장음표시 사용
11쪽
α DE ARTIFICI DIs PUTANDI cedam ratiocinationem solitarem virum quidem sapientem facere, non tamen facit artificem. Exercitium languens est debile quod non calefacit verum cum alio suscepta disputatio docet simul: exercet Praxipue si is sit sortisvi rigidus, qui nos premit, iam a dextris quam sinistris stimulat tune enim imag natio ipsius excitat nostram: urgent contentio,Zelus, ac gloria, extra nos ipsos ciserunt ita ut eo simul facile pervenire possimus, quo singuli nunquam poteramus. Omnis propemodum doccndi discendiquc sorma apud Athenienses in disputatione consistebat. Neque veteres Iurisconsulti ullum in hunc usque diem sibi parem reperiunt, eo quod nos nunquam aut raro , ipsi autem continuo decertabant. Hanc ob causam primum Imperator Augustus eorum sententiis vim legis tibuit, quia non nisi undequaque examinatae lagitatae prodibant Vita ut arrogantiae reus suisset judex,si ab iis re- cemisset. Nec alia videtur ratio cur Galli magna vivacitate ingenii vulgo pollenici quoniam in familiari colloquio a prima iuventute disputare discunt: Exeuntes, intranteS, negotiantes, calculum cum hospite suo ineuntes altercantur: litigant: atque ita imbuuntur habitu quo se ab omni difficultate queant
Libere o feri distulandum esse
I Uvat Nationem non parum genuina libertas mihil enimaeque gratum est in concertationibus, quam quod utraque pars se libere&ingenue exprimat quod cant Verba, quΟ
di cogitatio. Inquisitio veritatis difficilis est institui debet cum socio virili, qui serio monet: sibi placet in vigore commercii
12쪽
JURIDICE DIssERTATI . 3mercii sui,sicut amor in morsibus.Imo connivendum aliquando, si monens erraverit , ut ita per cedendi facilitatem corrigendi& instandi libertas nutriatur. Imaginatio mea mihi toties contradicit atque condemnat ut jam nihil intersit, sive ego meipsum,sive alius corrigat. Quod tamen multis difficulter admodum persuaderi potest: qui non habent animum rea prehendendivi audacter instandi,quia non habent animum patiendi reprehensionem,sed simulant cum opponunt, timcntes offensionem, sibi formant incertius impeditos, coactos. Nullum est cx omnibus vitiis, quod aeque ac haec timiditas testatur inertiamin animi abjectionem prorsus enim servile Dignavum cst sese sic alicrare iub larva tegere, nec audere pectus exponere ut cognoscatur. Non debet generosus animus ementiri cogitationes suas,sed illas usque ad intimas exhibere. Non volo ut semper totum, quod quis mente sua concipit,dbcatur, atque tali modo animum in lingua geste eae limin-
signis stultitia esset;sed ut illud quod cogitat,& ad propositum
facit, propter nullum respectum reticeat, ne sit in eo malitia. Aristoteles existimat magnanimitatis ollacium, odissein amare palam, judicare ac loqui cum omni libertate, in gratiam
veritatis approbationem, aut improbationem alterius, parvi facere. Quantum ad me spectat eorum quaero consortium,
qui me rigide viriliter excipiunt, neque mihi, sed evidentiae
ratiocinationis meae cedunt. Futilis terniciosa recreatio est cum iis habere commercium, qui nos admirantur nobis' locum aperiunt. quior animo importunum 'indiscretum argumentantem sero, quam simulatorem qui se non audet exprimere praecipuus enim fructus, quem ex Philosophia
se percepisse dicebat Aristippus, ille est, quod cuique libere
aperte loquerctur. Non moVeri debet defendens per argumentantis dignitatem accidit enim inquit Thucidides,ut eam
13쪽
6 DE ARTIFICI DISPUTANDI simpliciores potius quam acutiores consequantur. Summi Principes sa ius summis imperiis praefuerunt; at idem saepivit me mulieribus, infantibus, dementibus contigit Prosper rearum succellus debile testimonium nostri pretii & capacitatis praebet : non enim adscribendum prudentiae quod est fortu idiae munus. Si redarguat opinionem nostram Vir alicujus ordinis, attendamu quid adserat, quo jure, quave ratione resistat: loquenti omnis inclinatio iubmissio debita est, excepta judicii ipsi nostra genua nectamus non rationemri illa enim coelestis aurae particula est at auctoritas infirmitate humana ut plurimum subsistit. Si viderim hominem magnis auctum honoribus iraemiis, quem a pauco tempore cognoverim hominem nihili,insenssibiliter opinioni meae quaedam habilita. tis imprimitur imago, mihique persuade , quod crescente ipsius dignitate, crescat quoque ipsius meritum. -- Vt quisique fortunά utitur. Ita praecerit, atque exinde aper illum omnes dicimus.
si rogantiamo obstinationem in i Julationibus
vitandas esse. Itandum tamen molestum illud arrogantiae vitium, quod in se ipso omnem habet spem omnem fiduciam, inimicum capitale veritatis disciplinae. Nihilesi inquit Cicero turpius, quam cognitioni sepraeceptioni assertionem approbationemque praecurrere Aristarchus diccbat quod olim vix septem sapientes reperirentur suo autem tempore vix septem ignorantes. Quid ego dicam de hoc seculo quo omnes per arrogantiam omnibus lumus sapientiore, Ceciderit ille centies
14쪽
ties in terram; ipsit millies satisfeceris: Ecce iterum insurgit cum suis Ergo tam integer, quam unquam diceres ipsi infusam esse novam quandam animam: ingenii vigorem,ac contegisse quod olim terrae filiis.
qui cum tetigereparentem Iam defecta vigent renovato robore membra.
Mirum est illam stultitiae speciem sibi ipsi magis quam ulla ratio ipsi placere potest. Neque minus dolendum, quod prudentia vetat quominus nobis ipsi satisfaciamus, aut de conceaptibus nostris securi simus , sed econtrario nos demittat male contentos ac timidos ubi obstinatio aemeritas adversarios nostros confirmant , ita ut ex hilari facie: gestu reduces gloriosi: alacres appareant. Quod magis est, illa linguae petulantia: faciei compositio dant ipsis saepe victoriam apud assistentem turbam, quae communiter infirma est: expers bene
judicandi. Verumtamen non debet hoc vitium per contestationem traduci, sed ubi semel iterum-ve quidquid oppositum est dissolveris, de caetero securus esto si non multum lucratus suetis, nihil etiam perdidisti vix reperitur mercator qui semper quaestum facit. Vulgum non est quod cures. Virtus repulse nesciasordidae. taminatis fulget honoribus: Ne umit aut ponissecurestia bitrio popularis aurae. Sumimus ex universo populo rerum degum peritissimos,ut defundo aut finibus judicent ingenium autem nostrum cognitu dimillimum committimus examini turbae, quae ignorantiae 4nconstantiae mater est. Tibile aequum videtur ut ratiocinatio sapientis dependeat de judicio stultorum' Quid insanius ut cum 'liano loquar quam,quos,iragulos contemnas,
eos aliqui putare esse universos quicunque vulgo placere stu-
15쪽
DE ARTIFICI DI SPUT ANDI det nunquam finem inveniet. ucunde dixit Demetrius se non
magis in vulgo curare vocis sonum , quam ventris crepitum. Et docte Marcus Tullius. Ego hocjudico siquando turpe non si, tamen non esse non turpe, quum id a multitudine laudetur. Nullasolertia nos comitari, nulla nos beare prudentia, nulla circumspectio poterunt, cum Ducem sequimur tam exorbitantem cirregularem aut ad scopum tam fluctuantem vagabundum collimamus.
Oncertandum esse placido acsedato se scio
On potest exercitium hoc institui fructuosius, quam si placido ac sedato Iudicio certemus, procul a graviori mentis perturbatione Violentia enim desiderii plus impedit ad exequendum id quod suscipitur, quam prodest. Urget ima
patientia ob eventus aut tergiversantes, aut contrarios. Nul. lus bene rem exequitur, a qua ipse possidetur. .. male cuncta ministrat
Illa enim aspera emotio statim quatefacit animum,& in men bris format gestus indiscretos: incompositos. Mugitus veluti cum prima in praelia raurus Terrificos ciet, atque irasci in cornua tentat Arboris obnixus trunco, ventorique lacessi Ioribus, ct 'em adpugnam proludit arena. Veritas non assectuum sed rationis filia est i scilicet argumen mentis& rationibus allatis in lucem eruitur, non partium studio, ira odiis, contumeliis Imbecillium hominum est pro telo convicium vibrare ac certum insciti aut malae caussae signum, non temperare affectibus. Qu3d
16쪽
Quid boni stomachosus adseret Ipsa irae passio jam affecit Imdicium turbatio illum priusquam ratio occupavit Stat men-hris tremulis, intercisa voce. Ora tument ira, nigrescuntsanguine vena, Lumina Gorgoneosvius igne micant. Cum suae rei consuleret, propriam accusat imbecillitatem impatientiam. Cum tali concertare est perdere laestruere
------ Vagno veluti eumflammasonore Virgea suggeritur costis undanIis aheni, Exultantque aestu latices,serit intus aquai, Fumidus atque alte s=umis exuberat amnis, Nec jam se capit unda,volat vapor ater ad auras. Qu9 respexit divinus Plato, cum in sua republica exercitium disputandi ineptis: male compositis ingeniis prohibet; 4ecte primum enim cum oppositis rationibus deinde cum iis qui eas opponunt, inimicitias iniunt. Proinde tutissimum est
prorsus animo non commoveri aut paucis iracundum tanquam Sophystam: ad disputationem minus idoneum amoliri: Quis enim, ut aliquid quaerat, se committet itineri cum eo, qui neque incessum neque progressum habet Imb qui ejus , quod quaeritur, nullam tenet notitiam' Turbato enim per iram animo offuscatur ratio, eique quasi sumus quidam octunditur, quo facultas perspiciendae veritatis contendenti cripitur: ita ut neque quid objicitur, neque quid respondetur, possit animadvertere.
17쪽
Uurdum es per discursum argumentari.
ΡRoximum est genus illud hominum qui ut eloquentiores: sapientiores appareant,non minus sunt inepti, dum praelationibus ae oratorio discursu conantur defendenti aures obthurare. Similes sunt praestigiatoribus quorum gesticula tio turbat 4Laisicit sensus nostros, at nullo modo nostram movet fidem cum praeter gestus&histrionicas argutiones nihil agant, quam quod commune, tritumin vile est Eloquentiam summopere veneror; sed vanam odi loquentiam: oditria verba ubi duo sufficiunt. Apparent illi communiter in locis eminentioribus, fastu eximio,massam proponunt crudam, indigestam, di lutam , si tentes excoquere, defaecare, subtilem reddere evanescit aut si quidquam remaneat, ejusmodi est, ut hinc duobus verbis exhiberi, illinc vel oris halitudimari potuisset. Hic sanius est ne te torqueas, abbreviet orator opus proprium, monstret in specie quo thesin impugnat nam si discursum discursu retorqueas, Vix est ut, seposita quaestione principali, non sitis expaciaturi in incidentia quo nihil ineptius cibi enim campus est vagus, sine via, sine meta in post raucam vociferationem, hic ad Orientem ille ad Occudentem decurrit quod in medio est negligitur quisq; proprio cursui intentus est, nec ullus quicquam proficit. Ratio hominis, ait D. Augustinus, transire ad ali abricanda non potuit, nisipsa sua prim quasi quaedam machinamenta se in umenta di- singueret, notaret, digereret proderetque ipsam disciplinam difciplinarum, quam Dialecticam vocant. Haec docet docere, haec δε-
eei discere et inhaese ipsa ratio demonserat atque aperit quaescit quidvelit, quid valeat si scire, sola sicientes facere non solum
18쪽
'inem impugnare debere uiatem cui
impar est o quid hoc contigerit 'Non minus est vitium ejus qui sibi plus arrogat quam vires patiuntur, &, extra seipsum positus, non novit quid sibi convenit difficillimum quodque: subtilissimum, ut ingeniosus appareat, eligit sed quid agit' nihil, quam propriam insufficientiam detegere affigit admirationem suam ex electione prorsus ridicula adjunctum vel accidens impugnat, principale non intelligit lambit ubique convexa superficiem. Ecquid remedii ' ipsi non subveniesci nihil intelligere nisi per ipsam debes, nihil praesupponere Implicetur con .sundatur eatenus, ut si postibile sit, se ipse tandem cognoscat.
nam ill a vanitas: ineptia non est res cui per unam alteram-Veadmonitionem mederi potest non enim statim fit musicus, qui semel aut secundo ex arte factam audit cantilenam. Sunt principia, sunt rudimenta, quae per longamin constantem institutionem poni debent, perq; assiduam instructionem atque correctionem confirmari: at ignorantiam, aut ineptiam primi venientis emendare, nimis magistrale est. Quod si contigerit ipsum proponere argumentum concludens quidem, sed per obliquam consequentiam , tangatque rem non in specie,
sed genere tuum experiri est, an non fortuna pro eo intercedat pete ut sententiam universalem circumscribat, parum restringat, exhibeat aculeum quem in te vibrat ingenia cnim tam universalia tam dii fusa nihil dicunt,homi ncs sunt qui universum populum turmatimin catervatim salutant cum illi, qui mentem vera solidaque cognitione imbuerunt, salutent,
19쪽
notentque ingulosin nominatim Imperiti, inquit Aristoteles,omnia elonginquo tantὴmseculantur sque ipsis exquisita rati docendi molesta, e quod rem complecti nequeant,sive quod eam diligentiam nimiam judicent. Audio quotidie stultos loqui
verba non stulta is piusq; rem bonam proferre nostrum est indagari an illam cognoscant, per quam partem teneant alioqui sit adjuvemus illos, ut rationem congruam quam fortuito kbalbutientcs produxerunt,bene impendant, consequuntur quod neque possident, neque bene custodiunt. quod pessismum est, inoptiores evadunt nullas enim non tantum gratias agunt,sed etiam cum ipsiis lumen adsertur adjuvantur,statim nos assiliunt,' praerogativam interpretationis nostra susturantur illud inquiunt cst quod intendebamus ille revera noster conceptus csto rei disticultas fecit ut obscure proferretur. Dogma Hegesiae quod neque disse, neque accusare debeamus', sed instituere: docere, alibi locum habet rat eum sublevare qui hoc non curat,& minus valet quam ipsum axilium, penitus injustum est.
manifes est um temere defendendum esse. VI est ut illesiit par difficultati, qui verum labefactando,
aut falsum defendendo acutus Videri cupit. Pernitio sum prosecto est adversus manifestam Mapud omnes receptam veritatem otiose disputares ne sit ocus nunc sit, in rem aliquando exeat seriam. Uti etiam errorem errori accumulat quisquis errorem convictum non confitetur. Hinc scite asterit Quintilianus, culpam praesertim deprehensam pertinaciter
20쪽
IURIDICE , DIs SERTATIO. 3 tueri, culpam esse alteram neque fieri potest, quod in physicis saepe inculcat Aristoteles, quin uno absurdo concessis caetera accedant. Sunt tamen qui per illam iam gloriam quaerunt, ac si ingeniosi esse non possent,quam male agendo. O mi eri quorum gaudia crimen habent. Deflendares sat molestiarum necessario habemus, non est quod inventionibus nostris eas augeamus sat miseri sumus suapte natura, non est quod simus per artem. Est nobis inhaerens istentialis turpitudo, non est quod imaginariam excogitemus Satisne securi simus, si nos non urgeat onus, quod nobis incumbit 3 sunt civiles leges sunt naturae dictamina, Scrationes secundum quasillae ex his dimanant, quibus cognoscendis,uix ullus post Iustiniani tempora quod sciam suffecit, nos ipsos vexabimu insomniis' si communem cursum absolvimus, alia restant.
In omnibus finitiis infinita adhuc latere.
Non est nisi singularis quaedam animi nostri mollities,
quae esticit, ut acquiescamus iis quae in hac cognitionis venatione alii, aut nos ipsi comperimus habilior: capacior aliquis non acquiescet semper enim hic locus est pro sequenti: imo pro nobis ipsis,4 adhuc latus in omnem putem campus. Nullus est finis in inquisitionibus nostris, Dis est in omnium fines: Cum vero hic acquiescit aliquis, videtur aut ingenium ipsius doficere, aut ut minimum defatigari non enim decorus est animus qui sibi satisfacit; sed semper praetendens ultra suas excedit vires, S cum ultimum fecit, seipsum ad littestimulat quod si non proficiat, si seipsum non premat, urgeat, 3 in omnem