὰρ, Θaλη, τὰ ἐν ποσὶν o δυνὰμενος ἰδεῖν τα εαὶ ου Γρανου

Multo sane direcilius explenda est altera lacuna. Et Goth. quidem n adhuc legisse videtur in Ag ante: - dum. Unde intellegitur, cur et ipse Goth et Reiff. gerundium aliquod suppleverint ille currendum, hic autem laborandum,

quod probat aut his verbis III, p. 46): Dis Stelle scheint

mi duret Reifferscheid Ergangun laborandum und die gembene Interpunctio ricliti erledigi u sein. μVeriam iam Oehlerus animadverterat habendi verbum cum gerundi coniunctum alibi apud Tert non inveniri. Quod et Hars concedit, cum ex Tacit et Frontino exempla affert. Osil igitur supplebat suum studium. - Qua tamen propositione aeque omnes displicent. Nam solus Goth sententiam Scriptoris perspexisse Videtur currendum autem, quod Aeripsit, nec lacunam explet nec quod ad dictionem pertinet comprobari potest. Oeliter autem et Reifferscheidii lectiones ne sententiae quidem satisfaciunt quomodo enim casus illo ilesii notare possit per iguram philosophis in vacuum laborandum vel studendum fore Si denique in acimis labin are omnino

aliquid significeti

Equidem scribendum censeam in a uum et profundum abituros Profundum enim spatium immensum saepius ignificat, sicut adV. Marc. V. 34 not. h et 35 Oehi II, p. 252, V. ). Vacuum igitur et profundum est χάος, in quod abire idem est quod nostrum jeden Boden unter den sisse Vertieren. Cf. et p. 96, V 2 in incertum abiit. Quod ver ad lectionem habituros attinet pro Mituros, cf. de idolol. c. 5 p. 33, v. 28), ubi do pro ob iraebet

36쪽

idem g. et ib. e. 13 p. 44 V. 14), ubi abitu pro abse/ι, nec non de an. c. 34 p. 358 V. 25), ubi actis pro actis et Scorp. c. 5 p. 153, V. 20), ubi ictum pro ictum etc. - uno etiam Murum illam perspicere possumus, qua philosophi casum eri interpretatur; nam haec fere dicit: sicut hales sidera observans in puteum qui plane locus vacuus est ueprofundus incidit, ita et philosophi stupidam uriositatem exercente in vacuum et profundum abibunt. o. 6 p. 105 V. 18 Elementa deos dicitis. t elemonia defeetus capiunt ut sol, ut luna, ut sidera. Qui divinitati minime conveniunt fugite qualibet ita Α recte quaslibει

Goth. Reiff. rationes caelestium casuum, non olet deus aut minor feri aut esse desinere riderint igitur humanae doctrina patro nia, quae coniectandi arti se sapienditam mentiuntur meretiuntur Goth. me .... e mendant μιρωνικεῖς scit. dictum ego suspicor et e ritatem. Nam alias natura sic egi, ut qui melius diseris, hic verius disisse rideatur, non qui verius, o meliu8.

Sententiam ultimum vix me intellegere fateor. Nam plane natura non Sic est, ut qui bene dixerit, is ido et vere neque ea potuit esse eri sententia. Immo contrariis. Soripsit igitur, ni fallor: Num alias natura se est, ut, qui meliuis diseriis, hic verius dixisse videatur: Non, qui verius, is melius' - Sententia enim haec qui humanae doctrinae artificio utitur, is melius quidem dicet, neque ver ideo et

c. 7, p. 107 V. 3 Atquia horretis et aversamini vagos, --8ule' s debiles, sordide natos, inhoneste inistitutos.

Mutilos supplevit Goth. pamperes Oehi. quem Reiff. secutus est. Qui tamen ipso lacunam V litterarum esse ad-

37쪽

notat. Scribas ergo velim temιues, vel inopes, Vel potissimum aegro ου. - f. . 1l9 V. 23. p. 108 V. 34qq. Meret/untur sane poetae sed non ideo quod talia gesserint homines ita defuerint nec

quod divinas adscripserint foe dii initatis. Ita . Hunc locum sic supplebant et corrigebant viri docti Sed non ideo, quod talia digesserint de de is homines quam defuerim

nec quod divinam adscripserint De vinitatis Goth. sed non ideo, quod talia gesserint vestri dei, homines quando fuerint, nec quod div nas αdscripsem in foeditatos dirinitat Oelit. sed non ideo, quod tali digesserιut de deis hom/nes quando fuerint, nec quod d/vιnas adscripserisu, foeditates dioinitati Reiff. sed non dein quod tuli digesserint, ut quibus homines quasi deii fuerint, tu quod Rd fgna adscrip8erint foeditates divinisatis Hart. Sic interprotatur leotionem suam art. III, p. 52):-Τertullian Gedanhecisi das die Dictitor on absichillelier rituschunifieigusprechen sind. ei jene, O denen Si er-guliten, in thren Augei gar hein Gotter Waren, undisiesellio nichi de Gotthei Unwiirdiges ordictiteton.' Verum Τert dixisse Homero Hesiodo steteris poetis Iovem Saturnum ceteros deos non tam deos quum homines fuisse vir doctissimo Vix quisquam erediderit. raeterea si haec ita se haberent, haud quisquam intellegeret, quomodo dicere

posSet nuctor: sentiu utur sane poetae, Si ex ipsius sententia, d hominibus vere malefici malefiein revera oommissu referrent. Itaque Virorum doctorum correctionibus usus Aio ertulliano suu reddenda ni bitro1' Mentiuncur sane foetae, sed Oιι

ideo, quod non talia gesserint Ati ei homine quando fuerint, sed quod indignas adscripseris foeditates dicinitati.

Ut illud quoque Epiouri dictum conferam ap. Diog. Laert. X,

38쪽

c. 12, p. 116, V. 7 Et quonam usque deos edam, qu/a d/8- sermHιm quales deos receperitis Quantum vobis Tub cendunt fΡlane scribendum est: - quia disserendum, quales deos receperitιδ non quantum obia erutescendum. c. 12, p. 20 V. 10: - nec praetremittam potiora est monia divinorum liuemarum, quibus de pro antiquitate superiore debetur. Ita . Dubito, num recte superior pro superiore repOSuerit Goth. cuius coniecturam editores receperunt. Nam auctoritatem scripturarum earum antiquitate demonStrnre, I gumentum est omnibus fere Mologetis, quo dicimuS, Sollemne. V. 18: Si qua ergo vel vestris scriptoribus litterisve estris superioribus i. e. divinis seripturis), sed idcirco magis proaeinhis,

...... λὶ illiu aetatis, de adiacere, satis de Murno . Goth. Supplebat quoniam quem recente Secuti Sunt.

Sed non ideo magis proximae, quia illius aetatis; nam, Si illius aetatis, iam non proximae, Sed aequaleS. Supplea ergo

quaeso: sed idcirco magis proinimis, immo iam illius aetatis.

39쪽

D testimonio animae liber.

c. 2, p. 137. V. 18 Invocatur anima ipSiu ethnici, quae. ex sententia ertulliani scilio0t, fidei christiana testimonium serat In tuo foro aliumle iudice, appellus, in tuis templis alium

Absurdum immo nihil esset hoc loe deum crati Suribus velim deum fateris. c. 4, p. 139, V. T Terram curavem imprecaris et cineri penes inferos tormentum tormentum Gelonius; stramentum A BJ. Audio cinis vero neque penes inferos collocari potest neque ullo modo torqueri ordinem Verborum turbutum eSSe SuSpi 'OI' scribendumque Terram gravem imprecar/s cineri et penes inferos tormentum Soli animae). Cf. de ressur carn. 17 Oehi. JI p. 488): Nam et mos an in /s torqueri fore, ψ te pene inferos, probabit Ozari eaeemplum.

40쪽

Scorpi Ree.

Exstat in m.

c. 1, p. 146, V. 1 Sqq. : Vos ignis, alios gladius, alios bestiae Christianos probaverunt, alii fusi bus interim et ungulis insuper degustata martyria ita degustasso martyrio Gelonius, Reiff. insuper ati post degustata martyria Hart. III, p. 76) degustatis insuper mortyris roym. p. 64) in

carcere esuriaret.

Recte sensit roym. Verbum Suriendi carere non posSe Suo Reeusativo martyria μ. Auctor enim Omnem sententiae vim refunderet, si post martyras collaudatos captivorum sola fame laborantium mentionem faceret. Si autem SensuAloei hic ost confessore martyrin Surire, iam apparet, cur intorim degustata martyria dicantur. Itaque Verba degustat' nartyri A carcer esuriant certissime tuenda sunt. Sed et Omnino Deum sanum esse persuasum mihi est fustibus enim et ungulis ablativi sunt quos dicimus instrumentales. Cf. Verg. Asen. II, 376: Lancea consequitur rumpitquρ inisaea bilyeυι Loricam et summum degusta volnere corpus. Quem versum si passivo verteris, lint, 'bis corpus a lancea)volnere degustatum, sicut io martyria Scit a martyr Hrristibus fungulis degustata. - Nec quicquam iam habet,