De vsuris libri duo Francisci Hotomani iurisconsulti

41쪽

tutore respondit Papinianus in l. in sin. u devsur. Quanquam illud diligenter notandum est, istam usus in teimissionem ordine,& ut vulgo di- eunt, solenniter fieri oportere.quippe etsi pecunia obsignatam in depositi causam habueris, itin; uti desieris: tamen si testato id non factum est,& cum

oblatione, usurae non cessant.l .ij.C.eod. l. si autem 'tardius. D.de pign. act. Ex quo constat, post usum semel commissum retentionem tantummodo reis quiri: & quemadmodum scribit Paulus , suffice- ,, re semel moram interuenisse, ut perpetuo usurae debeantur. l.Titia.g. usuras. D.de legat. ii.ob e-que causam si venditor re tradita sit defunctus, quum emptor in mora esse coepisset,preti6q; uteretur, quavis postea incertus esset succestar ide6que offerre non possit:quia tamen semel usus est, etsi nunc quidem uti desinat,vsuras debebit. l. euictis.g. j. D. de usur. quod ipsum in persona debitoris Iuliabus tradit in l. quum patris. D. eodem ,, quum patrifamilias mora facta sit inquit iam in ,, eius haerede mora non quaeritur. Nam tunc hae- ,, redi proximo iure haereditario ea competit. In

quo existit profecto quaestio quaeda silbobseura&vi esti subdissicilis. Vtrum sola oblatio sortis & vsuraruoblitio --sOlenni depositione , quoniam per eam ususne sola intermittitur,qui solus usurarum causa erat, usuras usurar impediat.Nam ut modo diximus non sufficit quo-

'modocunque usum cessare, sed ut Imperator scri

patur. bit in l. acceptam. C. de usur. solenniter id faciendum est. Arbitror autem equidem distinctionem adhiberi in ea re oportere. Aut enim mora iam

42쪽

ra iam commisi a& usuris suentibus oblatio sit,

aut ante moram. Nam siquidem ante moram, v

liiii quum haeres, a quo pecunia legata est, legatario ante ullam moram pecuniam offert, testibus praesentibus, eamque in usus suos no conuertit, tametsi eam non deponat,quis eum usuras debere affirmabitξ Recte nanque Paulus ait, usuras non propter lucrum petentium, sed propter moram non soluentium irrogari. l. quum quidam . . si pupillo. D de usur. eoque quum pupillo tutorem non habeti vel Reipubl. causa absenti fidei comissum relictu esset, iii idem clare respondit, quoniam haeres soluere voluit usuras non debere. non ait, Qui soluere vult , debet etiam deponere, & con-

sgnare : quod pr0culdubio dixisset si necessaria

esset co signatio. similiter Papinianus in i .pecunia . in ii. D. eod. spost mortem creditoris,quum tamenondum currere usurae coepissent, nemo fuit cui pecunia solueretur, ait u seras no deberi. non enim requirit ut consignetur, sed tantum ut per eum non

stet quin soluatur. Eamque ob rem in specie persi mili, nempe quum tutoris haeres transactione cum haerede pupillae facta no recusasset soluere, perspicue Scaevola respondit, si haeres non cessasset pecu niam offerre,iure &merito usuras no deberi. l. qui Roma .g. Sela. D.deverb.oblig. Deniq; Papiniani responsum manifestum est,ex quo apparet eum qui deposuit reco signauit, si pecuniam recepisset quo casu videlicet ei planὁ similis est qui duntaxat ob-P; tulit non tamen usuras ant E debere, quam a creditore conuentus moram fecisset. Sic enim haec

elas

43쪽

eius verba intelligenda sunt, Quod si postea conuentus ut solueret, moram fecerit:nimirum quum sortem recepisset ut l. acceptam. in fin.C.de v sur.

Si vero semel moraeommissa est,ueluti quum emptor rem traditam possidens arbitratu sito pretio abutitur , omnino necesse habet illud deponere: quoniam ob id quod uti solebat, semper uti praesumitur. Itaque Paulus in hac specie non idem respondit, quod ind.g .si pupillo. ubi nulla erat mora: quod seilicet suffieit velle soluere.disertὸ enim scribit . quantiis nemo sit cui emptor possit solue re, veluti quum venditor defun&s est,cui successor est incertus, nisi tamen deposuerit & obsignauerit, v seras deberi l. euictis. D. de usuri nec obstat quod ind. l. ij.C. eod. de oblatione tantum

fit mentio: Dia id ex hac lege suppleri debet: quin

etiam expren de obsignatione loquitur. ad eumque modum inuertenda species est in d.l. pecunia. in ii.ut quemadmodum ante moram defuncto creditore,si nemo fuit cui solui possit, depositio non est neeessaria: ita ἡ conuerso,si post moram creditor defunctus est,&vsurae serpereae progredi coepissent, depositio necessaria sit, omnino enim ita Philippi verba manifesta sunt, ut ea nemo cauillari possit, in t aceeptam.C. de usur. Aeceptam, in- , , quit, mutuo sortem, cum usuris creditoribus post ,, contestationem offeras.at si non suscipiant, consi- ,, gnatam in publico depone ut cursus usurarum In- ,, hibeatur. Non tantum spectat quo modo etiam

ipt iure ab omni periculo & obligatione debitor liberetur: sed disertὶ inquit, virsurae inbibeantur, obsin

44쪽

obsignationem esse necessariam. ex quo costat nisi ea fiat, illas non inhiberi. quid itaZquoniam vel in soluenda sorte mora commissa est, veluti quium ad tempus aliquod mutuo dedimus, intra quod, nisi soluatur pecunia,usurae debeantur: vi l. si ita stipulatus.=.Chrysogonus. D. de Verb.Oblig.&l. lecta. D. si cert. pet. vel quum ipta quoque usaiae non solutae sunt suis temporibus: qualis est ea species, de qua Cicero comemorat libro ad Atticum epi- solarum quinto,& sexto:de Salamini js, qui ct sor

tem&vsuras multorum temporum o fierebant,&vrgebant ut creditor acciperet, quaerebant etiam

ut in fano deponerent . itaque sic scribit, Addo etiam illud quod vereor tibi ut probem, consistere usura debuit, quae erat in edict0 meo: deponere volebant.&c. Ita respondit Papinianus in l. debitor. D.de usur.&Antoninus in l. si perte.C. eod. Neque vero quenquani moueat quod idem scribit in i s creditrici. paulo supra. quod is qui obtulit,& quum creditor nollet accipere, deposivit &consignauit,ex eo tempore quo usuras obtulit, nodebeat, quasi sola oblatio usuras inhibeat. Apparet enim de oblatione mentione fieri,quae postea ad effectum perducta est. Non obstat praeterea

quod Imperator in l. ij. C. de pact. int.empl. rescripsit ex oblatione actione generari quasi tanto magis exceptionem pariat. ex l. cui damus. D. de reg iur. quia non propter oblationem actio ibi conceditur,sed propter legem contractus, quae talis erat visi venditor restituisset pretium, emptor ad rem restituendam teneretur. Nam nisi ea lex interpo-

45쪽

neretur,frustra fieret oblatio.Quanquam autem mmutuo inesse fatear coditionem, nisi sors eum usuris exsoluatur, id tamen cum effectu accipiendum esse satis constat. nam &simplici mutuo sine usu ris ea inest conditio , & tamen obsignationem esse necessariam nemo nescit ex l. obsignatione. C. de solui. Illud tamen ad extremum admonendi sumus, excipi ab hac regula eam speciem de qua Marcellus agit in l. tutor. i. j. D. de adna. tutor. nempe

qua tutor post pubertatem pupilli negotioru eius administratione abstinuit. inum enim. MarcellRs

eam regulam secutus, quae vetat oblatione ante moram facta usuras exigere, tutorem ex quo pecunia

obtulit usuras non debere respondisset, Vlpianus notauit non suiscere obtulisse,nisi & deposuit ob- sgnatam,tuto in loco nimirum quod nondum rationes essent redditae: quo casu solui pupillo non potest. deinde quod propter metum restitutionis in integrum itui tuto non poterat: eoque,ut Vlpianus ait, in aedem sacram pupillares pecuniae deponi soleant.l. ait praetor. D. de minor. & l. si reus paratus . in fi.&alibi saepe, D. de procur. Neque Vero illud aduersatur quod in I. vltima, C. de usur. pupill. Imperatores aiunt impediri usurarum cursum quoties denuntiationibus frequenter interpostis adiudicium tutores pupillum prouocauerunt, re in actis voluntatis suae rationem declarauerunt, quanuis nulla obsignationis fiat mentio.Non enim

de pupillo iuuene sit hic agitur sed vel omnino iam

adulto, vel certe adultae aetati proximo, de eo qui rei gerendae capax est, quemadmodum ex eo con-

46쪽

stat,quod idem ipsum a curatoribus fieri posse declarant. item que ex his verbis, Si rem dissimula- , , tione proferat. deniq; quod ne de oblatione quidem loquitur, quae tamen omnino necessaria est.

Alioqui si de pupillo puero loqueretur, nulla dubitatio superesset, ex his praesertim Papiniani verbis in I. prima in fin. D. de usur. Si tutelae, inquit,

iudicio nolentem experiri tutor vltro conuenerit, ' ct pecuniam obtulerit, eamque obsignatam deposuerit, ex eo tempore non praestabit usuras. Neque rursus quicquam ad hanc quaestionem perti-Vnet quod scribitur in t .ait praetor. D.de minor.pecuniam pupillo debitam in aede sacra deponendam esse, ut usurae interrumpantur. de l. quum qui dam. s. si pupillo .D.de usur. quanuis non deponatur,tamen si paratus sit debitor soluere,& nemo sit qui recipiat,vsuras non deberi. Nam in utraque lege de debitore alio loquitur quam tutore, quorum longὸ diuersum ossicium est. Tutor enim etiam tutela dimissa multa tenetur pupillo praestare, propter eam potestatem quam habuit, quae alitis non tenetur : veluti admonere pupillum ut sibi curatorem petat .l. ita autem . . si tutor. D.de administ. tutor. Item coepta negotia, quae sine periculo inter- mitti nequeunt,continuare.l.prima. D. vicatis. postp .ads. Itaque non mirum est si etiam ante vllam moram deponere iubetur pecuniam pupillarem: quia perfacile est tutori secum ut dicitur tali aetati, cui inest maxima imbecillitas consilii, facere : &aliquot numos ditis causa coram appostis a se . testibus offerre. Caeterum in alio debitore omnino

47쪽

. 3σ D E V s V R I sdistinguendum est,utrum ante ullam moram osserat, an vero post moram. Vnde quum in dicto g.si pupillo .haeres,a quo fideicommissum erat pupillo

relictum,non modo non recuset, sed etiam cupiat soluere,idque ante ullam moram, non mirum est

si nullas usuras debeat,quanuis nultu reperexit cui offerre posset,nequeetiam deposuerit. quod si moram fecisset,idem Paulus in I.euictis.g.primo. D. de usur. non dubitauit,non dico in minore,aut pupillo, sed in adulto affirmare, nisi depositum fuerit,usuras deberi quod etiam in pupillo eo magis dicendum est. Et sanὶ quum in d. l.ait praetor.moram pupilli debitor interposuisset, conuentus etiaa pupillo,vel eius tutore, clarὸ responsum est, nisi pecunia deponat & obsignet,vsuras debere. Ac de his quidem ita se res habet ut diximus. Porro au- tem his postis dissicilis admodum & perobscura,Vt creditur, quaestio facillim E explicari potest, L. 4 Ro- de qua tractat Scevola in l. qui Romae. D. de vertam ideyςx obligat. An is, qui usuras in futurum soluit,ante h0x ψbii possit se ab iis liberare quam tepus integrum et psum sit. Nam quemadmodum pecuniae aut purEpromittitur,aut in diem, aut in locum: & primo casu peti ac solui pure potest:secundo,ante diem peti non potest, licet solui possit ex l. quod die. D.desolui. tertio, neque peti neque solui nisi suo loco potest,quoniam & loco plus petitur.g. pluSautem. De act.&saepe creditoris interest eo loco solui in Vsurae so quem stipulata est. Uij. g. idem Itilianus. D. de eo sesulii' quod cert. Similiter usurae in futurum acceptae simipos,int aut purὶ, id est nullo die ac loco constituto, quo

48쪽

casu peti sors non potestante illud tempus, quo usurae omnes acceptae fuerint debitae:quemadmodum Vlpianus docet in l. qui in futuru.D.de pact.cti. secunda. g.non male. D. de doL mal. excepi. quoniam ut ibi scribit accipiendo usuras distu- ,.lisse videtur petitione in id tempus, quod est post , , diem usurarum praestitarum: & tacite conuenisse, , interim se non petiturum. Solui autem certe po- ,, test, quippe quum mutuum in gratiam tantum debitoris fiat: ob quam causam liberare se arbitratu suo poterit,o iserendo praeteritorum aut etiam inceptorum mensium usuras. Secundo usurae accediptae sunt ad diem,utputa trium mensium:qui casus planὸ similis est praecedentis. unde sors peti a creditore non potest,sed solui potest. quoniam, ut Cel ,, sus ait, totum tempus medium ad soluendum pro- , sinisseri liberum relinqui intelligitur.d.l. quod die. , s& l .eum qui Cal.g. primo. D.de verbor. obligat.&certum est valde iniquum esse pactum illudio contra bonos mores, ut debitor liberare se non possit. 'Postremo, usurae interdum in suturum accipiun tur,solutione sortis in locum eollata: qui casus a priore multum differt, propterea quod locus non modo debitoris,uerum etia creditoris gratia plerianque adiicitur.d. l. secunda. D. de eo quod cert.

ex quo sequitur,ut neque peti neq ; solui sors possit nisi eo loco,in quem Promissa est. Quod ipsum sanὸ ut breuissime dicam quod sentio respondisse mihi quidem Sc uola videtur in l.qui Romς.D. de verborum obligat.vbi qui Romae pecuniam mutuam acceperat soluendam in longinqua prouin-

49쪽

38 DE Vs VR. Is cia post menses tres, paucos post dies eam Romae ,, offerebat, detracta ea summa, quam creditori suo se usurarum nomine repraesentaverat. Nam quum

creditoris interesset suo loco solui, plane affirmat& sortem suo loco peti posse,& usuras non repeti. D Quaesitum est,ait,an eo loco in quo soluenda pro- αν missa est,sua die integra peti possit ξ Respondi pe- D ti posse.nimirum integram & sua die. Nam respoliso hare ad quaestionem utranque pertinet. Et omnino firma est regula,& quae labefactari non potest, stipulationi in locum factae stari, nisi suo loco non posse. id quod ita tame accipiendu est,nisi debitor tantum offerat quantum ab eo actione arbitraria peti potest. quo sanὸ casu neminem dubitare arbitror, quin se ab usuris futuris liberare possit, eas condonando quae pr teritorum & incoeptorii mensum tempori eessere. Quid enim si longi temporis usurae repraesentatae sint, quod quidem pem' quam iniquum est: sed nos non fierine oporteat, sed si factum sit,quid iuris,quetrimus veluti decem mensium sorte in certum lociim solueda ZAn quisquam est, qui propter Scaeuolae responsum neget ' debitore ab usuris liberare se posseξ praesertim qua illa retr sentatio ossicii causa neque enim cogi poterat a debitore facta sit, & nihil iniquius existi metur, quam quum officium suum cui quam damnosum est, ut Paulus inquit in l. sed si quis. D.

Testam . quem .aper.&l.si seruus. D.desuri. Sed in illa specie & tempus breue est, utpote trium mensiuniud: expressὸ scribitur in longinquam prouinciam collatam esse solutione. id quod diligentissi-

50쪽

notandum est,momentoq; sit o ponderandum. quia talis erat fortasse prouineia, v t ad eam nisi tribus mensibus perueniri non posset. Caeterum apparet duplicem esse quaestionem, primum an sors suo loeo peti possit: quod Scaeuolac5firmat. deinde quia usurae ex usu sortis pendet,an seruari a debitore possint. quod certe negat, quu integra summam peti posse resp5det.neq; aduersatur quod diximus,osterendo id quod interest oblocum, cotra esse . propterea quod in hoc casu tam exigui temporis & longinqui loci, nunquam tam amens debitor suturus est, ut illud osterre malit, quod forte in grauissima poena consistit ut in fine dictae legis secundae quam usuras besses vel semisses condonare. Neque vero illi audiendi sunt, qui negant vllam esse de usuris quaestionem: aut debitorem suo loco de sua die plus posse petere quam quod usuris deductis in sorte relictum est, propterea quod Vlpianus ait neminem ultra id quodaeeeperit obligari. l. rogasti. primo. D. si certum petatur. l. si tibi decem millia in principio.

D.depact.&l. quum ultra. C. de nonnum. pecunis debitor aute integram accepisse n5 videatur,quoniam usurarum nomine aliquid dederit. Nam respondeo duas esse stipulationes, unam sortis,& alteram usurarum,ex l. centum. D. de eo quod cert.

Ioc. eoque ratam esse sortis integrae promissione, propterea quod verὶ sors integra numerata est,tiacet post stipulatione usurarum secuta usurae repraesentatae sint. no enim ex priori sed posteriori stipulatione soluuntur. Et profecto videtur is i quantas