장음표시 사용
71쪽
hus Tartarorum, Per diaetas suas perrediit quousque Antioch, iam applicuit,& deinde misit ad regem Armeniae, quod veniret. Unde rex Armeniae cum suo exercitu equitavit. Christiani et, am,qui erant in regno Cypri,de adventu Cotulossae rumoribus intellectis, absque morae disipendio cum galeis & aliis lignis pervenerunt ad insulam Anteradensem, & ibi fuerunt dominus Tyrenenn, frater regis Cypri, qui erat militiae dux & rector,& magistri domorum hospitalis dc templi, cum conventibus fratrum suorum: & dum parati essent voluntaria Christi servitia adimplere, ecce rumor venit de quadam infirmitate Casan a qua taliter vexabat ax, quod de convalescentia Medici desporabant. Unde Cotulossa cum suis Tartaris rediit ad Casanui Rex etiam reversus figit Armeniam: & alii Christiani,qui venerant ad insulam Anteradensem, redierunt in Cyprum. Et ob hanc causam inceptum terrae sanctae negotium fuit totaliter do relictum. Hoc accidit Anno Domini M. C C C. L.
De maimo damno, quod habuerunt Tartari in mnitie Damascipropter aquarum
ANno Domini M. CCC. M. Casinus congregato iteri
exexcitu copioso cum magno apparatu, Pervenitus ed flumen Euphraten, intendens regnum Syriae introire,& sectam Mahumeti totaliter destruendo, terram sanistam li- here restituere Christianis. Saraceni vero Casani timentes adventum quum in bello non confiderent se esse pares, totam terrameorum combusserunt ante faciem Tartarorum, ita quod collectis frugibus, & aliis interea crescentibus, ac animalibus
in castiis & in Runalonibus congregatis ,residuum totum igni- bus
72쪽
hus devastarunt; ut quum Tartari venirent, non invenirent victualia, neque pabula pro jumentis. Quando Casianus imtellexit ea, quae secerant Agareni, & qualiter dissipaverant totam terram,cogitans, quod equi illis in terris taliter devastatis non possent sustentari, accepit consilium remanendi super litora fluminis Euphratis illa hieme,& veris tempore veniente dum herbae inciperent pullulare, perficere iter suum. Majorem enim curam habebant Tartari de equis suis quam de seipsis,quia dum modico & vili cibo sciant esse contenti,de seipsis quodammodo non curabant. Tunc Casanus misit pro Regel Armeniae: qui sine tarditate veniens, super flumine se locavit. Ee tanta suit ibi gentis multitudo, quod exercitus Casani per tres diaetas extendebatur in longum, a quodam videlicet castro, quod vocatur Caccabe, usque ad aliud castrum nominatum Labire: quae quidem castra erant Saracenoriam, sed absque insultu aliquo reddiderunt se Casano. Quumque Casinus taliter
moraretur tempus congruum expectando, ut posset de Saracenis perficere vota sua& terram sanctam de ipsorum manibus liberare: Et ecce diabolus Obstaculum interjecit. Nam Baydo superius nominatus, terras Casani iterum introivit, & intulit damna multa , sicut Casano extitit enarratum. Unde conissultum fuit Casiano, quod ad Propria remearet. Casanus quidem plurimum periurbatus, Pro eo quod tamdiu differebatur negotium terrae sanctae, jussit Cotulosiae duci suo, quod cum XL. millibus Tartaris regnum Syriae introiret, & civitatem Damasci caperet, & omnes perderet Saracenos. R ex quoque Armeniae cum gente sua praefato duci Cotulossae est associatus. Casano itaque ad propria redeunte, Cotulosso cum XL. mibubus Tartaris & Rex Armeniae cum suo posse regnum Syriae, introiverunt, & omnia devastantes, quousque Pervenerunt
ad civitatem Hames, ibique crediderunt, sicut alias secerant
73쪽
HA 1τ uo si AKMzars AEgyptii, exercitum invenire: sed certos intelligentes rum res de Soldano, quod esset in civitate incorae, inde nullatenus egressurus. Obsederunt ergo viriliter civitatem Hames, quam post paucos dies violenter ceperunt, & indifferenter Omnes Saracenos gladio peremerunt, ibique invenerunt divitiarum copiam, & magnam multitudinem armatorum.. Deinde vero se transtulerunt ad civitatem Damasci, ut eandem quoque obsiderent, & ecce cives suos miserunt nuncios, supplicando, quod eis concederentur induci te triduanae: quas inducias habuerunt. Praecursbres vero Tartarorum, qui sere Per unam diaetam transverant jam Damascum, ceperunt quosdam Saracenos, quos transmiserunt ad Cotulossam, ut per eos inquire rei certa nova. Cotulossa ergo Per illos Saracenos, rumoribus uitellectis,quod ibi prope circa duas diaetas erant mille ducenti equites Saracenorum, qui adventum Soldam quotidie e Pectabant: cum festinatione equitavit, ut ex improvisi, illos caperet & teneret. Et quando Cotulossa & Rex Armeniae pe venerunt ad locum, ubi erant mille ducenti equites Saraceno-xum,erat quasi hora vespertina & paulo ante applicuerat is Sotidanus. Cotulossa ergo & rex Armeniae, qui credebaut occupare solos illos mille ducentos Saracenos, videntes se in sua mpinione deceptos, steterunt, ut consilium caperent. Consuti tum itaque suit Cotulossae, quod requiesceret nocte illa, & inbmicos in crastinum impugnaret, quum dies jam ad vesperam declinasset. Cotulos la vero,qui vilipendebat Sol lanum & etiam gentem suam, noluit inhoc casu quiescere consilio alicujus,
imo praecepit sestinanter acies ordinari. Saraceni vero hoc vi-- dentes, steterunt,quia a quodam lacu & quodam monte erant a. duabus partibus praemuniti .Et scientes, quod Tartari abscri e xum d scrimine ad eos accedere non valebant,noluerunt exire
ad pugnam, sed ibi firmiter experuverunt. Quumque Tartari
74쪽
crederent absq; obstaculo invadendos Saxa nos, & ecce que dam ante se rivulum invenerunt qui in certis locis transitum non habebat. Unde tardaverunt Tartari multum, antequam Possent
transire rivulum supradictum. Sed postquam Cotulosa &xex Armeniae cum majori parte suorum rivulum transiverunt, in inimicos viriliter insultarunt. Soldanus stetit, nec de loco quidem ubi erat intex lacum & montem, voluit se movere. Noctis Uero caligine appropinquante, dum videret Cotulosa Soldanum stantem & nolentem ad pugnam egredi, ut sperabat, congregatis suis juxta montem, nocte illa quievit. Veruntamen circa mille Tartarorum, qui non Potuerunt eo die xivulum pertransire, non fuerunt cum aliis nocte illa. Veniente vero die, ad Pugnandum se Tariari paraverunt, &in Soldanum viriliter insultarunt. Sed SOldanus noluit in cam-Pum venire more bellatorum, sed stetit in illo tutiore loco, cum gente se quantum poterat defendendo. Tartari vero conabantur extrahere Saracenos , sed nullo modo Potuerunt. Durante vero insultu a mane usque ad nonam, Propter des etiam aquae, quam non invenerant nocte illa nec die, taedio &siti nimium satigati retrocesserunt, & dimisso Soldano recesserunt unus post alium paulatim per turmas & acies Ordinati,q usque pervenerunt ad Planitiem Damasci, ibi que invenerunt abundantiam magnam aquae, &Pascua valde bona, & ordinatum suit ibi strere, quousque hominibus & eqvis duetvrrequies Opportuna, ut postmodum mellus Possent redire ad praelium
cum Sol lano. Habitatores vero Damasti scientes quod exe citus Tartarorum cratin illa planitie collocatus, quadam nocte aquas fluminis Per quosdam meatus & xivulos discurrere Pe , miserunt, & antequam octo horte noctis illius pertransissent, arae in tantiun creverunt ubique quod Tartari coacti sunt suo gexe & recedere sestinanter. Qvumque nox illa esset multum
75쪽
tenebrosa, & fossata forent omnia plena aquis, & nulli tramites apparerent,omnes fuerunt quasi confusi & multa animalia, ma,& arnesia amissa suerunt in illa planitie propter aqvas, & etiam Plures homines suffocati, & inter caeteros rex Armeniae plura dicitur amisisse. Veniente vero die, per gratiam Dei aqvarum pericula evaserunt. Sed quum arcus & Pharetrae Tartaxorum , cum quibus Praecipue Praeliantur, ac alia arma ipsorum essent totaliter madefacta, quod illa non Poterant eXercere. Unde suerunt totaliter stupefacti. Ovod si inimici eos persequuti suissent, nullus penitus evasisset: imo illas velut aves capere potuissent. Post haec vero paulatim Tartari propter iblos, qui equos suos amiserant, incedentes ad litora fluminis Euphratis sunt reversi,nec aliquis inimicorum ausus suit illos sequi, live invadere quoquo modo, qVandoquidem pervenerunt ad flumen, quod transire oportuit natando: & sicut melius fieri Poterat super equis, dum flumen illud esset turbidum & infla tum propter abundantiam pluviarum, multi Armeni perierunt
in illo, etiam Tartari & Georgiani, & multi equi fuerunt in flu- mine suffocati. Et sic accidit, quod non per Potentiam inimicorum , sed casu &malo consilio tanquam consus ad propria xedierunt. Hoc quidem dicitur evenisse, eo quod Cotulossa nolebat acquiescere consilio alicujus. Nam si sapientibus cresdidisset, illa potuisset pericula faciliter evitasse. Ego enim Fr. Haithonus hujus historiae compilator praemissis omnibus pra sens sui, & si sorte super hac materia loquor prolixius, quana
decet, mihi quae venia tribuatur. Nam hoc facio, ut in costi simili similia discrimina valeam reminisci. Rebus enim comsulte actis, consueverunt fines laudabiles obtineri ,& econtra, quae improvide fiunt, optatis successibus saepius carent. Pos, quam itaque reXArmeniae flumen Euphraten pertransivit non
ine damno suorum, decrevit ire ad Casininy, antequam ad regnum
76쪽
gnum Armeniae remearet. Unde recto tramite pervenit ad civitatem Ninive, in qua Casianus tunc residebat. Et Casanus Regem suscepit laonorifice & benigne, & super amissionibus atque damnis Regi plurimum est compassus. unde eidem fecit gratiam specialem. Nam sibi concessit milleTartaros qui suis expensis femper essent stantes in custodia regni sui. Et de regno Turqviae. Praecepit Casianus certam quantitatem Pecuniae Regi dare, de qua posset alios mille equites stipendiarios ad suum Placitum retinere. Rex igitur accepta licentia,ad regnum Armeniae est reversus, & Casanus ei injunXit, quod prudenter vigilarςt circa custodiam regni siti, quousque ad subsidium Terrae fanctae persbnaliter, dante Domino, posset ire.
cualiter sanis ante mortem fluam rogandam Hum fratrem,successorem in re no constituerat.
REX itaque Armeniae ad terram suam rediit ; sed postquam
ibi applicuit, parum habuit de quiete. Post haec vero, si ut Deo placuit, Casianus fuit quadam gravi infirmitato detentus. Et quia sapientex in vita sua egerat, voluit etiam ultimo commendari. Unde suum sapienter condidit testamentum& sibi instituit heredem & successorem Carbagandam fratrem suum. Postquam ordinavit prudentςr ea,quae erant ordinanda circa negotium regni sui & domus suae, secit pulchras constitutiones & leges, quas suis dimisit in memoriam: quae quidem Tartaris firmiter observantur. Post haec Casanus diem clausit extremum, & successit sibi in regno Carbaganda frater suus. Iste Carbaganda fuit filius cujusdam bonae memoriae dominae,
ae fuit vocata Ero Laton,quae suit in fide Christi devotissima
77쪽
& fidelis, &quamdiu vixit, faciebat sibi divina ossicia quoti die
celebrari, & tenebat Christianum Presbyterum & sacellum uode iste Camaganda fuit baptisatus.& nominatus in suo baptista te Nicolaus & quamdiu mater ejus vixit, in fide Christianorum permansit. Sed post obitum dominae matris suae dilexit cietatem Saracenorum. Unde fide Christianorum relicta, adhaesit sectae perfidi Mahumeti. Rex vero Armeniae de obitu Casiani suit plurimum perturbatus. Nam per hoc inimici suerunt in magna superbia elevati. Unde acciciit quod Soldanus Regem habebat valde exosum,& etiam gentem suam. Nam per totum illum annum, sere mense quolibet, Soldanus Babyloniae misit
magnam coPiam armatorum, qui totum regnum Armeniae d
praedabantur, & praecipue planitiem circumdabant, damna multa saepius inferendo, & sic nunqam scitur regnum Armeniae tantam tribuisse molestiam temporibus retroactis. Sed D us Omnipotens & misericors, qui sperantes in se nullatenus
derelinquit compassus est miserabilibus Christianis. Unde accidit mense Julii, ut septem millia Saracenorum de melioribus domibus Sol iam, regnum Armeniae fuerint ingressi, & iverint omnia devastando usque ad civitatem Tarsensem , in qua B. Paulus Apostolus natus suit. Et quum multa damna intulissent provinciae, & redirent, ecce rex Armeniae suis undique congregatis Saracenis depraedatoribus Obviavit, & prope civitatem Ayatii bellum iniit cum eisdem . Sed nutu Dei potius Avam bonitate nostra, praedicti Saraceni suerunt totaliter debellati,
quod de illis septem millibus Saracenorum non evaserunt trecenti qui non essent capti, aut diro gladio intererinpti dicet sermcitate sua crederent invadere totum reguum, & Christianos rogni Armeniae intino latatu gutturis ab ubere Posse. Et hoc actu
suit quadam die Dominio XVIII. mensis Julii. Post illum conflictum Saraceni non fuerunt ausi regnum Armeniae introire: &misit
78쪽
De d Enctionibuι hum operis, S qualiter
EGo vero Fr. Haithonus intersui omnibus praelibatis, qui
dudum proposueram habitum sumere regularem, sed propter inconvenientia discrimina & ardua negotia regni Armeniae, cum honore meo non Poteram in tantis necessitatibus derelinquere consanguineos & amicos. Unde Postqvam Deus sua pietate mihi concessat gratiam dimittendi regnum Armeniae,& populum Christianum, post multos labores meos in statu pacifico & quieto: confestim votum, quod diu voveram, volui adimplere. Accepta itaque licentia a Domino Rege meo, &ab aliis consengvineis & amicis in campo illo, ubi Deus de inimi cis triumphum concesseratChristianis,arripui iter meum, & pe veniens in Cyprum,in monasterio Episcopae Praemonstratensis ordinis succepi habitum regularem , ut, qui in juventute mea militaveram mundo, in servitiis Dei residuum vitae meae, Pompis hujus seculi relictis, consumerem, anno Domini M. CCCV. Gratias igitur ago Deo, quoniam regnum Armeniae hodie est in statu aequo, bono & pacifico reformatum 3 Praecipue per modernum regem, Dominum Livonum , filium quondam Domini Theodori, qui tanquam indolis glorios e virtutibus illustratus, omnibus regentibus est speculum gratiosum. Et firmiter creditur & speratur, quod in diebus istius regis juvenis, qui bonitate suos antecessores praecellit, cum auXilio Dei regnum Armeniae ad statum pristinum reducetur. Praeterea hujus operis compilator ea, quae narrat & scribit in isto libro, tribus mod si asserit se
79쪽
tox Tartarorum, usque ad Mango Can,qui fuit quartus imper tor, narrat ea fideliter, quae in Tartarorum historiis continen- r. A Mango Caia vero usque ad mortem Haoloni, ea, quae narrat & scribit,scivit & audivit per dominum avunculum suum, quod dominum Haithonum regem Armeniae rescribere secit, qui praesens fuit illis temporibus, omnibus Praenotatis &cum magna diligentia narrabat haec filiis & nepotibus, & faciebat xedigi in scriptis,ut melius memoriter tenerent. Ab initio quidem Abaga Can usque ad finem tertiae partis hujus libri, ubi finem capiunt historiae Tartarorum, scivit ipse tanquam ille, qui Praesens suit. Unde de his,quae suo tempore evenerunt perhi-het testimonium veritati. Et licet hucusque narraverimus de historiis & gestis Tartarorum, adhuc restat de ipsorum dominio & potentia Praecipue qui nunc vivunt, aliquid reserandum,
CAP. XLVII. / De Tamoron exto Imperatore Tartarorum, O de potentiastua, oesis ectorumsuorum.
MAgnus itaque Imperator Taxtarorum, qui nunc tenet
imperium, vocatur Tamor Can, & est sextus Tartarorum Imperator: sedem Imperii sui tenet in regno C may, in quadam maxima civitate, quae vocatur Ions, quam pedificari secit pater suus, sicut superius est e pressum. Potentia idem eius est valde magna. plus enim posset Imperator s 'ius ille, quam omnes simul alii principes Tartarorum. Centes istius Imperatoris reputantur nobiliores & ditiores, & sunt melius munitae necessariis: quoniam in regno Cauaay, in quo nunc degunt, divitiarum multarum abundantia maxima inve nituri Praeter magnum Imperatorem sunt alii tres magni Re
80쪽
magnum tinet: obediunt tamen Imperatori, tanquam eorum
Domino naturali. Et quaestiones, quas inter se habent, ad I peratoris curiam deseruntur, & per ejus judicium deciduntur Primus quidem istorum Regum vocatur Chapax: alter vocatur Uochi : & alius Carbanda appellatur. Iste Chapax domini um suum tenet in regno Turquestan, & magis appropinquat genti Imperatoris, quam alii. Potest etiam, ut dicitur, ad pugnam congregare quatuor centum millia equitum armatorum Homines illi sunt audaces & strenui bellatores: non tamen habent equorum sive armorum abundantiam, sicut necessarium esset eis. Multoties gens imperatoris movet istis guerram, &isti quandoque movent guerram contra Carbanda & gentem suam. Dominium istius Chapax antiqvitus suit unius Domini per magnam partem, qui I Oay nomi ne appellabatur. Hoch-tay Rex Tartarorum dominium suum tenet in regno Cumanice, in quadam civitate, rae vocatur Sara . Potest etiam scut dici-citur , congregare ad Pugnam sexcentum millia eqv tum bella torum : isti non tantum commendantuu in facto aridiorum, sicut sentes Chapar, licet equos habeant meliores. Quandoque movent guerramcontra gentem Carbanda: qVandoque contra Ungaros, quandoque intex se rixantur. Prauens vero Hochiatay dominium suum tenet pacifice & quiete. Carbanda suum habet Dominium in regno Asiae maloris, & moratur in civitate Taurisii. Ducere potest ad pugnam tercentum millia equitum bellatorum. Isti sunt a diversis Partibus congregati. Divites sunt, & omnibus necessariis bene munitio Chapax & Hochtaν quando C movent guerram contra Praedictum Cainanda. Carbanda vero nulli guerram movet nisi soldano AEgypti, contra quem sui antecessores saepius pugnaverunt. Chapax &Hochias libenter auferrent terram & dominium Carbandat, si