장음표시 사용
41쪽
'eest alimentum, externo aere pressus, tandem inflectitur ; qua inflectione, capita fungorum formantur. Videtur ergo Ventus fungorum particulas varia in loca deferre; quae si incidant in lignum humidum, radicibus illic actis, crescunt in fungos. ας X. Postquam descri' simus contextum &incrementum Plantarum, Orodidis loco, aliquid de earum morbis , & interitu dicendum est. Clim vita plantarum constet motu succorum, quibuS aluntur, per organa earum aperta& recte disposita. quo fit, ut frondes & ramos emittant ; morbi earum omnes videntur oriri aut ex corruptione succorum quibus aluntur, aut ex Organorum pernicie. Non possumus haec
singillatim persequi, satis erit quaedam summatim monuisse, unde de omnibus judicium ferri
potest mutatio succo plantarum inferri
variis modis , quibus fiat ut in morbos incidant, aut etiam intereant. Si Planta quaepiam tenuioris contextus , & calido coelo adsueta plantetur in loco frigido, septemtrionitasque exposito ; brevi tempore incrassescit succus, Contrahuntur tubi, quo fit ut lentius & dissi-
silius moveatur . ac tandem obturatis meati bus coaguletur quo facto, nullo novo succo per clausas fibras succedente , intereat planta necesse est. Gelli etiam Ubernum coagulat aliquando arborum succum, eoque con- Cretione rarefacto, perfringit plurimas fibras; unde fit ut sequente vere, corrupto succo, luXatssque fibris, arbor vix ulla folia emittere possit,
42쪽
Dὸ Plantis N Animalibus. C. II. 3 7
1. Potest fierLut Planta iis in locis plantetur aut seratur, quae non suppeditent ei satis magnam copiam succi quo possit ali; aut succum nimis salsum, aut vitio alio laborantem. Sic Salices &Populi, quae humidis locis veniunt, quia indigent magna humoris copia, si transferuntur in loca sicca, brevi tempore intereunt. Vice versa Pinus & Abies, quae in aridis crescunt locis, indigentque succo minus copioso , sed concoctiore, si ad fluvium plantentur, aut interineunt , aut numquam ad eam magnitudinem perveniunt, quam in montium jugis adtingunt, aut tamdiu non vivunt. Videmus etiam, in bituminoso & salso solo, neque magnaS, neque longaevas arbores nasci; quia salsioribus succis, aut obturantur tubi per quos defluunt, aut nimis
fermentantur, aut Vasa arborum perfringuntur
Quod in hoc nostro Amstelodamen si solo cernere est ; in quo neque magnaS arbores, neque longaevas videmus. Plurimae etiam a trunco ad summos ramOS, toguntur musco , hoc est, exiguis foliis, quae nascuntur ex succo undequaque erumpente. Asperrimum etiam habent corticem, & rimis nimium hiantem; propter fermenta succi vehementiora, quae earum fibras perrumpunt. ΑΣ. organa arborum vi externa franguntur, ut si rami majores, aut nimia copia resecentur, aut cortex detrahatur, adeli ut succi circulatio commode fieri nequeat. Tunc temporis laborare necesse est arbores , paucioresque ramos emittere, pauciores etiam frondes; aut externavi aeris in viscera admissa, corrumpi. Quemadmodum autem vulnera in animalibus, si nimis
43쪽
magna non sint, neque sanguinis circulationi obstent, diligenter. curata sanantur: ita etiam vulnera arborum; crescente cortice, aut aliter inflexis fibris, aliquando curantur. Sed ut, si in animalibus nimia subito sanguinis cmundatur co- .pia, aut sistatur ejus circulatio, vel multum impediatur, oriuntur gravissimi morbi, aut subita se-.quitur mors: idem etiam in Plantis animadverte- - re est. Quia per corticem fit descendentis, &nutritivi succi circulatio ,: si detrahatur, ea circularitione impedita, brevi tempore Arbor interit; sucqcus enim qui per j igneam partem adscendit, alen dae Arbori non sufficit. 3. Tandem mors arboribus, aut majore &subitanea vi morbi, aut senio venit, ut animalibus. Ea nihil est, praeter cessutionem circulationis succi nutritivi, per ea organa, per quae solebat ferri; adeo ut desinat Planta quidquam protrudere, sicceturque, aut putrescat. Homstutem evenit vi subita, aut externa, aut interna aut ipsa circulatione diuturna organa teruntur, & Varie vitiantur, ut tandem muneribus suis iungi amplius nequeant. Atque hoc etiam modo intereunt Animalia, alia aliis citius. prout organa firmiora iis sint, aut infirmiora, aut prout eXternavis serius aut citius admovetur. q. Qui plura de Plantis volet, adeat duos Scriptores, antea a nobis nominibus adpellatos.
44쪽
De Planiis N Animalibus. C. III. 3
1. Nitio hujus Libri, paucis potissima distria L mina Plantarum & Animalium descripsimus, eaque in situ & motu sita esse diximus.
Plantae, nimirum, terrae adhaerentes, succum, quo aluntur, radicibus trahunt; neque alio, nisivi aliena, transferuntur. Animalia vero solidiore cibo pleraque Vescentia, ore eum sumunt, &quaquaVersum vagantur
Vivcntia poni posse observarunt. quae ideo Graeci Oιφυτα vocarunt, quasi Animalia plantas; quod cum ore alimentum sumant, neque radicibus terrae adhaereant, attamen membrana conchae adnexa ab ea numquam discedant, ut Ostreae. Li- maces , aliaque conchyliorum genera. Haec nullo motu gaudent, nisi quod concham, si clausa sit, aperire possunt, aut CorpuS ex concha exserere eamque cir inferre rependo, qua in re, a Plantis differunt. Hoc etiam est interea discrismen, quod cum plantae ex ea terrae parte cui radicibus haerent alimentum trahant, Zoophyta ex conchis nullum ducant succum, sed eas tantum munimenti instar habeant. Cum horum maxime mobilia lente moveantur, constentque corpore molli &viscida carne composito, sine ejusmodi tutamine nimis saepe eliderentur. .
lucria, seu reptantia, qualia sunt muscarum infinita genera, Vermes, formicae, minoraque ani
45쪽
mantia, quibus potissimum insecti nomen convenit. Haec ' ἔννομα a GraeciS dicta sunt, quia habent in corpore variaS ho ιM, sive in suras. q. Horum genera, quae indumera sunt, neci
satis disesta a Phy sicis, lustrare aut describere non adgrediemur. Nondum sat multa experimenta collecta sunt, ut possit quidquam absoluti, in
hoc rerum genere, fieri. Praeterea cum, Constet,
ut inter plantas, sic inter Animalia, quamdam esse Analogiam, satis erit postea perfectiora descripsisse, ex quibus de ceteris judicium ferri aliquatenus poterit. Interea, ut antehac fecimus, ubi de Plantis loquebamur, Varia etiam de anilibus minus perfectis adspergemus. s. Physici veteres, ut Plantas varias sine 1eml- ne oriri putabant: ita etiam sola putrefactione. sive fermentatione, nasci Insecta existimabant. In hanc opinionem inciderant, quod ex carnibus putrefactis vermes eTire, dein Miscas evolare Cernerent. Videbant etiam in plantis tumores oriri, ex quibus postea pertusis varia animal cui orum genera erumpebant; quod, sola fermentatione succi acidipris, fieri cςnsebant. Ob haec ajiaque idgenus experimenta, minus perfecta animalia calore Solis potissimum generari contςndebant Philosophi. 6. Sed cum tutum non fit credere ejusmodi viris, quiquam primaim universam naturam innumerato habere bolebant, ideoque plurima temere solebant adfirmare ; recentiores Physici rem , ut par erat, ad examen revocaverunt. Horum aliquot experimenta, de Insectorum generatione, proseremus; unde liquebit ea ex seminue
Aristotelea de Hist. Anim. Lib. I. e. 6.
46쪽
De Plantis N Animalibus. C. III. 4r
minibus, aut ovis, non secus ac reliqua viventia, nasci. . I. Ineunte ' aestate, vir diligentissimus in Etruria tres serpentes, quos Angues ci culapii v Ο- care solent, Occiderat , eosque ut putrescerent in cistulam apertam conJecerat mortuos. Haud multo post vidit eorum carnes scatere vermiculis conicae figurae, nullo pedum in iis vestigio adparente. Hi vermiculi carnes serpentium continuo
vorare coeperunt, nec eorum corporum moles
dumtaxat, sed etiam numerus quotidie augeri Videbatur, alisque aliis majores erant. Eo in loco manserunt, donec caro aliqua fuit serpentium adhaerens ossibus; sed postquam carne nudata
8. Verum ut videret quid fieret sis vermibus tres ejusdem generis serpentes D. Iunii occidit& vasi vitreo eorum cadavera injecit; quo aper to, post triduum, in putrescente carne innume ros vermiculos vidit. Absumta carne, sine dubio abiissent, si qua via iis patuisset, sed cum
nulla esset qua evaderent rima. I9. ejusdem mendi
sis, plurimi coeperunt velut sopiri, nec loco moveri. Deinde corrugati, atque in se collecti sensim ovi figuram induebant, donec 2 l. ovi candidioris instar prorius evasissent. Is color postea in aureum, deinde subrubrum, ac tandem in quibusdam in . nigri cantem mutatus est. Ea autem ΟVa, quae initio mollia erant, paullatim dura & fragilia evadebant. 9. Curiosius consideratis rubicundis illis &nifric Itibus ovis, aliquod inter ea discrimen anima ersum est. Omnia quidem annulis in-
Hanesse. Redua de generat. Infectorum.
47쪽
ter se compositis constare videbantur , sed nigrorum annuli magis erant di itincti; rubicunda
vero tam altas strias non habebant, erantque fere polita. Utrisque erat , in altero e 1 tremo, Concavitas exigua, sed in nigris major, & quidem qualis adparet in pomis, qua parte petiolo detracta sunt. IO. Hisce ovis separatis , atque in duo vasa vitrea charta clausia conjectis, post octiduum, ex unoquoque rubro OVO , rupto putamine, exibat musca coloris cineret. Ea primum Veluti torpebat, neque alas exserebat ; sed intra octo minuta alae illae exserebantur, explicataeque , pro corpori S magnitudine . ei aptabantur. Dum inciperet moveri musca, pro livido ac cinereo colore , quo corpus ejuStinctum antea erat , Viridem eumque vividissimum induebat; atque usque adeo augebatur, aut inflabatur ejus corpusculum, ut jam quomodo tam parvet ovo contineri potuisset vix intelligeretur. IO. Ex Vis vero nigris, post quatuordecim demum dies , nigrae muscae, ea que majoreSerumpebant, albore undulatae, pilo P Ventre,& in imo rubente; quales cernuntur ci PCa macella, & morticinam peltate volitare. Cum primum nascerentur , deformes erant, & torpebant, neque alas explicabant, . sed intra pauca minuta volucres fiebant. Fuere&nonnulla oya nigra, ex quibus, post vigesimum tantum diem. exclusae sint alius generis muscar, neque iis, quax Vulgo circa mensas volitant, neque majoribus
illis nigris limites, quarum descriptionem habet
48쪽
ia: II. Hisce experimentis sumtis , sex vasis paravit vir acutissi naus. In primum conjecta sunt duo serpentium memoratorum cadavera in secundum, pulluS columbinus in tertium, Caro vitulina: in quartum, equina caro: in quintum, capo: in seΣtum. Cor vervecis. Omnia, intra viginti quatuor horas, aut paulld majore intervallo, vermes ediderunt; qui post quinque aut sex dies, in ova mutati sunt. I 3. Ova eΣ Verminus , in carnibus serpentiniS, enata, rubicunda erant, atque intra dies duodecim muscas alias caerulei, alias violacei coloris emiserunt. Ex columbinis carnibus non 'modo rubicunda, sed etiam nigra ova orta esse
videbantur ; & ex rubicundis quidem , post Octiduum, muscae virides, ex neris vero die decimo quarto, qua parte acutius Ovum erat, erupere nigri culices albo colore undulati. Eodem tempore, ejusdem generis culices praetextati e r liquis ovis nati sunt, nullo discrimine; nisi quod ex Corde vervecis, nonnulli etiam violacei & caerulei coloris prodierunt. Iq. III. Media aestate, pisces aliquot ex Arno flumine, qui Barbi dicuntur , in cistulam apertam conJecti, post quatuor horas innumerabilem minutissimorum vermium copiam edidere. Praetcrea circa commissuras cistulae interiores, &Circa vermes innumera etiam erant ova adfixa, &Veluti conglomerata; quorum alia candida, alia Crocea videbantur; fracto verti putamine , liquorem candicantem emittebant, albumine O-VOrum avium tenuiorem, & minus visco sum. I s. Sequente die, ex omnibus illis ovis enati erant vermes , VacUataque liquore putamina, e
49쪽
quo generata fuerant haerebant loco. Uermes , qui pridie Mus diei nati fuerant, duplo tunc majores erant,&rostero die, quod miraculo erat, tantae erant magnitudinis ut singuli septem circiter grana pondere aequarent; cum antea viginti quinque, aut triginta veTmeS simul unius grani Pondus non excederent. Tot majorum & minorum Uermium eXamina, revissimo tempore, quidquid supererat carnium in piscibus absumserunt, ossibus adcuratissime denudatis. Cum postea obturan diligenter cis hila evadere niterentur , sed frustra, quinque vel sex diebus, post natale S, in ova transformabantur. Deinde circiter post octiduum, varii generis mulcae ex iis exibant, nisi quod Monnulla nigra ova, post tertium& vigesimum demum diem, exclusia sunt, Cum in aliud vas prius fuissent translata. ingens ex iis nigrorum culicum prodiit numerus, qui OVOrum numerum quam longissime superabat. Itaque aperto vase, & fractis aliquot ovis. unumquodque putamen deprehensum est as, aut 3O, aut etiam 4O complecti culices. 16. Eadem haec experimenta, in multis aliis carnium generibus, sumta 1unt, & in iis nasci semper visa sunt muscarum examina , eaque Variorum generum, nunc plura, nunc pauciora. Quod forte cum olim animadvertissent, qui insecta ex putrefactione nasci censebant , in illa sententia mirum in modum confirmari sibi videbantur. Sed sequentia experimenta contrarium ostendent. II. I. Qui haec experimenta sumsit, semper animadvertebat, antequam vermes e carnibus eΣire viderentur , volitare atque in iis residere muscas
50쪽
De Plautis N Animalibus. C. III. u
muscas ejusdem speciei, cujus postea examina inde evolabant. Itaque mense Julio, in Vasa quatuor amplioris orificii, immisit serpentem unum, pisces aliquot fluviatiles, & carnem vitulinam, eaque diligenter charta occlusit, ne ulla subire posset musca. Vasa item quatuor alia cepit, in quae easdem carnes conjecit, atque haec aperta reliquit In utrisque putrefacta brevi est caro, & in apertis quidem vermes paullo post, cum libere ingressae essent muscae, conspecti sunt; at in occlusis nullus vermis consipectus est, quamquam per plures menses Soli manserunt exposita. Pis Ces , exceptis spinis, in aquam faeculentam &turbidam erant conversi. Tum Decibus residentibus aqua limpida fiebat , nisi quod insuperficie labefactae pinguedinis guttulae quaedam natarent. Ex serpentis etiam cadavere multa aqua manaVit, sed ipsum illaesum remansit, non secus ac si re-Cens in vas conjemam fuisset. Anguillae exiguam aquae copiam emittebant, sed tumidae tactae, amisiaque pristina figurii, tandem in glutinosam quamdam massam abibant. Vitulina vero exsic- Cata est. Neque ulli umquam in hisce carnium feneribus, occlusis vasibus contentis, conspecti
18. II. Similia plurima, eodem eventu, ex perimenta sumta sunt; & ne quid intentatum Praetermitteretur, non semel aliquot frusta car- nis vasibus inclusa in terram defossa sunt, nec ulli in iis generati sunt vermes . cum carnes muscis expositae semper verminarint. I9. III. Non exigua vermium in bubula carne beneratorum copia occisa distributa postea est in duo vasa, quorum unum clausum, alte-