장음표시 사용
511쪽
DE NECESS. MOTUUM EXTRAORD. VARIO HABITV. dys
metus impendentis periculi, O quae has res adhuc ulterius excipiunt, turbas pariunt. Haec omnia inquam praebent utique materiam , circa quam quilibet, qui harum rerum nexum mutuum euolutum dare cordi habet, descientiam,' peritiam, & attentionem, Spri dentiam exercere possit: nisi quidem Cetretaetaeorum passim committere, &antiquam crambem recoquere malit, eiusque rei in scientia notam, in Praxi vero poenitentiam exspectare. f. XIII. Ceterum utique huiusmodi etiam titiles, si modo Sic bona in- recte succedant, motus , propter incommoda cor iuncta Se laboriosam in- xentio peruti
certitudinem euentus, fiunt adhuc pariter eatissae tum variorum apparen tium praeternaturalium, nempe insolitorum S incommodorum, phaeno' adminimenti n; tum re vera variis restimationum diuersarum occasionibUs et- strata, etiam iam ulteriorum vere erroneorum motuum: quibus ita nihil boni obti- male exitineatur, sed potius intentio generatim omni modo bona, speciatim male administrata, ita male etiam exeat, ut licet forte totum damnum immediate non semper inferat, tamen saepe, recte testimando, hoc omnino per indirectum faciat; semper autem, quoties ita fit, damno diretio minime satisfaciendo, ita liberum eius noxium effectum tandem a
bus saepe numero obtingit, ut tum unum eundemque assectum insuetudo per nouos insultus sepius, ct iterum iterumque incurrant; tum ex una aegritudine in aliam ita procliues fiant, ut quamlibet non dnum simpliciter affectum, tamen experiantur: imo denique ad omnia veluti obvia cito & valde sensiles, incommode hinc imo aegre habeant. Ex aduerso autem non ignota est etiani INSUETUDO, Ut videlicet homo per plures annos velut ad amussim integra atque sorida sanitate fruens, ad occurrentes postea quaScunque morbidas cita penitus imparatum sese gerat , ut inprimis animo impatiens etiam eorporeorum motuum atque directionum salutarium velut immemor atque impos appareat.)Vnde vulgi in hanc rem die e-
512쪽
satis notum sit, tialitudinarios , orthosti dia tamen etiam notabili inter currente praed tos, utut saepe pessime habere videantur, tamen passim iterum effugere, S plures ad minimum satis rudes insulitis morborum ita superare, ut re vera, si non ad absolutam sanitatem redeant, tamen coetuita vi praecipua morbi ditam ad minimum conseruent, atque illa vice superiores evadant. Dum e contra alii,qui illibata fanitate frui visi
fuerant, his iisdem affectibus, ct velis eiusmodi vehemente insultu
non solum nimio grauius assciantur, imο potius conficiantur; sed etiam longe citius atque certius iisdem penitus absumantur ac intereant. vulcio caussa S. II. Caussa harum rerum quaeritur quidem vulgo in decantiarum rerum lata illa debilitatione corporis p quae ka magis magisque inualescens, in debilitatio standem autem penitus fatisiens, culpam hanc habeat, ut PS Pita si 'g'T' A g, tandem plane destituat. Laborat autem haec opinio plus una dissicul- ,sed: sh ii: tate, & omnino non eXigua. Primo enim ipsi facto non quadras; iesellitue, dum multi homines, per dicta, etiam numerosis atque fortibus insulti.
primo per con- tamen non absumuntur, a quat buS alii, etiam cito, uno aut altero
trarium. impetu tolluntur. Vnde plane inde resultaret consideratio, quomodo illa allegata talis debilitatio plus veluti obduret , cum ex aduerso pauciores insultus familiarius interimant, quo magis rebus mediis tranquiliu incidunt. Siquidem plane contrarium euenire deberet, ut potius pluribus, ct quod perpetuo notandum venit, ellam fortior ius debilitatio illa partim ut caussa, partim ut effectus considerata, ( diique per dim huius ipsius argumenti tanto plus valere deberet ad huiusmodi ultimum effectum, nempe destructionem mort feram, introducendUm. Secundo defi- S. III. deficit haec adsertio etiam in eo, quod minime citin eo, quod verisimile reddere valeat, & cum circumstantiis conciliare, in quanam non poFix eonditione , aut corporalis actionis, debilitatio illa haerere de dic/ra, 'q*3 b-t Quandoquidem in praecipuis consuetudinibus morbidis nulla poeichaeede satis Verisimilis redd1 potest laetio ipiarum scrtium; proportionatabilitatio aut praesertim non solum ad res illas, quae fiunt, & Vnde passim magis rea laesio haereat- gisque fiunt, sed & inprimis ad illa8 res, quae non sunt, nempe praecipue ad hanci de qua loquimur, conditionem, ut etiam diutius durans S spitis recurrens eiusmodi constitutio minus periculose proximi seu directi euentus exsistat, quam ea, quae etiam paucioribus vicibus euenit.
513쪽
Exemplum habemus inter alia huiusmodi satis conspicuum & vulgo,
nisi quidem magis, certe nihilo minus quam Medicis notum, in podagra quae iunioribus atqueForidioribus familiarissime ita fin aest, vi nisi quidem mox prioribus paroxysmis aegros iugulet, tamen raro quaS- quam talium ad insigne senium perueniat: cum ex aduerso quos senio-
occupare incipit, ii valde familiariter (modo ab artiscialibus perturbationibus abstineant) certius per annos bene multos superstites
s. IV. Consistit autem verior huius rei ratio maxime in Verior ratio optime distinguenda motuum activorum, praeter ordinem, &pa uois consuetudinis rum, praeter rem & et sum creonomiae vitalis, vera diuersitate. Cum enim omnis consuetudori Iam alterius sit rei, quam Uctionum Vel f ue si ale mo eipiendarum , homittendarum s ab ipso inquam sensim ad- tuum activo scita maior promtitudo ad agendum, m nor autem trepidatio, bc in rum &pasti- agendo minus promta titubatior fit inde, ut dum a Mesentes CuorΗm. modi asseictus magnam partem in activis huiusmodi motibus consistunt; hi ip so exercitio frequentiore ita in habitum Spromtius S rectius agendi dedu8ti, in posterum minore periculo polleant, vel simpliciter
aliquid noxium inserendi; vel materiam circa quam versantur, minus recte & decenter aggrediendo, noeendi Tiberam potentiameidem concedendi. Dum ex aduerso sub primis adhuc minus & tranquiliis &-tentaminibus facilius vel-, vel aliud agendo offenditur; quod inprimis vel nimis trepida, vel nimium impatienteactiuitate committi solet.s. U. Possunt hanc rem tanto magis illustrare, inanitatem 'iam contra autem vulgo allegatae debilitatis corporeae confirmare, duae illae circum- allegatam de- stantiae, circa hoc negotium etiam in vulgus notae s nempe (I summae passim imparitatis materialium proportionum ad reuocandos eius' bi, et eues modi adsuefactorum actuum insultus; ab ingens atque praesentissima stantiis ili plane in hoc genere essieaeia simplicissimorum animi pathematum. stratur. Vbi iuxta primam harum circumstantiarum vel leuiter animum aduertentibus non potest non dilucescre, quod, quanto magis huiusmodi res adsuesant, ct promtius etiam, ob caussas minime phae ce Iroportionatas, denuo suseipiantur, & quantumcunque etiam fortibus aut pertinacibus insultibus continuentur.
514쪽
usum huius rei s. VI. Quanta sit huius circumstantiae utilitas in praxi eli
in praxi est' ut a, sola certe experientia docere potest; nempe exemplorum multamnica, ad inde' ct frequentem segetem offerens. Ratio autem ipsa utique inflauere Tio quoque mentem valet, quam utilis non solum, sed omnino vere A i qui in necessaria sit vera huiu3 rei cognitio, ad methodim υeram inueniendum. doli horum qua huiusmodi affectuum indoli recte subuenire conueniat. Et hoe affectuum sub- inprimis in illa constitutione, ubi promtitudo commotionum poscam ueniri possit, proportionem plurimum iam superat. Vbi nempe pecviliaribus materiae correctionibus, vel etiam eiusdem etiamationsitis , similem curam destinare aut impendere, qualis per initia, vera phae ica proportione peccanti, debetur, non solum in genere irritum fuerit
eceptum; sed etiam in specie pericu sim, si illa siue alterandi siue euacuandi intentio perperam dirigatur ad quantitatem materiae, ex erronea opinione, secundum qua titatem praesentis effectus, etiam mvillae aut Ciolentae reputandae; quae tamen minime talis praesto sit.
Habet hic et- VII. Habet autem, uti quidem modo innuimus, hic ite- iam rum summum utique usum discretio illa initer commotiones simpliciter distinctio inter seu a morbo productas, & oppositas morbo, PROPTER eundem, & quidem ut subigendum atque superandum susceptas. Quaemo bo oppo. interim discretio eXigit utique exquisitissimam separationem verarum sitas. cretarum morbiferarum, & non tam essectus illarum actualis, quam caciae solum proximae, imo iam dum alicubi operari reeipientis. Qua de re non iustissimum solum foret, aliis loquendi formulis varios affectus nominare, qui usitatis vulgo appellationibus magis ab illa utiliore energia falataris activitatis denominantur; ita tamen, ut omnino illo ipso maxime nomine S appellatione, tanquam isse morbus, notentur: iud esset omnino passim etiam necessarium, ad minimum mox iusto ordine indicare, ubi magis externi ui locum tueantur conspicuae illae subsidiariae commotiones, & non tam illis ipsis, ut primario pathemati,
resistere conueniat; sed potius subuenire S suppetitas ferre, ut felicius
succedendo, vera caussa S e actae morbida conuenientissimo & einea.cissimo modo consulatur. ME
515쪽
TEMPERAMENTUM sciati , sana acceptione de oeconomia corpo- Temperamen-ris humani. denotat peculiarm habitum partium fluidarum erga corporis fudas in ordine adstum, motum, transitim S ciretistum, quin tunc multum adseridem aliquarum etiam rerum e fluidis exitum s aqua prostortione mobi- Iitatis exoritur proportionata IDEA tam intentionis, quam intensionis o. s. ' activitatis motoria, nempe mechanica dispositione materiae mo- eum. Mendae, & receptiuitate diarum; aqua mechanica rerum harum non solum, sed etiam eo magis ipsitus utique actus habitudine subnascitur et iam sensim adsuetudo, IDEAM illam constantem, S in quolibet corpore et am ita tinniersatim , (secundum quam sine visa interruptione aut quiete actus ueniuersalis motus humorum ita incessabili continua. tione exercetur etiam ad omnes suas actiones morales transferendi, adeoque etim resine doluntaria intentione, uniformi tali Iroportione, motorias suas actiones regendi: ita, cum totum negotium Ditale tam in conseruando corpore, quam in vindicando eodem motibus tumorum per partes selidas absoluatur, hi vero nitantur tam ipsa mechanica pro- fortione partim ad humores ita mouendas; quam ipsa denique proportione aequali atque constante ipsius motus, re vera ita, ct indefinenter qu dem, exercendi; non potest inde aliter fieri, quin haec talis res eximium momentum asserat, tam ad ortum, quam progressis de exitum magis aut minus salutarem morborUm. s. II. Quomodo autem temperamenta generatim sese gerant TripIex mare & habeant ad-&successum morborum, augurari maxime Leet ex rialis diuersitas illa eorum fundamentali ratione diuersitatis, quae triplex ipsis inest; temperamen- nempe (I paritas congrua humorum moueudorum S Diarum, progressui recte respondentium; sti) humorum melior, diarum dissicilior mo bo uti hiaeonstitutio; (III & humorum mobilitas minor, di viarum dissicultas iam diuersum
516쪽
Cui triplex dia S. III. Cui materiali diuersitati ad latus statiriplex dis
uersa idea serentia etiam Uiritialis, nempe diuersa idea energiae motricis: dum energia: mP homorum & viarum conssiranti facilitati equidem iungitur ubera &PA . . - debitos motus eXercendi potestas , sed quae ita in rebus viai ea&tranquilia quaque eXpeditis tam firma atque rerum suarum secura sensim euadit Ia potestas ex- ut, quando posthac aliunde aliquid interuenit, quod uberum hunc sue ercendi debi- eessum insigniter implicet S impediat, e summa insuetudine aliquidios motus; laboriosius aut dissicultat bus peculiares proportiones
nisi impediet cooriuntur aliquando , pra ter certas Perturbationes anxias atque dant. sollicitas, rub tergiuersationibm ct inopia consilii S inuensendi auxilii, sub eiusmodi mora insoleicentis materialis corruptionis, maiora
damna, imo tanta, quae vel eerto dissicilius, vel tandem plane non amplius occupari possint. nedum praeoccupati.
sanguinei quoe s. IV. Vnde nimirum et , quod SANGUINEI dicti ncm
modo se ge- aeque facile quidem aegrotent, si de reliquo mediocriter sibi cauent ab Tantiu morbis, accidentalibus perturbationibus, sed diu integra sanitate perfruaentur. Quando vero semel obiectus est tanto magis autem agilis admodum & dissiculter solis vitalibus methodis compescendae, tunc impeditissima omnia statim apparent, Uirium corporis omissio verius, quam amissio: cons irante manifesto etiam s atim concurrento dea, qua nihilnisi mortem sibi prae sui re audent. Motus omnes si non statim minus ordinati . proni certe ad perturbationes . trepidas primis , atque inter tergiversavdum & impetus faciendos reuera Rufluam tes iando vero feliciter cedit totus labor, ibi promte etiam in imtegrum reuertuntur, ct antiquam tranquillitatem promte rursus amplectuntur : nisi quidem ille ita toleratus se stus fuerit nimium gratiis, Iaboriosus & exquisite anceps; a tali enim periculo subducti manent postea communiter quam diuti me, imo facile tu perpetuum, mei culost, ct non magis circa morales res quam corpor leae quibuslibet quam tum cunque etiam periculi minantibus occasionibus esto &grauiter difs dentes s ct hac ipsa ratione etiam in posterum ad nouas aegritudines promtiores. Imo tales maxime constitutiones sunt aptissimae ad instruendas inposterum follicitis illas, imo mTias , pervicaces quoque ad
praecauendum & praeoccupandum umeTimones quae contra periculas, impendentia quantum ei inque ipsa etiam gravia , facile in aequilibrium ponunt, & opinione ista avertendi haec nonia eunt saltem, sed vel instruum etiam. (Vnde nempe est, quod nulla
517쪽
DE TEMPERAMENTI HABITU AD MORBOS. os s
nulti temperier arthriticosasticis omnium generum molestiis aptior
V. Secunda classis habitus a temperamento sicut in rebus sec mea idea ordine & tranquille constitutis tamen auget, ita nempe, Ni quantum usarum decedit, impulsus compensetur et ita in ordine ad morbos obiicii talis ha&ttis methodi motoriae occasio- huta ' nem, magis Vrgentibus, Ac maiore & praecipiti magis impetu qutam res ex commotionum oecurrendi , quam res exquisite exigat. Sicut etiam git : quae cli circa moWalem animi habitum talia subiecta, & tranquillioribus rebus acricorum et vitalibus, per nudas aestimatas occ siones ad promtissima sunt , & semper noto suo remedio Diuidae actiuitatis ad Cincenda obstactila intenta atque parata: ira parit haec talis dira etiam in rebus vere impeditis non solum eximias, sed facile etiam atquepromte con surgentes perturbationes impetuosiortim conattium , incertorum &anomalorum siccessuum et ex tuum recrutectos. f. VI. Tertia constitutio quamlibet solo phdifico- mechanico Tertia idea in respectu morbidis esseebbus maxime exposita appare at, valet tamen hie duobui tem etiam vera illa diuersitas simplicater mechanicae, & contra Citalis or a--di
nicae conuitutionis, cinus nempe Interuentu etiam hie, ut alia3 semper, thalia. Phle
contrarium alterius obtingit. Nempe, licet negari non possit , quod malleumater phlegmatica dicta constitutio prae reliquis propius ad morbida incom ad morbos moda dissosita observetur, est tamen indoles asset tuum huic similia- dispositum ,rium segnior& ab impetuos successu Ee exitu ut plurimum alienior ;adeo que operosis & errore quocunque facile periculosis perturbationi-biis minus obnoxia. Vnde quidem tota haec constitutio pracsitibu/-est.& ancipitibus asseauum generibus vere minus exposita est. S. VII. Quario, vero die a, nempe In melancho- adhue constitutio, est verum proprium exemplar modo citatae illiuscon- licis contrare arietatis, raresco - mechanicae & Ditalis- organica energiae. Cum enim minor mobilitas, d . qua dem sanguinis mixtione etiam boni) Se angustia meatutim hic concUrrens, Vere minari videatur Promias tentio, ne pestases, hae vero, & sanguinis quidem, praecipites corruptiones: facit, riculosa dispo- tamen illa, mox a primis momentis tali corporeae proportioni uti neces- sitio mactum faria, ita etiam dicata , imo indesinenter adhibita, adeoque in persectum d*dusatur. habitum peru miens ADMINISTRATlo prosem tionis, moderatae,
a ciduae. aequalis, Uigi is, imo et am vel in antecessum filicite desinat REGIMYNIS motuum, & semper in suturum pro ciendi, Squid ac- Rrr a cidere
518쪽
eidere possit, aestimandi intentionis , Ut quantumcunque ita perieulosa dissositio in actiini tamen deduci non positi, nisi omnia grauissima, ct in materiis, Sin ideri in intentione, simul concurrant. Vnde quidem ita dicta melancholica dispositio & in moraZibus rebus circum Fectionis, pensitationis, aciduitatis, vigilantia, & veritatis prospiciendae atque perspiciendae fundamentum constituit et & in Vitali negotio, quamuis vere ad singula sensibiliores sint ita constituti, tamen non ad
praecipites trepidationes aeque promti; ad summam vero totius vitae ue uaciores reliquis, ct longaeuitati aptiores obseruantur. VIII. Habitus autem corporeus temperamentorum aptos quidem reddit Anytineos tam ad insammationes quam acutas et Lam febres, inprimis tamen, rutinarthimorum: ad congestiones, oppletiones, Sinde in rctus, eircia caput Ac pectus,
ratione habitus solidi ad humores, secundum aditum & receptionem: secundum transitum dc progressum autem, quem humoribus TONICO sui MOTU praestare debent , expositos illos reddit tonicis Pasicis variis MOLIMINIBVS, ad superandam dissicultatem progressaum Vnde inprimis sanguinei, aut sanguineo - cholerci, sunt arthritico- rheumaticis, podagricis, ne ritico - ischiadicis pathematibus e positi
S. IX. Cholerici ducti acutis febribus , ct omnibus febrilibus
commotioni issoni ut is asseiribus,& uti sanguinei anxiis atque trepidis delirus , ita hi furiosis atque Piolentis. s. X. Phlegmatici dicerosis aQ ibbus & eatarrhalibus restagnationibus arque inseretibus expositi, ab acutis a ictibus alieniores,tumores promtius subeunt , affectus etiam soporosos meruere debent, aut impotentiam ad minimum membrorum,ahas fluidam solum magis, alias totam aliquando etiam in rctibus quassi rigidam &gratiatam. Fhinus etiam de manationes promtius, ct varias Ierois excretiones. Stupidi, obliuiosi somnolenti, apoplecticis &hi ocativis
euentibus ae exitui familiarras subiacent: non seque acutis eo minotionibus. Ceterum obesitate nimia fanaeiliarius incommode assiciuntur.
b. XI. Melanebolici qui dicuntur, nisi quidem visione et metu incertae valetudinis sibi molestias aeeersant, & inprimis salubria molimina tonica aliquando emieantia, sed fortem aliquas comites habentiae, follitia dissidentia quam neeesse sit, ferant, nullis seque fonticis adeo malis expositi vivunt. Impochondriacis autem commo-
519쪽
DE HABITU TEMPERAMENTI AD MORBOS. sor
tionibus , dc haemorrhagleis moliminibus prae aliis promtius sublaeent: Pasticis vel lenioribm, siapertinacioribus pathematibus laborant' vel, si haec ingraues eant, etiam et picis atque flatis epit licis parUX Iimis. Deliriis anxiis, meticulosis & uti in corpore stamus exposti videnrur, ct ineareerationibus crassi sanguinis inprimis in oeeltiso, in interioribus corporis locis , cum capitali utique periculo sanguinearum stasium inflammatorio sphacesisset ita agitant etiam mente huiusmodi IDEAM metus incareerationis , tenebrarum , insidiarum capitalium plenam. Valetudinarii autem facilius fiunt, aut sane Didentur , quam alii: magis tamen e mentis filieitudine& trepidis quibusdam commotionibus , ct inde temporariis coxporis animique angustiis, quam averis sonticis corporalibus caussis. XII. Hae fere sunt dispositiones illae, quae a TEMPERAMENTO ita in indiuidua redundant, ut secundum illi alti prae aliis, in genere aut specie diuersis affectibus magis obnoAii vivant, quaequet adeo res considerationem Patho et co- cunicam omni modo meretur,
et Tarsam prorsus S certe mestissicem eonsiderationem eiecit negotium Tempari tam v aegrotationum habet TEMPUS ; dum non solum in specie coori iri genere asiendi, procedendi A desinendi menstarm, in singulis morbis perpendere
iustum&sequum videtur , ted eriam re vera Sadaptam si mri spe es admum totius negotii υitae , am&tus filius Uniuersia contemplarionem mensuram ita mereri utique videri possit. singulis moros. II. Sane vero si tam pronum esset assequi, quam iussum S bis comempi aequum apparet sectari qristionem de TERMINO , seu Universiambitu sitae humana, vix vis consideratio inter re' physicavdigniox esset Thas ut, diligente atque solerti pensitatione et sed eum omnia in hoc genere spes de telinitio sindecollet quidquam assequendi, quod vel ullum conceptum Poscum, ambit,vitae ne dum solidam aliquam demonstrationem admittit assii tempori inauriam humariae igna x x 3 sace--sed im
520쪽
marcor strincturae cor ; reae , Vel rigor
quam caussa termini vitae. Suppolita enervatio per detrimentum a veritate faeli aliena est. Altera sub sumtio de rigo,
facere lioe suerit, inanibus figmentis, ct in circulum recurrentibus aut nihil significantibus suppositionibus S appellatioribus magno conatu
g. III. Nec enim vel adolescentes, logicarum consecutionum vim edscti, tempus prodigere in animum admittent in sterilibus illis ignorati elenchi offensionibus, ubi iam detrimento & successiuae ener. tiationi marcori corporeae struiturae caussa tandem fatiscentis Uris earundem tribuitur: iam plane contra rigori earundem nimio hoc imputatur; . anno Omm anima liman carnes, imo tota textura, tenacior omnibus modis atque phaenomenis obseruatur. IV. Praeterquam enim quod res ipsa per experientiam manifestam hie subfumtioni harum opinionum directe contrariatur; aliena etiam absolute est tota haec obseruatio & allegatio a simplicitate questionis, quae in consideratione versatur. Quod enim prius attinet, monuimus iam superius , ubi de non satis apparentem causili moriendi erat sermo, quod supposita iuca enertiatio corporis per verum detrimentum a longo usu adeo aliena sit a veritate facti, S phaenomenis simplicissimis eandem stipantibus, ut, cum secundum hanc speculationem eorpora tanto citius ita fatiscere deberent, enervari atque deteri, quanto magis usu exercentur: ibi fmpliciter potius contrarium eueniat, ut corpora pso laborioso et u magis durabilia, & non Vilia solum seu fana, sed etiam vivacia atque firma hinc euadere notissimum sir. V. Et valet sane haec eadem consideratio ita etiam de altera illa phant sita, quae potius in intrinctabilitate texin, corporis (quam tamen etiam ipsam infeliciter quaerit fimpliciter in tenacitate parrium mollium I aliquid huc faciens quaerendum putat. Dum omnino haec eadem ratio experientiae refragatur; utpote exempla notissima sistens, ubi homines laboriosissimi, & quam maxime firma atque si a corpo ris textura insti acti, & constantius sani & distius Diui manere obseruantur, quam multi vel iuniores, Vel omnino eoaeUi, teneri atque molies. Minime vero exempla destituunt & quotidiena, ct numerosa, ubi Otritisque sexus. etiam valde annosi mortales, nihilo innus ne quidem reliquae sanitatis insigne, ne dum summum dissi damnum propterea experiantur. Equare profecto, siquis esset neus intelligendi habitus, celle confiderent, quod illa labes minime in his circumstantiis collocari possit. quibus quantuml bet essen id liter praesentibus, tamen mi immeille essectus sentiator, qui tamen per has i peculationes illis Areste et pliciter imputatur. S. VI.