De justitia Romanarum legum

21쪽

14 DE ARTIFICI DIs PUTANDI in omnem partem Vertat, non nisi ex parte vivit. Intentio boonae mentis sine modo, sine forma est: ipsius alimentum est admiratio, inquisitio, ambiguitas Satis hoc suggessit veteribus Apollo,scmper ipsis loquendo obscure, equivoce . nunquam ipsis satisfaciendo. Ingenii nostri motus est perpetuus 4rregularis, sine termino, sine exemplari ipsius inventiones sescinvicem formant, excludunt. Sic volvenda aetas commutat tempora rerum

uodquefuit pretio,st nusio denique honore

Porro aliudsuccedit se e contemptibus exit. Inque dies magis appetitur,floretque repertum Laudibus, ct miro est mortales inter honore. Animo limites praescribere non est possibiles curiosus est avidus , non habet majorem occasionem sese ad millia passuum, quam quinquaginta sistendici edoctus est per experientiam, quod ubi unus erravit, alter egregie sese expediverit, quod latuit uno saeculo, illud sequenti innotuerit. Probe novit quod artes: scientiae non persectae prodeant,sed paulatim formam accipiant, cum saepe attrectantur: expoliuntur: sicut ursus dat speciem catulis cum illos crebro lambit. Cum se olfert ingenio nostro dissicultas ad cuius explicationem illa adhibuit quae interpretes suggerunt, sane necdum desistit, aut

ut acutum videatur ad assertionem falsi aut veri impugnationem circa ea quae novit aliter se haberc dilabitur, sed apud se tentat Oxplorat quid possit, novamque illam materiam calefaciendo ovendo, depfendo,aperit ei qui nos sequetur ali. quam facilitatem, qua non ita duram, sed tractabiliorem susscipiat. -ui mettia sile Cera remollisit, tractataque posiice multin

Vertitur inficies, ipsoquest utilis usu.

22쪽

IURIDICE , DISSERTATIO. 13Tantundem secundus praestabit tertio Quapropter neque rei difficultas nos deterrere debet, neque nostra imbecillitas. cum non sit nisi nostra. Homo sicuti capax est aliquarum rerum , ita omnium. Si ut ait Theophrastus ignorantiam primarum caussarum & principiorum admittamus, cedere quidquid inscientia reliquum necesse est. Si deficiat fundamentum,omnia

eorruunt.

S. OCTAVUS.

Plene singulis chersariorum argumentis satisfa

ciendum esse: o quidsi objecta leges per leges

contrarias dissolvere. NUnc illos accedere iuvat, qui sive respondeant, sive respondenti praesint, adversariorum argumentis ingenue non satisfaciunt. Quidam id exemplo Socratis fieri persuasum sibi habent, qui subridens colligere solitus erat ea, quae ab aliis discursui ipsius opponebantur. Caussa erat judicio meo

summa viri praecellentiaci cum enim necessario in partes suas alii concedere debebant, acceptabat eorum contradictiones

ut novam victoriae materiam. Illi proinde docti quidem,non minus tamen absurdi per nutum capitis, per signum manus, aut subrisium sese ab adversariorum oppositionibus defendere conantur. Dii fidem monstrosa auctoritas i Socrates cum contraria collegerat,cuilibet satisfaciebat: sed hi nemini. Hic instandum desurgendum ex si vel unus incorrupti judicii adsit, multum eneci poterit. Nihil est quod aeque vexat decorum ingenium quam adversarii dedignato in vana prae eminentiae opinio,nec interim quidquam quod alicujus momenti est proferre aut praestare. Quod si contigerit aliquid ipsos re spondere

23쪽

16 DE ARTIFICI DIs PUTANDI spondere, neque illud statim recipiatur, ingenue dolent,putantes sibi injuriam fieri si reluctemus nec e vestigio sequamur. At nos interim non moVeri oportet, etiamsi id quod dixerint maximum prae sic erat colorem veritatis sed magno cum ructu simulare poterimus nos illam non percipere ideoque recedemus paululum, ut ex omni parte periculum faciamus, quomodo illa veritas in auctore suo collocata ex alioquin contingere possci, nos aculum ab albo deducere,aut ad pondus accipere quod datur ad numerum. Sin autem objectae legi legem contrariam ad propositae thesis defensionem opponant quod saepenumero animadverti contingere non

secus ac

GMulciber in Troiam,pro Troiastabat potis

e qua enm Teucris, Paluae iniqua ite

Se nomine lurisconsulti indignos esse indicant, exinanientes id cujus gratia honorari Volunt, impugnantes quod ipsis alimenta praebet Asricanus Vim legis habet, cita vicissim Ut planus vi sint contrarii, jus ad non jus redigitur. non propter dissentientcm Ulpianum ab Africano, cum potestate paressinio sed quia id quod ad opinionis suae assertionem producit Ulpianus per efficaciora Africani argumenta instingitur Pro

inde si cum aliquo disputans objiciam Ulpianum, ipse autem

Africanum tanquam dissentientem suamque sententiam stabilientem,necessario debet eadem opera commonstrare cum duae contradictoriae simul Verae esse non possint juris ratiotanem pro Asticano militare quondam ex constitutione Imperiali intentionem fundatam habeo, quod Ulpiani dictum vim legis habeat, cum Asricani sententia mutuo quasi societatis vinculo cohaereat.

24쪽

uibus argumentis utendumsit: quid de auctori

tate rerumjudicatarum, se juris interpretum.

inod ergo probat est lex&ratio haec propter se ipsam:

illa vero propter hanc non enim alianirecipit interpretationem lex, quam quae a ratione suggeritur: cum haec illam primo dictaverit. Proinde cujus rationis ratio non extat, ei rationi ratio non est habere fidem, ut ait Marcus Tullius Nisi lex talis sit quarum tamen paucae admodum in jure nostro, ut non rationem, sed Constituentis voluntatem pro anima

habeat.

Sie Olo, sic jubeo sat pro ratione voluntas. Auctoritas rerum judicatarum in hac decertandi palaestra', tum prodest. Si dixerit aliquis, sic vidi, sic audivi, en decisiones magis risum quam nostram fidem excitat. Nos quaerimus cur ita judicetur . num ea ratio redoleat iustitiam: an non po. tuisset judicati melius. Fructus qui Chirurgo obvenit ex artis suae exercitio non est quod meminerit se viginti peste correptos decem arthriticos sanitati restituisse: si per hoc non sormaverit ingenium, neque docere possit,quod artem suam exercendo, devenerit sapientior Experientia concoqui debet digeri , ut ex ea conclusiones ducamus quae formant udicium debet revolvi: concinnari, ut cognoscamus quid judicem moverit, ut ita judicaret potest enim una eademque res diversimode conssiderari. Bellum d terra hosita portas, Belgo armantur equi, bellam haec armenta minantur: Sed tamen iidem olim cur succidere siueti

25쪽

18 DE ARTIFICI DISPUTANDI

diuadrupedes, franajugo concordia ferre,

Spes est pacu.

Lycurgus perpendebat in furto vivacitatem , diligentiam audaciam,quae requiruntur,ut aliquid proximo subtrahamus: insuper c molumentum quod publico cedit, cum quisque majori cura ad custodiendum quod suum est advigilat existimabat itaque ex duplici virtute, assiliendi' defendendi, maximum obvenire fructum disciplinae militari,quae majori cst valoris, quam modica confusio, d iniquitas quae per surreptionem alienae rei contingebat. Quid horribilius consideratu est quam proprium parentem manducare' hoc tamen moris

apud Indos quondam legitimi suit, studentes in symbolum pietatis Lintegrae affectionis genitores suos dignissima monestissima tumba condecorare cum in se ipsis ac quasi in inc-dulla sua seponerent corpus ac reliquias parentum suorum illos pertransmutationem in propriam carnem mediante digestione cilimentatione quodammodo vivificantes aege-nctantes Magna sane crudelitas illis labominatio fuit, cor. pora parentum suorum corruptioni terrae' in alimentum vermibus objicere: quod nos tamen facimus. Omnes dicent nos bene agere : Stercus eruun suum cuique bene olet ut est in proverbio. Sed qui contrarium faciunt, fidem non habebunt,

nisi hoc probetur. Itaque cessat quaestio ejus quod contingit,&in locum venit disquisitio ejus quod contingere deberet. Interpretum juris praecipue antiquorum non vilis apud me auctoritas est. Sed quidam inquiunt veteres doctrina saepius erroneos, methodo consuis, stylo barbaros esse Deus bonet Ecquis interpretum non erravit' quisnam stibi sempc praesens fuit' nullum tamen legere absurdum est. Omnes libri aliquid

habent boni ,Veterum prosectb plurimum rem excutiunt secundum bonum aequum quod apud me secundum id quod justum

26쪽

IURIDICE , DI SsERTATIO. Io justum est. Non desero plus Cujacio,Donello, Hotomanno, quam Accursio, Bariolo, Bald, cumin illi saepius errent. Mul la didici ex Cujacio, Donello, multa didici ex Accursio dc Bariolo Deprehendi errores in Bariolo ex Cujacio, Donello,&Meprehendi errores in v jacio,Donello,ex Bariolo, Fulgosio, Cumano Antonius Faber edidit Chiliadem errorum pragmaticorum si cui vacet, edere poterit Chiliadem errorum Fabri. Quid ergo segregandus est error a veritate;quod commode fieri potest, si ad examen revocemus id, quod ad stabiliendum sententiam suam adserunt: si praevaleat quod inquit Bartolus, non sequor Donellum,non propter Bariolum, sed quia cum omnibus quae adfert Doncitus, aut verisimiliter adferre poterat, non possum resistere ratiocinationi Bartolianae, sic viceversa. Quicunque ergo mihi objicit auctoritatem interpretis, necessario argumentari debet ex iisdem juris figuris, ex quibus interpres argumentatur nisi hoc fecerit, nihil fecerit intelligo in quaestionibus ordinariis in quibus ingenium lege aut ratione in aliquam partem potest inclinare verum si difficultas sit inextricabilis, quae sistit acumen ingenii, ipsumque reddit obtusum ac conturbatum, quod fieri potest vel simplex opinio probati interpretis magni facienda est. Dicunt veteres esse barbaros O delicatuli Ipsis obvia gibber

aut claudus, non offenduntur cur non possunt colloquentem serre, cui subinde verbum excidit, quod non reperiunt in

Calepino' talis aversatio magis afficit iudicem quam ipsunt

vitium. Ego saluto adoro veritatem quocumque idiomate aut linguarum commixtione consignatam Exsurgit animus

ut illam reperiat: riam non sit abscondit, ut diccbat Demetrius in aby , sed potius elata, ac seposita in altitudine infinita cognitionis divinae ipsi sua tradit arma cum accedentem qualicumque videt habitu gloriosior cnim est victoria quam

27쪽

2 DE ARTIFICI DIs PUTANDI ex nobis ipsi reportamus , dum in ipsius conflictus ardore nos efficaciae rationis submittimus, quam ea est , quam consequimur ex adversario per ipsitus imbecillitatem Contestatio praecipue denomine res est utilis, quae communiic apparet in abjectis animis at sese colligere, ipsam rem intueri, vel in ipso cursu malam partem desereres, qualitates rarae sunt ju-

ridicae.

peti debere: es qua ratione dissolvi.QUod ut fiat commode, defendens cum omni urbanitate adversarii argumentum excipiat illa enim veluti formacu Moris venustas: conciliatrix priorum accessuum de inde erecta faciein voce clara ut minimum semel repetat ita consequetur tempus , quo ratiocinationem adversarii recte poterit intelligere, circumspecto ac sedato judicio di tueare. Alioquin sicuti praecipitis consilii poenitentia, ita nimis a celeratae responsionis error eomes esse solet. Repetendum cst argumentum fideliterin codem modo quo propositum est. Nam ab ingenio probe instituto alienum est inter resumendum quidquam propositae sententiae vel addere , vel adimere, ut a recto tramite opponens abducatur enimvero in concertatione maxime cum acrioris ingenii viro advertetis illum, cum objectionem repeticriti sin distis luere inceperitis, denuo instare: quod non est larcndum habuit ille spatium opponendi ,sit vobis respondendi: pervices loquendum est. Ne permittatis unquam ut in conclusionibus vestris vos quisquam tur' bet, aut vobis auserat vos ipsos interpretandi praerogativam. Cum

28쪽

IURIDI CE, DISSERTATIO. ar Cum enim ille eminus cernit ingenium vestrum in procinctu, ut retorqueat quod objectum est; timens, praevenire studet imaginationi vestrae impersectae: adhuc nascenti,quo vel vos divertat, vel solus omnia dixita videatur. Habebitis quod respondeatis, si priusquam descendatis in arenam, illos consula. tis auctores, qui de materia quam tuendam susceperitis cum gloria scripserunt, in opinionum varietate animadverteretis quomodo se invicem exceperint. Quod callent artis digladia toriae periti, quibus aliquid est attulisse vires quibus damnum inferre ac propulsare vel natura possunt: at quot modis, quo

temporis momento, hoc, aut isto acinorum genere ictus aliquis ferri deduci-ve queat, scire nequeunt nisi longo usuad. verterint, qua ratione peritiores sese expediverint hinc cum unus oculum movet, videtis alium ipso instanti attollere .vel inclinare gladium: cum alius manum, hunc priorem corporis constitutionem mutare utrumque nunc dextro,nunc siinistro lateri prospicere recedendo, instando, acerrimum lustinere certamen, vix tamen ullum tangi Sin vero contigerit quida

quid thesin aut firmat, aut infringit, ita vulgatum esse, ut lippis quod dicitur notum tonsoribus solent opponentes dedignari toties eandem crambem recoquere: at in eo majus est ipsorum, quam defendentis Vitium , cum possint in iis quae contra thesin pro ipsis faciunt,ordinem aifestare,ut sectandunt argumentum directe impugnet solutionem prioris,& ita porro , quae res summam habet gloriam cum enim per propositionem novam praecellitis, Vobis nihil debetur, cum veritas praecellat, quae inest propositionici ac sii bonum ordinem induxeritis, si unico filo quae discreta videbantur proposueritis vobis multum accidit. Omnis enim homo verum dicere potest, sed ordinate, plene dc sufficienter, pauci possunt.

29쪽

IACOBI MAESTERTII I C

E IMMINUENDOLABO RE STUDIIIUM DICI,

DISSERTATIO

PRINCIPIUM

De modo ludendi.

I, quod primum latinis literis ac graecis pariter imbutus, deinde Historiae pra cipue Romanae ac Antiquitatis peritus, Philosophiae praecepta didiceris,&ad Iurisprudentiae studium te accinxeris, Antecesibrem elige Jurisconsultum benevolum , ad amicitiam pronum inprimis doctum Ars enim dissicilis est. Hunc consule libenter Taepius: Viva vox, inquit Hieronymus, haset,scio quid energia, Grin aures disiquis de praeceptoris ore transfusa fortiussonat.Ante cum M. Tullius ad Trebatium: Sin tibi quaedam videbuntur obsturiora cogi are debebis, nusiam artem literis e interpreIe, se sine aliqua exercitatione percipi posse Hon longe abieris. Num

30쪽

DE IMMINUENDO LABORE STUDII IURID. et iis civile vestrum ex libris cognoscipotem' qui quamquam plurimisunt, Dociorem tamen lumenque desiderant. Et absolute Gaalenus Optima es doctrina qua viva voce traditur. Ea quae quaque vice Ante ceta explicaturus est ipse privatim tecum diligenter expendes. Cum ipsum audieris, omnia ac singilla repetes, ac tam firmiter memoriae inriges, quasi de eadem re tibimet lectio habenda esset. Privata exercitia omni studio assectabis , non quaelibet, sed ea quae publicis praesectionibus sub ordinata sunt, sin quibus familiari modo quaeritur quid ex lectione retinueris, quomodo hic titulus apte exponi,illa lex intelligi,cum illa vel illa conciliari possit. Alia plane vitabis, cum in confusionem studiorum tendant.

O Mnis tuus labor in noscendo jure versabitur us autem hoc loco aliud Mosaictim,aliud Canonicum,aliud Civile, aliud Feudate dici potest e Super Mosaico non multum te torquebis mam distincta Ista enitarum a nostra republica fuit. Illa Deo vindice cum legibus suis interiit haec autem firma

permanet. Nec distinguo, an per illas ea praecepta suerint quae per se ac suapte natura debita sunt, aut vetita quae illicita Dan vero per eas debita quaedam facta sint, quia praecepta, illicita, quia vetita: Quia nullae leges directe obstringunt eos quibus latae non sun C. Indicat autem,ut ait Psalmographus, Derus verba fua Iacobo constitutiones ac jurasua Israeli,non ita fecit genti ulli: ideo jura ista non noverunt. Quapropter cum gentes simi Verba Apostolii quaeLegem non habent,natura suapte quae egu sunt,

faciant,