장음표시 사용
491쪽
DE DIFFERENT. NOXAR. A M. ET MOLEST. &e. cri
damno exponere possint , ad minimum autem & certissime molestiam inserant. Vbi interim, cum ille imo actus ab huiusmodi contanssili molesto effectu non possit separari, propterea tamen actum etiam illum damnare absonum utique fuerit. s. IV. Memadmodum enim, motum corporis in Exemplo illiabus patientibus commendamus, ct inprimis pro re nata fortiorem, S stratur haec qualitercunque laboriosum, neque coricalefactionem corporis, neque sudationem prorsus ab illis arcere valemus ; imo, si vel maxime medicamenta aegrisconqu1ramus, filior plerumque gustui aduerrum ne eo da quae
que mutare subinde possumus, neque assentimur aegris, si illi propter'. damcomite ea nimium praefracte usum illorum fastidiunt: ita par profecto penitus tur. est ratio eiusmodi etiam stontaneorum in corpore actuum, quando illos, in se & intentione a priori necessarios, ct inuentione seu proportione ad effectum falutares non selum sed miam necessariis, INCOMMODA quaedam aut molesta sensatio comitatur. s. V. Vnde quidem scholasticis gryphis facile relinquere Propterea i Ecet assertionem illam , quod, quicquid non absoli te fecundum natu- men illi in-ram sit, praeter naituram esse iudicandumsit. Quo respes u non solam medicamenta quoque pro rebus 'aeter naturam venditare, quod saeiunt, ipsis integrum sit; sed similletiam incumbit, V. gr. omnes mam fraeter nata. terias, quoquo modo usui alimentari idoneas, simul tamen etiam qua- ram iudicamulemcunque coniunctam habentes, ut Ninum , cereuis furatiam, imo panem fermentatum, nedum innumera alia, in hanc tribum coniicere. Nobis autem, Psi incommoda a necessariis passim inseparabilia esse satis meminimus, interim nectis atem conseruandi corporis condigne aestimamus, a potior faciendam esse denominationem satis ceditum est, adeoque UTILI imo NECSSARIO ACTVI innexum quodlibet MOLESTVM non ita peruerso ordine testimandum, ut facto inde initio, tanquam a primo S primario, totus reliquus actus vel ve-gi gatur, & non animaduertatur, ne dum consideretur, sed vel omnino damnetur, & directis morbi ipsius iniuriis atque damnis annumer
s. VI. Est autem haec reg omni modo tanto altioris indaginis Actus usi n, atque iustioris considerationis , dum etiam illi ACTVS, qui ita is cessarii&vtitem omnino suam prae se ferunt, quam sepissime minime sunt ita exacte si temperati atque ordinati, quin aliquid plus minus erron um simul in abd in pili es, uoluant, Vt nimium, incorasantcr-: erronei. 'O o o adeo-
492쪽
PATHOLOG. PARTI. GENERAL. SE III. MEMBR. L
adeoque tanto magis obnubilent intellectum minus attente adhibitum vi non discernendo rem ipsam in se, sed praefexendo huiusmodi per accidentalis euusataxias, praeiudicium inde illud formetur
quod TOTUS ACTUS IN SE H& non solum inutilo, sed eo
iam noxius iudicandus sit. Ossensio haec f. VII. Certissimum est, ct vel ut ante ipsos ocul os positum in culpa est, quod haec offensio in culpa fuerit, ut veritas harum rerum, quatenus ita ut vexitas hau vere e cacessimi, ad exoot minimo necessarium VSVM in hodiernum non hecte atra diem non extendatur i, sed potius ea ,s quae Ion solum titilia agno tendati . & scenda, sed eo ipso nomine etiam passim IVVANDA atque PROMO potius actus VENDA erant , pro morbi Usim effectibus declarata, paradoxon illud, utiles pro di- inio verius etrae άAovorum introduxerint, quod taliae dentur eximia ct iuxta hypotheses directapathemata atque damna, breuiter, affectus, ta- eb hipha; -'genie , Pi ira tameu directe contraire atque resistere huj deelaten liccsst, nisi cum manifesto periculo alibi reliquae sanitatis , alibi et-
Exemplo se- f. VIII Exemplam rei huius I ulantum sistunt FEBRES ;,rium, in his cum calor propraecipuo D tomate; imo ab aliquibus proprie pro ipso morbo habeatur ; cum facillimum esset hune exstinguere, aegrum in frigidam imponendo et notum tamen simul est etiam illud, quoilhae ratione ille in vitae periculum rectae coniiciatur; adeo, ut ubi etiam satis manifesto praesente caussa (vt in malignis et contagiosis) tamen calor . non sequatur, notum sit de ea re illud Practicorum dicterium : υrina sana, pulsus sanus, aeger moriturm Distinctio ita- β IX. Muneo itaque atque cohortor, Vt haec res inter veraeque facienda PATHOLOGIAE MEDICAE soli1dia fundamenta reponatur; Vera imis. . , s quam&exa, omoeno distinditio inter eiusmodi ACTUS atque motus morbi, saluta. morbus qui ab ENERGIA ipsae naturae pendentes SALUTAREM tes seu actus aIiquem VSVM praestare POSSUNT, imo passim unice DEBENT: primarios, & interim necessario secum ferunt aliquas circumstantias ab ipso ordinario subsequentes habitu ararum in corpore utique alienas interim nihil aliud vere ex-inos hun. ζ nisi funuda', &-aliqua, praesertim eum eoinmog iis es primarii minime in lium sequi librium ponendas, neratos. dum damnorum directe inferendorum , sed potius , res minutatim expendendo , passim promouendorum adhue potius aliquorum ostium com
potes. Promouendorum latamI- se eerte res, ubicunque vera at
que firmae demonstratione ita se IIabere reperiatur , quam attenta digna sit
493쪽
DE DIFFERENT. NOXAR. A MORB. ET MOLEST. &e. s
sit consideratione, nemo ignorabit, qui perpendet, quod offendiculume neglactu considerationis huius prognascens sit tantum, ut potius directe ad contrarxtim inducat improvidos, nempe ut hos ipses actus loco falutarii indolis pro directe morbidis reputent. . X. Vnde certe interest totius, Pasho iae, ut haec res Inter est totius in singulis affectibus ref issime discematur, quid in motibus vitalibus, p/xhologi pe, ad secretiones & excretiones pertinentibus, tali tempore ab ordine sim- pliciter fecundum naturam discrepare apparens, re vera pastuis impe- h ' dimentis atque oppressonibus tribuendum sit: quid ver o potius consultae Utili mutarioni adscribendum, cuius caussa, S vere IN EUM FINEM, ita solum; extra ordinem
sed etiam PROPTER rem extra ordinem, nenapepeculiarem materiam remouendam; quantumlibet in genere maxime ordinario scopo, comseruandi atque praeseruandi corpus, tamen in flecte utique extraordinario, nempe gradibus Praesentis speciei periclitationi exquisite r spondente. XL Ubi, quod iterum iterumque moneo, etiam acciden Ac dentalesiales, per indiuidua, harum extraordinariaram commotionum atque dies dii oeo hari rectionum qualescunque turbae minime eo statim impellere debent antes quinae & ordi mum, ut illas directe, qualitercunque Fbsce a reliquo morbo deducat, natae exsecuti- nedum ut Universum actum illi directe assignare velit: cum ex aduerso onis obueni- notissima sit etiam optimarum intentionum quarumlibet, inprimis etiam in inime
simpliciter , ficillimaperuersio , ut loco simplicis tranquilim o vh iuitia,
atque ordinatae exsecutionis variis modis turbulenta & male ordinata
instruatur, nullo usquam materiae, subiecti aut obiecti influxu, sed A. lius aestimationis vitio, &quasi ideae praeconceptae de tali materia aut obiecto: saepe autem etiam ipsius simpliciter ad agensim prointitudinis
minus alacris, aut minus tranquillae atque ordinatae. Confirmat autem atque illustrat hanc rem tanto magis tum a priori vera συ γίv talium turbulentiorum motionum cum animi moribus, etiam fundamentalibus , si ita dicto temperamento: tum a posteriori par efficacia praesentissima, ad inducendas huiusmodi turbas, animi pathematum. b. XII. Hae res, si cum debita attentione & seorsim constitutae fuerint, facile apparebit, quam arctis spatiis comprehendantur illae actionum laesiones, quae vere directe ab ipso morbo dependent,& magis simpliciter nudum atque purum defectum solitae vitalis actionis, seu potius AGILITATIS instrumentalis eaehibent, quam ut ex O o o a , cessunt
dem inducunt. Ex hac contemplatione
494쪽
dis PATHOL. PART. L GENERAL. SECT. III. MEMBR. I. ART. L
ondi & direista cessum ACTIVITATIS qualiscunque sistant aut exhibeant. Quo no symptomata mine certe vera morbi directa smplomata ab INCOMMODIS , SY ab incommo- l TERGIAE VITALIS, morbo aduersantis , comitibus, maximo iure sis. & viralibet proprio plane loco haberi meretur. Non solum ab inutilibus euitandae cuiuslibet cBnfusionis in genere caussas sed tanto magis etiam noxiis. cauendae deceptionis ergo, ne in locum bonae cooserationis nam , quam cordi habere debeat Medicus per imprudentem opinionem atque metum, tanquam simpliciter morbida & perniciosae rei, tota methodus,c eui malo, S qua methodo, obsistere necesse siet,) in transuersum imo vero in contrarium agati'-- Minime itaque otiosam, sed potius unice necesariam, &maximi plane momenti repum hanc considerationem , pantum ACTI CASSIVIS, Ptiliastinutilibus dimo noxiis, distinguere non, magis scientia iustum atque aequum sed etiam praxi necessamum .
e traordiri Horum quidem gradu, specie tamen usitatorum vim talium adparentes, non so- Ium organiel. sed etiani necessarii runt ad praeoccupandos
morbidae ener giae imperius; Cuius rei e emplum alle ratus
s. L, Cuin longe dignissimam eonsideratu es usu omnino reputem hanc
rem, ACTIVORUM inquam MOTUUM, extraordinariorum quidem gradu, sest tamen Perie uesitatorum VITALIVM, mechanico- organi am habilitatem non solum, sed etiam passim nec talem, ad
praeoocumdos m orbidae energiae directe impetus, placet eius rei exemplum statim allegare, e quo rei veritas elucescere possili Non quidem quod ordinenas tractatuinis rumpere, & genera uoribus fingi laria immiscere placeat; unde etiam non uniuersam intimiorem harum rerum rationem asserre sedet animo : sed urbi genere solum adhuc veritas rei compareat, etiam e consideratione Pecolim rerum veluti simpliciter generica I. II.
495쪽
. II. Quando SANGUIS, ubicunque tandem&quaeunque Sanguis extra caussa extra vasa sua S progressum debitum detentus subsistit , ex illa Ddsexd' propria eius constitutione bita relinquatur absolute nihil aliudie- qui potest quam ut primo coaguletur, T) Per monimia inde in putrem ii eo inpilo dinem ruat: nisi D tali peculiari Ioeo obtigerit extraua sationis huius si, nem,& sit indoitus, ut exhalare compotes tenuissimae portiones, reliquas siccas relin- sphaces . quant, quae tamen ipsa quoqu* constitutio diu tarare non potest, quin nihilo secius corruptionem incurrat. Fit autem etiam hoe, ut nempe et
omnino ita, liberae suae corruptioni quasi relinquatur ita effasus sanguis, quoties viae & meatus ita Mnitus o Usi aut concerpti sunt, ut reliquis humoribus, adhuc recte mobilibus, aditus atque transitus liber non pateat. Fit ita SPHACELUS; qui, nempe plex sibi relicta sanguinis in partibus simulatque vires concepit, firmentsente subtilissima: activitate estissime S intime, adeoque Largiusime, in actum d ducens di sitimem illam corruptibilem, quae corpori tota intrinsecarest, anteuertit praecipiti hae energia leuem atque succe tiam wital oonferuatiui actus proportionem , ut illa non amplius iussiciat huic undanii iunans activitati, adeoque haec immani viserim sens, omnese bonum effectum cito S prorsus fiapprimat .. F. III. Dum hoc ita sit, nullum est in parte ira pereunte cuia liae conseriusquam molestiae indieitan, non modo dolor nullus; sed ne quidem vixd ' ullius rei sensus ;, patiens etiam per totum reliquum corpus nullam sis , c, id est, tensus grauiter ferientem', adeoque molem culpabi' eorrepti lam eineaeiam usquam persentiscit ;i leues em cutiones magis dolaticae uae resistere quam continuationes transitorii, cum horriduli refrigerationi, non potest bus magis magisque constantioribus, unice aegrum quasi in & hic nullus dc tangunt magis quam angunt. VIRES interim tacite veluti, cieto tamen & potenter , deficiunt: innominatie queedam, verius anxietu essentiu (id est: animὰ potius) quam corporis angustis, intercurrUnt; tandem tur. etiam , ut ex improuiso , Apothymiae, ultimo, ad summam tamen totium
s. IV. Quando vero haec simpleae
fieri debet, tunc absolute opus est, ut motus degetus vividi per partem omnino adhuc continuetur adeoque tum materis eoagulata eluuione hac uerum distrahatur S auferatur, tum feetiyaAddube corruptelae, inprimis agiliores es ad IIuiores temitore1; PeFpetuo diS per vegetum. Mahantur atqsae dissipentur, ne coaceruatae socia vi impetum corruptis es Sing se
496쪽
non sine maxima molestia, ita more , ardore,dolore Se
exquisitissimo sensu fieri pose est. Itaque illi actus cum suis molestiis uti
ipse morbus aut ipsius eis Seius physici; hinc potius
promouendi quam impediendi sunt. Aliud exemplum febres
8 PATHOL. PART. I. GENERAL. SECT. III. MEMBR. I. ART. I.
suae actinitatis magis magisque insuperabili energia exerceant. Iam autem non potest hic degetus transitus per meatus, iam a coagulati, sanguinis eorpusculis perpetrari, nisi Vt ita meatus magis dis
tendantur, adeoque TVMOR formetur; neque potest distensio haee, impulsu vegeto adacti sangu nis perpetuo motu sustentata, sine DURI TIEI sensu ita sustentari, S in sua perpetua intensione detineri: imo vero, cum transitus hae soridi singuinis sit, non potest inde parti RV-BOR deesse; ab intensiore ad magis ten ipsa distensones neeessario CALOR consequitur auctior; SENSUS ipse in sic affecta
parte augescit; mechanismo, sanguinis ustato, & negotii sensationis praecipuo. His rebus interim praeoccupatur summum illud dammm, quod sine harum concursu plane non posset ullo modo declinari. Sunt autem tumor ille, ardor, dolor, mouendi cum incremento doloris impotentia, res tam euidentes aeque atque eminentes, ut urique patienti non exiguam, sed maxime eximiam MOLESTIAM facessint; eoque ipso tantam incurrerint ipsorum etiam Iil dicorum pathologorum inuidiam, ut directe pro ipso morbo, aut certe simplicibus directis eius materialibus effectibus, declara
S. V. Cum itaque abunde ex his elucescat, quod illi actus, quos reliqua haec viconsectaria, interim inseparabili nexu, comi- tantur, non solum adeo SUMME UTILIS, sed etiam penitus NECESSARIAE sint ENERGIAE; S quidem re vera ab his ipsis morbo potius Stilissime OPPOSITIS conaminibus, quam vere ab ipsa MORBI constitutione aut directa energia dependeant ; id quod SPHACELI eircumstantiae, ubi haee omnia , manifestissimum faciunt : est pro- inde haec consideratio tanto magis necessaria, & haec ipsa ratio omnino vera, quod huiusmodi rei maximus respectus pro USU MEDICO habendus sit; ut illi quidem omni modo potius promovendo succurratur, quam ullatenus impedimentum quodcunque obiiciatur, aut tanquam inutili solum, nedum noxiae rei, quod certe hoc respectu iustum &aequum esset, potentius VI. Simplicissimam hanc arbitror intelligentibus sore Feciem, cimo specimen exempli harum rerum. I .uculentius multo
offerunt FEBRES. De quibus illud praesente loco dixisse suffecerit, quod
497쪽
quod huius theorematis , cui hunc locum destinauimus , neglectus atque ignorantia antiquis ob idem intricatis imum, recentioribus autem absolute nullum, & meris fabulis laruandum, reddiderit conceptum circa veram pathologiam febrium: nempe non sol uni uetitis, sed passim etiam necessarii simpliciter motus ditatis auctioris, ad saluandab partes vitales, per eumnem proportionale tempestiuam materiarum corruptiuarum, aut corruptarum. Sub quibus interim tam salutaribis actionum aliter lique fieri non potest , quam xt passim molestae quaedam con sequentiae concurrant , partim' magis simpliciser, caloris , coloris , tensionis, & diuersimode variatae intensionis moturum (ve quod alibi augetur, alibi detrahatur;) partim etiam moraliter , incerti euentus, quicquid etiam operose recte agatur, familiari metu; unde inquieti iura, , & non perpetuae solum externorum incommodorum vitandorum excubiae, Digiliae sed etiam vigiliis maiores, ad illa cito deprehendenda ,, attentiones , omnium senssum maiorem intensionem &e. Sed praeter propositum, & quod aiunt, extra oleas vagari absisto , S propriis Iocis traitandam hanc rem , quantum sussicere possit, praesente generaliore commerulasse confido
DIVERSITATE MORBI SANABILIS ET
e directastia indole LETHIFERI non sunt, alii verre fimi et Sm non lethi quidem iterum duplici modo , nempe primo , ut Oontaneam Pitalem S laybi operam omnem subterfugiant & frustrentur, ARTIS tamen concursu '' expugnari adhuc vaIeant; ali vero secundo neque nec arte superari valeant, sed MORTEM post se trahant. S. II. Prioris generis constitutionem non interest prolixe de. Lethi ferorum scribere, cum illa facile colligi possit ex oppositorum lethalium genio. Consistit autem hie in eo, quod vel organa ipsae vitae immediata grauissime
498쪽
in o modo et iam morbi Ietheses fiant,
de in quibus subiectis. Distinguuntur
etiam morbi mortiferi ab insanabilibus.
time stolata sint, ut vel statim omni usui idonea exsistant, ves ad mi nimum omnem restitutioncni respuant; vel genu tile corruptioni prae uales erui .eui super ndo tota met/odm vitalium motuum, utpotesuccessis. iis sitique noderatomm Pn sufficiali ut infra celo cui praesertim etia, subsidia laccurrere non possint, ad partem ipsam intimiorem d negato aditu (vtis si stram mago Hii inirenis id tibus s. III. Fiunt autem morbi etiam lethales, repentinis de fectibiιs energiae conservatricis vitalis, adesserabundo necessariae actibuitatis omissionibus, aut ordinis atque methodi in agendo trepidis &snxie turbulentis interversionibui; imo perue ovibus , quibus V. gr. noxia materia ab ignobilioritas partibus ad nsiiliores transmittarur &e. Haec ipsa vero activitatis istia an defectu quidem ante omnia famili riter incumbunt senibus, ct meticulosioribus nimium, etiam iunioribus, inprimis muliercus. Turbida illa, trepida , vel etiam impatiens peruersis, necessarios exitus fallens, S rereqtitatis subiectis solennior est. Hac vero ratione possunt inprimis morbi etiam materia- graui periculo propiores, quantumlibet non simpliciter lethales,
s. IV. Merentur tamen etiam distinaeonem morbi mort feri a morbis insanabilitas. Dantur enim huiusmodi laesiones, quae vel Ponte natum solum, vel etiam quocunque artis adiumento, pen ius sanari nequeant; interim patientem non direcie aut necessario in mortem ipsam coniiciant: imo, licet aliqui harum tale quiddam facere videantur, lentis progressibus, disserent tamen hoc ipso ab iis, qui di-reisto imperti talia absoluant. Quo intuitu valet utique inter
MORIENTES msanabiles, S inter directe MORTIFEROS si lici tex intractescet re distinctio.
499쪽
VERIORlBUS CAUSSIS GENERALIOR LBVS MORBORUM.
Ractaui sectione praecedente habitum corporis in f spectati- Repetitio eo
quomodo ille non modos estentissimis, sed etiam penust imis rum, quae praealaesionibus, imo corru sinistis, maxime idoneus appareat. cedente sectio- Monstraui etiam e contra, quomodo constitutio corporis Di VIVI xxactata
adeo potentissime modo dictae isti vi , quamdiu haec intem rata viget, istius vere habenda veniat, sed tanquam non ex F ns in considerationem Venire minime debeat. Quemadmodum ulterius, uti illi priori, in solidum directe resistereminime in potestate es Medici, huic autem posteriori varie succurrere ipsi omnino concessum: ita etiam tanto plus huic, quanto minus isti, inuigilare S inten. tum esse Medicum omnino conueniat; & quidem insuper tanto magis eum ea consideratione, quod etiam essective haec ipsa posterior consti tufio, nisi quidem grauissime impediatur, etiam sine artis vllius necessario concursu corpori integritatem suam conseruet atque re tuat, ct morbos desectat. f. IL Quin Medicus, exceptis rarissimis casibus, etiam nihil Medieὰζ di
aliud necesse habeat agere, nisi ut hinc Ponte--mae energiae auxilivi recte ad morares manus praestet. Quod, cum adeo verum sit, ut rem recte eonside hum non estrando Medicus ad morbum directe non sinec artus, utpote tura etiam sua sponte Acraret Aefanet; sed latrim ad magis impeditum aediderii. morbum, per accidens, per indiuidua, magis aucto impetu, quam cui sola natura commode par sit, obsessis aut directe occupatis praecipuis organis, perturbata, aut imperitiore ad rem vegete gerendam, ipsa intentione & energia; aut tandem in genere adiuuano forte, ut res melius succedant, huius propriae sontanem benergiae caussa: ita Venit Homo non prosecto tanto magis pensitandum, dUm lomo non morbo moritur, moritur mor
500쪽
ite. Siquidem certissimum utique est quod plus missis reus idem uae morbus homines hinc inde inuadat, qui ab illo non moriantur , sed ad
sanitatem reuertantur, priusquam imis illo intereat: vel solo rarioluarum exemplo, & morbiliorum. ( Vnde certe rectissime huc facit, &pllanam iustam interpretationem admittit, pulcherrima, admonitio Senecae: morieris, non quia Grotas, sed quia visis; ista te calamitavi
Hoc Amnosos III. Rectissime itaque cognitos esse decet damnosos hos
di infelices non tam morborum, quam Dita ipsius successus quibus illa ad mortem succosso' rq peruenit, cum ceteroquin etiam ad peruenire iterum possith morbida illa constitutio: nempe talis quam maxime, quae proprie me ab id Ictu dicae considerationis exsistat, cumMedicus maxime morbos si sanab,
Ira spectare, de secundum quid tales exsistant in suos uius intelligere tabeat.
Generaliores IV. Hoc itaque remeau sint vere fenera orer caussae eduSemor' morborum varia Abiecta & obiecta, quae vel ipsas partes, moribus vir 'rAM' dicatas, laedere iamproxime lanmineant, adi plane iam incipi ant ; vel ipsis motibus iisdem grauius incumbant, eorum praegrauent, ordinem de succesumi bent; & hoc tum materialiter ipsa praesentanea& corporali e cacia si tum debito sensu morat ter, nempe Daliter , praesentissinium certorum talium suoeessuum inferendo: qui si euitari, & ne euenians, prohiberi deberes, etiam rei NONDUM FACTAE, sed simpliciter caussae, antequam essectum suum perficiat, talibus motibus resistendom st: adeoque cauta non secundum aliquam ei propriam con stitutionem , neque se- eundum ullum eius verum ili realemi essectum, sed simpliciter impendentem adhue, sed praeeauendum, ne a Ohiatur, eventum. Haec constitutio uti absolute exhaurit, ct solidissime quidem, imo etiam insuper simini me, tum uniuersum morborum genealogia latifundium; tum etiam verum illorum tam spontaneam, quam ' huic saccenturiatam artificialem depulsionem necesse proinde utique