De vsuris libri duo Francisci Hotomani iurisconsulti

31쪽

. venditorum Usuras deberi,quoniam malae fidei possetar esset:eoque nomine etiam D. Pinus ante constituisset, ut etiam usurarii emolumenta,id est,us rete usurarum deberemur, ut scribit Paulus in l. quum quidam si in tantum,D.devsur. tamen eodeL ς ς0 ideo subiungit D. Seuerum benignὸ deereuisse frusti d taxat deberi, non etiam usuras: eoque iure uti omnes solere. l. eum qui, D. de his quib. utin- dig.ex quo existimari potest& illam D. Pij constitutionem emendatam esse, & ita duos illos locos eo ciliari posse. Hoc autem adeo verum est, ut si venditor fundum fructus ferentem tradiderit non Q- luto pretio, itaque& fundi & pretii usum emptor

habeat, tamen quoniam alterutrum duntaxat ve ditoris est,alterius tantum commodum possit exigere. ita tamen ut si fructuum aestimationem elegerit,ileeat et v , ad usurarum summam eammati0ne extendere:veluti si plus usurς pretii quam fructus praedii valeant, quemadmodum plerunque valere non dubium est, & refertur species in l. li- berto. D.de legat. iij. Nam hoc casu licebit ultra fructuum pretium usque ad ratam usurarum portionem exigere, nimirum fructibus in usuras im-Vsura vi , quemadmodum Vlpianus apertὶ expositici bb -l. usurae. D. de usur. Vsurae inquit vicem fru-tinere. ctuum obtinent, ct merito non debent a fructibus is separari: id est,in usurarum solutione fructus I ,, putantur,&loco fructuum usurae succedunt. quid itaZquoniam unius rei duas aceessiones petere i iuria est. Ob eam que causam sicuti eo loco Vlpia- .nus dixit, Usurae vicem fructuum obtinent,smiliter

32쪽

ter etiam de fructibus alibi respondit: hoe est in l.

is cui.g. quaeri poterit. D. ut in pos est. legat.eat. quod scilicet in vicem usurariam fructius cedant. Fructus quin etia in t .minor xxv. ann. cui fideicommissum. inuicem s. primo, D. de minorib. speciem refert in qua & Vsuram usuras vicem fructuum, & eontra fiuctus vicem usurarum obtinere respondit. Quocirca ne nos moueat quod Papinianus in l. haeres. D. de petit. haered. scribit, fructuum ante actionem haereditatis illatam perceptorum usuras deberi. Certum est enim ex l. item veniunt. .item non solum.in f.D. eod.fructus tum perceptos haereditate augere, e6q; in sortem transire. unde quum iam non lint inaecessione,sed in summam principalem imputentur. non mirum est si eorum usuret peti possint. Id enim perspicuὶ demonstrat quum infert,eorum fructusi,

qui post haereditatem petitam percepti sunt, petivsuras non posse. nimirum quia sint ultra sortem, quae iam in actione compraehensa est. Et quum ait, Diuersa ratio est eoru qui ante actione haeresstatis illata percepti h reditate auxerunt,id est, in sortε traserunt, ideoq; usuras partui, quippe quae no lari 'quam accessionis petantur sed tanquam sortis.

Sed fortasse dixerit aliquis, quum domus pensio

aecessio, ut est,appelletur.in l. vlt. C.de petit. haered. ubi & usurae pecuniae, de agri fructus,& aedium pensio legitima augmenta nominantur,inter seque

eomparantur,eur eius pensionis usurae pernastiuntur Nam ex mora deberi eas constat. ex l .praeses C. locat.1 quum quidam .s. ex locato. D.de usur.

sed solutio ex prima est facilis. Nam

33쪽

cessio: ut quum verus haeres ab eo, qui pro haerede gessit,& domu, quae summa principalis est, & eius insuper locationem, quae quidem in accessione est, repetit: quo casu usurae peti non possunt,non magis quam agri fructuum: quia domus pensio in fructu numeratur. l.videamus. D.de usur. itaque legitimum augmentum nominatur.ind. l. vltim. C. de

petit.haered.ubi de petitione haereditatis sit mentio,per quam domus ut principalis petituri eius vero pensio tanquam accessio. Verum ut ad eavn- ' de digressa est redeat oratio, quum usurae fructuu ladeo iure ciuili prohibitae sint, quis existimet eodem iure iisdemque legibus usurarum usuras permissas esseὸ praesertim quum eadem ratio plus etiaquiddam in his ipsis prohibendis valeat: nimirum quia eiusdem rei duplex accessio peti non potest. Αe mihi quidem ea videtur esse ratio, propter quam Vlpianus generaliter constitutum esse scribit, ut solutio ei facta cui sors & usuret debebantur, prius in usuras aceepto ferenda sit, quam in sortem. Un his.ls.Imperator. & g. vltim. l.Titia. infin. D.de solui. &l. fideiussores. .primo. D. defi- delusi. sed ' Florentinus ut pecunia redacta ex venditione pignoris prius in usuras deinde in sortem computetur. l.quum & sortis. D. de pignoriact. Nam quum aequum sit ob usum pecuniae debitae commodum siquod rependere, si sors esset

Iocatio aut domus pensio sors principalis est, veluti quum' 'n ιό domu locauit siquidem, ut in venditione pre-

intesdum liu sors est, ita in locatione merces eoq; usurae vi- accessio. pote ipsius sortis iustissimὸ exigutur. Aut sunt ac-

34쪽

lata,& usurarum pecunia remaneret,earu commodum , itaque usuras usurarum soluere oporte

ret.quod ita iure ciuili vitatum est. Quid Θquod sortis usus quasi radix quaedam est, unde usserς tan quam rami propagantur. quocirca simulatque sorotis usus desinit, usuras quoque consistere non dubium est: quantiis ne ipsae quidem usurae persolutae sint.Liiij.C.depos Certum est enim quod scribit Caius in l. secunda. D. de pecul. legat. quae a cessionum locum obtinent, extinguuntur , quum principales res peremptae fuerint. aut quod Iustinianus ait in i .eos. C. de vir. principali actione non subsistente,satis superuacaneu est super usuris is adhuc iudicem cognoscere. Finge igitur sortem esse persolutam: omnem certὸ viurarum pensionem cessare necesse est. l. si per te non stetit. C.devsur. At si v surarum quae debentur, nec adhuc solutae sunt, usurae postulentur,ecce tibi etaulsa radice ramos absurdissim Erenascentes. Quare ne plura de re minimὸ loquar dubia, sequitur ut conclusa mihi iam haec sit omnis ratio, non potuisse

legem sine graui Reipublicet incommodo & iniquitate summa constitui, quae solui usuras usurarum imperaret. Ex quo quidem exissimari volumus,nunquam id ciuili Romanorum iure,quod aequitate legibus aliis omnibus longὲ lateque prae- :stitit, constitutum esse. Et certὸ uno ore Iur

consulti veteres quoties earum mentionem faciunt, eas de illicitas, de immodicas, & iniquas appellant . ut Martianus in l. placuit. D . de usur.Lsecunda. indemnatus. M. de administ. rer. ad

35쪽

civit. quinetiam Vlpianus ait in t .si non sortem.D. de cond. indeb.eas nec in stipulatum deduci, nec si

deductae sint exigi posse, adeoque similitae sint repetitionem earum concedi. Modestinus autem si iudex in usuras usurarum condemnauerit, contra

leges & saeras costitutiones facere responadizeoq; non necessariam esse appellationem. l. praeses. D. de re iudic. Diocletianus autem improbum feenus id appellar, quod, qui exercet, infamia notari scribit.l .improbum.C.ex quibus .caust infam. Sa- tamen illud scire oportet, inuentam foenera torum astutia fuisse rationem,qiu fraus huic aequitati legis,quq ab hac usuraru renouatione talopere sortis re abhorrebat,fieret.Nam quum ob id praesertim inivm lxio qua videretur, quod accessionis accessio, aut dum is/ sex unius rei aceessio improbaretur, arte quadacomenti sunt, qua usuram ipsam,sorte ae summam principalem emcerent.nimirum eam in sortem redigendo , itaque totius usuras semmae repetendo. Nam ipso ciuili iure tapenumero constitutum est, ut quibus casibus sortem usurae efficerent, earum quoque usurae deberentur. veluti quum tutor aut procurator usuras quae pupillo vel domino debe- , , rentur exegit,easque utibus suis retinuit. Sanὸ inquit Vlpianus) parui refert,virum sortem pupilla-

,, rem an usuras in usus suos couerterint.l. tutor qui repertorium.g. si quas usuras .l.qui negotiationem. s. ex duob. dc s. quaesitum. D. de administr.tutor.&l.idemque.=.j. D. mand . unde factum est, ut quanuis usurarum usurae ab omnibus iniquissimae iudicarentur : tamen haec imputatio tanquam aequa α

36쪽

legitima iure ciuili toleraretur.Idque ipsum equidem esse arbitror, quod icero Anatocismum ap- Anatocia pellat,ea ad Atticum epistola, de qua supra mentionem fecimus, id est, ut verbum e verbo exprimamus, regenerationem.quoniam,vi mihi quidem videtur, usurae usura regeneratio proprie appellari non potest: utpote quae ipsa non regeneretur, sed generetur tantdm. sed quum ea summa quae se- .mel generata est, id est, usura rursus in sortem reuocatur ac reponitur ut secundo generetur, tum vero ἀνατοπισμγ siue regeneratio rectὰ dicetur. Non igitur usurarum quidqm usuras & accessi

nis accessionem apertὸ diserteque permissum fuit exigere: quemadmodum quidem ab eruditissimis hominibus semper usque adhue existimatum est: sed illud tantum quod modo diximus, nimirum usuras in sortem reponere, quasque ut coalescerent facere. quod eo etiam coniici, si modo in re

tam aperta argumentatio etia aut coniectura quaerenda est)atque existimari potest,quod Asiani foeneratores, etsi Luculli tempore quὶm maximis poterant fraudibus usuras cumulabant, non tamen usuras eos usurarum exegisse Plutarchus scribit, sed in sortem duntaxat redegisse. De Lucullo enim scribens, Foeneratoriim, ait auaritiam repressit, ac iussit ut qui usuras sorti miscuisset, de

interpres vitiosissimὸ eonuertit,aequare, sed coniungere, & quasi vi coalescat facere. quod etsi ve bo non est usurarum usuras petere, re tamen ipsa

37쪽

atque in effectu nihil aliud est. Si enim ut Iustἱ-

nianus ait usuras in sortem redigere, fuerat con- cessis in , & totius si immae usuras stipulari, quae differentia ei at debitoribus qui re vera ad ustirarum M usuras exigebantur ZHoc enim erat non rebus, sedis verbis leges imponere. Ex quo etiam apparet &Aristophanem in Nebulis, ct Lucianum in dialogo qui Βί , inscribitur, diserte foenoris

silius qui omnes diligenter foeneratorum fraudes persequitur concione in Psalmum decimum quar

ergo renouationem apertissimὶ codemnat, utpote quae reipsa foenus foenoris permitteret: unde etiam Papinianus in l. creditor.A. sciendum. D. qui

pol in pign. cui persimile est Imp. rescriptum l. secundus. C. de pignor.& hypoth. quum secundus creditor primo creditori & sortem & usuras ei debitas soluit, quo casu usurae illae in sortem redactae videntur, apertὸ statuit ut pignus tam in suum debitum, quam in primi creditoris, ct usuras suas, ct quas primo creditori soluit habeat: sed tamen usurarum quas creditori primo soluit, usuras non habiturum. Praeclarὸ igitur 'merito Iustinianus, quum hanc foeneratorum fraudem improbandam es se iudiearet, omnem huiusmodi anatocismiana usur

38쪽

LIBER PRIMUS. 27

usuraeque renouationem tollendam esse existimauit,ac statuit,ut nullo modo cuiquam permitteretur usuras praeteriti temporis vel futuri, in sortem redigere, itaque earum usuras stipulari. quemadmodum latius intelligi potest ex l. vlt. C. de usuri , Quinetiam quum usurae usurarii rei iudicatae eius tempore permitterentur, lege lata c5stituit ut eadem regula in hac quoque specie similiter obserua

Ob qγam causam Ῥsurae debeantur: explicanturi preteria treis ille nobiles exatae qui Jliones, rutrum ex mora an sitis contentatione usurae deberi incipiant em, utrum oblatione sola Uurarum cursis interrumpatur:

potiremo an is, qui suras in futurumsoluit, seruare tamen eas psit summam fortis reli- . q*4m offerendo ex Scevola responso in i qui

Romae. de verbor.obligationib. CAP. IIII.

V AR v Μ rerum usura consisteret, usu s&quamobrem in definitione dixi- PRAE-mus,Sortis consumptae, satis expli- T I V N. catum esse arbitror superiore tractam. Nunc videndum est ob quam causam & a quibus deberi usurae soleant: de quem admodum ea causa cessante ipsae quoque deberi desinant. Id autem uno verbo in definitione perstrinximus, quum usuram usis pretium aut

mationem

39쪽

18 n EvsvRIsmationem appellauimus. Nam eo verbo intelligi Vsurg ob volumus, usuras percipi duntaxat ob usum,qui ta- tum 0 men,ut modo diximus, potius abusius appellari s

let. Id adeo ex his Vlpiani verbis intelligi potest

in l.tutor qui reperi. D. de administr.tutor. Et apri paret ait hanc esse forma usia rarum, ut eius quidem pecuniae, quam quis in usus suos conuertit, legitimam usuram praestet. Et paulo supra, Pecuniae quam in usus suos verterunt tuto res,legitimas usuras praestant.sed hoc ita demum, si euidenter doceantur pecunia in usus suos vertiste.V nde Papinianus, si possessor haereditatis pecuniam in hae

reditate inuenerit , non tame aliter eum usuras debere respondit, quam si eam in usus suos conuem terit.alioqui, ait, si non attingat, non debebit l. si possessor in princip. D. de petitione haereditat. Pomponius vero, etsi creditor pluris pignus ven- diderit, tamen tum demit ab eo ustiras deberi scribit, quum superfluo usus erIt. Nam si depositum

habuerit, contra respondit l. quantiis. infin. D.de pignor. act. denique quoties usurae deberi dicun- tur, simul etiam adiicitur propter usum eas deberi. vi l.socium.D.pr0 soc. Socium qui in eo quod ex societate lucriinceret reddendo moram adhi- buit, quum ea pecunia ipse usus sit, usuras quoque D praestabit: sed si usus ea pecunia non sit, contra est.

Atque idipsum intelligi voluit Paulus in I. quum

quidam. g. si pupillo. D. de usur. quum ait usuras propter moram non soluentium deberi. Moram enim debitor ob eam solam causam facere intelligitur, ut peeunia utatur. contra, quantiis in mora

40쪽

non ut,tamen si pecunia alienam in usis suos conuertit, eo ipso in mora esse videtur, ut Papinianus docet in l. j. g. j. D. de usar. Ex quo vulgaris illa Vsurae quaestio explicari potest, utrum usurae ex mora an litis contestatione debeantur. propterea quod in ii ',' bh

ij.C.de usur. legat. legatorum usurae non ni- testatiosi ex eo tempore, quo lis contestata est, deberi dicuntur. Sed Vlpianus inl.j.g. bellissime. D. vilegat. serv.cauccain rem omnem Vno verbo expedit.

Disin tὸ enim scribit, ex mora incrementum virarum & fructuum in fideicommista venire: quod ipsam alibi quoq; confirmat in l.s cui legatum .D. V de condit.&demonstrationib. &l. Titia.g.j D.de V legat. ij. unde apparet quod in d. l.& ij. C. de Vvsur leg. scribitur, eo casu accipiendum es se, quo ante litis contestationem nullam haeres moram in terposuit. itaque hunc locuinterpretas ferὸ omnes uno consensu explicarunt. Verum ut ad priina;lla redeamus, quum usura ob solum pecuniae usum debeatur simulatq;. usus desinit quasi ea causa,propter quam debeantur cesset, deberi quoque de-ῖnunt. Vnde Papinianus, Si, inquit, debitor usurarius creditori pecuniam obtulit,&quum eam aecipere noluisset obsignauit ac depositit, quoniam uti desinit, ex eo die ratio no habebitur usurarum. . l.debitor. D. de usiar. l. si creditori. l. aceeptam. l.si per te non stat. C. eod. quinimo debitor minorisqtianuis non ei sortem offerat metu scilicet restitutionis in integrum tamen si modo uti desinat, eamque deponat, ab usuris liberabitur l. ait praetor.g.& ideo. D. de minor. quod ipsum etiam in

tutore