De vsuris libri duo Francisci Hotomani iurisconsulti

11쪽

bonorum authorum in his libelli,

12쪽

I OTOMANI DE

US VRIS LIBER

sit usurae cor foenoris notatio, tumpraeterea quae inter a truque differetiasit , ad extremum

quae sis surae proprie oe speciat sumptae definitis hoc primo capite breuiterio perspicue

declaratur. CAP. I. s V R A ab utendo dicta est Vsuis' quς si ad exactum iudicium re- notatio. uocetur, aliud nihil est quam usus.Vnde lucis,Vitae,pecuniae quid oro usula ei concedi dicitur, cui prie sigui uti luce, vita, pecunia conceditur. Cicero libro Tuscula. primo, Natura dedit usuram vitae tanquam pecumae,nulla praestituta die Quid est igitur quodquerare, si repetit quum vultὶ ea enim eonditione acceperas. De mutuo Cicero loquitur,quam Usuram pecuniae nominat, quonia usim pecuniae continet. Sed factum est, ut vul o usura pro usurae pretio, vel potius astimatione a Latinis usurparetur :smi Loeatioli forma figuraque loquendi qua loeatione & eon- pro loca ductionem pro locationis & conductionis pretio υφηlyposuerunt. Paulus in l.locatio. D. de pubi.&Vect.

13쪽

- Loeatio vectigalium quet calore licitantis vltra mo dum inflatur.&l fideiussores. D. de fideius. Quo- niam in sola centum annua se obligauerat , non inia omnem conductionem.Itaque multis locis incrementum illud, quod cum eo quod accepit debitor reddit, quasi propter sortis usum, usuram Cicero appellat. Idque ipsum loquendi genus imitati Iuris eonsulti nostri sunt, usuram appellantes id quod p ropter sortis usum simul cum ipsa sorte redditur.

Eamque significationem quum in omnibus , Ut arbitror, iuris ciuilis locis, tum vero in eo tractatu perpetuo tenuerunt, qui De usuris inscribitur libro Pandectarum vigesimosecundo. De quibus ipsis quoniam in animo est diliῖenter de accuratὶ,breui ter tamen,strictimque disserere,quo quidem instituto dissicilem ac periculosam nauigationem nostra profecto ingreditur oratio,opera pretium me facturum arbitror , si prius quam vela pandamus. ' disputationis,eam antὸ paululum tanquiana E portudi finitione, diuisioneque quasi quibusdam remis propellamus. Etsi enim usuram pro usus pretio &aestimatione vulgo accipimus : scire tamen nos oportet duas eius species, si quis subtiliter & enucleate rem perpendat,inueniri posse , alteram quς nomen a suo genere distinctum habeat, quae vocatur in Foenus : alteram vero quae in generis sui apella-

ione consistat,& usura nominatur. Sic enim tenuitia. Ier unamquanque rem Iurisco sulti solent exigere,&,ut ita dicam ,ad viuum resecare. Nam ct cognationem ab agnatione simili modo secernunt,& ab arrogatione adoptione, & conuentionem ab obligatione

14쪽

gatione. Ac foenus quidem est ut Festus Popeius Mnus& Gellius scribunt ab eo dictum,quod quas foetura quaedam pecuniae sit. Ex quo idipsum quod Graeci τοκον apellant, apparet a Latinis foenus nominari. Nam ab eo, ut Aristoteles libro de Rehublica primo tradit,nomen inuenit, quod ut similia generantur a similibus,itanumus numum parit. Itaque παρα το τίκlειν illud derivant, quod Parere Latinὸ significat. Eoque pecuniam foeneiare vulgo dicimur, quum eam ita collocamus, ut quasi are foecu-da,ita ab ea aliquam insuper pecunia, quasi foetum eius exigamus , et foenerationem , ipsam pecuniae locationem:perit,de ac si animalia quis ita locet, ut eorum foetus reposcat. Vnde illud intelligi volu in , mus, foenus esse,proprie ac speciatim accepto no- η mine, lucrum illud, quod quis captat ex nuda pecunia veluti quum Mensarii, quos Banquarios nostri

Vocant, pecuniam mutuo dant, non ut accipienti commodent,sed ut inde lucrum aucupetur,ex quo

etiam illorum quaestus Latine foenus dicitur. Sed usura quum ab usii appellata sit , aliam vim atque significationem ab hac notatione retinuit. Vsuram enim qui petit, ipsum quodammodo usum petere videtur, quippe qui eius perpetuo remansit,nec unquam cuiquam ab eo datus, aut cocessus est. memquidem usum quia repetere no potest,Vt pote consumptum, eius petit aestimationem ae pretium, V equum emptor rem tradita possidet, neque tamen pretium exsoluit,itinue contra venditoris voluntatem utitur pecunia , poterit venditor ex empto actione non dico usum cosequi, quia 'consumptus

15쪽

η D E V s v R I sest,sed certὸ illius aestimationem. l.vlt.D.de perlc. d. comod. rei vend.l. Iulianus. g. ex vendito. D.deact. empl. Et haec quidem usus aestimatio ut diximus, usura non 'inatur,quae quonia usum quodammodo repetit, foenus dici nullo modo potest : eo quod & is,qui foenerat, usum dat in mutuo necessario eumque ideo petere non potest,' quum Venditor damni accepti compensationem duntaxat posulet ob id quod usu suae pecuniae caruit,tanerator ex ipsis quasi numum corporibus tanquam ex re tactanda conatur numos expr1mere,id quod ne ipse quidem si numos habuisset potuisset efficere. Alter autem usus esset proculdubio sua re, & ex ea coniuncta cum opera industriaque sua quaestiam negotiando & parando fecisset, quum ille sine opera

ex nudis numum corporibus lucrum captet,atque aucupetur, & Vt uno Verbo absoluam , alter de lucro captando, alter vero de damno vitando contendit.Nam ut clare Paulus inquit,vsuri; non propter lucrum petentium , sed propter moram non

luentium infliguntur.l. quum quidam, .si pupillo. D. de usur. Vnde apparet non tam horum vim atque notationem Verborum cogitasse Senecam, quum scripsit Mnus de usuram contra naturam inuenta esse nomina, quam usum loquendi populare atque peruulgatum. Nam Gnus quidem contra naturam inuentum est,quoniam,vt paulo post idoneo

loco fuse probabimus , ex re sterili Mium captat. Vsura vero id petit, quod eius interfuit, qui usu seqpecuniae caruit: δ: vsiis eius aestimationem. Sed . quemadmodum iam antὸ dictu a nobis est plerunque

16쪽

que etiam pro foenore usurpatur, ac nomen gene- Vsura ple ris obtinet. Cuius quidem generis quoniam certa 'aliqua species est, quae nunquam cum genere suo confunditur, & foenus appellatur, aliam quoque, specie ab ipsius generis nomine expressimus: qua

usuram nominamus. De euius definitione nobis

breuiter explicandum est, quo facilius id quod docere volumus intelligi possit. Est igitur usura strictEae speciatim sumpta nihil aliud, quam pretium,

seu potius aestimatio usus sortis consumptae clim damno creditoris. Haec definitio, ut mihi quidem videtur,& clara est,& rectὸ qu cunque ad eam spe- , ciem ab omnibus aliis distinguendam pertinent, complectitur.Nam quum Aestimatio generale no- men sit ad multa pertinens,aestimationem usus po- stimus,& quia etiam in Locatione coductioneque usus aestimationem ac pretium diximus, verbii Sortis,adiunximus,quoniam sue docendi causa ut fit in omni disciplina siue consuetudine quadam loquendi factum est, ut ad eas res haec appellatio restringeretur,quas vulgo sortis nomine complectimur. Id quod clarias etia explicauimus, quum addidimus Consumptς , propterea quod earum re

riim, quarum usura constat non tam usus, quam

abusus est : quippe quum sine consumptione praesare nullum usum possint. Quo magis a loe tione separatur haec species, in qua ipsa locatione res conducta extingui,eonsumsq; no debet. Quanquam quoniam illa accessio quam & in foeneratione & in secietate ex nostrae pecuniae usu & consum ptione praeter sortem exis imus,aut quum athletae

17쪽

s DEV sv RI sui se exerceret liscatorive erogaturo in apparata

pecuniam dedimus, ct praeter id quod dedimus aliquid insuper ob usum nostae pecuniae consequi mur ut docet Scarsiola in. l. periculi D. de natat. De n. quoniam inquam hoc incrementum pretium quoddam est usus sortis consumptae, eoque nostra definitio n5 satis ab eo genere segregata seiunctaque videretur,addendii prςterea putauimus, Cum damno creditoris,quo verbo casus illos ab hac nostra specie distinximus:propterea quod neque foenerator,neque socius, aut qui athletae piscatori vesortem dedit,consumptam sua pecuniam, aut damnum sibi illatum ob id quod usu suς pecuniae caruerunt,queri possunt: quippe quum ut ab alio pecu nia consumeretur ob suum ipsi commodum procurarint ,ae nulla volenti atque cupienti fiat iniuria. Ex quibus perspicuum esse arbitror , veram esse a nobis traditam usurς definitionem: quum quide, ut clarὸ constat aliud nihil sit Aestimatio usus sortis c5sumptet cum damno creditoris, quam Usura:& narsus usura nihil aliud, quam hoc ipsum, quod ea definitione explicauimus: ut quasi eo Vno Verbo includeretur,quod postea pluribus verbis explicatum a nobis atq; patefactum est. Simul illud etiaantelligitur,neque satis absolutam illorum esse desinitionem, qui scribunt,usuram esse id quod supra sortem redditur : propterea quod & foenus supra sortem redditur,& poena,& id quod interest,ut postea docebimus: quae tamen usurae appellatione minimὶ continentur, neque huic de usuris tractationi magnopere illam couenire, quς quidem ab aliis tradita

18쪽

tr BER P Rr MVS. γradita est, qui scribunt usuram esse lucrum supra ortem exactum, tantum propter ossicium mutu tionis, quippe quum ad faenoris appellationem potius pertineat:& ad unam tantum simplicem ac solitariam mutuationis causam restricta sit. Nam ad omnes omnino usurarum formas in hac tractati ne respicimus , quibus alterius pecunia cum creditoris detrimentό quis utitur : quae ipsae quam sint innumerabiles nemo non videt, quippe 3 hqres,si fideicommissario pecuniam a testatore relictim nosoluit, sed ea fruitur,& emptor, si pretiu retineat, ct socer dotem, & tutor pupilli pecuniam eum creditoris damno alterius sorte fruuntur, & ob eam causam usuras debent,quemadmodum nos quidem copiose deinceps explicabimus , si modo quarum rerum usura consistat , exposuerimus antὸ breuiter,ut aditum ad ea quae post sequentur clariorem, illustrioremque reddamus. Quarum rerum usura confictat, edi de earu rerum natura late dijsieritur hocsequenti capite , in quo etiam ex re nata declaratur nobile res,on-Jum Pauli. in Li . D. Si cert. petat. Explanatur praetereἀ. quid sit apud Ciceronem, riare com- Uurusrurilib.praediorum. CAP. II

s I autem,ut modo diximus, ustra: verbum ad omnes eas res, quaru quidam usus est, pertineat: quemadmodum tamen in omnibus artibus docendi causa permulta nomina late potentia reuocantur ad quosdam casus, ebsque per-

19쪽

paucos,ita eertὸ factum est ut ad earum tantum se sum rerum haec appellatio restringeretur, quae via Lium e5 pereunt atque consumuntur,quarum naturam sistat. non alienum eli hoc instituto copiosius exponere. Eiusmodi vero sunt, quas nostri podere, numero, ct mensura constare scribunt: veluti oleum, frumetum,pecunia numerata.l. ij. D. si cert. petat. pr terea etiam in abusu consistere. I. hoc senatusc. g j.&l.si vini. D.de usus ear. rer. quae usu. Vnde Cicero

Topicorii libro, Non debet 0it mulier ea,cui vir

bonorum suorum usum fructium legauit, cellis vinariis & oleariis plenis relictis, putare id ad se pertinere. Vsus enim non abusus relictus est. Id quod ob eam causam dictum est,quoniam earum,ut dixi, rerum usus planε nullus est , nisi si consumantur: itaque qui his utitur abutatur. Quocirca preclarὶ Paulus in d. l.ij. Credendi verbum ad eos casus pertinere propriὶ respondit,quibus earum usiis rerum

conceditur: nec in caeteris rebus rectὶ nos in ereditu ire: quoniam qui earnm usum concedit,n5 tantum possessionem ,verumetiam dominium eartim credat necesse est. Qui vero vel e5modat,vel deponit, non modo dominium, verumetiam possessionem retinet.l. rei commodatae D. comm .l. li Increditu cet. D. depoLeoq; non tantundem credere, id est, fidei debitoris comittere dicitur. Vnde Alfenus. l. in naue. D, locati.duo haec in creditum ire,& Dominium retinere,tanquam contraria inter se oppinnit. Aut enim res ait locatur,ut idem reddatur,sm' cuti quum vestimenta fulloni curanda locanturiaut

eiusdem generis ut quum argentum datur labro Vti vasa

20쪽

LIBER PRIMV s. s

vasa fiant, ex superiore casu domini res maneat ex posteriore in creditum itur. haec Alfenus. Ob has 'causas dicuntur preterea res ethismodi sanctionem in genere suo, potius quam in specie recipere. d.Lii. D. si cert.petat. id est, ut ego quidem interpre- u ltor,pensionem, siue satisfactione: quasi quis dicat, dere. solutionem & fatissa nem, quae sit harum rerum debitarum, non ipsius specieineri, sed generis:propterea quod non eadem corpora redduntur, quippe quae consumpta sunt, sed tantum eiusdem generis.In hac significatione functionis verbum accipitur, in l. omnium.l. vectigalium, C.de vectigal. ni' mirii pro praestatione. Et apud Cicero.lib.accusationis tertio. Quis non maximo se affectum benefi Functiocio putauit,ciam tribus decumis pro una defungeretur.Ιdem eodem lib.Tamen hoc Vobis est statuen' sis se .dum, quid aratorem ipsum arationis nomine moneris in Rempu. fungi ac sustinere velitis.Vlpianus praeterea. Uij. D.dedot. coli. fungi dotis collatione dixit. de l.praetoriae. D. de praetor.stipui. fungi

pignoribus & auri depositione. Quod vero dictu

hoc alii arbitrantur ea re:quia in harum rerum solutione altera res alterius Vice fungeretur, equide, quod eorum paee dixerim, n5 arbitror esse probabile Constat enim eo loco Paulum alia s res,id est, quae in specie sua functionem ac solutionem accipiunt , his rebus tanquam contrarias Opponere. Nam & commodaciam functionem recipit eadem ipsa specie,quae commodata est reddita ,ipsumque

etiam depositum, de pignus, & quaedam praeterea eiusmodi. Atqui si quis ita Pauli verba interpreter