장음표시 사용
661쪽
peragendum. Hinc oriuntur contentiosi illi motus Pastici, inprimis
teneriores, per FIBRAS migis singillares , quam toros Psexui quamlibet hi quoque randem correpti dolorificis effectibus non careant.
Atilibus pendent sensationes tam puncta rarum at udae lancinationum, quam Uelucationum, tractionum, torsiomem variarum: imo quarumlibet , palpitatoriartim Vibrationum.
s. vIL Oaeterum, uti suis locis de motibus dicetur, est et Dolores Laepe iam huiusmodi dolorum ea indoles, ut non simpliciter & absolutissime d suetudine perpetuo euidentes congestiones , earumque proportiones iustas, sequantur: sed ad uetudine ad illam motuum promtitudinem deducan ne dedueuntur, ut etiam posthac propter longe leuiores occasiones denuo suscipian, lue.tur;rct quidem non tam aeque propter materias, quam simplices mstrium magis diret has prouocationes, quales apatheticis concitationibus sequi solent. Interim est utique illud certum, quod regulariter & originaliter etiam illi dolores certius sequantur congestiones: Ad quarum censum, inprimis dolorum intuitu, pertinent omnino etiam maximopere collectiones tales atquestasses, quae ab externa vi, fontusion ististinitatis selutionibus, sensibilissimis irritationibui , ambustionibu
f. VIII. Vbi breuiter de Ymtatione, placet adhuc attingere Titillationis sensum illum , quando est, equidem ridiculum, interim S eo ipso molestum; si vero grauior fiat, etiam conuul tontim prouocandarum
compotem, S medio impetu, ad minimum tanquam lassitudinem aliquam post se relinquentem, titillationis. Non autem operae duco pretium circa huius rei ullam theoriam occupari , cum inprimis non tam ad praesentem classem dolorum ullo iure pertineat , quam potius a consecuti nibus suis ,Plus 'inuS conuulsiuis, ad motuum potius anoma-lias reserenda videatur. I. IX. Ceterum, uti cavo dolorum praecipue residere vide. Caussa dolo. tur, vel in acuta tensione vel insigniter auito calore, vel vera & sine omni tropo salina acredine, rodente: ita est utique satis manifestum, quod acerrima omnium species, ct maxime variabilis mereatur haberi illa, quae a tensionum energia originem ducit. Cum enim hae, praeter illas quae etiam vero inserctu nituntur, etiam nuda atque simplici tractionis facili intensione & Dariatione promte augescere, aut ad minimum alterari possint; fit inde, ut taldis maxime dolores insolitam aliis diolentiam , acerbitatem , ct inprimis atque in ultandi proterviam,
662쪽
exhibeant. Interim tamen etiam facile concipi potest, quod illi quo. que dolores, quos in rctus alicuius materiae, sibras distendentis, producit , grauiter etiam exacerbari possint tensionis actitiae, aduersus illam extensionem obnitentis, quantalibet intensione. Quae sane res praeei. puum locum habet in exquisitissimis illis colicorum dolorum sensationi.hus, qualibus veluti disrumpi sibi intestina aegri proclament: non aliunde, nisi quod super durissima scybala, aut satum etiam simplicem inis clusum, intestinum activa tali tensione, tanquam constrictoria, acerrime trahatur. Sicut interim dolorum , a partium exquisitissime ingrauescentium, specimen est notorium in tensione corporum mediante tortura . cuius quidem interuentu etiam alios acres Pasticos Abi ita dolores, nempe podagricos, etiam penitus exstirpatos fuisse exemplis consideratu dignis commemorat Hildanus s. X. Inter remotiores, ct quas vocant dolorum Mausis, facile in mentem veniet numerandas esse illas res, quae materfiali quadam corporea efficacia siue in rctis , siue distensioni occasionem praebere possint. Minime vero leuioris ecticaciae sunt tales,quae vel sensus irritare,vel motus veluti magis immediate imitare valent: unde multum hic possunt, non soIum caloris immoderatioris, sed omnino etiam frigores insuhus. Dico in Mittis: quandoquidem eiusmodi repentini h xum generum impetus re vera Ionge plus possunt in hoc genere, quam diuturniores , sed aditu ipso leniores, & gradu vltimo non penitus enormes , harum rerum sensiis. Dum interim etiam satis leuis, inprimis fumidi, talis inuasso, sensus cito percellens, saepe numero susiucit, adacerbiorum subtilium , sensus interim maxime adficientium, successum. Et haec potius frigoris vix effetu digni , quam chlaris, molasta, in sensus immediata, molestissima vero permotus
csed e sensu mediata efficacia est omnino considerata maxime digna f. n. veris dolorum, perpetui quidem atque direm,
sunt in letudines patientium, tam rei i quo corpore es inprimis autem parte propius adfecta ; quam sensuum : 1mo vel ipsius animi. Pr morum consecuri est varia corporis iactatio, & frequentior situs muta tio : unde plebis Germanee loeutio, qua tales per situs mutationem dolo
xum sedandorum tentationei e3Primix ,-fuchen. secunde in
663쪽
in femitr, essectus consecutio generalior est somni impotentia, & vigiliae. Tertii consecutio ulterior est tum impatientia multiplex, tum mala Per de suecessu S exitu totius negotii, re inde subnascentes varia timores , terrores atque perturbationes , mirifice passim exacuentes reliquum affectus impetum
Interim tamen neque illud prudente considerat one ind gnum est, quda quantivis etiam & inprimis acerrimi quilibet simplicioles, & velinhqua tales , perturbationem illam animi vehiti despondendi, & de calatari exitu minus animose sperandi, longe minus familiariter secum ferant ;imo verius rem eloquendo , ab iis prorsiis alieniores sint; nudam vero impatientiam maiorem concilient. Sed in eiusmodi affectibus , in quibus eqnidem dolor lasen sis, tanta perturbatione arquesei defectione virgo iis, nudus exsistat; interim periclitatio corporis per reliquos successiis, imo veram physicam esse clam causserum , non solum fit vera, sed , quod omnis contemplationis supremam postulat, etiam adhuc futura magis , quam vere iam praesens : ibi maxima occurrere soleat & anxietas Scssei lapsus.. Cuius rei maxime conspicua consectariae lunt, circa negotium virile ingentes & maxime repentinae virium deiectiones, imo sipothymiae, etiam in non adsuetis; in negotio vero rationali tum diecta a nimiasqni esset prouectio, rimi simnia terrima & anxia , tum denique cirea
euasionem pericust, aut profectionem tanquam ex aliena domo atque diuerticulo in propriam, occupata, cum obliuione etiami praesentiniae, nota solum noti morum, sed etiam cari morum. Qualiae tum in febrius acutis , ad funestum exitum procedentibus tum in Phaceio , notissima sunt.
XII. dolorum, quinem perion tam aeque perpe-Ruentus cssi tuo & in dubie , semper &: omnibus ita affectis eueniunt, rasum debilita. mmotiones in nra P mi exquisiti noui, imo conuulsiones : post diutinas inprimis concurrentes huiusmodi etiam fasticas dolorum acerbitates , pural todes membrorum enervationes ; atrophiae-ctari iura, imo contracturae. Vnde Germanis nostris similiaris est illa
lissen. ( Vnde etiam a grauissimis hemicraniis , oculum eius lateris v hementissa me assicientibus, primo guttam serenam quae sensim in catarractam , es quidem citissime indurescentem, transierit,
testitum fecit iterata tristis miseris parientibus experientia.
664쪽
. XIII. Quantumlibet autem hucusque mentionem praecipue secerim partium tanquam exquisitum doloris subie reum constituentium: est tamen peculiaris in hoc genexe indolis den tium textura; utpote qui non solum in radice sua, ut appellant, nempe neruoso-Fbrosa substantia magis immediate, certissimum S exquisitis-sinium sensum percipiunt, sed etiam vere per ipsam sui substantiam exquisita lensatione non carent, c(nfractorum dentium exemplo, quos subinde nudus linguae attactus grauissime percellit. Interim non habent hunc eximium sensum ordinarie; sed peculiari demum inten- perceptionis, ipsa quoque verisimiliter in nerti o-frosartim illarum propaginum maiore suscepta tensione fundata : nisi quod ab aeidis sortioribus etiam ita sensibiles reddantur, per firmam quoque sui substantiam, dentes, ut etiam per plures horas peculiaris e rundem insignis, & molestissima certe, sensatio, quam Vocant, Ger
mani , die frumen siumpsi odet versi lassen, inde sequatur. Ne
que vero ignota est etiam illa dentium sensibilitas, horridum quiddam late per corporis habitum discurrens st se trahens , quando inter masticandum granum arenae sortius terendo confringitur. Considerantibus tamen rem exactius dilucescit propemodum, quod universi illi sensus, qui per substantiam dentium cooriri percipiuntur, maxime frigoris , caloris , aut fremum cuius am modo axque motu susci,
XIV. De reliquo tam in dentium exquisitioribus doloribus, quam ipsorum clauorum in digitisse, Pasticum aliquid, per partes molles coniugatas, concurrere, sistis manifestum est ex eo, quod etiam clauorum horum dolores non solum alias varie iam intendantur , iam remittantur; sed inprimis hempestatum mutationes ( &quidem nondum ad hassum sensum factas, sedd anum obrepentes veluti) intensione, etiam ad senuem Pasticae, tractoria inquam, ueibratili, sequantur. Sed de his satis. PAR-
665쪽
MOTIBUS IN CORPORE pRAETER NATURAM AFFECTi S.
MOTUS VITALES aeque atque animales uti ante omnia sup- Tonus & mo, ponunt suffciens in ipsa parte ; quod, quia in certa tus tonicus, tensione consistit, propterea tonum appellare soleo: ita cum Vnde &cur ita haec etiam ipsa adhuc tensio non seruet unum eundemque tigidum gradum, sed potius & possit & soleat variari, S hoc quidem non tam in dies, imo ne quidem in horas, sed vel in momenta quaelibet promtis exemplis: nomino propterea omni iure, & maximo merito, MOTUM ionicum. Imo, adeo potius uniuersum hoc negotium, perpetua motoria alctione subnixum, appello propterea , propter actum inquam ipsum, motum
. II. Huius aeque motus, atque omnium aliorum, considem Huius motus randa venit iusta proportio ad illos et tis seu quibus destinantur ; proportio ad ut comaenienter proportionato gradu, conueniente temporis ambitu, usus seu desti- exquisita directione ratione termini per quem & ad quem , imo passim peculiari etiam methodo, in certas per os ita distributa, vi interposita etiam quiete peculiaribus circuitibus etiam reuertantur. Secundum has circumstantias mutantur ha motus ita praeternaturam, ut, qui tacite seri debebant, aut certe placide, impetu minime conueniente exercemtur; aut contra, quos administrari decebat, succedant: qui cito, promte, fretitore temporis mensura, fieri debebant, negligantur, segniter & otiose administrentur; aut contra, praecipitanter, prremature, instruantur, qui certam relationem ad tempus seruare debuerant: qui propter certos et tis atque Des institui debebant, illi iam sine omni, aut sane sine,, talium respectu, tanquam temere, instituantur; imo, contra consuetosibus instruantur: qui per decentia peculia.
666쪽
excedentis &intensiones motus tonici. Specialis essectus motus tonici, qui clandestinas tensi ones format,&inquieti dolori3 auctor est.
8 PATHOLOG. PART. II SPECIAL. SECT. III.
evitaria organa aeque atque Ioca, certis materi is ad certum etiam locum ducendis, inseruire debebant, AElli per alia organa, per Ag ad ahena loca adornentur: imo denique disribili oncs ambitus, quam reditus omittant, confvudunt, amittant. s. III Gradus excedentis conspicua magis vitia uti facile dignoscuntur in Pasmis, palpitatioilus, tremoribus, conuulsiovilius; vivi defectu, hi paralyticis motuum defectibus: ita meliorem utique attentionem aeque, atque prudentiorem considerationem, merentur ininus in crassum sensum impingentes huiusmodi intensiones tonici notus; quibus equidem effectus satis conspicui motorii absoluuntur: interim actio ipsa, licet contemplarioni statim simplicissimo gressu obuia, oculis tamen nud dis immediate minus sese offert. Huiusmodi motus tonici actio offert se inprimis in variis horripilatoriis, imo homridis rigidis densationibus tum uniuersi habitus corporis, tum portionum eius peculiarium , iam maiorum , iam minorum etiam Iino, sicut alii horum talium motuum tandem ad veras concussiones horrido - tremulas progrediuntur, ut in febrilibus insultibus; ita proedidunt etiam alii illorum tandem ad contracturisu rigidas, ct exquisite atque densantes illas, quas complectuntur, partes, ut illae inde non soliun totae exsuccae appareant, sed etiam plus minus vere rigidae: D e quid podagricis, minus spongiosae diffuta eonstitutionis, ordinarium est, quando subtiles delueationes in fibris singularibus acerrime sensibiles, tandem in totum complexum musculorum aequaliter diffusi acutum illum sensum equidem dimittunt, sed rigidim solum in istius locum substituunt. IV. Minime vero in hoc genere praeterire licet illum ess ctum, tacite quidem, quantum ad actionem, contingentem, interim tam tactus patientis, quam disiui adspicientium quadantenus obuium, qui clandestinas quasi tensiones in partibus eorporis passim format. Quae auctores sunt querelarum illarum, S inquietudinum, unius situs iusseruandi impatientiae, quin denique vel manifes ius nominandi doloris in Mieti, de quo supra dictum, S patientes enunciant, thi te ibi
alles mi , sae misen fit viri: su lassen, die Sue er
stheia thnen blepsi merrc. Adspicientes autem ita etia et subinde derepente tanquam exrenuatos penitus S eXsilecos conspicientes huiusmodi patientes, non sine peiorid omni3 praesagio, mirantur, se
667쪽
DE MOTIBVS IN CORP. PRAET. NATUR. AFFECT. 6 s
V. Tandem venit adhuc consideranda specialissima illa spe talissima motus huiusmodi, rudi quidem sensui imperceptibilis, interim ex esse ectu diigilius satis sese manifestans, partis alicuius in corpore strictura Pecialis tonica, qua talis sola assicitur, reliquis etiam immediate connexis nihil simile percipientibus. Est huius rei exemplar notata illa iam etiam ab aliis proximorum temporum practicis 'Utica, ut illi loquuntur, tonica densatio non solum cutis, sed etiam subinde solius sin a cuticuli, ad pertinaciter retinendos Adores. . VI. Quamuis enim in acutis febribus familiariter etiam In aeutis febri- totus habitus eorporis non solum pactore, sed inprimis etiam vulgo in- bus eiusmodi fami illo morbido extenuato adspectu, contemplationi quantumlibet 'simplici, sistat eiusmodi stricturam, quae non solum ipsam cuti,neom H ' 'rum' q*ypo' plectatur, unde pactor eius & vere mari ius adspectus ; tum maxime ubi 'nonnus etiam musculosarum substratarum parem compressionem, a qua ille et ' lis sudor ta-
iam extenuatus, tanquam macilentus obtutus: monstrat tamen satis, mensuccedit,
quod tota talis constitutio ita simpliciter ad impediendum sudorem non abii ver penitus lassiceret, notissima illa sudoris in aliis tantum subiectis, ceterum eadam specie febris adfectis, & eundem hunc a pectum prae se ferentibus, nihilo propterea impeditioreius successus, dummodo omnia reliqua se decenter licheant. Ex aduerso vero conspicua affatim est tum in acutis interdum, tum inprimis in ipsis intermittentibus tertianis aestuosioribus, tam-ipsius veluti verus infarctus a sanguine; te. stante hoc, ita magno, ut vulgus patientes ita adfectos prae ardore totos excandescere interpretetur, fie glutien gaiah vot-: quam etiam simul ipse adspectus totius habitus corporis hoc affatim demonstrat, inrgidus utique totus, ct sussa tu sanguinis ad peripheriam exundante quam maxime distentus: ubi tamen interim siccissimus se. Ium inde prognascitur calor, sine ullina investigio, nedum fu-
s. VII. Enim vero solent quidem in huiusmodi aetitis, inpri- In malignismis mali uis febribus, patientes etiam alio modo huiusmodi i ixio pa- motus eminentius percipere,in dorso aeque atque aliis corporis partibus; qui uti per initia maxime harum febrium feexserunt,ubi nulli ad huc in bet' dores spontanei procedunt: ita quando vel sponte, per successum mor, de tabi ordinatiorem, S tam reliqua aegri patiente continentia, quam in- & aliis pat ti- primis patientissime seruata situs corporis quiete, vel obstetricante in. bus, ubi nubsuper, ( moderatissime tamen atque placidissime agendo arte, Ddores lui pro Nnnn tandem
668쪽
autem illo suc- tandem ad placidum successum perueniunt, cessant ethm suecessivi, sedente. ad minimum imminutionibus, illae ipsae etiam tractiones summe mo iustae , in dorso atque reliquis partibus. unde eolligi- S. VIII. Vbi quidem cuiuslibet considerationi facile relin
eur, quod hi quimus quomodo harum rerum ordinem interpretari in animum in tractorii mo--; magisne cum vulgari opinione interpretando, quod sudor retus sint carasses quoquo tandem modo, illas tractiones'. an vero Pollus contra,
, si 'et tis psacatis illis, retia locus atque progressus concedatur, qui sine hoe He ve quod Libsidio, manente illa strie iura, minime proditurus esset. Cui etiam
sudor a priori rei non vltimum argumentum praebet, quod tractiones illae frigore eos drecte omnino sensibiliter augeantur, sicuti, modesto veho, calido, inprimis di mellat atque regimine & ipsi mitigantur, & Ddori etiam ita locum at- 'μμ' que siccesium aperiunt. Vnde non improbabiliter colligitur, quod hi potius inquieti tractoris motus vera sint caussa impediendi sudoris; qui dissoluti sudori etiam ita locum concedant ; quam contra, sudor tanquam a priori discutiat aut disse at directe illos motus. Quo intuituitaque non dubito cum illis sentire, qui potius a prioris talem contractionem cutis pro vera omo impediendi sudoris, quam sudationem simpliciter pro medio vero atque dire o di luendae hviusmodii
Si pudor haec IX. Quae quidem res ne ab imperitis pro nudae speculatio- incommod/ obiecto reputetur sed potius exquisitissimum mi , inconueniens ei et ''aute eius acceptio solidum damnum ad praxin asterre posse intelligatur,
o sti ' ti ' potest saltem considerari inconuenientia illa , quae rationabili nexu
tegimen eo. e contraria illa opinione quasi sponte fuit . Si enim incommoda illa, actum id prae, anxie Mylata, in habitu corporis, ct inprimis dorso es per sudationem staretur , quae vere tolli directe possent, deberet sane sudatio, quoquo modo urgeri vero sudorq -procurari: huic autem sevo nihil melius satisfacere posse videretur, quam remedia sudorem positive, ut aiunt, & essicaciter impossin- promouenu vero cum talia, & quidem non solum modicamenta, sed etiam omnino regimina, sanguinem es intempestiue& nimiun, commoueant, eruptionem autem Adatoriam eo ipso certius quam promo mueant, indolem febrilem qua ratem grauissime perthrbent: prodit sane ita ab hac tali incommoda ingens damnum practi
669쪽
DE MOTIBUS CORP. PRAET. NATUR. AFFE .
X. Quod eum in reliquis febrium aeutarum malignarum id quod praxis ciebus, per detestandas illas variarum phantasiarum speculatiuarum hodierna fe- de illis exerrationes , in hodierna, quidlibet non solum fingendi, sed etiam audendi licentia, praesertim ipsa PraXi freqUente destituit', 'T eum; tu ph mia
iudicio autem multiplici praeoccupatis, non seque uniuersim placeat : Variolarum VARIOLARUM tamen praxis illud ita certum atque ratum efficit, Vt certum atque
non solum dolores illos tales simpliciter & directe oppositis sudoribus ratum facit. non ditatui manifestum reddat; sed etiam decenti placido exitui exanthematum certissimam pert baraonem adserat, funesto totius alsellus euentui velificantem. Cum in primis. prorsus ex aduerso, morbus hic recte succedens & tempestivis S vere opportunis emissionibus exanthematum rectissime sese gerens, sudationem comitem plane non adseiscat; sed contentus sit nuda libera lassiciente transpira tione insensibui. iod certe exemplum , Uti ad praxin etiam aliarum
malignarum, tanquam veri exemplaris loco transferri meretur; ita ossert etiam prudenti theoriae omnino documenitim potius quam argumentum eximium, quid statuere liceat de modo dicta illa energia post carum potius illarum stricturarum ad cohibendam transibationem , ne dum fudationem: quam contra sudationis qua talis, ad dissoluendam illam stricturam, & ab ea pendentes sensuum molestias,
b. XI. Habet autem utique etiam locum decentissimum illa sudoreteonsideratio particularsim subinde, in certis solum membris corporis, Vul reta.fudationum, reliquis non simul conspirantibus et quemadmodum eius rei luculentius adhuc specimen praebet adfectus talis rheumaticus, non paucis molestissimus, ut prouocatis per sudationibus saltem corporis latus sudorem emittat, altero vel penitus & constanter refractario, vel ad minimum tardissime Sparcissime obsequente. g. XII. CAUSSAS motuum anomalorum priusquam aggre- Caussae maidiar considerare, dicendum adhuc venit non nihil etiam de ueniuersa tuum in g eaussali consideratione negotii motuum in corpore in genere; maxime propterea, ut tandem occasio praecidatur inanibus illis atque sterilibus disputatim iis, de principio motuum in corpore animato, Diuo de organico. Quemadmodum enim satis certus sum, quod nemo, qui vel obiter salutauit logicam, imo potius ratione atque perceptione gaudet, non agnoscere, nedum negligere possit indissolubilem illum nexum, qui intercedit inter necessitates animae ratiocinantis , comparantis res
670쪽
ssa PATHOLOG. PART. II. GENERAL. SE . III.
ria, & υoluntatem etiam suam per eadem talia organa corporis in esse num deducentis; cum necessitate conseruationis corporis, quae motitus pueriles sunt Nitalibus absolutaur; adeoque pueriles illas altercationes. (tanquam altercationes maximi momenti, es cuius vel generis humani plurimum interes irimathna SH Qxiose, materialis j immat ryaluit, nullo oci , commercio, iactatas, aspernari potius & ridere, quam auscultare
iue elo. S audire maluerit: ita qui animum, quem aduertant, habent, & sub- Inanis quaestio, sidia ad rationem legitime exercendam, agnoseent utique facile, quod quisnam mo- circa has res pro MEDICO utique seopo es usu, non tam in conside- tus Vitales rationem veniat, aut ullam veram utilitatem habeat, praeter simplicem Aom MV qt theoriam, haec quaestio, & cuius hos tales motus vi-Motus ipsi tan- tales administret: quam potius, QVOD utique iIli non solum ipso fa- quam utiles Sinita exereeantur, sed etiam VTILES prorsus imo NECESSARII ex- necessarii sunt . & quidem non tam solum generalissime, sed etiam P SA qq Pecialiter, secundum peculiares temporis , mensurae, ordinii , successui, peculiarium, circumstantias; ita tamen, ut etiam facili circa haec omnia peruersioni pateat Iocus, & quidem omnium & citissime &potentissime etiam a nudis mere mitiis intentionibus, ex animi perturbationibus. t
thoe non b. XIII. Hoe enim uti nescire non potest sine eerto & re rhete atelligit, magno detrimento tam pathologia, atque prognoseos verae, quam sh i dhb .r' --, gubernationis , subleuationis horum motuum tasiis ouaestioni. poterit uniuersum hoc omnino rectissime scire, intelligere inquam,hus tempus certum atque ratum habere, QUOD ita sat, ct fieri omnino DEBEAT perdit. sine ulla necessitate inanibus illis, quantum ad medicinam, quaestionibus tempus perdendi, A QVo nam agente fiant haec omnia; & quidem eo maxime atque proportione, quae ad certos scopos non solum quadrent, sed etiam ita necessaria sint, uti ipse actus totus in genere, scopis ipsi speciei necessariis , necesserius est. XIV. Inter quas res etiam plane praecipuo loco non solum photologicis medicis, secundum dispositionem etiam ad
aegrotandum) animum aduertere licebit ad reciprocam veram proportionem activitatis animae circa res ingenii seu intellectus atque solun tiatis, cum vere mechanica proportione agilitatis Pitalistis minime, omnium autem, nisi remotissime, cum ulla phae sica proportione humorum magis dire la) sed etiam omnino inre pathologicis . non solumia energiam animae rationalii in vitalibui motibus peruertendus sed